૪૯ – કવિતા શબ્દોની સરિતા-રાજુલ કૌશિક

મૃત્યુ… એક નિશ્ચિત સત્ય, જે આવવાનું છે એની સૌની ખબર છે.. માત્ર ક્યારે એની કોઈને ય ખબર નથી. હા, શક્ય છે કોઈને એના ભણકારા  વાગે છે કે સંકેત સમજાતા હોય છે અને ક્યારેક કોઈને એના પગરવની જાણ પણ નથી થતી અને એ આવીને ચૂપકીથી પળવારમાં વ્યક્તિને પોતાની આગોશમાં જકડી લે.  કદાચ એ વ્યક્તિને ય ખબર પડે એ પહેલાં એનો હસતો જીવંત દેહ ક્ષણભરમાં નિર્જીવ બનીને રહી જાય. કલ્પના માત્ર કંપાવી દે એવી છે. એણે કેટલું ય વિચાર્યું હશે, હ્રદયમાં કેટલીય લાગણીઓ હશે જે વ્યક્ત કરવાની રહી ગઈ હશે, ભાવિ માટે કેવા અને કેટલાય આયોજનો વિચાર્યા હશે અને એ બધું જ અવ્યક્ત રહી ગયું હશે?

મૃત્યુ શું છે? એ ક્ષણોનો અનુભવ કેવો હશે? મૃત્યુ પછી શું ? આ બધા જ પ્રશ્નોના ઉત્તર ક્યાં કોઈ આપી શક્યું છે? અને તેમ છતાં ક્યાંક એવું માનવામાં આવે છે કે વ્યક્તિનો આત્મા તેર દિવસ સુધી તો તે સ્થાન પર અથવા તો એના પ્રિયજનોની આસપાસ જ રહેતો હોય છે. સાચા ખોટાની તો કોઈને ય જાણ નથી પણ એ વાતને કદાચ પણ સ્વીકારીએ તો વિચાર આવ્યો કે એ આત્મા એના અંતિમ સંસ્કાર સમયે સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે ત્યાં હાજર રહેતો હશે?

એક તરફ વ્યક્તિનો નશ્વર દેહ છે, એની એક બાજુ સંતાનો એના આત્માને શાંતિ મળે એવી પ્રાર્થના-વિધિ કરતાં હોય, બીજી તરફ જેની સાથે જીવનના ચાલીસ-પચાસ કે એથી ય વધારે વર્ષો વિતાવ્યા હોય એ જીવનસાથી આક્રંદ કરતી હોય અને પંડિત એમને સમજાવતા હોય કે

વાસાંસિ જીર્ણાની યથા વિહાય, નવાનિ ગૃહણાતી નરોપરાણી…

તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન અન્યાનિ નવાનિ દેહી..

ત્યારે એમ થાય કે જીવનના એંશી, નેવુ વર્ષ થયા છે એમના જીવતરનું પોત જૂનું થયું હોય પણ હજુ તો તમામ જવાબદારીઓથી મુક્ત થઈને જેના માટે  જીવન માણવા યોગ્ય સમય આવ્યો છે એનું આયખાનું પોત જૂનુ કેવી રીતે? જેના જીવન પર કાળના થપેડા વાગ્યા છે એના આયખાનું પોત જીર્ણ-શીર્ણ થયું એ સમજાય છે પણ જેના જીવતર પર સમય-સંજોગોએ પ્રસન્નતાનો રંગ પૂર્યો છે એ તો આ સુખ-શાંતિના રંગોને માણવાની તૈયારી કરી રહી હોય એ વસ્ત્રને જૂનુ કેવી રીતે કહી શકાય? જ્યારે પંખીને એનું પિંજરું જૂનુ લાગે અને એ નવું માંગે એ સમજાય પણ હજુ તો જે  પિંજરનું કલેવર માણવા યોગ્ય રંગોની ભાતથી શોભી રહ્યું છે, ક્યાંય સમય સંજોગોના થપેડાએ એને ઝાંખું નથી પાડ્યું એને ત્યજીને જવું કેવું લાગ્યું હશે ?

હજુ તો આગળ વધીને પંડિત કહી રહ્યા છે……કે શરીર નાશવંત છે પણ આત્મા અમર, અવિનાશી, ચિરસ્થાયી છે. જેણે જન્મ લીધો છે એનું મરણ નિશ્ચિત છે તો પછી મરણનો શોક શાને? ત્યારે વિચાર આવ્યો કે ભલે આત્મા અમર છે પણ એ અમરત્વ પરિવાર માટે તો માત્ર આશ્વાસન જ ને? એમને તો જે જીવ સદેહે સાથે હતો એની સાથે જ લાગણીના સંબંધો, એનું જ મમત્વ ને?

એક પછી એક વિધિ આગળ વધી રહી હતી અને ઉચ્ચારણો અર્થ સહિત વાતાવરણમાં પડઘાતા હતા…

નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવક, ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ

અને મનમાં વિચારો પણ એની સાથે પડઘાતા હતા…સાચે જ જો એ વ્યક્તિનો આત્મા ત્યાં હાજર હશે તો આ જોઈને શું અનુભવતો હશે.. એનો અદ્ર્શ્ય હાથ સંતાનોને શાંત કરવા લંબાયો હશે? જીવનસાથીને આશ્વત કરવા વ્હાલથી વિંટળાતો હશે?

જેના ઉત્તરો આજ સુધી કોઈ આપી શક્યું નથી એ પ્રશ્નો ,એની કથા કે વ્યથા પણ એના નશ્વર દેહ સાથે જ પંચમહાભૂતમાં ભળી જવાના ને? પણ જો એ વ્યક્તિ સ્વસ્થ જીવન ભરપૂર જીવી હશે તો ત્યારે એના પરિવારને એવું કહેવા ઇચ્છતી હશે કે ….

હર્યુ ભર્યુ ઘાસ હોય, ખુલ્લુ આકાશ હોય

આછો અજવાસ હોય,પછી ભલે છૂટતા આ જીવતરના શ્વાસ હોય

હોય નહીં નર્સો અને નીડલના ઝૂમખા,

આમ તેમ વળગીને અંગે અંગ ચૂભતા

સ્વાર્થ અને સગપણના હોય નહીં ફૂમતા

હોય તો બસ એક

લીલેરા વાંસ હોય, ગમતીલી ફાંસ હોય, ઝાકળની ઝાંસ હોય …

હર્યુ ભર્યુ ઘાસ હોય??????

અને પરિવારજનોને વિધિકારકને એવું કહેવાનું મન થતું હશે કે. જાણીએ છીએ આ બધું જ…આ બધી વાતો વાંચી છે, વિચારેલી છે પણ આવું અચાનક મૃત્યુ જ્યારે સ્વજનને નજર સામે જ ઉપાડી લે ત્યારે આ બધું પોપટિયું રટણ સાચે જ વ્યર્થ લાગે છે. શાસ્ત્રો સાચા હશે પણ સંબંધો ય એટલા જ સાચૂકલા હોય છે ખરા હોં………

આ બધા જો અને તો છે…મનના વિચારો છે જે મારી જેમ તમારા મનમાં ય ઉદ્ભવતા હશે…..કદાચ…..

શાસ્ત્ર કે સમજણ બધું જ પચાવ્યું હોય પણ એ સમયે તો વ્યક્તિની સમજ વરાળ બનીને ઉડી જાય છે અને એનાથી ધૂંધળી થયેલી નજર સામે સ્વજનનો દેહ પણ ભસ્મીભૂત થઈ જાય છે.

કાવ્ય પંક્તિ -દેવેન્દ્ર દવે


Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | Leave a comment

પ્રેમ પરમ તત્વ : 41 :અહમ : સપના વિજાપુરા

સીમા બોરીવલી ના એક બ્યુટી પાર્લર માંથી પોતાના લગ્ન માટે મેકઅપ કરાવીને નીકળી.  સુંદર ઘરચોળાં માં એનો સુંદર ચહેરો ઔર ખીલી ગયો હતો. લાલ ઘરચોળું, લાલ ચૂડીઓ, અને અંબોડામાં એ નખશીખ સુંદર લાગી રહી હતી. આ તો એને જોઈને રાહુલ બેહોશ થઇ જશે. આવી કલ્પના કરતા એના રતુંબડા હોઠ  પર  સ્મિત આવી ગયું. અને એ પાર્લરની બહાર નીકળી.  અને સામે સંજય સ્કૂટર લઈને ઊભો  હતો. એને ચહેરા ઉપર માસ્ક પહેરેલો હતો અને હાથમાં મોજા પણ હતા. જેવી સીમા બહાર આવી એને બેગ માંથી તેજાબની બોટલ કાઢી સીમા ના ચહેરા પર ફેંકી ત્યાંથી રફુચક્કર થઇ ગયો. 

એમ્બ્યુલન્સ આવી સીમાને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરી રાહુલ તેની મમ્મી બધા હોસ્પિટલમાં ધસી આવ્યા. લગ્ન, મંડપ, ચોરી બધું જ્યા ને ત્યાં રહી ગયું.  લગ્ન કેન્સલ થયા. સીમાનો ચહેરો તેજાબથી બળી  ગયો અને તે કોઈને મળવા તૈયાર ના હતી. પણરાહુલ જીદ કરતો હતો. ડોકટરે કહ્યું હાલ કોઈને ના મળવા  દેવાય કારણકે ચહેરો ખૂબ બળી  ગયો હતો. 

સંજય અને રાહુલ બંને સીમાના કોલેજના મિત્રો હતા. પણ સીમા રાહુલને પ્રેમ કરતી હતી અને રાહુલ પણ સીમાને.   સંજય પણસીમાને પ્રેમ કરતો હતો, પણ સીમા રાહુલને, તો જ્યારે  સંજયે સીમાને પ્રપોઝ કર્યું સીમાએ ના પાડી અને સીમા રાહુલ સાથે સગાઇ કરી જોડાઈ ગઈ. પણ સંજય એટલી હદ સુધી સીમાનો દીવાનો થઇ ગયેલો કે એને કોઈ બીજાની બનતા ના જોઈ શક્યો તો જ્યારે એને સીમાના લગ્નનું કાર્ડ મળ્યું તે સમયે એને આવું હીણું કામ કરવાનું વિચારી લીધું હતું.  

હવે સીમાને રાહુલ પરણવાની ના પાડશે અને હું સીમાને અપનાવી લઈશ.  સીમા  રાહુલને પોતાનો ચહેરો બતાવવા નહોતીમાંગતી  પણ રાહુલ ડોક્ટરની રજા લઈને રૂમમાં દાખલ થઇ ગયો. સીમાનો બળેલો ચહેરો હાથમાં લઇ રાહુલ બોલ્યો,” સીમા મેં હંમેશા તારા સુંદર આત્માને પ્રેમ કર્યો છે. તારો ચહેરો કેવો છે એનાથી મને કોઈ ફર્ક પડતો નથી એમ કહી એને સીમાને છાતી સરસી ચાંપી દીધી.  ફરી એ બહાર આવ્યો અને મમ્મીને કહ્યું કે પંડિતને બોલાવો અને એને હોસ્પિટલમા સીમા સાથે વિવાહ કર્યા. 

સંજયને પોલીસે પકડ્યો અને ત્રણ વરસની સજા કરી. સવાલ એ ઊભો  થયો કે  બંનેમાં કોનો પ્રેમ સાચો? 

સંજય સીમાને બીજાની બનતા ના જોઈ શક્યો. અને રાહુલે સીમાને જેવી હતી તેવી સ્વીકારી લીધી.  કારણકે એ એના શરીરને નહિ એના આત્માને પ્રેમ કરતો હતો.ઘણી વાર પામી લેવાને પ્રેમનું સ્વરૂપ આપી દેવામાં આવે છે. પામવું એ પ્રેમ હોત  તો આ બધી  પ્રેમકહાની બની  ના હોત!!  લૈલા મજાનું, શીરી ફરહાદ, હીર રાંઝા.  સંજય પણ સીમાને ગાંડપણ સુધી પ્રેમ કરતો હતો એ પણ એવું સમજ્યો કે ચહેરો બગડી જશે તો રાહુલ સીમાને છોડી દેશે અને હું એવી બદસુરત સીમા સાથે લગ્ન કરીશ.  પણખરેખર આ પ્રેમ હતો કે જીદ હતી? સીમાને કોઈ પણ રીતે હાંસિલ કરવાનો અહમ  હતો કે મને કોઈ કેમ ના પાડી શકે? આ પ્રેમમાંપવિત્રતા નથી દેખાતી.  જેને તમે ચાહો એને અનંત આકાશ આપો, જો એ ખરેખર તમને ચાહતી હશે તો પાછી ફરશે અને જો ના આવે તો સમજી લેવું કે એ ક્યારેય તમારી હતી  નહિ. 

પ્રેમને પામવા પ્રેમીની કુરબાની ના અપાય કે ના પ્રેમીને નુકસાન પહોંચાડાય.  માલિકીની ભાવના માં સંબંધ બગડે છે, અને સાચા પ્રેમમાં સ્વતંત્રતા અને શ્રદ્ધા હોય છે. વિશ્વાસ હોય છે. સાચો પ્રેમ એ છે કે જેને તમે ચાહો એ સુખી થાય પછી ભલે તે સુખના તમે ભાગીદાર ના હો. પ્રેમને પામવો એટલે પરમાત્માને પામવો અને જે પરમાત્માને પામે  છે એ પ્રેમને સ્વતંત્ર છોડી દે છે.જ્યારે તમે ઈશ્વરને ખાતીર પ્રેમ કરો તો એ પ્રેમ કદી મરતો નથી. એ હમેશા  પરમ તરફ  લઇ જાય.  

સપના વિજાપુરા

Posted in ચિન્તન લેખ, સપના વિજાપુરા, Uncategorized | Leave a comment

હળવેથી હૈયાને હલકુ કરો -૧૬-ટર્નિંગ પોઈન્ટ

મિત્રો આજે એક નવા સર્જકને રજુ કરતા આનંદ સાથે હાસ્ય પણ અનુભવું છું અને તમે પણ અનુભવશો. માણસ હૈયું ખોલી ઘણી વાતો કરે છે. પણ આ કંદર્પભાઈની વાતોમાં હૈયાની વરાળ સાથે હાસ્ય પણ ઉપજે છે.આજની નવી પેઢી હળવેથી હૈયાની વાત ને કહે છે “ટોકિંગ પોઈન્ટ”.તેનું નામ છે કંદર્પ ભાઈ પટેલ.
 આવતા ૧-૨ મહિનામાં ‘જોબ’-ભૂખ્યા વરુઓ આમથી તેમ ધમપછાડા કરશે. જો કે ‘પ્લેસમેન્ટ’ નામનો શબ્દ તો હવે મૃત:પ્રાય જ બની ચુક્યો છે, કારણ કે ‘હાથી આખો ગયો અને પૂછડું બાકી’ જેવી પરિસ્થિતિ આકાર લઇ ચુકી છે.
પણ આ સગા-સંબંધી (હમણાં-હમણાં બધાના ઘરે જઈ-જઈને આ પૂછવાના જ ધંધા કરે છે, જાણે એમને તો અમારી પંચાતમાં જ રસ હોય..!). આ શબ્દને જીભમાં ચિપકાવીને નથી રાખતા મારા વાલીડા(વડીલઓ). અમુક બદ-જાત પબ્લિક ખાસ સાંજે પોતાની અર્ધ(અંગિની) (જાડી-મોટી બુદ્ધિ)ને અને પોતાના દીકરાઓને લઈને એન્જિનેઅરોના ઘરે ખાસ ‘ખોંખારો નાખવા’ અને ‘દેકારો કરવા’ આવી ચડે. જાણે આ એન્જિનેઅરોની ‘કાણ’ કાઢવા આવ્યા હોય એમ બેસે અને એન્જીનિયરીંગનું ‘બેસણું’ રાખેલું હોય એવી ડંફાશ મારે. પાણી દેવા જઈએ ત્યારે મોઢું તો એવું કરે જાણે આપણે કોઈ નાની રેસ્ટોરન્ટમાં પાણી આપવાનું જ કામ ન કરવાનું હોય..! અને આપણી પરીસ્થિતી પણ ‘કાપો તોયે લોહી ના નીકળે’ એવી હોય. બસ બધી વાતમાં નનૈયો ભણવા સિવાય કોઈ જ એક્સપ્રેશન ચહેરા પર ના આવે. એક-એક કલાક સુધી એવી નેગેટીવ અને બિનજરૂરી વાતો કરતા જાય કે ન પૂછો વાત…! અને છેલ્લે પાછા, ‘તો બેટા..! શું કરાવાય આને ?’ પૂછીને મગજની તો પૂરી દઈ મુકે, જાણે એના બાળકની લાઈફના આપણે ‘મોટીવેશનલ કોચ કમ એડવાઈઝર’ ના હોઈએ…! બસ આજ મારો ટોકિંગ પોઈન્ટ છે.પણ દોસ્ત..! આ હૈયાની વાત એટલી પણ હળવાશથી ‘હવાબાણ હરડે’ની જેમ હવામાં ઉછાળાય એવી સરળ નથી.
પ્રશ્નો તો પૂછશે, પૂછાશે અને પુછાવા જ જોઈએ. જેટલો વિરોધ એટલો જ માણસ જીવનના તાપમાં ઉકળીને બહાર આવે. દિલમાં એક ધગધગતો લાવા હોવો જોઈએ. કઈક દુનિયાને કરીને બતાવવાની હામ હોવી જોઈએ. ૨૧ વર્ષના જુવાનજોધ છોકરાને જોઇને કોઈ પણ વ્યક્તિ તેના તેજથી અંજાઈ જવો જ જોઈએ, અભિભૂત થવો જોઈએ. આ ઉકળતી યુવાનીને દુનિયામાં પોતાનો સિક્કો જમાવવા માટે કોઈ બંધન રોકી શકે તેમ નથી, એટલી ઉર્જાનો ‘પાવર બેંક’ છે. જીગરમાં એક ખમીર ખોળી-ખોળીને બોલવું પડે અને નસીબના ‘સેફ ટ્રેક’ પરથી ગાડી ઉતારીને પરસેવાના ‘અનઇવન ટ્રેક’ પર ગાડી દોડાવવી પડે. સપનાઓને સાકાર કરવા પહેલા બળબળતી આગમાં બળવું પડે, હૈયામાં હામ ભરવી પડે, તેને મેળવવાની ભૂખ લાગવી જોઈએ. પરંતુ, એ બધું જ ત્યારે જયારે ખુલ્લી આંખે સપના જોયા પણ હોય.
કાળજામાં એક એવો ‘સૂપ’ વહેતો હોવો જોઈએ કે જે ‘કર્તુત્વશક્તિ’ની ભૂખ લગાડે, એ પણ કકડીને. હાથ-પગમાં એવા ઇલેક્ટ્રિક કરંટ જોઈએ જેનો ઝટકો આખી દુનિયા મહેસૂસ કરે. આંખો તેઝતર્રાર ડી-એસ.એલ.આર કેમેરાની જેમ ‘વેલ ફોકસ્ડ’ હોવી જોઈએ જેથી માત્ર પોઝિટીવ વાઈબ્સને ઉચકીને કેપ્ચર કરેઅને તેની જ ‘નેગેટિવ’ બને. કેટલાયે અવનવા અનુભવો કરવા પડે, શરીર પર એ અનુભવોના જોરદાર ઘા પડવા જોઈએ અને ‘ઉત્સાહ’ના મલમ વડે ‘હતાશા’ના એ જ ઘાવ ભરાવા જોઈએ. કોઈ પણ આંગળી કેમ ચીંધી જાય આપણી સામે ? શું આ દુનિયામાં આપણું ‘પ્લેસમેન્ટ’ ગાંડા-ગમાર, અણઘડ અને અવ્યવસ્થિત સમાજનું નીચું મોં કરીને સાંભળવા થયું છે? આંખમાં આંખ નાખીને જવાબ દેવાનો ફાંકો અંદરથી ના આવે ત્યાં સુધી હજુ બાળક જ છો એવું સમજી લેવું અને ખૂણામાં એક આંગળી મોઢા પર ઉભી મુકીને ઉભા રહી દરેકનું સાંભળવાની તૈયારી રાખવી.
આવતી કાલે તમારી ગરજ છે એટલે ‘જોબ’ લેવા દરેક દોડવાના. ‘જેક’ (સ્પેરો નહિ..!) લગાવાની ટ્રાય કરશે, નહિ મેળ પડે એ વળી ૨ વર્ષ આગળ ભણવાનું અને માસ્ટર્સ (હકીકતમાં નહિ) કરવા પાછો પોદળા વચ્ચે સાંઠીકડું ઉભું રાખવાનો પ્રયત્ન કરશે. પણ, ત્યાં આપણામાં શું એવી લાયકાત છે કે આપણે શું ડિઝર્વ કરીએ છીએ ખરેખર? એ ‘ખરેખર’ ખ્યાલ છે ખરો ? કે માત્ર શેખચિલ્લીના સપનાઓમાં ‘ખેરાતી’ બનીને પોતાનો જ ‘ખરખરો’ કરાવવા આ સૂકા ભઠ્ઠ ‘ખેતર’માં નીકળી પડ્યા છીએ…જ્યાં આપણી કોઈ સ્વતંત્રતાને સ્થાન જ નથી. આપણા વિચારો, વાણી અને વર્તનને બાંધવા સામે ચાલીને આપણે જઈએ છીએ. એનું કારણ માત્ર એક જ છે, કે આ ૨૧ વર્ષમાં માર્કસની પાછળ આપણે ત્રણ(પોતાના અને પોતે) એવા દોડ્યા કે વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ કરવાનું જ ભુલાઈ ગયું. એક અલગ ચીલો ચાતરીને રસ્તો કરવાનું ‘સાઈડ બાય’ થઇ ગયું. આસપાસની દુનિયા માત્ર એક સાંકડા કુવા જેટલી બની ગઈ.
જરૂર છે, લાઈફના આ ‘ટર્નિંગ પોઈન્ટ’ પર પોતાના ‘ટોકિંગ પોઈન્ટ’ ને ઇન્સ્ટોલ કરવાની. જરૂર છે, પોતાની ઓળખ ઉભી કરવાની. જરૂર છે, યા હોમ..કરીને કુદી પડવાની. જરૂર છે, ‘ઘેટાશાહી’ ટોળામાંથી બહાર આવીને સ્વતંત્ર નિર્ણયશક્તિ ખીલવવાની.
હું સ્પષ્ટપણે માનું છું કે દરેક વ્યક્તિ એક ‘માર્કેટર’ છે. રોજ સવારે ઉઠીને લોકો પોતાને બીજાનાથી થોડા વધુ ચડિયાતા બતાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. પોતાના શરીર, વિચારો, કાર્યો, સુખ, ખુશી .. આ દરેક હમેશા વધુ સારું કેમ રહે તેનો પ્રયત્ન કરતા રહે છે. બસ, આ સ્કીલને જ ડેવલપ કરવાની છે ને દોસ્ત..! આવતી કાલે જ્યાં પણ જઈએ કે જે કઈ કરીએ…પોતાની સ્વતંત્ર નિર્ણયશક્તિ વડે માર્કેટિંગની દુનિયામાં ઉભા રહી જ શકવાના. આ દુનિયાનો દરેક માણસ રોજ સવારે ઉઠીને ‘શું કરું તો વધુ ફાયદો થાય..?’ એના માટેની માર્કેટિંગ સ્કીલ વિચારતો રહે છે. પછડાટ ખાઈને ફરી પાછા દરિયાના મોજાની જેમ ઉંચે ઊછળતા આવડતું જરૂરી છે. નદીના બંધનની જેમ નિરંતર વહેવું એ જ નિયમ છે, સમયનો નહિ..પરંતુ આપણો..!
આજે દરેક જુવાનિયો પોતાનું લેવલ જોયા વિના જ દુનિયાને ‘જજ’ કરતો થયો છે. પણ ત્રણ આંગળી અને મોટો અંગુઠો આપણી તરફ છે ભાઈ’લા. જયારે પોતે હૃદયમાં આત્મવિશ્વાસનો દીવો જગાવીને ફરીશું ત્યારે હતાશા-નિરાશા એ દીવાના અંધકાર નીચે છુપાઈ જશે. બસ, મોજ પડવી જોઈએ. કોણ કેવું કહી ગયો છે? અને કોણ શું કહે છે? એની ચર્ચા કરવા મોટીવેશનના ‘અધિવેશનો’ ભરીને ‘વેન્ટીલેશન’ પર જવું નહિ. ચર્ચા કરવા કરતા પોતાનામાં શું ખૂટે છે? એનો હિસાબ માંડો અને એની દુકાન ખોલો. સાંજ સુધીમાં દુકાનનો વેપલો કેટલો થયો એ નક્કી કરો અને નફા-ખોટની ગણતરી કરો. તાળો આપોઆપ મળી જશે.
ખોટી ચર્ચામાં ઉતરવું નહિ, એક આ ‘કામદેવ’ નું બ્રહ્મવાક્ય મનમાં ઘુસાડી દો ગમે તે રીતે.
“ચર્ચા એટલે ખર્ચા, સમયના અને શક્તિના…!”
ટહુકો:-
વ્હુ આર યુ?
વ્હોટ આર યુ?
વ્હાય આર યુ?
આ ત્રણ પ્રશ્નોના જવાબ પોતાના દિલને પૂછવા અને કેટલાના ‘રીવર્ટ’ મેઈલ આ મન ના ‘ઈનબોક્સ’માં આવે છે એ જાતે જ ચેક કરો. જેટલા ‘સ્પામ’માં છે તે ‘ઈનબોક્સ’માં જ કેમ નથી રિસીવ થતા એ જોવાનો પ્રયત્ન કરો. ‘ડ્રાફ્ટ’માં રહેલા જવાબો જયારે ‘સેન્ટ’ બતાવશે તે દિવસે નસીબનો ‘મેઈલ’ આવ્યો સમજો.
Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.. | 2 Comments

૪૬ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

 

 
ફરે તે ચરે, બાંધ્યો ભૂખે મરે
પોતાના સ્થાનેથી બીજી જગ્યાએ ફરવું એટલે યાત્રા કરવી. મનુષ્યની આ સ્થળાંતરની પ્રવૃત્તિ પ્રવાસ શબ્દ દ્વારા ઓળખાય છે. પ્રવાસ એટલે પરગામ વસવું, મુસાફરીએ જવું તે. તેને પર્યટન, જાત્રા, સફર પણ કહી શકાય. માનવની જેમ પશુ-પંખીમાં પણ ફરવુ અને ચરવુ જોવા મળે છે. કીડી ક્યારેય જંપીને બેસી નથી રહેતી. મધમાખી ફૂલોના રસ માટે અવિરત ઉડતી જ હોય છે. પક્ષીઓ પણ ઉડ્યા કરતાં હોય છે. પશુઓ પણ ફર્યાં જ કરે છે. માટે તે ચરી શકે છે, પોતાનો નિર્વાહ કરી શકે છે.
ઉપનિષદમાં એક ઉક્તિ છે, “चराति चरतो भगः।” જગતમાં જે જીવંત છે તે બધું જ ચાલ્યા કરે છે. માટે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે મનુષ્યને “સનાતન યાત્રી” કહ્યો છે. મનુષ્ય તેના અસ્તિત્વ માટેની મૂળભૂત આવશ્યકતાઓની પૂર્તિ માટે આદિકાળથી પ્રવાસ કરતો રહ્યો છે. જીવન જીવવાની જડીબુટ્ટી એટલે ફરવું.
વર્ષનો અમુક સમય માણસ જો ફરવામાં પસાર કરે તો જ્ઞાની થઈ શકે છે. આ માનવના વિકાસના પાયાની વાત છે. પુસ્તક વાંચવાથી કે સાંભળવાથી જ્ઞાનમાં વધારો થાય છે. પરંતુ દ્રશ્ય જોવાથી વસ્તુ, વિષય કે અનુભવ માનસપટ પર અંકિત થઈ જાય છે, જેની છાપ જીવનપર્યન્ત રહે છે. માણસની જ્ઞાનપિપાસા, જ્ઞાનક્ષુધા ફરવાથી તૃપ્ત થાય છે. જ્ઞાન અગાધ દરિયો છે. શક્યતા અને ક્ષમતા હોય એટલી ડૂબકી મારી મરજીવા બનવું જ રહ્યું. બાર ગાઉએ બોલી બદલાય છે. અલગ અલગ રાજ્ય, દેશ-વિદેશની ભાષા, રહેણી-કરણી, ખોરાક, પહેરવેશ, જીવન ઉપયોગી સમજણ, અલગ અલગ સંસ્કૃતિ વિશેની ઓળખ અને સમજ, ફરવાથી અને ચરવાથી મળે છે, જે જીવન જીવવાનું ભાથું બની જાય છે. જોઈને શીખેલી વસ્તુઓ જીવન જીવવાની કળા બનીને જીવનને જીતતા શીખવે છે. પ્રવાસ એક શિક્ષકની ગરજ સારે છે. જર્મન લેખક ગટે કહે છે, To wander is to get education. જ્ઞાનની સાથે અનુભવોનો ખજાનો મળે છે, જે જીવનમાં સૂઝશક્તિ વધારે છે. જેને કારણે ગમે તેવી ભીડ કે અગવડોમાં વ્યક્તિ રસ્તો શોધવાને સમર્થ બને છે. તેની આત્મશક્તિમાં વધારો થાય છે. સાહસવૃત્તિ વધે છે. શરીર ખડતલ બને છે.
માણસે તેની જ્ઞાનની ક્ષિતિજને વિસ્તારીને વિકસાવવી જોઈએ. સ્કાય ઈઝ ધ લિમિટ, એ સફળ વ્યક્તિઓનો જીવનમંત્ર હોય છે. ઉચ્ચ હોદ્દો ધરાવતી ઘણી વ્યક્તિઓ ડિગ્રીની સાથે ભ્રમણ કરીને મેળવેલા જ્ઞાનથી સમૃદ્ધ બન્યા હોય છે. અબ્રાહમ લિંકન, નેપોલિયન, સ્વામી વિવેકાનંદ, ગાંધીજી, નરેન્દ્ર મોદીજી તેમજ તમામ સંપ્રદાયના સંતો યાત્રા કરીને જ ધ્યેયસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી શક્યા છે.
પોતાની દ્રષ્ટિને સીમિત બનાવી કૂવામાંના દેડકા જેવું જીવન જીવનાર વ્યક્તિને બહારની દુનિયાનો ખ્યાલ હોતો નથી. તેમનું માનસ સંકુચિત બની જાય છે. બાંધ્યો ભૂખે મરે જેવી તેમની દશા હોય છે. જો કે આજકાલ સૉશિયલ મીડિયા પરથી લોકો ધારે તેટલું અને તેવું જ્ઞાન મેળવી શકે છે. સવારના ઉઠતાની સાથે વોટ્સએપ અને ફેસબુક પર માણસ ફરતો અને ચરતો થઇ ગયો છે. પરંતુ આ ચરવું સકારાત્મક અને ઉપયોગી હોવું જરૂરી છે. આજકાલ અજ્ઞાનતા થકી નકારાત્મકતા ભેગી કરીને ફરીને ચરેલુ લોકો વહેંચતા હોય છે. અફવાઓ ફેલાવીને આગને હવા આપવાનું કામ  અયોગ્ય કહેવાય. આવી વ્યક્તિઓ ફરે નહીં, ચરે નહીં અને અપચો થઈને ઓકે નહીં, તે જ સમાજના હિતમાં હોય છે.
માનવ કેટલું સ્વાર્થી પ્રાણી છે! તેણે કુદરત પર, વાતાવરણ પર તેનું સામ્રાજ્ય એટલું બધું વિસ્તારીને કબજો જમાવ્યો છે કે પક્ષીઓને ચણવા કે પશુઓને ચરવા, જીવ-જંતુઓ વગેરે કે જે કુદરતી બનેલી ecosystemના ભાગરૂપ છે તેના માટે જગ્યા નથી રાખી. કુદરતમાં અસમતોલન થઈ રહ્યું છે. જેને કારણે તેમની સંખ્યા ઘટી રહી છે. અમુક જાતિનું તો નામોનિશાન મટતું જાય છે. માણસનું ફરવું અને ચરવું બીજા પશુ-પંખી કે જીવ-જંતુને દખલગીરી રૂપ તો ના જ હોવું જોઈએ.
મનુષ્ય તેની પાંચ ઇન્દ્રિયોથી ચરતો હોય છે. ઇન્દ્રિયો એટલે ગો અને ચર એટલે ચરવું. અને જે ચરતો નથી એટલે કે અગોચર છે તે આત્મા છે. એ કક્ષાએ પહોંચે તેને ફરવાની કે ચરવાની જરૂર રહેતી નથી. તે વ્યક્તિ અન્યને આશરો આપી જ્ઞાન થકી તેમના પ્રશ્નોનું સમાધાન કરે છે. બાકી માનવ માત્ર, પ્રાણી,પક્ષી કે જીવ-જંતુ, જે સજીવન છે, ચેતનવંતુ છે, તે ફરે છે માટે ચરે છે. જે બંધાયેલું છે તે તેના માલિકની મરજી મુજબ રહે છે, માટે ભૂખ્યો રહે છે.
Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | Leave a comment

સંવેદનાના પડઘા-૪૭ વિયોગ

પોતાના મૃત્યુબાદ શરીરનું દેહદાન કરવાનું વિલમાં લખી ગયેલ વિદ્યાગૌરીના નિશ્ચેતન દેહને છેલ્લીવાર જોવા આવેલ દીકરા,દીકરીઓ અને પુત્રવધુઓ સૌના મનમાં ગુનાહીત ભાવના સાથેના આંસુ અને હ્રદયમાં ખૂંચે તેવી વેદના હતી.પરતું હવે તો બહુ મોડું થઈ ગયું હતું.દીકરીઓ ખૂબ રડતી હતી કે પોતે માની પોતાના ત્યાં ન આવવાની જીદને સ્વીકારી લીધી અને વહાલી મા ને ગુમાવી……તો પુત્રો જે મા એ પોતાનું સર્વસ્વ દીકરાઓને આપી દીધું હતું તે માને જ્યારે પોતાની જરુર હતી ત્યારે પોતે કંઈજ ન આપી શક્યા ………તેનો રંજ પારાવાર પસ્તાવા રુપે આંસુ બની વહી રહ્યો હતો…….. પણ હવે બંધુજ નિરર્થક હતું…….
તેમની ડાયરીમાં લખેલા છેલ્લા દિવસના પાનાએ તો સૌના હ્રદયને કંપાવી દીધા અને પોતાથી થયેલ અક્ષમ્ય ભૂલ માટે પોતાને જ સૌ પુત્રો અને પુત્રવધુ કોસવા લાગ્યા…..
“ અહીં બધું જ છે નથી મારા જ હાડમાંસમાંથી બનેલા ,મારા લોહીની સગાઈના મારાં વહાલાઓ ….
અહીં મને ચારે બાજુ થાક,હાર અને કંઈક લુંટાયાનો ભાર લાગે છે……
અંતરની બેસુમાર વેદનાથી ઊઝરડાએલ લોકો સાથે જેણે ગમેતે પરિસ્થિતિમાં પણ સદાય વસંતની વેલી ની જેમ હર્ષોલ્લાસથી જિંદગી જીવી હોય તે કેમ રહી શકે???”
આવું લખતા લખતા પોતાના હાથમાં જ ડાયરીને પેન સાથે જ તે સ્વર્ગે સિધાવ્યા ….
હજુતો અહીં આવે માત્ર અઠવાડિયું જ થયું હતું.સેવા આપનાર કર્મચારીઓ પણ જરા વિચારમાં પડેલા
હતા….
તેમને શું થઈ ગયું ????સાંજે તો હીંચકે સરસ ભજન ગાતા સાંભળેલ…..
એક નામોશીભર્યો સન્નાટો…….
બધા નજીકના ભૂતકાળને નજર સમક્ષ જોતા આંસુ સારી રહ્યા હતા…..
જાણે ….ડૂસકાં જ બોલી રહ્યા હતા………
આખી રાત કેટલાય પાસા ઘસ્યાં પણ વિદ્યાગૌરીને આજે ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ હતી.મળસ્કે પથારીમાં બેસીને ધ્યાન કરવા પણ કેટલાય પ્રયત્ન કર્યા પણ બંધુજ વ્યર્થ……આખી રાતનો ઉજાગરો અને સૌથી નાના અને સૌથી વ્હાલા દીકરાની પત્નીના બોલેલા અને તેની અજાણતાંમાં સંભળાઈ ગયેલ શબ્દોએ વિદ્યાગૌરીનાં કાળજાને બાળી મુકયું હતું.
“બાને રાખવાની જવાબદારી આપણી એકલાની જ છે?પેલા ત્રણ ભાઈઓની પત્નીઓ અમેરિકામાં જલસા કરે છે અને બાનું બધું મારે જ કરવાનું? થોડા વર્ષો બાને અમેરિકા મોકલો તો બધાંને ખબર પડે કે હવે ઘરડે ઘડપણ બાને રાખવા સહેલા નથી! અને હા મિલકતના તો ચાર જ ભાગ પડવાના છેને?”
હવે આનાથી વધુ કંઈ જ આગળ સાંભળવાની તેમની ક્ષમતા નહોતી. પોતાના આત્મગૌરવના હનનથી વધુ મોટું અપમાન એક મમતાભરેલ મા માટે બીજુ શું હોઈ શકે?વૃધ્ધત્વને આરે આવી આ અપમાન સહન કરવાની તેમની અપેક્ષા નહોતી.
વિદ્યાગૌરી એટલે સમાજમાં આગવી પ્રતિષ્ઠા ધરાવતા ,બુધ્ધિશાળી,સુશિક્ષિત ,સમજુ અને લાગણીશીલ સન્નારી.તેમની વિચક્ષણ બુધ્ધિ અને આગવી સૂઝબૂઝને કારણે આખું ગામ તેમની સલાહ લેતું .બધાં જ બાળકોને ઉચ્ચ ડિગ્રીઓ સાથે ભણાવી ગણાવી તૈયાર કર્યા.ત્રણ દીકરા અને બે દીકરીઓ અમેરિકા સ્થાયી થયા.પતિનો ધંધો ભાગી પડતાં પતિને હિંમતભેર સહિયારો આપી નિરાશ ન થવા દીધા.પોતે રાતદિવસ એક કરી પોતાની સ્કૂલ ચલાવી ,ટયુશનો કર્યા અને ઘર સાચવ્યું અને બાળકોને સરસ રીતે ઊછેર્યા.સૌથી નાના દીકરો સિવિલ એન્જિનયર હોવાથી તેના બધા કામ દેશમાં જ સરસ ચાલતા હતા તેથી તેને અમેરિકા જવું નહોતુ.
બધા જ દીકરાઓના પૌત્ર-પૌત્રીઓને પણ અમેરિકા જઈને મોટા કરી આપેલા.સૌથી નાના દીકરાના દીકરા-દીકરીને તો પોતાના દીકરા- દીકરીની જેમ જ ઉછેર્યા.નાના દીકરાની પત્ની જોબ પર જાય તો બાળકોને ભણાવવા,જમાડવા બધીજ જવાબદારી પોતે ઉપાડેલી .
હવે આજે એંશી વર્ષની ઉંમરે વિદ્યાગૌરીનું શરીર પહેલા જેવું કામ નહોતું કરતું. ઢીંચણ નો વા અને ખભાનો દુઃખાવો તેમના મુક્ત હલનચલન અને કામકાજને મર્યાદિત કરી નાંખ્યું હતું.
અમેરિકામાં રહેતા દીકરાની પત્નીઓને પણ જ્યારે બા આવવાના છે તેવી જાણ થઈ તો આપણે તો કામ કરીએ છીએ બા અહીં આવીને શું કરશે? ભારતમાં તો તેમની બાઈ હોય ,અહીં કોણ તેમનું કામ કરશે?
સૌથી મોટા દીકરાની પત્નીએ કીધુ,
” દરેકના ત્યાં બા ત્રણ મહિના રહેશે અને ત્રણ મહિના ભારત મોકલી દઈશું.”
એટલે સૌથી નાનાની પત્ની કહે “મારા ભાગના તો મેં અત્યાર સુધી રાખી લીધા છે એટલે હવે તો તમારા ત્રણનાં જ વારાના ભાગ પાડો. “
તો વળી બીજા નંબરના દીકરાની પત્ની કહે “બંને બહેનોને પણ ત્રણ ત્રણ મહિનાના વારામાં ગણો તેમને ઉછેરવા અને ભણાવવામાં પણ બાને એટલી જ મહેનત પડી છે ને !તેમના પણ બા છેજ ને વળી….”
અત્યાર સુધી જે બાળકોને ઉછેરવામાં પોતાની જાત ઘસી નાંખી અને લોહી રેડ્યું તે જ બાળકોને જ્યારે માનું શરીર કંઈ કરવા શક્તિમાન ન રહ્યું ત્યારે તેમના માટે કોઈને ટાઈમ નથી. દીકરાઓ મોટા વકીલ ,ડોક્ટર ,એન્જિનયર અને ઈન્ડસ્ટ્રીયાલીસ્ટ બન્યા છે તેમને તેમના કામમાંથી ટાઈમ નથી. દીકરીઓ પોતાને ત્યાં કાયમ રાખવા તૈયાર છે તેા ચાર દીકરા છે તો દીકરીઓના સાસુ-સસરા સાથે વિદ્યાગૌરીને દીકરીઓને ત્યાં જવું નથી.અને દીકરાની પત્નીઓ બાના વારા કાઢે છે.
આખું જીવન યોગ,કસરત અને શરીરનું ખૂબ દયાન આપ્યું પણ શરીરના ધસારાનું શું કરવું…….
વિચારોના ધમાસાણ યુદ્ધ થકી વિદ્યાગૌરીનું પ્રેશર પણ વધી ગયું હતું.
હવે મક્કમ મનોબળ સાથે વિદ્યાગૌરીએ નિર્ણય લઈ લીધો હતો. પોતાની અમેરિકા જવાની ટિકિટ કરાવી દીકરીને ઘેર પહોંચી ગયા અને પોતાની પાસે O.C.I સાથેઅમેરિકન સિટીઝનશીપ તો હતી જ .પોતાની બધી મિલકત ભારતના વૃધ્ધાશ્રમમાં દાન કરી ,અમેરિકાના સિનિયર હોમમાં રહેવા ચાલ્યા ગયા.ઘરમાં રહીને દીકરાની પત્નીઓના ઓશિયાળા રહેવા કરતા અમેરિકાની ગવર્મેંન્ટે વિકસાવેલી પધ્ધતિ મુજબ સિનિયર સીટિઝન હોમમાં પોતાને લાયક કંપની પણ ખરી અને ચોવીસ કલાકની મદદ પણ ખરી. આજે વિદ્યાગૌરીને અમેરિકાની સિનિયરોની બધીજ વ્યવસ્થા અને કાળજી માટે સલામ કરવાનું મન થઈ ગયું.પોતે સ્વમાન ભેર અહીંજ રહેશે તેવો અફર નિર્ણય પણ સૌ પરિવાર જનોને સંભળાવી દીધો. તે પોતાને જોઈતો સામાન લઈને સિનીયર હોમમાં પહોંચ્યા….
પહેલા રુમમાં પોતાના પતિનો ફોટો લટકાવ્યો….
પતિને ગુજરી ગયે દસ વર્ષ થયા હતા પણ ખરો વિયોગ તો આજે જ સાલ્યો….
આજે તે પતિના વિયોગમાં પોક મૂકીને રડયા….
તેમના નશ્વરદેહની મુખરેખા પર પણ આ દુ:ખની કરચલીઓ દેખાતી હતી…
Posted in જીગીષા પટેલ, વાર્તા, સંવેદનાના પડઘા | Tagged , | 3 Comments

૪૮ -કવિતા શબ્દોની સરિતા-રાજુલ કૌશિક

ચંદ્ર આજ સુધી પરીકથા પ્રેમીઓ, કવિઓનો લાડકો વિષય રહ્યો છે. પરીઓનો હાથ થામીને ચાંદામામાને મળવાની વાત બાળકોને કેટલી મઝાની લાગે છે? એવી રીતે સમરકંદ-બુખારા ઓવારી જવાની વાતોની જેમ આસમાનના ચાંદ-તારા ય તોડી લાવવાની વાતો વગર તો પ્રેમીઓની ય લાગણી જ જાણે અધૂરી. પ્રિયતમાને ચાંદ, ચાંદની સાથે ન સરખાવે તો એના પ્રેમની અભિવ્યક્તિ જ અધૂરી.
આજે ચાંદની વહેંચાઈ ગઈ, બે ભાગમાં
એક આભમાં , એક આપમાં…….
પ્રેમીઓની જેમ ચંદ્ર- ચકોરી-ચાંદની- ચાંદની રાતની વાત વગર તો કવિઓના કાવ્યસંગ્રહ પણ અધૂરા. ચંદ્રયાન એક માત્રામેળ છંદ છે અને એ છંદમાં રચના કરતા કવિઓ જ્યારે વિજ્ઞાનીઓ બનાવેલા ચંદ્રયાન વિશે વિચારતા હશે ત્યારે એમને એના પર પણ કવિતા સૂજી આવતી હશે ખરી? ચંદ્ર, ચાંદ, ચંદ્રમા, શશી, ઈન્દુ, શશાંક, નિશાકર, કલાનિધિ, સોમ….
હરી તારા નામ છે હજાર, કયા નામે લખવી કંકોતરીની જેમ જ
ચંદ્ર તારા નામ છે અપાર, કયા નામે કરવી તારી વાત… એવો છે એનો ઘાટ
કહે છે કે સમુદ્રમંથન સમયે પ્રાપ્ત થયેલા ચૌદ રત્નોમાંનું એક રત્ન એ ચંદ્ર. ચંદ્રની વધતી-ઘટતી કળાઓને આધરિત કેલેન્ડરો તૈયાર થયા. ચંદ્ર પર વાતાવરણ નથી એટલે જીવસૃષ્ટિ પણ ન જ હોય તેમ છતાં અન્ય ગ્રહ કરતાં ય ચંદ્ર માટેનું આકર્ષણ સૌથી ટોચે છે. શુક્લ પક્ષની બીજના ચાંદનો ઉદય દેખાય તો જાણે ભાગ્યનો ઉદય થવાનો હોય એમ એને જોઈને લોકો રાજી રાજી થઈ જાય અને આ ચંદ્રની  પૂર્ણ કળાએ પહોંચતી પૂનમની રાતની જાણે શી વાત અને એટલે…ક્યારેક સમયાંતરે મળતી પ્રિયા માટે કહ્યું છે ને..
જે પૂનમના ચાંદ સમ ચમકે છે તેઓને કહો કે
બીજ રૂપે પણ ક્યારેક નભે દેખાયા કરે…
આ બીજથી માડીને પૂનમ સુધી વધતી કળાઓના લીધે જ એ ઓળખાયો કલાધરના નામે.
આજકાલ તો ચંદ્ર પ્રેમીઓ, કવિઓની જેમ વૈજ્ઞાનિકોને પણ એટલો જ વહાલો લાગવા માંડ્યો છે. માનવીએ કલાધર ચંદ્રની એ કળાઓ  માણી લીધી અને એટલેથી આગળ વધીને હવે એને જાણવાની ઉત્સુકતાએ હરણફાળ-અવકાશફાળ ભરવા માનવે કમર કસી છે.
આમ પણ માનવજાત અત્યંત જીજ્ઞાસુ.. આજે જ નહીં સદીઓ પહેલા પણ એનામાં જીજ્ઞાસા તો હતી જ. ક્યાંક કશું જે હાથવગુ નથી એના સુધી પહોંચવાની, એને પામવાની ઉત્સુકતા ઉંડે ઉંડે ધરબાયેલી હતી પૃથ્વી પર વસતો માનવી આભને આંબવાના સપના જોતો થયો છે. આભને આંબશે ત્યારે એનાથી આગળ વધીને કોઈ અગોચર વિશ્વને જાણવાના,પામવાના સપના જોશે.
છેલ્લા કેટલાય વર્ષોથી વિશ્વની મહાસત્તા જેવા દેશો અવકાશ સુધી પહોંચવાના, પૃથ્વીથી આગળ વધીને અન્ય ગ્રહો પર પોતાનો પરચમ લહેરાવાની મથામણમાં ઉતર્યા છે. અવારનવાર  પોતાની તાકાતનો પરચો આપતું ભારત પણ આ હોડમાં શામેલ છે જ. મંગળ મિશનની સફળતા પછી ફરી એકવાર ચંદ્ર પર પહોંચવાના પરમ પ્રયાસો અધૂરા રહયા પણ હજુ આશા, આયાસ છોડ્યા નથી.
પણ આ આયસો માત્ર બોલવા-કહેવાની કયાં વાત છે? ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય ક્ષેત્ર સુધી જ્યાં એક પણ દેશ પહોંચ્યો નથી ત્યાં પહોંચતા પહેલા એની શરૂઆત પણ કેટલીય ગણતરીપૂર્વક શરૂ થતી હોય છે. કેટલી ઝીણવટ, કેટલા ઉપકરણો, કેટલાય વૈજ્ઞાનિકોની દિવસ-રાતની મહેનત, મથામણ એમાં લાગેલી હોય છે. એક એક ક્ષણની ગણતરીપૂર્વકની કાર્યવાહીને અમલમાં મુકવા માટે કેટલાય વૈજ્ઞાનિકો એક જૂટ થઈને કાર્યરત થયા હશે?
આજે તો એકવીસમી સદીમાં વિજ્ઞાન, અદ્યતન કોંપ્યુટર ટેક્નોલૉજિ એ બધાએ મળીને આ ગણતરી કરી હશે ત્યારે સાવ જ અચાનક સદીઓ પહેલાની સોળમી સદીની એક રચના સાચે જ યાદ આવી ગઈ.
જુગ સહસ્ત્ર યોજન પર ભાનુ ।
લીલ્યો તાહી મધુર ફલ જાનૂ ।।
પૃથ્વીથી સૂર્ય વચ્ચેના અંતરને સૌ પ્રથમ આપણા હનુમાન ચાલીસામાં દર્શાવાયુ છે. અદ્યતન સાધનો અને સુવિધાઓ સાથે પણ સૂર્ય સુધી પહોંચવાની તો વાત જ નથી પરંતુ એ સમયે પણ કોઈ જાતની ટેક્નોલૉજિ વગર પૃથ્વીથી સૂર્ય સુધીની આ ગણતરી ગોસ્વામી તુલસીદાસજીએ ૧૬મી સદીમાં કરી હતી. આમાં જુગ સમયનો એકમ છે અને એનુ યોજન અને માઈલને ગુણીને જે અંતર દર્શાવ્યું છે એ આજના વૈજ્ઞાનિકોએ મુકેલી ગણતરીની ઘણું નજીક હતું. હવે એ સમયે આ ગણતરી કેવી રીતે કરી હશે એ આશ્ચર્યની વાત નથી?
ભારતીય સંસ્કૃતિના પ્રાચીન સાહિ‌ત્ય જેમાં વેદો, ઉપનિષદો, સંહિ‌તાઓ, મહાકાવ્યોમાં આરોગ્ય, અધ્યાત્મ, યોગ અને ખગોળની વાતોનો ઉલ્લેખ તો કરવામાં આવ્યો જ છે માત્ર જરુર છે એ સાહિ‌ત્યને ઉકેલવાની અને મંત્રો, શ્લોકો કે સ્તુતિઓના ગૂઢ અર્થને સમજવાની. ભારતીય સંસ્કૃતિના પ્રાચીન ગ્રંથોને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ તો આવી અનેક અવનવી મળી આવે છે.
ચંદ્ર વિશે કેવી કેવી કલ્પનાઓ આપણે કરતાં આવ્યા છીએ? ચંદ્ર પર સૌ પ્રથમ માનવીએ પગ મૂક્યો હશે ત્યારે એનું આશ્ચર્ય અને રોમાંચ એવો જ અકબંધ રહ્યો હશે ખરો? એણે ય પોતાની પ્રેયસીને ક્યારેક ચાંદ સાથે સરખાવી હશે ખરી અને એ ચાંદની સપાટી પર ઉતરતાની સાથે જ એને પોતાની પ્રિયતમાનું સ્મરણ થયું હશે ખરું?
કાવ્ય પંક્તિ/ રજની/ ગની દહીંવાલા
Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com
Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | 4 Comments

પ્રેમ પરમ તત્વ : 40 : શ્રદ્ધા: સપના વિજાપુરા

શ્રદ્ધા , આસ્થા, યકીન, faith   તમે એને ગમે તે નામ આપો. પણ એનો સીધો સંબંધ દિલ સાથે છે. આપણે ઈશ્વરને જોયોનથી, ખુદાને જોયો નથી. પણ શ્રદ્ધાળુ વ્યક્તિ ને જરૂર શ્રદ્ધા છે કે ખુદા છે ઈશ્વર છે. આ જગતને ચલાવનાર કોઈ છે. જે આપણી ઈચ્છા કે અનિચ્છાથી આપણા જીવનના નિર્ણય લે છે.
બાળક જ્યારે મા  ના ગર્ભમાં હોય છે. એ અંધારામાં એ બાળકને ખોરાક પહોંચાડે છે. એ બાળક ધીરે ધીરે મોટું થાય છે. અને એના નિમિત્ત સમયે આ દુનિયામાં આવે છે. તો એની મા ની છાતીમાં દૂધની હેલી ચડે છે. આ બધો બંદોબસ્ત બાળક નથી કરતુ, પણ એના માટે ઉપર બેઠેલો ઈશ્વર કરે છે. જે  નિરંજન અને નિરાકાર  છે.બાળકને પૂરો વિશ્વાસ છે કે એને એનો ખોરાક મળી રહેવાનો છે. વળી શ્વાસની રિધમ, ધમની માં લોહીનું ભ્રમણ એને કશી ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, એના માટે બધી વ્યવસ્થા છે.
પછી બાળક મોટું થતું જાય એના મોઢામાં દાંત આવી જાય , શરીર વિકસતું જાય. બાળક એક સુંદર જવાન બની જાય અને સમાજના દરેક આશ્રમમાં થી પસાર થતા, અંતે પરમાત્મામાં મળી જાય. આ દુનિયામાં જે જીવ આવ્યો છે તે પાછો ફરવાનો છે. એમાં કોઈ શક નથી. દરેક મનુષ્યનું જીવન લગભગ આ ઘટમાળ માંથી પસાર થવાનું.  તો પછી એ અદ્રશ્ય શકિતને માન્યા વગર છૂટકો  નથી જે દરેક આત્માની સંભાળ રાખે છે.
માનવ શરીર જોઈએ તો એક એક અંગ કેટલી મહેનત અને કારીગરીથી બનાવવામાં આવ્યું છે. દરેક  અંગનું કામ પણ  ઇશ્વરે નક્કી કરી દીધું છે. જો કોઈ એક અંગ બરાબર ના ચાલે તો ઇન્સાનને તકલીફ પડે છે. જેમાં હ્દય અને મગ બંનેને મૂકી આપણા હ્દયમાં શ્રદ્ધા ના દિપક જલાવી દીધા છે. આ શ્રદ્ધા ઉમ્મીદ અને આશા માંથી જન્મે છે.
શ્રદ્ધા સાથે ડર  પણ સંકળાયેલ છે, જો મારાથી કોઈ ભૂલ થઇ જશે અને મારો રબ મારાથી રિસાઈ જશે તો!! આ ડર  અને ખોફ માં પણ શ્રદ્ધા રહેલી છે કે આપણે આપણા રબને આપણા થી દૂર થતો સહન થતો નથી. જયાં  મહોબ્બત છે, પ્રેમ છે ત્યાં ખોફ અને ડર  આવી જાય છે કે ક્યાંક મારો પ્રેમી, મારો ખુદા મારાથી રિસાઈ ના જાય. તો જેમ આપણે આપણા પ્રેમીને મનાવવા જાત જાતના ઉપાયો કરીએ છીએ એ રીતે આપણે આપણા રબ ને મનાવવા શ્રદ્ધાનો દીપક જલાવીએ  છીએ.
પ્રેમ અને શ્રદ્ધા માં કોઈ ફરક નથી.  જ્યા પ્રેમ હોય ત્યાં શ્રદ્ધા હોય  છે.કોઈ ચી ને જોયા વગર એના પ્રેમમાં પડવું એ શ્રદ્ધા છે.  જેમકે એક ખાલી ઓરડો હોય, કોઈ તમને કહે કે આ ઓરડામાં જા તને ઈશ્વર મળશે. અને તમે ઓરડામાં દાખલ થાઓ અને ત્યાં હવા સિવાય કશું નથી. પણ જો એ ઓરડામાં દાખલ થતી વખતે તમે વિચારો કે ઈશ્વર તો દરેક જગ્યાએ છે. તો આ ઓરડામાં ઈશ્વર મળી આવશે અને આ શ્રદ્ધા છે. અદ્રશ્ય વસ્તુ પર શ્રદ્ધા રાખવી એ ઈશ્વર પ્રત્યેનો પ્રેમ બતાવે છે એતમને પરમ સુધી લઇ જશે આમ, સાચી શ્રદ્ધા એટલે ઈશ્વર વિશે આપણે જે કંઈ જાણીએ છીએ, એમાં પાક્કી ખાતરી રાખવી અને અડગ ભરોસો રાખવો.
પરમ સુધી પહોંચવા માટે પ્રેમ જરૂરી છે, અને પ્રેમ માટે શ્રદ્ધા જરૂરી છે. અંતમાં મોરારીબાપુની એક વાત સાથે વિરમું છું.
આમ તો શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ અને ભરોસો ત્રણે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ સમાનાર્થી શબ્દો લાગે, પરંતુ ત્રણે શબ્દોમાં અર્થ સંબંધી તફાવત છે. મારે આ ત્રણે શબ્દો શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ અને ભરોસાનો વાક્યપ્રયોગ કરવાનો હોય તો હું એમ કહું કે મંત્રમાં વિશ્વાસ રાખવો, સદ્દગુરુ માં ભરોસો રાખવો અને ઈશ્વરમાં શ્રદ્ધા રાખવી અથવા એમ પણ કહી શકાય કે સત્યમાં વિશ્વાસ રાખવો, પ્રેમમાં ભરોસો રાખવો અને કરુણા માં શ્રદ્ધા રાખવી. શ્રદ્ધા અમૂલ્ય છે. દરેક જગ્યાએ શ્રદ્ધા મૂકી ન શકાય. વિશ્વાસ વિના ન ચાલે, એટલે તે ગમે ત્યાં મુકાય છે. જે પ્રેમમાં ડૂબેલ છે, જ્ઞાનને વિજ્ઞાન બનાવી દીધું છે, એ મહત્ સત્તામાં શ્રદ્ધા મુકાય. શ્રદ્ધાને વ્યભિચારિણી ન બનાવો. વિશ્વાસ તો દરેક વ્યક્તિમાં પણ મૂકવો પડે છે. ડોક્ટરમાંડ્રાઈવરમાં, તમારા ઘરના નોકરમાં પણ વિશ્વાસ મૂકવો પડે છે. શ્રદ્ધા બધા પર ન થાય.એ ફકત અને ફકત ઈશ્વર પર થાય !!
સપના વિજાપુરા
Posted in ચિન્તન લેખ, પ્રેમ એક પરમ તત્વ, સપના વિજાપુરા | Leave a comment

દ્રષ્ટિકોણ 39: નાના આંતરડાનો રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી – દર્શના

મિત્રો હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગ ઉપર અને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ પહેલા આપણે એક વાર રેર ડીઝીઝ એટલે દુર્લભ અને અનોખા રોગો વિષે વાત કરેલી http://bit.ly/2IvHJtZ . આજે તેવાજ એક રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી ઉપર થોડી વાતો શેર કરું છું. 
નાના આંતરડા નો રોગ
આ રોગ વિષે અને નવી ટેક્નોલોજી વિષે માહિતી આપતા પહેલા ચાલો આપણે જાણીએ કે આપણે ખાઈએ તે ખોરાક નું કઈ રીતે પેટ માં પાચન થાય છે. 
પાચન ક્રિયા
સામાન્ય રીતે પાચનની શરૂઆત ખોરાક મોઢામાં પંહોચે છે ત્યારે જ થાય છે. ખોરાક ને ચાવવાની સાથે, મોઢામાંનું થુંક અને લાળ ખોરાકને તોડવાનું શરૂ કરે છે. તે આગળ વધતા, અને અન્નનળીમાંથી પસાર થતાં, ખોરાક સંકોચાય છે અને તે સંકોચન ખોરાકને પેટ તરફ આગળ ધપાવે છે. પેટમાં, ખોરાક વધુ તૂટી અને પ્રવાહી અથવા પેસ્ટ ના સ્વરૂપ માં બદલે છે અને ત્યાં એસિડ્સ અને એન્ઝાય્મ (ઉત્સેચકો) સાથે ભળી જાય છે. પેટ ધીમે ધીમે તે બધું નાના આંતરડામાં ઠાલવે છે. 
નાનું આંતરડું
આ ટ્યુબ આકારનું અંગ શરીર નું સૌથી લાબું અવ્યય છે.  તે પેટ અને મોટા આંતરડા વચ્ચે સ્થિત છે. નાના આંતરડાને પાચક તંત્રના વર્કહોર્સ તરીકે ગણવામાં આવે છે. તે 20 ફૂટ લાબું અંગ છે અને તેમાં ડ્યુઓડેનમ, જેજુનમ અને ઇલિયમ નામના ત્રણ ભાગ છે.
ડ્યુઓડેનમ એ નાના આંતરડા નો  પ્રથમ ભાગ છે જ્યાં સામાન્ય રીતે આયર્ન (લોહ)  અને અન્ય મિનરલ્સ (ખનિજો) શોષાય જાય છે.
જેજુનમ એ મધ્યમ વિભાગ છે જ્યાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન, અને મોટાભાગના વિટામિન્સ શોષાય છે.
ઇલિયમ એ નાના આંતરડા નો નીચલો ભાગ છે જ્યાં (પિત્ત) એસિડ્સ અને વિટામિન બી 12 શોષાય અને શરીર માં ઉતરે છે.
નાના આંતરડામાંથી ખોરાક મોટા આંતરડામાં જાય છે. મોટું આંતરડું પુખ્ત વયના લોકોમાં લગભગ 5 ફુટ લાબું હોય છે અને ત્યાં પાણી અને બાકીના પોષક તત્વો નું શોષણ થાય છે. તે પછી પ્રવાહીમાંથી તે ઘન પદાર્થમાં બદલાય છે અને શરીર ને ન જોઈતી વસ્તુઓ કુદરતી રીતે બહાર નીકળી જાય છે. 
ટૂંકા આંતરડા નો રોગ 
ટૂંકા આંતરડા સિંડ્રોમ અથવા Small Intestine Syndrome (SBS) એ બહુ ખરાબ રોગ છે. નાના આંતરડા ની અપૂરતી લંબાઈ મુખ્યત્વે પોષક તત્વો નું શોષણ અને પાચન થવા દેતી નથી.  ક્યારેક રોગ અથવા ઈજા ને લીધે આંતરડું નાનું થાય છે અને ક્યારેક જન્મ થી આ રોગ લઈને બાળક જન્મે છે. 
માલએબ્સોર્પશન 
SBS વાળા લોકો ખોરાકમાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી, વિટામિન, ખનિજો, પ્રોટીન, ચરબી, કેલરી અને અન્ય પોષક તત્ત્વોને ગ્રહણ કરી શકતા નથી. આ ખુબ ગંભીર વાત છે. તેઓને વારંવાર ઝાડા થાય છે, વજનમાં ઘટાડો અને આવશ્યક વિટામિન્સ અને ખનિજોના ન મળવાથી ખુબ શરીર માં નુકશાન થાય છે. 
રોગનો વ્યાપ
અમેરિકામાં દર વર્ષે આશરે 8 હજાર નવા કેસ થાય છે. પીડિયાટ્રિક દર્દી બાળકો 3 વર્ષની વયે પહોંચે તે પહેલા મૃત્યુ પામે છે. તેમનું ટૂંકું જીવન એક બેકપેક જોડે બંધાયેલ હોય છે અને તેમાંથી એક સોય દ્વારા બાળકોની નસ માં તેમને ન્યુટ્રિશન પંહોચાડવા માં આવે છે. આ રીતે પોષક તત્વો જઠર માર્ગને બાયપાસ કરીને સીધા લોહીના પ્રવાહમાં આપવામાં આવે છે. 
એક્લીપ્સ રીજેનેસિસ સોલ્યુશન
આ પહેલા ના દુર્લભ રોગો વિષે ના આર્ટિકલ માં મેં કહેલું કે જે કંપની આવા અનોખા રોગો ઉપર કામ કરી રહી હોય તેમના રસ્તા માંથી સરકાર અને FDA બધા વિઘ્નો દૂર કરી અને તેમનો રસ્તો સાફ કરી આપવા માંગે છે. ખાસ કરીને જો બાળકોને રાહત મળે તેવી ટેક્નોલોજી હોય તો તેવી કંપની નો રસ્તો થોડો આસાન બને છે. 
 એક્લીપ્સ રિજેનેસિસ કરીને કંપનીએ એક નવું સંશોધન કર્યું છે તેમાં શરીર ની કુદરતી તાકાત નો ઉપયોગ કરેલ છે. એક નાની નિટીનોઇલ કોઇલ નાના આંતરડામાં એક નળી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવે છે. પછી તે આઘીપાછી ન થાય તે માટે તેટલા ભાગમાં નાના આંતરડાને બહારથી સુચર્સ લગાવીને સાંકડું કરવામાં આવે છે. આ કોઇલ 2 થી 3 અઠવાડિયા સુધી ત્યાં રહેવા દેવા માં આવે છે. તે દરમ્યાન કોઇલ ને ધીમે ધીમે લાંબી કરવામાં આવે છે. આ સમજવા માટે તમને એક ઉદાહરણ આપું। કોઈના દાંત સીધા કરવા માટે બ્રેસિસ લગાડવામાં આવે ત્યારે તે બ્રશીસ ધીમે ધીમે, દર અઠવાડિયાની વિઝિટ માં ડોક્ટર  ટાઈટ કરતા જાય છે અને ધીમે ધીમે તે પ્રમાણે દાંત ને જોઈએ તેવી દિશામાં ફેરવે છે. 
તેજ રીતે અહીં કોઇલ ધીમે ધીમે લાંબી કરતા, સાથે સાથે આંતરડું પણ ધીમે ધીમે લાબું થતું જાય છે.  મજાની વાત એ પણ છે કે આ 2-3 અઠવાડિયા દરમ્યાન પોશાક તત્વો પણ આંતરડામાંથી નિયમિત રીતે વહેતા રહે છે. લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા ના અંતે સુચર્સ ઓગળી જાય છે અને કોઇલ ખોરાક સાથે વહેવા માંડે છે અને કુદરતી રીતે તે શરીર માંથી નીકળી જાય છે.  અત્યાર સુધી આ ભયજનક, દયાજનક, અને વિનાશકારક રોગ નું કોઈ સારું નિવારણ જ નહોતું. આ રોગ થી પીડાતા લોકોનું નાનું જીવન પણ ક્યારેક અતિશય પીડામાં ગુજરતું। અને તેમને જીવિત રાખવાનો વાર્ષિક  ખર્ચ ત્રણ લાખ ડોલર્સ થી ઉપર આવતો હતો. અને આ કેટલું સુંદર અને સરળ સોલ્યૂશન છે. શરીર ની પેશીઓ અને સ્નાયુઓ ને ધીમે ધીમે થોડી મદદ વડે અને બાકી તેમની કુદરતી તાકાત વડે લંબાવી અને આંતરડા ને લંબાવવાના। અત્યારે આ કંપનીએ ઉંદર અને ડુક્કર ઉપર પ્રયોગો કરેલ છે અને તેમાં તેમને સફળતા મળી છે. ધીમે ધીમે લંબાયેલ આંતરડામાં બધાજ પોષણો શોષણ કરવાની તાકાત છે અને તે પાછું સંકુચિત થતું નથી. અને વારંવાર  (થોડા થોડા મહિનાના અંતરે) થોડું થોડું લંબાવીને બહુજ નાના આંતરડાને જોઈતી લંબાઈ આપી શકાય છે. 
દુર્લભ રોગો ઉપર કામ કરનારાઓને FDA ખાસ રસ્તો સાફ કરી આપે છે તેથી આ કંપની માને છે કે તુરંત નાના બાળકો ના શરીર માં આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે। આપણે ઇચ્છીયે કે તેમને સફળતા મળે. 
તમને વિડિઓ માં આ ટેક્નોલોજી કેવી રીતે કામ કરે છે તે જોવું હોય તો આ લિંક ઉપર ક્લિક કરશો
http://eclipseregenesis.com/#the-team  
Posted in ચિન્તન લેખ, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી , દ્રષ્ટિકોણ, નિબંધ, માહિતી લેખ | Tagged , , , , , , , , | 2 Comments

હળવેથી હૈયાને હળવું કરો -૧૫

મિત્રો હળવેથી હૈયાને હળવું કરોમાં આજે એક નવા સર્જકને  પ્રસ્તુત કરતા આંનદ અનુભવું છે અને સાથે ‘બેઠક’માં સ્વાગત કરું છું.હૈયાની વાતને જયારે શબ્દો મળે છે ત્યારે સર્જક પોતાની અનુભૂતિ કે વિચારોનું નિકટતમ દર્શન વાચકને કરાવે છે અને એમની વ્યક્તિગત અભિવ્યક્તિમાંથી પ્રસરે છે અનુભૂતિનું અત્તર .

અનુભૂતિનું અત્તર-1

સિલિકોન વેલીની ખુશનુમા સવાર…રોમેરોમમાં તાજગી ભરતો શીતળ હવાનો સ્પર્શ…બેકયાર્ડની બહાર આવેલા રેડ મેપલ વૃક્ષોમાંથી આવતો પંખીઓનો ચહકાટ…સૂર્યના પહેલા કિરણ સાથે જ સૂર્યનમસ્કારના 12 આવર્તન પુરા કરી મેટ પર સુતા સુતા રેટિના ડિસ્પ્લે થી અવનવા દ્ગશ્યો ખુલી જાય છે. સાથે એ પણ એહસાસ થાય છે કે રેટિના ડિસ્પ્લે બનાવવા પાછળ કાંઈ કેટલાય લોકોના રાતો જાગીને કરેલા અથાગ પ્રયત્નો પડેલા છે.
            કભી કભી મેરે દિલમેં ખયાલ આતા હૈ…..  કયાં   1963 પહેલાંનું કેરળનું એ નહિ જાણીતું ગામ – થુમ્બા….જ્યાં સાઈકલના કેરિયર પર રોકેટ મૂકીને એક માણસ સાઇકલ દોરીને લઇ જઇ રહ્યો છે ને બળદગાડામાં નાસાએ મોકલેલ પાર્ટસ જઇ રહ્યા છે. ત્યાંનું ચર્ચ એટલે રોકેટનું વર્કશોપ અને લોન્ચ સ્ટેશન અને પાદરીનું ઘર એટલે ISRO ની ઑફિસ. ને ક્યાં આજની હરણફાળ- ના ના હરણફાળ નહીં, ચંદ્રકુદકો…
               જીવનમાં પણ કંઈક આવું જ નજર સામે આવે છે.  અતિતના વાઈડ એંગલ લેન્સથી વર્તમાનનું પ્રતિબિંબ જોઈએ તો ઘણી બધી સ્લોફી ઉભરી આવે છે. પહેલા ભારતીય માઇનિંગ એન્જિનિયર બનવાનું ગૌરવ જેના નામે છે એવા મારા નાનાજીનું નવમું સંતાન એટલે મારી મા. પિતા પાસેથી પ્રેરણા લઈ ખૂબ ભણવાની મહેચ્છા ધરાવતી આ બાળકી મુંબઇ પોદાર સ્કૂલમાં ભણી. ભણવાનું હોય કે રમતગમત અને ઇતર પ્રવૃત્તિઓ હોય – બધામાં ભાગ લેવો એટલું જ નહીં નંબર પણ લાવવો. પિતાની આંખનો તારો. 14 વર્ષે મેટ્રિક થઈ પણ ભાવિના ગર્ભમાં શુ છુપાયું છે તે કોણ જાણી શક્યું છે?
પિતાનું અણધાર્યું મૃત્યુ…ભણવાનું છૂટી ગયું…લગ્ન થઈ ગયા…ઘરસંસાર અને દિકરીઓમાં ગૂંથાઈ ગઈ…પતિની ટ્રાન્સફરેબલ નોકરી ને નાના ગામડાઓમાં રહેવાનું…પણ બચપણનું સપનું હજુ આંખોમાં સચવાયેલું…ગામડામાં  લાઈટ પણ નહોતી ત્યાં કોલેજ તો ક્યાંથી હોય? એક્સટર્નલ  અભ્યાસ કરી 28 વર્ષે ગ્રેજયુએટ થઈ…
               આ એ યુગની વાત છે જ્યારે ગામડામાં વીજળી ન હતી કે ન હતા પાણી માટે નળ, ઘર નો ફ્લોર પણ
ગારથી લીપેલો હોય કે પછી પત્થરનો હોય. ગામમાં શાળા તો ખરી પણ શાળામાં બેન્ચ નહીં. પલાંઠી વાળી આસન પર બેસવાનું.ખોળામાં નોટબુક રાખી લખવું પડે.શાળાનું બિલ્ડીંગ નહીં. ત્યાંના રાજાએ રાજમહેલમાં શાળા ચલાવવા પરમિશન આપી. પરંતુ, આર્કિઓલોજીની રીતે અદ્ભુત છતાં તળાવના કાંઠે આવેલો ભવ્ય એવો રાજમહેલ જર્જરિત થઈ ગયેલો.ત્યાં સાપ નીકળે, ઘો નીકળે, કાચીંડા નીકળે . વરસાદ પડે ને પ્લાસ્ટર ખરે, લાકડાના પિલર પડે ને બાળકોને ઘેર જવાની રજા મળી જાય.સાયન્સના વિષયો શાળામાં ન ભણાવાય, કે ન તેની પરીક્ષા લેવાય. તેમ છતાં દીકરીને ધેર ભણાવી અમદાવાદ સાયન્સ કોલેજમાં એડમિશન અપાવ્યું. S.S.C.ની પરીક્ષા આપવા પણ બીજા ગામ જવું પડે.રોજબરોજના જીવન માટે જ એટલો સંઘર્ષ  કરવો પડે કે  બીજી કોઈ વાત માટે ન તો સમય રહે ન શક્તિ. પરંતુ, હાર માનવી એ મારી માતાના સ્વભાવમાં જ ન હતું ભલે સામનો ગામડાની સુવિધા વગરની પરિસ્થિતિનો હોય, લોકોનું જુનવાણી માનસ હોય, ચાર દીકરીઓને શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ આપી ઉછેરવાની જવાબદારી હોય  કે ટૂંકા પગારમાં 6 સભ્યોના પરિવારનો ઘરસંસાર ચલાવવાનો હોય. પ્રેમાળ પતિનો સાથ અને સ્વયંમાં શ્રદ્ધાએ આ કુટુંબ એવું ખુમારીભર્યું જીવન જીવતું હતું કે સલામ ભરવી પડે.સાંજ પડે ને સમગ્ર કુટુંબ સાથે બેસી અલકમલકની, જ્ઞાન- વિજ્ઞાનની, જીવનજ્ઞાનની વાતો અને કિલકારીઓથી ગુંજી ઉઠે.બેડમિન્ટન ચેમ્પિયન માતા ને કેરમ ચેમ્પિયન પિતાએ દીકરીઓને એવી તૈયાર કરી કે શાળામાં તો નંબર લાવે પણ યુવક મહોત્સવ હોય કે વિજ્ઞાનમેળો- તાલુકા, જિલ્લા અને રાજ્ય કક્ષાએ પણ વિજયી બને. ગુજરાતી ધૂળિયા નિશાળમાં ભણેલી એ દીકરીઓને જીવનનું પણ એવું શિક્ષણ આપ્યું કે એ ક્યાંય પણ જઈને ઉભી રહે તો એની નોંધ જરૂર લેવી પડે.
                 માની હિંમતને દાદ તો ત્યારે આપવી પડે કે એક દીકરીને ગ્રેજ્યુએટ થઈ  સાસરે વળાવી દીધી અને બીજી દીકરી ગ્રેજ્યુએશન કરે એની સાથે પોતે પણ પોતાની દીકરીની ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓ સાથે રેગ્યુલર કોલેજમાં ભણીને 42 વર્ષની વયે B. ed. કર્યું અંગ્રેજી વિષય સાથે .દરેક વખતે 14 વર્ષનો ગેપ. 14 વર્ષે મેટ્રિક, 28 વર્ષે ગ્રેજયુએટ, 42 વર્ષે B. ed. ન થાકી, ન હારી , બસ એક લક્ષ્ય, જે હાંસલ કરી શિક્ષક બની અને આચાર્ય તરીકે નિવૃત્ત. માત્ર પોતાની જ નહીં પણ શાળાની અગણિત દીકરીઓની માર્ગદર્શક, પથપ્રદર્શક બની, જેને એ પોતાની સાચી કમાણી કહે છે.
              મેટ પર સુતા હું સૂર્યનારાયણના તાપની  વધતી જતી તીખાશ અનુભવી રહી હતી પણ હું તો હજુ જાણે ટ્રાન્સમાં જ હતી.  એક વખત મારા યોગના ક્લાસમાં વાતવાતમાં મારી માતાની શાળાની  એક વિદ્યાર્થિનીને ખબર પડી કે હું કોની દીકરી છું તો તે બોલી ઉઠી. “ઓહો, હવે મને ખબર પડી કે તમે આટલું સરસ કેમ બોલો છો .”
            મૂર્તિની મહાનતા પાછળ છે  શિલ્પીના ટાંકણાનો ટંકાર, સંગીતની સુરાવલીઓની પાછળ છે સ્વરનો ઝંકાર, તાળીઓના ગડગડાટ પાછળ છે પુરુષાર્થ અને પરિશ્રમનો રણકાર -એ જ છે પ્રકાશ અને પ્રિઝમ થી બનતું સપ્તરંગી મેઘધનુષ- મારી અનુભૂતિનું અત્તર.
રીટા જાની
વ્યક્તિ જયારે સંઘર્ષ ને સ્વીકારે છે.ત્યારે સંઘર્ષ સંઘર્ષ નથી રહેતો પણ સીડી બની જાય છે.હા મિત્રો વાત છે  હળવેથી હૈયાની વાતને કરવાની છે તમે પણ ક્યારેક આવો અનુભવ કર્યો હોય તો જરૂર મોકલશો.
Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, રીટા જાની, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.. | 14 Comments

૪૫ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

 
 સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યા
આ કહેવત વાંચતાં જ આજની પેઢીના બાળકોને વિચાર આવે, સાપ તો જોયો હોય પણ આ લીસોટા શું છેઆ કહેવત જૂના જમાનાની છે. જ્યારે ગામડામાં ધૂળિયા રસ્તા હતા. જ્યાંથી સાપ પસાર થાય ત્યાં ધૂળમાં લિસોટા પડે અને તમને ખબર પડે કે સાપ અહીંથી પસાર થયો છે. પછી એ લીસોટા સમયાંતરે પૂરાઈ જાય. હવે તો ગામમાં પણ પાકા રસ્તા થઈ ગયા છે. લીસોટાનો કોઈ સવાલ જ નથી. જ્યારે શહેરોમાં આ કહેવત વિચારવાની નથી.
પરંતુ હા, આજના સંદર્ભે આ કહેવત બોલચાલમાં ખાસ આવે છે. સમય, સંજોગો, વ્યક્તિ, પરિસ્થિતિ વર્તમાનમાંથી ભૂતકાળ બની જાય છે, એક સાપ ની જેમ, અને તે જે નિશાની છોડી જાય છે તેને આપણે લીસોટા કહીએ છીએ. જેને કેડી પણ કહી શકાય. સમયે સમયે સંબંધોના સાપ સરકી જાય છે પણ વ્યકિતના માનસપટ પર લીસોટા છોડી જાય છે. આ લીસોટા કંઈક ખાટી-મીઠી યાદો ને તાજી કરાવી દે છે. ત્યારે વ્યક્તિ બોલી ઊઠે છે, સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યાં.
વર્તમાન અમર નથી. ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું છે, પરિવર્તન એ જ સંસારનો નિયમ છે. સૃષ્ટિચક્ર પરિવર્તનશીલ હોય છે. દરેક સંસ્કૃતિનો ઉદય થઈને પરાકાષ્ઠા સુધી પહોંચીને વિલીન થાય છે. જે તે સંસ્કૃતિને પોતાનો ધર્મ, રીતરિવાજો, રહેણી કરણી, બોલચાલ, અમુક ગ્રંથીઓ, પહેરવેશ, ખોરાક, નીતિ નિયમો અને કાયદાઓ હોય છે. જેને આપણે સંસ્કાર કહીએ છીએ. સમય જતાં દેશ-કાળ, પરિસ્થિતિ પ્રમાણે અને ખાસ તો માણસની સગવડતા પ્રમાણે તેમાં બદલાવ આવે છે. જૂના નીતિ નિયમો, વિધિ-વિધાન ભુલાય છે. નવા ઘડાય છે, જે વ્યક્તિ, કુટુંબ, સમાજ કે ધર્મનો આધારસ્તંભ બને છે. જે નિશ્ચિત અને અનિવાર્ય છે તેને સ્વીકારવું જ રહ્યું.
સ્ત્રી ગર્ભ ધારણ કરે છે ત્યારથી, બાળક જન્મ અને તેના ઉછેરમાં કેટલો બદલાવ આવે છે? સાપના લીસોટાને જો આજની પેઢી અનુસરશે, તો….? તે શક્ય જ નથી. બાળકનું ઘડતર, કેળવણી, માનસિકતામાં તીવ્ર ગતિએ ફેરફાર થઇ રહ્યો છે. ખોરાક, પહેરવેશમાં પણ ફેરફાર નોંધનીય છે. આજે લગ્નજીવન માટે ધર્મનો કોઈ બાધ નથી. એક જ કુટુંબમાં અનેક ધર્મનું પાલન થાય છે અને તેની દરેકને સ્વતંત્રતા હોય છે. એક જ ઘરમાં એકથી વધુ ભાષાનો વપરાશ જોવા મળે છે. પરિણામે વિચારોમાં અસમાનતા અને સ્વકેન્દ્રીપણું વિકસતું જાય છે. વ્યક્તિ માત્ર તેના પોતાના વ્યક્તિત્વ અને અસ્તિત્વનો વિચાર કરે છે. ઘરડાં મા બાપ કે પોતાના સંતાનો માટે સમયનો અભાવ જોવા મળે છે. જગત આખું ભૌતિકતા તરફ દોટ મૂકી રહ્યું છે. સાપના ગયેલા માર્ગ પર આજુબાજુથી ધૂળની ડમરીઓ, પ્રદૂષણનો વંટોળ એટલો જોરથી ફૂંકાઈ રહ્યો છે કે દૂરનું તો ઠીક પણ હમણાં જ કેડી કંડારેલી હોય એટલે કે સાપ ગયો હોય અને રસ્તો ભૂંસાઈ જાય છે.
આ સંજોગોમાં પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે શું જૂના રસ્તા યાદ રાખીને સાચવી રાખવા? તેનું જ અનુસરણ કરવું? વ્યક્તિએ પોતાના કુટુંબ અનુસાર, સંસ્કાર અનુસાર, પોતાના પરિવારના હિતમાં હોય તેને પોતાનો જીવનમાર્ગ બનાવવો જોઈએ. બીજાના પેંગડામાં પગ મૂકીને જીવનાર વ્યક્તિની દશા, ના ઘરનો ના ઘાટનો‘  જેવી થાય છે. દેશ પ્રમાણે સંસ્કાર બદલાય છે. જૂની સંસ્કૃતિને યાદ કરીને જીવનાર પોતાના પરિવારને ન્યાય આપી શકતો નથી.
આજે અમારા જમાનામાં, અમે તો આમ … તેવું કહેનારા વડીલો, વૃદ્ધોએ આ કહેવત સતત યાદ રાખીને આજની પેઢી પર પોતાના વિચારોને થોપવા ના જોઈએ. હવે રસ્તા ધૂળવાળા નથી રહ્યા. પાકી સડકો થઇ ગઇ છે. પગલાની જૂની છાપ ભૂંસાતી જાય છે. નવી પેઢીને વિકસવા દો. તેમની સામે તેમનો વિશાળ ફલક છે. પાંખો તમે આપી છે તો ઉડવા દો. આકાશે ઊડતાં પક્ષીનું વિઝન વિશાળ હોય છે. તે બધું જ જોઈ શકે છે. વિચારીને વર્તવાનું તેમના હાથમાં છે. અંકુશ પણ તેમને રાખવા દો કારણ કે આજનો યુવાન આવતી કાલનો સૂત્રધાર છે.
જેણે સાપ જોયા છે તેણે તેના લીસોટા માત્ર યાદ કરવાં જ રહ્યાં. સાપ જેમ સમયાંતરે તેની જૂની કાંચળી ઉતારતો જાય છે અને નવી ધારણ કરે છે તેમ માણસે આ સતત પરિવર્તનશીલ યુગમાં cut, copy, paste કરતાં રહેવું જોઈએ. જોવું, જાણવું, માણવું, ભૂલી જવું અને આગળ વધવું. સાપની જેમ પોતાની નિશાની છોડતાં જવું અને જગ યાદ  રાખે તેવું કાર્ય કરતાં જવું, જેથી લોકો બોલી ઊઠે, સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યાં.
Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | 2 Comments