“ખુલ્લી બારીએથી”-વાચક -રાજેશભાઈ શાહ

મિત્રો  
બહાર નીકળવાના દરવાજા અનેક હોય છે પણ અંદર પ્રવેશવાનો દરવાજો એક જ હોય છે.લાગણીની અભિવ્યક્તિ હંમેશા ખુલ્લા આકાશની અનુભૂતિ કરાવે છે.વાચક જયારે સર્જક બને છે ત્યારે મનોગત અભિવ્યક્તિ ને શબ્દનો સહારો મળતા અનુભૂતિ પ્રગટ થાય છે.”ખુલ્લી બારીએથી”આજની નવી કોલમમાં રાજેશભાઇએ એમના ગમતા સર્જક હરિભાઈ કોઠારીને પુસ્તકની બહાર કાઢીને અહોભાવ પ્રગટ કર્યા છે.રાજેશભાઈનું સ્વાગત છે.

“શબ્દ બ્રહ્મના સ્વામી પૂજ્યશ્રી હરિભાઈ કોઠારી”
‘બેઠક`- ગુજરાતી લિટરરી ગ્રુપમાં સભ્યોએ નવી શરુ થયી રહેલી કોલમ – “  જે દર શનિવારે રજુ થશે તેને દિલથી આવકારીએ છીએ.મને મારા આદર્શ એવા પ્રિય સાહિત્ય સર્જક પ્રાતઃસ્મરિણય પૂજ્યશ્રી હરિભાઈ કોઠારી માટે વિચારો અને મારા અહોભાવ રજુ કરવાનો આનંદ છે.
          મારે જયારે પણ કઈ રજુ કરવાનું હોય, લખવાનું હોય તો મન માં પ્રથમ વિચાર આવે કે વેદ-ઉપનિષદ, શ્રીમદ્દ ભગવદ્દ ગીતા અને પ્રાચીન ગ્રંથોમાં અને માટે શું કહેવાયું છે…”ખુલ્લી બારીએથી” ની વાત આવી એટલે મને Readers Digest જે વર્ષો થી દર મહિને બહાર પડતું હતું તેનું પ્રથમ પાનું યાદ આવ્યું. ઋગ્વેદ નો વૈદિક મંત્ર જ કહે છે દસેય દિશાઓથી અમને કલ્યાણકારી અને ઉમદા વિચારો પ્રાપ્ત થાઓ…અને મુંબઈ ના વિનુભાઈ મહેતા યાદ આવ્યા તે કહેતા કે ઉઘાડી રાખજો બારી….ઘર ની અને મન ની પણ,આ માટે ઘર ની જ નહિ પણ મનની બારી પણ ખુલ્લી રાખવી પડશે.
તો ચાલો, આજે હું મારી કલમ અજમાવું….
      જયારે મારી કલામ મારા મન સાથે એક થાય છે ત્યારે વિચારો ની હારમાળા સર્જાય છે..અને એ સમયે હું મારા મન ને Target આપું છું અને મારુ મન એકાગ્ર થયી ધ્યેય પ્રાપ્તિ માટે લાગી જાય છે. જયારે જયારે, જ્યાં પણ કોઈ વ્યક્તિ જે કાંઈ સર્જન કરે છે અને ત્યારે જો તે કાર્ય માં ખોવાઈ જાય છે, તો ઈશ્વરની ખુબ જ નજીક પહોંચી જાય છે અને ઉત્તમ સર્જન ની તકો વધી જાય છે.
મારા આદર્શ રૂપ અને પ્રિય સાહિત્ય સર્જક વિષે વિચાર કરતા પહેલા મને મારુ મીઠું મધુરું બચપણ યાદ આવ્યું અને સાથે સાથે બાળકો માં પ્રિય થયેલા લેખકોની યાદો મન માં જીવતી થયી ગયી.બાબુભાઇ સોની, જીવરામ જોશી, યશવન્તભાઈ નાયક, હરીશ નાયક,ગિજુભાઈ કેટ કેટલા નામો અને બાલ સંદેશ, ઝગમગ, ચાંદાપોળી, બાલ જગત, ચક્રમ, વી.જેવા સામાયિકો માનસપટ પર આવી ગયા.
         બાળપણ થી જ ભાષા-સાહિત્ય ગમતું…ખૂબ વાંચન પણ હતું જ.ચાંદાપોળીમાં લખેલી ….’એક રાજા હતો’ વાર્તા હજુ મારી પાસે છે.કવિતાઓ પણ લખતો,આજે પણ તે કવિતાઓ વાંચું છું. પણ લગભગ ત્રણેક દસકાઓ નો ગેપ પડી ગયો…ભારત દેશ છોડી ને અમેરિકા વસવા નું થયું. અહેવાલો ખુબ લખ્યા પણ સાહિત્ય સાથે ઘરોબો કેળવવા ના સંજોગો ઉભા થયા.’પુસ્તક પરબ’ એજ  ‘બેઠક’ સાથે જોડાયો ત્યારે અને વાંચન વધ્યું…કલમ પકડી અને લખવાનું શરૂ કર્યું.
       અને જિંદગી માં એક દિવસ અનાયાસે જ વળાંક આવ્યો જેણે મને શ્રીમદ્દ ભગવદ્દ ગીતા ના પ્રખર અભ્યાસુ, તત્વચિંતક, યુગ પુરુષ, કર્મયોગી, મહામાનવ, પ્રાતઃસ્મરણીય પૂ. હરિભાઇ કોઠારી સાથે મુલાકાત કરાવી દીધી. બે એરિયામાં આવેલી મિલપીટાસની વૈષ્ણવ હવેલીમાં દર્શન કરવા ગયો હતો. ત્યાં પૂ.હરિભાઈ કોઠારીનું વિડિઓ દ્વારા મનનીય પ્રવચન સૌ વૈષ્ણવો સાંભળતા હતા…હું પણ બેસી ગયો…અને આ એક કલાકના પ્રવચને મારુ જીવન બદલી નાખ્યું. હું તેમના વિડિઓઝ, પુસ્તકો અને પ્રોગ્રામોમાં ઊંડો ઉતારતો ગયો…તેમના પ્રવચનો સાંભળતો ગયો….તેમના મનોભાવોને માણતો ગયો…જ્ઞાન સાથે ભક્તિ નો પ્રકાશ મળતો ગયો …અને મન ને નવી દિશા મળી ગયી..વિચારોને પાંખો મળી, મનની પાંખો ફેલાવવાનો અવકાશ મળ્યો…
      આપણી માતૃભાષા ગુજરાતીના પ્રખર જ્ઞાની,વક્તા,તત્વચિંતક પૂ. હરિભાઈ કોઠારી નો જન્મ વર્ષ 1939માં અને  2011ના વર્ષ માં દેહવસાન થયું તે 72 વર્ષના જીવનકાળ દરમ્યાન તેમણે લગભગ સાડા પાંચ દાયકા સુધી સાહિત્યની સેવા કરી અને કરાવી.તેમનામાં સાક્ષાત સરસ્વતીદેવીનો વાસ હતો. તેમની વાણીમાં પણ સાક્ષાત સરસ્વતીદેવીનાં દર્શન થતાં હતાં. આવા મહાન ગુજરાતી પૂ. હરિભાઈ કોઠારી ગુજરાતનાં ગામેગામ ગયા છે, પ્રવચનો કર્યા છે અને એવી જ રીતે સમગ્ર દુનિયામાં પ્રવચનો કર્યાં છે. પણ સફરની શરૂઆત સ્વાધ્યાય પરિવાર અને શાળામાં જઈ જ્યાં તક મળે ત્યાં પ્રવચન આપી કરી.   25000 થી વધુ મનનીય વ્યાખ્યાનો, યુ.કે, મોરેશિઅસ, નેપાળ, દુબઇ, મસ્તક, યુ.એસ.એ, સિંગાપોર, હોંગકોંગ, એન્ટવર્પ (બેલ્જિયમ), જેવા અનેક દેશોમાં પ્રવચનો ની હારમાળા, 550 થી વધુ CD, 51થી વધુ પુસ્તકો, શબ્દો ઓછા પડે અન્ય માટે માર્ગદર્શક બની રહે એવું તેવું વ્યક્તિત્વ.તેમણે આપણી માતૃભાષા ગુજરાતી માટે અસંખ્ય કાર્યો કર્યા છે. વેદો, ઉપનિષદો, ભગવત ગીતા જેવા મહાન ગ્રંથોનું અપાર જ્ઞાન હતું, એમનાં અનુભવમા ઉંડાણ,પરંતુ આલેખનમાં સરળતા અને સહજતા છે. હ્રદયની ઉર્મીઓને સરળ રીતે સમજાવીને વાસ્તવ સાથે જોડીને શ્રોતા-વાચક-ભાવકના મન-હૃદય સુધી વાત પહોંચાડનારા હરીભાઈના ખૂબ જાણીતા વાક્યો…અને સંદર્ભ જેને સૌ આજેય યાદ કરે છે….તે હવે લખું છું…
-જ્ઞાનથી આંખ આંજવી,
  ને માંજવુ મન ભક્તિથી’
– શ્યામ! તારી બંસી થયી ને બજવું છે જગ મારે;
   સુર છેડવા, કેવા, ક્યારે? તે જોવાનું તારે!
– જરા હસતા રમતા જીવો, જીવન બદલાઈ જશે,
  શિરે ભાર લઈને ફરશો તો જીવન કરમાઈ જશે.
– ગાદલાં બિછાવવામાં રાત તો વહી ગયી,      
  ઊંઘવાનું રહી ગયું અને સવાર થયી ગયી..
-પ્રભુ, આનંદરૂપે આપ મારા ઘર વિશે વસજો,
 બનો ઉત્સાહનું એ સ્થાન ને  સૌનો વિસામો હો!
 સુખી ને સાથ એમાં હો, દુઃખી ને પણ દિલાસો હો!
 પ્રભુ, નાનકડું ઘર મારું, સદા તારું જ મંદિર હો!
– હું તારી બોલાવું જે, પ્રભુ! મારી ખબર તું લે;
 આ તો તારી મારી બે ની વાત છે, કોઈ ત્રીજું ના જાણી લે!
        લગભગ સાડા પાંચ દાયકા સુધી તેમના ચાહકો તેમને સાંભળતા રહ્યા, માણતાં રહ્યા..પ્રત્યેક દિવડીને પોતાનું નિજી અસ્તિત્વ હોય છે. જે પોતાની આગવી અસ્મિતા પ્રગટ કરે છે.શ્રી હરિભાઈ જેવા એક દિવા માંથી હજારો દિવા પ્રગટતા રહ્યા…શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા ના અમૃતરસનું પાન કરતાં કરતાં સૌ કર્મ યોગ, જ્ઞાન યોગ અને ભક્તિ યોગમાં ખોવાઈ ગયા.
         મારા અદર્શમૂર્તિ, પ્રેરણામૂર્તિ એવા સાહિત્યકાર, તત્વચિંતક અને પ્રવચનકાર પૂ.હરિભાઇ કોઠારી ની યાદો ને તેમના પ્રવચનો અને પુસ્તકોમાં થી બહાર લાવી,મારા મનના અહોભાવો પ્રગટ કરવાની અને આપની સમક્ષ મુકવાની જે તક મળી છે તેને હું મારું અહોભાગ્ય સમજુ છું અને ધન્યતા અનુભવું છું.
  ભારત થી અમેરિકા આવ્યો તેનો ખાસ લાભ એ થયો કે સાહિત્ય સર્જનની મારી સફરમાં મારા મનની યોગ્ય માવજત કરતો ગયો, અમેરિકા નું મનગમતું આકાશ મળ્યું, તકો થી ભરેલી સ્વપ્નમય ધરતી મળી અને ગુજરાતી ભાષા સાહિત્યના આપના જેવા પ્રેમીઓ મળ્યા.
રાજેશ શાહ -પત્રકાર -ગુજરાત સમાચાર

‘બેઠક’ના સહસંચાલક 

કલમના કસબી : કનૈયાલાલ મુનશી -રીટા જાની

1. પ્રસ્તાવના
વ્હાલા વાચકમિત્રો,

સાહિત્ય એ વિશાળ સમુદ્ર છે અને વાચક પોતાની નૌકા લઈને તેના પર સરતો હોય છે. દરેક વાચકના માટે સાહિત્યનો પોતાનો અલગ અલગ અર્થ હોય છે. કારણ, દરેક વાચકનું ભાવવિશ્વ અલગ હોય છે. પોતાની નૌકા લઈને તે જેટલું ખેડાણ કરે એટલો ભાગ તેનો.

એક વહેલી સવારે પ્રજ્ઞાબેન ફોન પર રણકયા, ” તમારા પ્રિય લેખક કોણ? કોના પુસ્તકો વાંચીને તમે મોટા થયા?”  સવાલ અણધાર્યો હતો પણ જવાબ ખૂબ સહેલો હતો. જરા પણ સમય લીધા સિવાય મારો જવાબ હતો- કનૈયાલાલ મુનશી.  મુનશીના પુસ્તકો એક વખત નહિ પણ દરેક વેકેશનમાં વારંવાર વાંચી મારું મનોવિશ્વ ઘડાયેલું.સાહિત્યના સમુદ્રમાં મેં ખેડાણ કરેલું મુનશી ગ્રંથાવલીનું. પ્રજ્ઞાબેનના  આહ્વાન પર મેં બીડું ઝડપ્યું મુનશીએ સર્જેલું અને મારી નજરે અનુભવેલું સાહિત્ય આપ સૌને પીરસવાનું.

સ્વાભાવિક છે કે પહેલો પ્રશ્ન એ થાય કે ગુજરાતીમાં ઘણા સાહિત્યરત્નો  છે તો શા માટે મુનશી ? આજે અસ્મિતા શબ્દ નવો નથી. અસ્મિતા શબ્દ આજે જે સંદર્ભમાં પ્રયોજાય છે તેનો પ્રથમ ઉપયોગ કરવાનું  શ્રેય કનૈયાલાલ મુનશીને જાય છે.  તેમણે ફક્ત એ શબ્દનો ઉપયોગ જ નથી કર્યો પણ ગુજરાતની અસ્મિતાને ઇતિહાસના પૃષ્ઠોમાંથી બહાર લાવી ઉજાગર કરી છે. પોતાના સર્જન દ્વારા પૂરી જિંદગી અસ્મિતાની આરાધના કરી છે, અસ્મિતાના ઉદગાતા બન્યા છે. એકલો અને સીધો ઇતિહાસ શુષ્ક લાગે, જ્યારે ઇતિહાસના આધારે લખાયેલી નવલકથા શુષ્ક અભ્યાસને રસમય બનાવી શકે.ઐતિહાસિક નવલકથાના સર્જનમાં ક.મા.મુનશીની તોલે બીજા કોઈ ગુજરાતી લેખક ન આવી શકે.

મારા જીવનમાં મુનશીનો પરિચય તેમના કોઈ પુસ્તક દ્વારા નહિ પણ  સોમનાથ મંદિરના કારણે થયો. મારી ૧૦-૧૨ વર્ષની ઉંમરે પરિવાર સાથે સોમનાથ મહાદેવના  દર્શન કરવા ગયેલ. ત્યારે મારા પિતાએ કરેલ વાતનો મારા બાળમાનસ પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો. ભવ્ય મંદિરની બહાર સમુદ્રકિનારે આવેલ પૃથ્વીના ગોળા અને તીર સામે ઊભા રહીને કે જ્યાંથી એ દિશામાં સીધા જઈએ તો  ઉત્તર ધ્રુવ આવે એ સમજાવ્યું અને મહમૂદ ગઝનવીએ  સોમનાથ મંદિર ખંડિત કર્યું અને બાદમાં આ નવું મંદિર બન્યું તેની વાત કરી. સાથે ગુજરાતના ભવ્ય વારસાને જાણવા મુનશીની લોકપ્રિય ઐતિહાસિક નવલકથાઓ વાંચવી જ રહી તે પણ કહ્યું. પછી શરૂ થયો એ સિલસિલો કે લાઇબ્રેરીમાંના તમામ મુનશીના પ્રાપ્ય પુસ્તકો વંચાઈ ગયા.

મુનશી મને ગમે છે કારણ કે તેમના લેખનમાં  રસની વિવિધતા છે. બુદ્ધિની કુશાગ્રતા છે તો હ્રુદયની સુકુમારતા પણ છે. રાજકારણના આટાપાટા છે તો પ્રેમની છાલકો પણ છે. તેમના પાત્રો તેજસ્વી ને ધારદાર છે તો મહત્વાકાંક્ષી ને માનવતાસભર પણ છે. તેથી જ તેમની કૃતિઓની અનેક આવૃત્તિઓ થઈ છે ને વાચક એકી બેઠકે પુસ્તક પૂરું કરવા ચાહે તેવી પકડ પણ છે.

મુનશીના  ખ્યાતનામ પુસ્તકોનો રસાસ્વાદ એટલે બત્રીસ ભોજન અને તેત્રીસ પકવાન. એ રસાસ્વાદ કરાવવા મારી કલમનો પનો ઘણો ટુંકો પડે. ત્યારે યાદ આવ્યો અલાસ્કાના આકાશમાંથી આકાશગંગા જોતાં મારા વામન અસ્તિત્વનો એહસાસ .સાથે જ રોમે રોમ અનુભવેલો રોમાંચ અને હર્ષ પણ યાદ આવ્યો. ત્વરિત નિર્ણય લેવાઈ ગયો. મુનશીના પુસ્તકો વાંચીને મારા જેવી એક આખી પેઢી મોટી થઈ છે. મુનશીના એ શબ્દવૈભવ, સંસ્કારવૈભવ, સંસ્કૃતિવૈભવની  અનુભૂતિ જે મેં કરેલી તેના ઘૂંટડાઓનું રસપાન સૌને કરાવવું.

આ નક્કી કરતાંની સાથે જ મનનો ઘોડો કૂદકે ને ભૂસકે દોડવા લાગ્યો. આપણે ત્રણ કાળમાં જીવીએ છીએ. ભૂતકાળ- જે જ્ઞાત છે , તેનો અનુભવ વર્તમાનમાં કરીને અજ્ઞાત ભવિષ્યના સપના જોઈએ છીએ. હાલમાં જ દુબઈ ફ્રેમ ની મુલાકાત વખતે ત્રણ કાળનું સુંદર નિરૂપણ જોયું. મુનશીએ પણ ભૂતકાળમાંથી જીવંત ઇતિહાસના પ્રસંગો લીધા, વર્તમાન સમયને અનુરૂપ રસપ્રચુર ઢાળ્યા અને ભવિષ્યની પેઢી માટે સંસ્કૃતિવારસાનું સર્જન કર્યું. મારે આ લેખમાળા માં ફક્ત તેમની ઐતિહાસિક નવલકથા જ નહિ પણ સમગ્રતયા તે સંસ્કારપુરુષની બહુમુખી પ્રતિભા, તેમની તેજસ્વી સિદ્ધિઓ, ગુજરાત, રાષ્ટ્ર અને સાહિત્યમાં તેમના પ્રદાનની પ્રસન્નતાપ્રેરક વાતો આલેખવી છે. તો મળીશું, દર શુક્રવારે…..

રીટા જાની

मेरे तो गिरधर गोपाल ….. – ૧ મુક્તાત્મા મીરાંબાઈ

                           मेरे तो गिरधर गोपाल दूसरो न कोई॥

                          जाके सिर है मोरपखा मेरो पति सोई

              મીરાંબાઈ – મીરાં એટલે મુક્તાત્મા.માત્ર નારી મુક્તિ નહિ પણ જગત મુક્તિ, મીરાં એટલે અડગ વિશ્વાસ ધરાવતી સ્ત્રી.મધ્યકાલીન યુગ નું એક એવું વ્યક્તિત્વ કે જેને કોઈ ઔપચારિક ઓળખાણ ની જરૂર નથી.મીરાં તેમના શબ્દો, સંગીત અને તેમના સેવ્ય સ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણ – ગિરિધર ગોપાલ પ્રત્યે ની અનન્ય પ્રીતથી જ અજરામર થઇ ગયા છે.બે મિનીટ માટે મીરાં વગરના કૃષ્ણની કલ્પના કરી તો જુઓ,આપણા મનમાં અને હૃદયમાં મીરાં એ જ કૃષ્ણને જીવંત કર્યા છે.  

આ શ્રેણીમાં મારે મીરાંબાઈ ની ભક્તિ, મીરાંબાઈ નું જીવન અને મીરાંબાઈ ના પદો ને એકવીસમી સદી ની સ્ત્રી ની નજર થી મૂલવવાનો નમ્ર પ્રયત્ન કરવો છે. તમે સૌ આ લેખનયાત્રામાં મારી સાથે રહેશો અને આપના અભિપ્રાય આપી મને માર્ગદર્શન આપશો.

મીરાં ની જ પસંદગી  શું કામ?

 મારી દ્રષ્ટિએ એ મીરાં – એક એવું સ્ત્રી વ્યક્તિવ છે જેમણે મધ્યકાલીન યુગમાં પણ પોતાની જીવન ની બાગડોર પોતાના હાથ માં રાખી હતી. મીરાં એક એવું વ્યક્તિત્વ હતું કે જેણે સામાજિક સ્વીકૃતિની ક્યારેય ઝંખના કરી નહોતી .ત્યારે તો એક એવો સમય હતો કે જયારે સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય જેવો કોઈ વિચાર પણ સમાજ માં જન્મ્યો ના હતો. આવા સમય માં પણ સામાજિક બંધનો અને નિયમો ની વચ્ચે રહી, વિરોધો ને પચાવી ને પણ મીરાંબાઈ પોતાની શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિ માં દ્રઢ રહ્યા અને આગળ વધતા ગયા એમાં શ્રી કૃષ્ણકૃપા ની સાથોસાથ એ મહાન વ્યક્તિત્વ ના મનોબળ નો પણ એટલો જ ફાળો કહી શકાય.કોઈને માટે અતોનાત પ્રેમ કરવો એ મોટામાં મોટી ઘટના છે

    બીજી એક ખાસ વાત મીરાંબાઈ ની – જે મને સ્પર્શી ગયેલ છે કે એ યુગ માં પણ એક સ્ત્રી થઇ ને તેમણે તેમની અંતર ની સંવેદનાઓને  અક્ષરો માં  અભિવ્યક્તિ કરી – તેમના પદો ની રચના દ્વારા . મારો પોતાનો અનુભવ એમ કહે છે કે સંવેદનાઓ તો વહેતી રહે એમાંજ  જીવન ની ખરી સાર્થકતા છે. પછી એ ભલે ને શબ્દો, સંગીત, નૃત્ય કે પીંછી દ્વારા હોય – પણ સંવેદનાઓ ને તો વહેતીજ રાખવી.

   ત્રીજી વાત, કેટલીક વ્યક્તિ કે વિભૂતિઓ એવી હોય છે કે જેને આપણે આપણા અસ્તિત્વ સાથે કોઈક રીતે સાંકળી લઈએ છીએ. મીરાંબાઈ ના જીવન ની સૌથી મહત્વ ની બાબત જે મને સ્પર્શી ગઈ એ છે એમનો એમના  ગિરિધર ગોપાલ માં અચળ વિશ્વાસ. મીરાંબાઈ ની સરખામણી તો સાવ ક્ષુલ્લક પણ મારા જીવન ના ઝંઝાવાતો સામે ઝઝુમવામાં મારો પણ મારા ઠાકોરજી માં રહેલો અતૂટ વિશ્વાસ જ કારણભૂત છે.

    મીરાંબાઈ ના જીવન વૃતાન્ત પર જરા અછડતી નજર કરીયે તો, મીરાંબાઈનો જન્મ સંવત ૧૪૯૮માં મારવાડ ના એક ગામ માં થયો હતો. જ્યારે મીરાંબાઈ માત્ર ત્રણ વર્ષના હતાં ત્યારે તેમના ઘેર એક સાધુ આવ્યા અને તેમણે કૃષ્ણની એક રમકડાંની મૂર્તિ તેમના પિતાને આપી હતી. પ્રથમ દ્રષ્ટિ પડતાં જ આ મૂર્તિ મીરાંના મનમાં વસી ગઈ અને જાણે કૃષ્ણનું જીવંત અસ્તિત્વ બની ગઈ અને આ રીતે મીરાંબાઈ ના મન માં શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિની અનન્ય ભક્તિ ના બીજ રોપાયા. જયારે મીરાંબાઈ એક નાની બાલિકા હતા ત્યારે એકવાર તેમણે ગલીમાંથી એક લગ્નનો વરઘોડો પસાર થતો જોયો. મીરાંબાઈ એ માતા ને નિર્દોષતાથી પૂછ્યું, “મારા પતિ કોણ હશે?” તેમની  માતાએ અડધી ઉતાવળ અને અડધી મજાકમાં ઉત્તર આપ્યો, “તારે તો પહેલેથી શ્રી કૃષ્ણ તારા પતિ છે ને”. અને આમ મીરાંબાઈ એ શ્રી કૃષ્ણ ને પોતાના હૃદયમાં મનમીત  તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યા. તેમના લોકિક લગ્ન ચિત્તોડના રાણા સંગાના પુત્ર મહારાણા કુમાર ભોજરાજજી સાથે થયો હતો. પણ લગ્નના થોડા જ દિવસ પછી પતિ ભોજરાજજીનો સ્વર્ગવાસ થઈ ગયો. પતિના મૃત્યુ તેમના જીવન માં ઘણા ઝંઝાવાતો આવ્યા પણ આ બધા સામે મીરાંબાઈ ની શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિજ તેમનું જીવનચાલક બળ બની રહ્યું.  છેવટે તેમણે રાજમહેલ નો ત્યાગ કર્યો અને તીર્થાટન કરવા નીકળી ગયા. ઘણા લાંબા સમય સુધી વૃંદાવન ની કુંજ ગલીઓ માં કૃષ્ણભક્તિ કરતા રહ્યા.

         મીરાંબાઈ શ્રી કૃષ્ણ ને એક સાકાર સ્વરૂપે ભજતાં અને હંમેશા શ્રી કૃષ્ણ ની પ્રત્યક્ષ હાજરી અનુભવતા અને સાચેજ શ્રી કૃષ્ણ – પરમ પરમેશ્વર – છે જ એવું  વ્યક્તિત્વ કે જો તમે એને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો તો જન્મોજનમ પણ કદાચ ઓછા પડે પણ તમે એક વખત તેનું શરણું સ્વીકારો એટલે તેને સમજવાની કોઈ જરૂર જ ના પડે કારણ કે તે સતત હાજરાહજૂર તમારી સાધે જ હોય. અને આ રીતે ભક્તિરસ માં તરબોળ મીરાંબાઈ દ્વારિકા માં ૧૫૪૮ માં દ્વારિકાધીશ ના ચરણો માં સમાઈ ગયા અને જાણે કહેતા ના હોય…

ઓ શ્યામ, ઓ શ્યામ, તને માન્યો મારો મનમીત

તારા ચરણોમાં સમાવી લે તું મુજને નિત

ઓ શ્યામ, ઓ શ્યામ, તને માન્યો મારો મનમીત

અલ્પા શાહ

નવી કોલમ -“मेरे तो गिरधर गोपाल”-અલ્પા શાહ

સર્જક અને વાચક મિત્રોનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.
હું લખીશ,શું લખીશ, ક્યારે લખીશ, કેવી રીતે લખીશ,એ વિષે બહુ વિચાર્યું નથી – પણ મારી માતૃભાષા માં લખીશ એ નક્કી છે.વાચક જયારે સર્જક બને છે ત્યારે લેખન એક પ્રક્રિયાથી કૈક વિશેષ બની ને રહે છે.કોઈક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણા થી વિચાર ફૂટે  અને અને શબ્દો ગોઠવાય અને 
કૃતિ નું સર્જન થઇ જાય….  
ક્યારેક મારા મન ના વિચારો ને વહાવતું એક ઝરણું તો
ક્યારેક મારી સુખ અને દુઃખ ની સંવેદનાઓ નું તરણું.
ક્યારેક મારા આનંદ ના અતિરેક ને બાંધતી એક પાળ તો
ક્યારેક મારા આંતરિક ઉદ્વેગો ને વહી જવા નો એક ઢાળ
આવું કહેનારા અલ્પાબેન શાહ હવે પછી આપણા બ્લોગ પણ દર ગુરુવારે “मेरे तो गिरधर गोपाल …..”નામની કોલમ લખશે અને મીરાંને પોતાની નજરે પોખશે.’બેઠક’માં અલ્પાબેનનું સ્વાગત છે.
           
      અમદાવાદ ના ખોળે જન્મેલા અલ્પાબેન, Fremont,California માં લગભગ ૨૦ વર્ષથી રહે છે.બે એરિયા માં એક પ્રતિષ્ઠિત ટચનોલોજી કંપની માં software professional તરીકે ફરજ બજાવે છે.એમણે એમના હૈયા ના સ્પંદનો કોલેજકાળ દરમ્યાન કંડાર્યા હતા પણ પછી તો જિંદગી ની ભાગદોડ માં કલમ ક્યાં અને ક્યારે ખોવાઈ ગઈ ખબર જ ન પડી અને એક દિવસ ખાલીપો ભરવાનો પ્રયત્ન કરતા કરતા ફરીવાર હાથ માં આવી ગઈ કલમ અને અંતર ની સંવેદનાઓ નું સરોવર કાગળ પર પ્રસરી ગયું અને એક કવિતા ની  રચના પણ એમણે કરી.
     અલ્પાબેન અંગ્રેજી અને ગુજરાતી (અને હિન્દી) એમ ત્રણેય ભાષા માં લખે છે.પણ એમને આનંદ એમની પહેલી રચના પોતાની માતૃભાષમાં થઇ તેનો છે. એમની પ્રથમ ગુજરાતી કવિતા “મારો માધવ મારી સાથે છે”. લખી હતી,જિંદગી ના ત્રિભેટે ઉભા રહી ને એ હતું એમનું અને એમની અંદર રહેલા પરમાત્મા નું એક અનોખું ગઠબંધન અને હવે તો કલમ સાથે એમને પાકી દોસ્તી થઇ ગઈ છે.જેનો લાભ ‘બેઠક’ના વાચકને એમની કોલમમાં મળશે.
        વ્યસ્ત જીવન શૈલીના લીધે એ કોઈ અલાયદો સમય તો લેખન માટે ફાળવી શકતા નહોતા પણ ક્યારેક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણાથી વિચાર ફૂટે અને યોગ્ય શબ્દો નો સાથ અને કોઈક કૃતિ નું સર્જન કરવા પ્રેરરતા  ત્યારે લખતા પણ હવે એમની કલમની કુંડળી બદલાઈ ગઈ છે, લેખનની પ્રક્રિયા આગળ વધતા હવે માત્ર ‘ બેઠક’ માટે ખાસ સમય કાઢી મીરાંનો એક પરિચય એમની નજરે અને એમની કલમે કરાવશે આમ જોવા જઈએ તો શબ્દ એમના માટે સંજીવની છે.અથવા એમ કહ્યું કે શબ્દ એમના શ્રીકૃષ્ણ છે.જેમના માટે શબ્દ જ કૃષ્ણ હોય એ તો મીરાંને ઓળખે જ ને!
        અલ્પાબેન મનની મોસમમાં ખીલતું વ્યક્તિત્વ છે.હવે કોમ્પુટરના અરણ્યમાંથી બહાર નીકળી શબ્દના નંદનવનમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.મીરાનો અને તેમની રચનાનો પોતાની રીતે અર્થઘટન કરાવી આપણને સૌને એક નવા જ વિચાર આપશે. અલ્પાબેન આપનું ‘શબ્દોનાસર્જન’ પર સ્વાગત છે.મિત્રો સર્જક અને સર્જનને વધાવવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે. 
       
       ‘બેઠક’ દરેકની સર્જન શક્તિને માન આપી માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, નિયમિત લખાવી‘બેઠક’ એક પાઠશાળાની જેમ સર્જની વેલને ઉછેરે છે આપ સૌ સાથ આપી પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય બી વાવી આપણી ભાષાના છોડને ઉછેરો છે અને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં અનેક મિત્રો જોડાશે જેનો આનંદ મને પણ અનેરો છે.
         આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. અલ્પાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
 
– પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -કબીરા-જીગીષા પટેલ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.આ પહેલા દર બુધવારે આપ સૌએ જિગીષાબેનની કોલમ “સંવેદનાના પડઘા” વાંચી છે હવેથી નવા વર્ષની શરૂઆત જિગીષાબેન એમની નવી કોલમ “કબીરા”થી  શરુ કરી રહ્યા છે. ૧૪મી સદીના સંત કબીરને જિગીષાબેન તેમની કોલમમાં ફરી જીવંત કરશે.
        હું મિત્રતાની બાબતમાં હંમેશા ભાગ્યશાળી રહી છું. મૈત્રી આપમેળે અચાનક થઇ જતી એક ઘટના છે એમ હું માનું છું. જિગીષાબેન કહો કે કલ્પનાબેન કહો કે બીજા ઘણા મિત્રો હું  હંમેશા મારા મિત્રો થકી વિકસી છું. હું એમની સાથે ખુબ વાતો કરું છું,કૈક ને કૈક નવું જાણવા મળે છે.
     તમે સૌએ જિગીષાબેનની “સંવેદનાના પડઘા” કોલમ માણી છે. એમની પાસે અભિવ્યક્તિની સરળતા છે. એમની પાસે મૌલિકતા છે.બીજું જિગીષાબેન જળ જેવા પારદર્શક છે. એમને જે વાત સહજપણે સુઝે એજ વાત વહેતી કરે છે કદાચ એમના સરળ વ્યક્તિત્વનું એ પ્રતિબિંબ છે.એ પોતાને જે લાગે તે સચ્ચાઈથી કહી શકે તેટલી હિમત પણ છે. જિગીષાબેને કોઈ પણ જાતનો અંચળો ઓઢ્યા વિના જે સંવેદના અનુભવી તે નરી સરળતાથી કોઈ પણ અયાસ કે પ્રયાસ વગર અને જ્ઞાનનું પ્રદર્શન કર્યા વગર આપણી સમક્ષ મૂકી શકે છે. પરિણામે એમના લેખનું એક આકર્ષણ સદાય રહયું છે.  
      એમણે હમણાં હમણાં જ કલમ ઉપાડી છે પણ મેં અને આપ સૌએ પ્રસંગને મૂલવવાની ક્ષમતા એમનામાં જોઈ છે અને માટે જ એમના અનેક ચાહકો ઉભા થયા છે.એમને જે લાગે છે તે લખે છે. વિદ્વાનો કે વિવેચકોનો ભાર રાખ્યા વગર બેધડક લખે છે અને વાચકનો વિચાર કરે છે એટલો લેખક તરીકે પોતાનો ખુદવફાઈનો પણ ખ્યાલ રાખે છે અને લખવા માટે તે ખુબ વાંચે છે અને માટે જ કદાચ વાચકોએ તેમને વધાવ્યા છે. સંવેદનાના પડઘા કોલમમાં અનેક સત્ય સંવેદનશીલ હકીકતો પ્રસ્તુત કરી ઉઘાડ આપ્યો છે. હવે કબીરની આપણને એમની રીતે ઓળખ કરાવશે. ‘બેઠક’માં અને ‘શબ્દોનાસર્જન’માં જોડવા બદલ હું એમનો આભાર માનું છું. આ સાથે એમની કોલમ કબીરાને વધાવવાની જવાબદારી વાચકોને સોપું છું.
       ‘બેઠક’ અનેક રીતે બધાને પ્રગટ થવાનો મોકો આપે છે અને અહી અનેક લેખકોએ આત્મવિશ્વાસ પણ કેળવ્યો છે. સતત કોલમ લખવી એ ગૌરવની વાત છે.આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. જિગીષાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
   – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -“હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”-ગીતા ભટ્ટ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.મગળવારે શરૂ થતી ગીતાબેનની નવી કોલમ “હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”ની વાત કરવી છે.દેશમાં હોય કે પરદેશમાં આપણે સૌ આપણા મૂળ સાથે જોડાયેલા જ હોય છે.હા આજ વાત લઈને ગીતાબેન આવ્યા છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી અને આપણું લોક સાહિત્ય એની વાતો ગીતાબેન આ કોલમમાં કરશે.મને દરેક કોલમમાં પત્ર જેવું વ્હાલ આવે છે.પત્રની રાહ જોયા પછી ખોલ્યાનો આનંદ હું કોલમમાં અનુભવું છું.
બ્લોગ પર સતત કોલમ લખવી એ લેખકો અને સૌ માટે ગૌરવપ્રદ વાત છે .પ્રજ્ઞાબેને કહ્યું છે માટે આજે તો કોલમ લખવી પડશે એવું કહેનારા ગીતાબેને ‘શબ્દોનાસર્જન” પર બે ખુબ ગમતી “આવું કેમ ?”અને ‘વાત્સલ્યની વેલી’કોલમ લખી, આપણી વાંચનની ઉસ્તુકતા ને સંતોષી છે,તો ક્યારેક “આવું કેમ?” પ્રશ્ન પૂછીને આપણને વિચાર કરતા કર્યા.તમે સૌએ એમની કોલેમને પ્રતિભાવ આપી નવાજી છે.ગીતાબેનની “વાત્સલ્યની વેલી’ કોલમ આપણને ઘણી વાસ્તવિક અને હૃદયસ્પર્શી લાગી અને કારણ બાલ સંભાળ,બાલ ઉછેર અને બાલ શિક્ષણમાં ગીતાબેન આગવી પ્રતિભા ધરાવે છે જેને માટે એમને નવાજવામાં પણ આવ્યા છે.
      એ સિવાય એમનાં નોંધનીય પ્રકાશનોમાં “ અમેરિકાથી અમદાવાદ” કાવ્ય સંગ્રહ ( ગુર્જર ) અને “દીકરી થકી ઘર આબાદ” “હાલરડાં અને બાલ ગીતો” નવા કાવ્ય વસ્તુ અને દીકરીઓને આત્મવિશ્વાષ વધારવાના હેતુથી લખાયેલા હોઈ સાહિત્યમાં અનેરી ભાત પાડે છે.
ગીતાબેને ખુબ લખ્યું છે સમ્પાદન કર્યું છે.ક્યાંક ક્યારેક વાંચેલું ..સાંભળેલું કે જોયેલું લખે છે છતાં પણ આપણા મનમાં એમના શબ્દો રમખાણ, રમમાણ મચાવી શકે છે.આ એમની કલમની તાકાત છે.ગીતાબેન દુર રહે છે પણ અમે મળીએ ત્યારે ખુબ વાતો કરીએ છીએ એકબીજા પાસેથી ઘણું નવું શીખીએ છીએ આ નવી કોલમમાં પણ ઝવેરચંદ મેઘાણી સાથે ગીતાબેન તેના સ્વાનુભવ પણ કહેશે.મને ગીતાબેનની એક વાત અહી ખાસ કહેવી છે કે સહજપણે પોતાના અનુભવોની ગઠરિયાં પુરેપુરા સંયમથી ખોલે છે કશું છુપાવ્યા વગર જે બન્યું છે તે જ લખે છે,મારે ક્યાં કહેવાની જરૂર છે? કે તમને ગમશે જ! પણ હા લેખક માટે વાચક એમનું બળ હોય છે માટે વધાવજો જરૂર !

     ‘બેઠક’ એક લખાવનું માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, ગીતાબેન નિયમિત લખવા માટે ‘બેઠક’ તમારો આભાર માને છે. પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પીરસી ભાષાને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં મિત્ર બનવાનો આનંદ મને પણ અનેરો છે. 

પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા

bethak-8

દ્રષ્ટિકોણ-દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણી

મિત્રો,
દર શનિવારે રજુ થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમના ૫૧ લેખ
હવે પુરા થયા છે જેને માટે હું દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણીને અભિનંદન આપું. 

       દર્શનાની સાથે અમારી મિત્રતા કોલેજ કાળથી છે. હું ઘણુબધું દર્શના પાસેથી શીખી છું અને મારી આ મિત્ર માટે મને ગૌરવ છે.દર્શનાબેને ઘણું લખ્યું છે તેમનો પોતાનો એક બ્લોક છે જેમાં તેના અનેક વાંચક છે.એમણે ચિક્કાર લખ્યું છે અને હજી પણ લખતા રહેશે.લખવું એ એમની ગરજ અને તરસ બન્ને છે.ભીતરથી નવું શીખવાની તેમની ઈચ્છાએ એમને નવો દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે અને જેનો લાભ આપણને સૌને આ દ્રષ્ટિકોણ કોલમમાં મળ્યો છે.
      એક લેખકે ખુબ સરસ વાત કરી છે કે “તમે જાણતા નથી તે તમે નથી જાણતા, કારણ કે તમે તેને જાણતા નથી”,આપણને સૌને દર્શનાબેને અનેક વિષયને આવરી લઈને એક અલગ દ્રષ્ટિ આપણને પીરસી મોઢામાં તૈયાર કોળિયા દીધા છે પછી એ વિજ્ઞાન હોય ધર્મ હોય કે સમાજ હોય, મિત્રની જેમ વાતો કરીને જ્ઞાન પીરસી “અશક્યમાં જ શક્ય રહેલુ છે”એ વાત પુરવાર કરી છે.
      નવો જિંદગીનો અંદાઝ એમણે એમના દરેક લેખમાં રજુ કર્યો છે.આમ જોવા જઈએ તો માત્ર હું જ નહિ આપણે સૌ વિકસ્યા છીએ.પરંપરાગત વાતો, વસ્તુ અને વિચારોમાંથી આપણને સૌને દર્શનાબેને બહાર કાઢી એક નવા વિચારો થકી વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે.દર્શનાબેનની એક વાત મને ગમી છે દરેક વસ્તુનું એના પાસા પરત્વે જુદી જુદી રીતે જ્ઞાન થાય છે ..તેને સમજવાની કોશિશ કરીએ એજ તો અનુભૂતિ છે.આવી જ અનુભૂતિ આપણે સૌએ એમના પ્રેત્યેક લેખમાંથી મેળવી છે.
      દરેક લેખ વિડિયો દ્વારા રજુ કરી સમય સાથે ચાલતા શીખવ્યું છે.તેમની પ્રેત્યેક વિડ્યો ભાવવાહી છે.
દર્શનાબેને ગુજરાતી ભષાને ગતિમય રાખવાના આપણા યજ્ઞમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું છે.’બેઠક’ એમના આ કાર્યની નોંધ લે છે.દર્શનાબેન તમે ખુબ વાંચો અને અવિરત લખતા રહો તેવી શુભેચ્છા.
અને છેલ્લે એમનો સંપર્ક કરવો હોય તો -Darshana V. Nadkarni, Ph.D.
Cell: 408-898-0000
Updates on Twitter @DarshanaN
Blog – ://darshanavnadkarni.wordpress.com/
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. દર્શનાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

bethak-8

નવા વર્ષે આવકાર

મિત્રો 
નવા વર્ષના નવા વધામણાં સાથે ચાલો કરીએ નવા વર્ષની શરૂઆત. 
છેલ્લા બે વર્ષથી આપ સૌએ  દરરોજ એક નવી કલમ  અને કોલમ માણી છે સાચું કહું તો આ કોલમે મને ઉઘાડ આપવામાં ઘણી મદદ કરી છે.માટે મારે સૌ એ સર્જકોનો આભાર માનવો જ રહ્યો. સાથે દરેક લેખકને પણ કોઈ એક વિષય પર ૫૧ લેખો લખવા બદલ અભિનંદન.
વાંચકો અને લેખકનો એક અનોખો સંબંધ હોય છે એવું હું માનું છું.એક લેખકની તાકાત એની કલમ હોય છે તેમ વાચકો તેમનુ બળ હોય છે.લેખક લખે છે ત્યારે એની પાસે એનું એકાંત  હોય છે. લખાણ પ્રગટ થયા પછી એનું એકાંત એના વાચકોમાં વહેંચાઈ જાય છે.વાચકો લેખકના અસ્તિત્વને માંજી આપતા હોય છે.વાચકના અભિપ્રાય ઝીલીને લેખકનો લેખક તરીકેનો પિંડ બંધાતો હોય છે કારણ શબ્દોનું સૌન્દર્ય માત્ર લેખનમાં નથી હોતું પણ વાંચનારની આંખોમાં પણ હોય છે. લેખક લખે છે પોતાની ભૂખને કારણે પણ પણ તેના ઓડકાર વાચક લે છે.’બેઠક’ના શબ્દોનુંસર્જનના  બ્લોગ ઉપર  આ વર્ષે પણ દર અઠવાડિયાની દરોજની નવી કોલમ આ મહિના થી શરુ કરતા આંનદ સાથે ગૌરવ અનુભવું છું. આપ પણ આપણી લેખિકાને પ્રેમથી વધાવશો.
સોમવારે -રાજુલ કૌશિક 
મંગળવારે -ગીતાબેન ભટ્ટ
બુધવારે -જિગીષાબેન પટેલ 
ગુરુવારે -અલ્પાબેન શાહ 
શુક્રવારે -રીટાબેન જાની
શનિવારે -પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા 
રવિવારે -નયનાબેન પટેલ 
પ્રજ્ઞા દાદભાવાવાળા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો..-૨૪

મેં ઉગતા આકાશને માણ્યો છે પણ આ આથમતો સુરજ અને હું એકલો, મારા ભીડાયેલા હોઠ અને મારી ઝાંખી પડેલી આંખો જિંદગીના અનેક દ્રશ્યો મારી સમક્ષ ચોખ્ખા દેખાડે છે.કોઈના વગર જીવન આટલું એકલું લાગે એનો અહેસાસ મને હવે તારી ગેરહાજરીમાં થાય છે.

હું એકલો પાનખરના વૃક્ષ જેવો અને ત્યારે અનુભવું છું હું ખાલીપણું, હું પાનખરનું વૃક્ષ છું એ વાત ની સભાનતા મને છે.હવે હું માણસ નહિ જાણે મેડીકલ રીપોર્ટ, શરીર પણ સાથ નથી આપતું. એક્સરે થઇ ગયો છું.જેટલું છે એટલું લોહી બ્લડ ટેસ્ટ લઇ જાય છે.કાર્ડિયોગ્રામ ,ઇકોટેસ્ટ,ડૉ.ની વિઝીટ આવી હડીયાપટ્ટી એક માળેથી બીજે માળે, આ રીપોર્ટ અને ફાઈલને ગોઠવવાના, ડૉ.ના પ્રિસ્ક્રિપ્શન્સ બદલાતા જાય, બદલાતા જાય અને હું એનો એજ. બધું સાચવવાનું,..માણસ મટીને જાણે મેડીકલ ફાઈલ.તું હોત તો વાત પણ કરત હવે હું એકલો માત્ર તો જીવવાના વલખા કેમ ?મેં જીવન જીવી લીધું છે ખુબ સરસ.

હું મૌનની કોઈ અજાણી ક્ષિતિજને સ્પર્શવાનો પ્રયત્ન કરું છું પણ એકલા એકલા પણ તારી જ સાથે વાતો કરતો હોઉં તેવું લાગે છે.હું પાનખરનું વૃક્ષ છું એ સત્યને હું છુપાવતો નથી મારી જાતને છેતરીને હવે શું ફાયદો થવાનો ?મને મારી દીકરી હૈયા ધારણ આપે છે પણ સાચું કહ્યું હવે મારી ડાળને ફૂલ-પાંદડા ફૂટશે એવી કોઈ વ્યર્થ આશા અને પ્રતીક્ષા તો હું પણ નથી કરતો તો મને શા માટે લીલાછમ પાંદડા પહેરવાનો આગ્રહ રાખો છો.સ્ટફ કેરેલા પંખી ફરી ઉડતા નથી! હું જે છું તે ઠીક છું.

આમ પણ માણસને ઉપકારવશ જીવવું ક્યાં ગમે છે ?કોઈનો ઉપકાર ધિક્કાર કેળવે એ પહેલા ખંખેરી નાખવું છે બધું! જેથી આકાશમાં નવો સૂર્યોદય જોઈ શકું.હું તારા ફોટા સામે જોઇને આડીઅવળી, સવળીઅવળી વાતો કરીને આસપાસના વાતાવરણને અને અંદર -બહારના વિશ્વને સમજવાનો પ્રયત્ન કરું છું.તને ખબર છે હવે હું પુસ્તક વાંચતો હોઉં એમ તેમ મારી પોતાની જિંદગીને વાંચી શકું છું હવે મને જીંદગીમાં મળેલી,માણેલી દરેક ક્ષણ દેખાય છે.મને હવે આ વૃક્ષો, પહાડો,ટોળાનો ઘોંઘાટ,પર્વતનું મૌન બધું જ ગમે છે.હવે છોડવાનું છે ત્યારે એ બધું જ વ્હાલું લાગે છે. બધા જ સારા છે. અને બધા થકી હું છું એ વાતની મને ખાતરી થઇ ગઈ છે.વૃક્ષને ખાલીપાણાનો અહેસાસ અને આનંદ હવે છે.હવે હું એકાંતને માણતા જીવનને ઝાંખી આંખે પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકું છું.જીવન પીધા પછી ખાલી ગ્લાસ તરફ જોવું મને ગમે છે.કારણ એ ખાલીપણામાં મારી તૃપ્તિનો અહેસાસ છે.loniness અને solitude વચ્ચે આજ ભેદ છે.જલકમલવતત થઇ જીવનના સૌદર્યને માણવાનું.

જે માણસ મરણથી નાસભાગ કરે છે તે મરણ પહેલાજ મરી જાય છે.સત્ય તો આપણે આપણી મેળે જ પામવું જોઈએ.સમયનો સ્વભાવ સરવાનો છે.નદી પાસે વહેવા માટે નકશો હોતો નથી એ બસ આપમેળે વહે છે અને ત્યારે આનંદના પુષ્પો ફૂટે છે. ફૂલો પોતાની ફોરમ વહેતી કરે છે અને એની ફોરમને હવા પાલખીમાં બેસાડી દુર દુર સુધી લઇ જાય છે. દરેક પાસે પોતાની શક્તિ છે જેમાં કોઈ ગર્વ ન હોય અને કોઈ કારણ પણ નહિ અને છતાંય દરેક ક્ષણમાં એક આનંદ હોય એને ઈશ્વરની લીલા કહેવાય.
હૈયાને પણ હળવું કરવા કયાં કારણની જરૂર છે?

 

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

મિત્રો  વાસ્તવિકતાને સ્વીકારવી એ નમ્રતા અને પરિપક્વતાની નિશાની છે.પણ હા હૈયાને કોઈ પાસે ઠાલવવાથી હૈયું જરૂર હળવું થાય છે તમારી પાસે પણ કોઈ વાર્તા કે વાત હોય તો લખી મોકલશો.

સંવેદનાના પડઘાની ભીતરમાં -૨

અંગત સગાને ત્યાંથી લગ્નમાં દીકરીને વળાવીને ઘેર પાછા ફરતાં ,દીકરીને વળાવતા તેના માતા-પિતા અને ભાઈબહેનને રડતાં જોઈ મારું યુવાન હ્રદય વલોવાઈ ગયું.મેં મારા પિતાને પૂછ્યું”કેમ છોકરીને પોતાનું ઘર છોડીને છોકરાને ઘેર જવાનું? છોકરો લગ્ન કરીને છોકરીના ત્યાં ન આવી શકે?”
બાળપણથી આજ સુધી આવા અનેક રીતરિવાજો,અંધશ્રદ્ધા અને ધાર્મિક માન્યતાઓ જોઈ મારા મનમાં અનેક વિચારોનો વંટોળ વાતો.માંગી શકાય એવા લોકો પાસે તાર્કિક જવાબો માંગતી અને દલીલો કરતી.આવીજ મનમાં ઉદ્દભવેલ સંવેદનાને તમારી સમક્ષ રજૂ કરવાનો મોકો મળ્યો “સંવેદનાના પડઘા “ કોલમ દ્વારા.
સામાજિક સંસ્થા જેવા પરિવારમાં ઉછેર,સંયુક્ત રુઢીચુસ્ત પરિવારમાં લગ્ન અને પચ્ચીસ વર્ષની બુટિકની સફરે જીવનમાં અનેક લોકો સાથે મળવાનો સંજોગ આપ્યો.મારાં હ્રદયમાં ઘૂંટાતી વેદના લોકોના મનમાં ઘર કરી ગયેલ ખોટી માનસિકતા જોઈને અસહ્ય બની જતી.
લગભગ દરેક બાળકી કે યુવતી નજીકના કુટુંબીજન કે કૌટુંબિક મિત્ર કે સગા દ્વારા ભોગવેલી શરીરના અંગત હિસ્સા સાથે થયેલ છેડછાડ કે બળાત્કારની વાત પોતાની અંદર જ છુપાવીને રાખે છે.પોતે અંદરને અંદર જ ગભરાઈને એકલી જ રડીને ચુંમાઈને રહે છે.દરેક યુવતીએ દરેક સ્ત્રીએ ખાલી થવાની જરુર છે. ભારેલો અગ્નિ તમારા હ્રદયને ધુમાડાથી ભરી કાળુંમેશ કરી દેશે. અને આ લાગણીઓને બધા બહાર કાઢી શકે માટે સર્જાઈ વાર્તા “મને પણ” .કોઈએ કીધું “ભાઈ હું તો આવું ન લખી શકું” પણ કોઈએ તો પહેલ કરવી પડે ને? કોઈ લખતા પહેલા પોતાની ઈમેજનો વિચાર કરે. પણ કોઈ પણ જાતની ક્રાંતિની કોઈકે તો પહેલ કરવી પડેને?મીઠું -મીઠું ,ગળ્યું તો સૌ પીરસે ,નગ્ન સત્યની વાત, સમાજની આંખો ખોલવા કોઈકે તો કરવી પડેને?આ વાર્તા વાંચીને કોઈ બાળકી કે યુવતી પોતાની અંગત વીતીની વાત માતા-પિતાને કરશે તો મારી વાતનો સાચો પડઘો પડ્યાનો આનંદ થશે.
દુનિયા અને વિજ્ઞાન કૂદકે અને ભૂસકે આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે પણ સ્ત્રીઓના માસિક પીરિયડ અંગેની આપણા દેશના લોકોના મગજમાં ઘર કરી ગયેલ ખોટી માન્યતા કે પિરીયડ ચાલતો હોય ત્યારે સ્ત્રી મંદિરમાં ન જઈ શકે.”માનસિકતા બદલાઈ નથી” વાર્તા દ્વારા મેં ખૂબ ભણી ગણીને અમેરિકાઆવ્યા પણ પિરીયડમાં સેવાના રુમમાં દીવો કરવા ન જવાય તે માનસિકતા બદલાઈ નથી તે સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો. માસિક એ ધર્મ નથી એક શારિરીક પ્રકિયા છે તે સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
સ્ત્રીનું શોષણ સમાજમાં અનેક રીતે થાય છે.તેના ગમા અણગમાનો પતિએ પણ સ્વીકાર કરવો જોઈએ.સ્ત્રીના જીવનમાં તેના પતિ સિવાય તેના બાળકો,માતા-પિતા અને ભાઈ-બહેન પણ તેના હ્રદયનેા એક ભાગ હોય છે. ખૂબ સંવેદનશીલ હ્રદય ધરાવતી સ્ત્રીને અંગત લોકોના જીવનની મુશ્કેલીઓ પણ અસર કરતી હોય છે. અને ત્યારે તેનું મગજ કોઈ બીજી જગ્યાએ રોકાએલ હોય છે .ત્યારે તે સંભોગ માટે તૈયાર નથી હોતી. પતિની માંગણી મોટાભાગની સ્ત્રીઓ ઠુકરાવી શકતી નથી.આવા સમયે પત્નીની અનિચ્છાએ કરેલ સંભોગ પણ પતિએ પત્ની પર કરેલો બળાત્કાર જ છે.આ બળાત્કારનો શિકાર તો ઘણી સ્ત્રીઓ થતી હોય છે. પરંતુ આપણા પુરુષપ્રધાન દેશમાં આ અંગે બોલવાની સ્ત્રીઓની હિંમત ઓછી હોય છે.અને આ વિચારની રજૂઆત માટે “પ્રેમની પરિભાષા શું?” ની વાત લખાઈ.
આવા અનેક વિષયો  જેનાથી લોકો પીડાઈ તો રહ્યા છે પણ બધા સહેમીને સહન કરેછે.તેની સાચી સમજ અને તે ની સામે અવાજ ઉઠાવવાની જરુર પણ છે જ.મેં  મારી અંદર આ અંગે સળગી રહેલ સંવેદનોને વાર્તા દ્વારા વાચા આપી છે.
હું માત્ર નારીશક્તિ જિંદાબાદનાં જ નારા ગાવામાં માનતી નથી અને એટલે જ તેની રજૂઆત માટે યુવતીઓએ પણ પોતાના શરીરની મર્યાદા સમજી તે પ્રમાણે વર્તન કરવું જોઈએ.ખોટી હિંમત કરી દીકરીઓએ અડધી રાત્રે એકલા ન ફરવું જોઈએ.આ વાત સમજાવવા એક સત્યઘટના પર આધારિત વાર્તા “સ્ત્રી ની શારીરિક મર્યાદા” લખાઈ.
આમ વર્ષોથી મનમાં ઘરબાઈ રહેલી વાતો “સંવેદનાના પડઘા”દ્વારા લોકો સુધી પહોંચાડવાનો એક નમ્ર પ્રયાસ કર્યો જે મારા વાચકોએ ખૂબ સરસ રીતે વધાવ્યો.
જિગીષા પટેલ

Sent from my iPad