હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-૭

       એક માં અને સ્ત્રીમાં ઘણો ફર્ક હોય છે. હું જયારે ગર્ભવતી હતી ત્યારે અમારે ત્યાં કામ કરતી કામવાળી બાઈ પણ ગર્ભવતી હતી. તમને થશે આમાં શું નવાઈ જેવું કહેવાય ? પણ આ વાત મારે ખાસ કહેવી છે હું ગર્ભવતી છું એની ખબર મને ખુબ વિચિત્ર સંજોગોમાં થઇ માટે આ એક વિસ્ફોટ જેવા સમાચાર હતા ત્યારે મારી ઉંમર ૫૫ વર્ષની હતી.ત્યારે માત્ર મારી કામવાળી નહિ મારી દીકરી પણ મારી સાથે ગર્ભવતી હતી.
          તે દિવસે હું મારી દીકરીને પ્રેગ્નેન્સીના રૂટીન ચેકપ માટે લઇ ગઈ હતી. મારે ગાઇનેક ડૉ. પાસે હતી એટલે મેં મારા પ્રોબ્લેમ માટે મારું પણ ચેકઅપ કરાવ્યું મેં કહ્યું હું હવે મોનાપોઝ ના સ્ટેજમાં છું માટે દર મહિને માસિક આવતું નથી.બીજે દિવસે ડો. મને બોલાવી અને કહ્યું રીપોર્ટે તમને ગર્ભવતી જાહેર કરે છે!. શું?…. અને મને પાંચ મહિના ચડી ગયા છે….ના હોય ..આ ઉંમરે જયારે મારી દીકરી માં બનવાની હતી ત્યારે હું પણ બાળકને જન્મ આપીશ, આ વાત મારું મન સ્વીકારતું તૈયાર નહોતું. મને ખુબ શરમ આવી.હું ખુબ જોર જોરથી રડી પડી ડો. પાણી આપી શાંત પાડી પણ મન જાણે અસ્થવ્યસ્થ થઇ ગયું. 
            મારી દીકરી મારે ત્યાં ડીલીવરી કરવા મારે ત્યાં આવવાની હતી, અમારા બંને નો ડીલીવરી સમય પણ સરખો જ હતો. હવે શું ? રોજ હું રડતી, ગર્ભપાત પણ કરાવો શક્ય નહોતો.હું અંદરને અંદર ખુબ સોસવાતી, ડૉ. કહ્યું કે બાળક કદાચ નોર્મલ નહિ હોય.તો અમે એને કઈ રીતે મોટો કરશું એ વિચાર માત્ર મને ધ્રુજાવી જતો હતો.બહાર જતા મને સંકોચ થતો, અને જતી તો પણ નીચી મૂંડીએ બેસું,કોઈ સાથે આંખો ન મિલાવું, ડરલાગતો કે કોઈક એવો ઉલ્લેખ કરશે તો મારાથી ધ્રુસ્કો મુકાઇ જાશે.
            ડો.પાસે જતી ત્યારે ખાસ મારી કામવાળીને લઇ જતી એ પણ ગર્ભવતી હતી એનો પતિ એને ખુબ મારતો માટે હું કાળજી લેતી પણ બીજું કારણ એ પણ હતું કે ડો. પાસે એની સાથે જતી જેથી મને કોઈ શંકાની નજરે ન જોવે. હું ખુબ રડતી, મારી કામવાળીને હજી તો શરૂઆતના દિવસો હતા પણ ડો.કહ્યું તારે બાળક ન જોઈતું હોય તો ગર્ભ પડાવી લે,આ બાળક નબળું આવશે તો તેનો ઉછેર કેવી રીતે કરીશ કદાચ માનસિક રીતે પણ નબળું હશે પણ તેણે ડૉ.ને ના પાડી,તકદીર પણ જોવો? મારે ગર્ભ પડાવો હતો તો ડૉ. ના પાડતા હતા અને ડૉ.એને ગર્ભ પડવાનું કહેતા હતા તો એ ના પાડતી હતી.મેં મારી કામવાળીને પુછ્યું કે તું કેમ ના પાડે છે.તારો પતિ દારૂડિયો છે આ બાળક તારા માટે બોજો બનશે અને ડો.નું કહેવું છે કે તારા બાળકનો સ્વસ્થ વિકાસ થયો નથી. આવી પરિસ્થિતીમાં એ વિચારવું જરૂરી છે.
       હું જાણતી હતી એબોર્શન દરેકનો એક અંગત મામલો છે. એબોર્શનનો નિર્ણય લેવો એક સ્ત્રી માટે આસાન હોતો નથી. તેનાથી સ્ત્રીના સ્વાસ્થ્ય પર ખૂબ જ ખરાબ અસર પડે છે. અને આમ જોવા જઈએ તો હું પણ બાળકને જન્મ આપવા માનસિક રીતે તૈયાર ક્યાં હતી? સમાજના ડરે અને શરમે મને કોરી ખાતી હતી.
મારી બાઈ બોલી શું તમે વિચારી શકો છો કે  બાળક અજાણતા જ તેની માતાની કોખમાં જ દુઃખદ મૃત્યુ પામે? તો તે માતા પર શું વિતતી હશે ? શું તમે વિચારી શકો છો કે જે માસૂમ બાળકની ધડકન હજી શરૂ જ થઈ છે અને જેનો જન્મ પણ નથી થયો એ જ બાળકને જ્યારે તમે મોતને ઘાટ ઉતારી દો છો તો એ બાળક પર શું વિતતી હશે ? ગર્ભપાત કોઈ સામાન્ય વસ્તુ નથી, પણ ખૂબ જ વધુ દુઃખદાયક પ્રક્રિયા છે બોન, જેમાં માતા વલોવાઈ જાય છે,  બાળકની જેનો ધબકાર હજી ચાલી રહ્યો છે, જેની સંભાવના ચાલી રહી છે, તે બાળક જે હવે માતાની કોખમાં મોટું થઈ રહ્યું છે, આ દુનિયામાં પણ આવ્યું નથી, તે માસૂમથી બાળકની કોખમાં જ હત્યા ? એ હત્યાની ગુનેગાર હું નહિ બનું બોન. મારી કામવાળી બાઈએ કરેલી વાત મને કંપાવી ગઈ.આખી રાત  હું સુઈ ન શકી મારી આંખો સ્તબ્ધ અને વાચા નિશબ્દ બની,હું  માત્ર વિચારતી રહી.
    મારી દીકરીને બાળક આવવાનું હતું,નાનીબનવાનો,ઉત્સાહ,આનંદ,તરવરાટ,ઉમળકો જાણે બધું ઓસરી ગયું, હું માત્ર મારા આવનાર બાળક માટે વિચારવા માંડી.મારો એ પાંચ મહિનાનો ગર્ભ કોઇ માંસનો ટુકડો કે નિર્જીવ વસ્તુ નથી,એ વિચાર માત્રથી આંસુ ટપકવા માંડ્યા,મારા જ અવાજો મને સંભળાયા એને હું મારી જાતને જાણે હત્યારી માની બેઠી.બસ ..બસ ..મેં જોરથી કાન બંધ કરી દીધા..એબોર્શન આટલું ભયાનક અને આટલું કંપાવનારૂ હોય શકે એનો અહેસાસ એ રાત્રે મને થયો .
              બીજે દિવસે મેં કામવાળીને પૂછ્યું તે શું વિચાર્યું એણે એક વાત તો એવી કરી કે મારા હૃદયમાં સોસરવી ઉતરી ગઈ.મને કહે બોન બધા જીવ આ દુનિયામાં પ્રમુની મરજીથી આવે છે અને જાય છે. એના કામમાં ડખલ કરનારા આપણે કોણ ?મારા બાળકને પોષવાની જવાબદારી પણ આ ઉપરવાળાની છે.હું આ એક અભણ સ્ત્રીની હિમંત ને દાદ આપવા માંડી કે આ સ્ત્રી મારા કરતા વધુ બહાદુર છે. જયારે હું ભાગવાની કોશિશ કરું છું.ત્યારે આ જિંદગીને કેટલી સહજતાથી સ્વીકારે છે. વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર મારે પણ કરવો જોઈએ,હાર માની લેવી બહુ જ સહેલી છે પણ અહી તો હારમાં પણ મને સજા દેખાતી હતી હું મારી જાતને જ સજા આપતી હતી એક માં પોતાના બાળકની હત્યા કઈ રીતે કરી શકે?મા એટલે મમતાની,સમતાની,ત્યાગની અને પવિત્રતાની મૂર્તિ!મેં વસ્તવિકતાને સહજતાથી સ્વીકારી ફરી એક વાર જીવંતતાથી જીવવાની ઈચ્છા સાથે મેં નિર્ણય લઇ લીધો હું મારા બાળકને જન્મ આપીશ.
               વાતનો સ્વીકાર જિંદગીના કેટલા મોટા કોયડા ઉકેલી દે છે એની મને ત્યારે ખબર પડી
(મિત્રો હ્રદય ને હળવું કરવાથી આપણે તો હળવા થઈએ છીએ પરંતુ આપણી સંવેદનાઓ જયારે કોઈકને ક્યાંક સ્પર્શી જાય ત્યારે એમાંથી જે પ્રગટે છે તે માનવીના જીવનને વસંત જેવો આનંદ આપે છે.વિષાદ માનવીને અવાક કરી નાખે વાચા આપવી જરૂરી છે, એવી વાત હોય કે એવી ક્ષણ હોય જો તમારી જીંદગીમાં આવી હોય  તો જરૂર થી જણાવશો અમે નામ વગર જરૂરથી મુકશું.)  
પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા
Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.. | Leave a comment

૩૮ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

ચાર દિવસની ચાંદની, જાતાં નહીં લાગે વાર
જીવનમાં દરેક વસ્તુ ક્ષણિક છે. જેની આજ છે તેની કાલ છે. જે આવ્યું છે તે જવાનું છે. જેનો જન્મ છે તેનું મરણ છે, તો શા માટે હતાશામાં હસતાં ન રહેવું. રડતાં તો આ દુનિયા શીખવે છે. ઘા ખોતનારા તો અનેક છે. મલમપટ્ટો કરતાં જાતે શીખવાનું છે. હસતાં પોતે શીખવાનું છે, કારણ કે સુખ પછી દુઃખ અને દુઃખ પછી સુખ આવવાનું છે. આ તો જીવનની ઘટમાળ છે. માટે સુખને ભરપૂર માણીને જે ચેતી જાય તેને આવનાર અંધારી રાતમાં જીવવાનાં ઉપાય પણ મળી રહે.
દયારામે સરસ કહ્યું છે, “અમૂલખ લટકું લાભનું, ચેત્યાં તે પામ્યા પાર, ચાર દિવસની ચાંદની જાતાં નહીં લાગે વાર રે”. જે નાશવંત છે તેનો શોક શા માટે કરવો? તેના બદલે પરિસ્થિતિનો સામનો કરી આજને ઉજાગર કરવી. જેથી ચાંદની ચાર દિવસની ના રહેતાં સદાય જીવનમાં પથરાયેલી રહે. માટે જ આજની પેઢી નિરાશા. અસફળતા કે બ્રેકઅપને પણ સેલિબ્રેટ કરે છે. હતાશાની ક્ષણોને જીવનમાંથી ડિલીટ કરવી જોઈએ.
ટાર્ગેટ વગરનો માણસ હોઈ જ ના શકે. પરંતુ સવારે કામના લાંબા લિસ્ટ સાથે ઊઠતો માણસ અધૂરા રહી ગયેલાં કામનાં લિસ્ટ સાથે સોડ તાણે છે ત્યારે તે ભૂલી જાય છે કે ચાંદની ચાર દિવસની હોય છે. નિષ્ફળતા માટે બહાના શોધતો માણસ પોતે જ જવાબદાર હોય છે કારણ કે તેને પૂનમ પછીની અમાસનો અંદાજ નથી હોતો.
એક સરસ વાર્તા મેં વાંચેલી. એક સફળ કંપનીનાં ચેરમેને મિટિંગ બોલાવીને સૌને કહ્યું, આપણી કંપની આટલી સફળ છે પણ આપણે શું કરીએ તો આપણી કંપની દેવાળું ફૂંકે. સૌમાં આશ્ચર્ય સાથે ગણગણાટ શરૂ થયો. આ ચેરમેનનું દિમાગ છટક્યું કે શું? કંપનીને દેવાળામાં કાઢવાની વાત કરે છે! પણ શું થાય? સૌએ યાદી તૈયાર કરીને ચેરમેનને આપી. કંપનીનું દેવાળું ફૂંકવા માટે ના કારણોનું લિસ્ટ થોડાં જ સમયમાં તૈયાર! પછી ચેરમેને કહ્યું, કંઈક મેળવવા કંઈક ગુમાવવું પડે છે, ચાંદની પછી અંધારી રાત આવે છે. પરંતુ અંધારી રાત માટે તમે સૌ સભાન છો તો શક્ય જ નથી કે આપણી કંપની દેવાળું ફૂંકે. તમે જે લિસ્ટ બનાવ્યું છે તે ફાડીને ફેંકી દો. એ સિવાય હકારાત્મક રીતે તમે જે ધારો છો તે કરવા સજ્જ બની જાઓ. પછી ચાંદની જ ચાંદની છે. ચેરમેને કરાવેલી આ કસરત કંપનીને હંમેશા ટોચ પર રાખતી.
જો ચાંદની ચાર જ દિવસની હોય તો વ્યક્તિએ એ ચાર દિવસ નો ભરપૂર લાભ ઉઠાવવો જોઈએ. જીવનમાં જે કરવાનું બાકી હોય તે કરીને બધાં જ અભરખા પૂરા કરવા જેથી વસવસો રહે નહીં. એનું નામ શાણપણ કહેવાય. પરંતુ શું કરવું છે તેની સાથે શું નથી કરવું તેની માણસને ખબર હોવી જોઈએ.
“કાલ કરતાં આજ કર, આજ કરતાં અબ, મૂળ વિનાનું દોગડુ, ગીર જાયેગા કબ.” પરીક્ષિત રાજાને તો નક્કી હતું કે સાતમા દિવસે મૃત્યુ છે એટલે કથા સાંભળવા બેઠા. પણ આપણે તો એ પણ નક્કી નથી, સવારે ઊઠીશું કે નહીં. માટે ચર્પટપંજરીકા સ્તોત્રમાં જીવનના આરે, મૃત્યુ સમીપ જનાર માટે, જીવનની ગતિ શું થશે એના માટે કહ્યું છે, અંગમ ગલિતમ,પલિતમ મુંડમ,દશનવિહીનમ જાતમ તુંડમ ભજ ગોવિંદમ્ ભજ ગોવિંદમ્ ગોવિંદમ્ ભજ મૂઢમતે॥” અંગો ગળી ગયાં, માથાનાં વાળ પાકી ગયા, મોઢામાં દાંત રહ્યા નહીં, ઘરડો થઈ ગયો તો પણ આશા દેહને છોડતી નથી, તેથી હે મૂઢ! નિરંતર ગોવિન્દને જ ભજ. કબીરજી પણ જીવનની આ ચિંતનીય દશા વિશે દયા ખાતાં કહે છે કે, “ચાર પ્રહર ધંધે ગયા, તીન પ્રહર ગયા સોઇ, એક પ્રહર નામ બિન, તેરી મુક્તિ કૈસે હોય.” ગુરુ કહેતાં હોય છે, “બડે ભાગ મનુષ તન પાવા.” તો પછી માનવજીવનનો સદ્‍ઉપયોગ કરીને શા માટે ચેતીને ના ચાલવું?
જીવનની વાસ્તવિકતા અંગે સભાન વ્યક્તિ ક્યારેય અંધારી રાતનો અનુભવ નહીં કરે. હા, ક્યારેક એવો સમય આવશે તે પણ સિફતથી પસાર થઈ જશે. વ્યક્તિ જીવનમાં સંતુલન જાળવી શકશે. જીવનમાં જો અંધારુ જાણે કે અજાણે આવવાનું જ હોય તો તેના માટે ટોર્ચ કે ઇમરજન્સી લાઇટની તૈયારી રાખવા જેટલાં સભાન તો રહેવું જ જોઈએ.
Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | Leave a comment

વાત્સલ્યની વેલી ૩૮) ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું પ્રમાણ પત્ર NAEYC

ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું પ્રમાણ પત્ર NAEYC

અમે જયારે નાના હતાં ત્યારે અમારાં પિતા – નાનાકકાકા – કહેતા કે પ્રશ્નો તો જીવનમાં આવશે જ ; તમે એનો કેવી રીતે સામનો કરો છો તે મહત્વનું છે! એમણે ગાંધીજીનો દાખલો આપેલો : શરમાળ પ્રકૃતિના ગાંધીજીહોવા છતાં , આફ્રિકામાં , એમની પાસે ફર્સ્ટ ક્લાસની ટિકિટ હતી પણ જયારે એમને ગાડીમાંથી ઉતારી પાડ્યા એટલે એમણે એનો વિરોધ કર્યો અને એ પ્રશ્નનું નિરાકરણ એ કેવી રીતે લાવ્યા તે આપણને ખબર છે!

“નાના માણસો ( ગરીબ લોકો ) ને નાના રસ્તા ના બતાવો ,પણ એમને સાચી દિશા બતાવો જેથી તેઓ કાયમ માટે પ્રશ્નનો ઉકેલી શકે” સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી જેઓ આધુનિક ક્રાંતિકારી વિચારો ધરાવે છે તેઓ પણ એવું જ કહે છે; ‘ગરીબોને ભીખ આપવાને બદલે કામ આપો ! એટલે એ કાયમ માટે ગરીબાઈમાંથી મુક્ત થઇ જાય .એમને સાચો રસ્તો બતાવો!’

અને આ વિષય ઉપર ઘણું ઘણું લખી શકાય. પણ વાત્સલ્યની વેલીની કોલમમાં બાળકો સાથેના સાડા ત્રણ દાયકાના મારા અનુભવોમાં આ પ્રકારના નાના મોટા પ્રશ્નો ઉભા થતા ઉકેલ વેળાએ ઉર્ધ્વ જીવન માટેની મારી હોંશની વાત આજે લખવી છે!

એ વર્ષોમાં – એટલે કે બે દાયકા પૂર્વે – જીવન મઝદારે પિસ્તાલીસ – પચાસની ઉંમરે અનેક દિશાઓમાં એટલે કે હેલ્થ ,વેલ્થ , સોશ્યલ ,ઈમોશનલ એમ અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવામાં એક વધુ સમસ્યા ઉભી થઇ:

લકિશા નામની એક ( અશ્વેત) ટીચરે અચાનક જ બે અઠવાડિયાની નોટિસ આપી!

મેં પણ એને રોકવાની કોશિશ ના કરી કારણકે એ મન મૂકીને ( કે મન દઈને ) બરાબર કામ કરતી નહોતી ! એ નાની નાની વાતમાં કાંઈક એવા નિયમો મને સમજાવે કે જે કદાચ સાચા નિયમ હોવા છતાં મને અવાસ્તવિક લાગતા હોય!! દા.ત . ડે કેર સેન્ટરના નિયમ પ્રમાણે અમે લંચ વેળાએ બાળકોને બધું જ એક સાથે પિરસી દઈએ ,પછી એમને જે ના ભાવતું હોય( સેલડ, બોઈલ વેજિટેબલ્સ ) એ બધું હું જયારે બાળકોને પટાવી ફોસલાવી ખવડાવવાનું કહું તો એ એનો વિરોધ કરે; ‘ બાળકોને જે ખાવું હોય તે ખાય , આપણા વિચારો એમના ઉપર લાદી શકાય નહીં!’ એ કહે. You can’t ask children what to eat; they will eat what their body tells them to eat !

હા, અમારા ડે કેર સેન્ટરમાં બાળકોને અમે ફ્રી ટાઈમમાં રમવા માટે યોગ્ય વિકલ્પો આપીએ, પણ જમતી વખતે ચમચી આ રીતે જમણા હાથે પકડવી કે લખતી વખતે પેન્સિલ બે આંગળી અને અંગુઠા વચ્ચે રાખવી (જમણા હાથે) એવું શીખવાડવાનું નહીં? શું બાળકે બધું એની મરજી પ્રમાણે કરવાનું ? એને યોગ્ય દિશા બતાવવાની શું અમારી શિક્ષક તરીકેની ફરજ નથી?

“આપણું આ બાલ સંભાળ કેન્દ્ર છે,આપણે બાળકોને સાચવવાનાં છે. એ લોકો જમોડી બને કે ડાબોડી ; વેજિટેબલ ખાય કે માત્ર મુખ્ય ડીશ ( નોન વેજ ) ખાય તે શીખવાડવાનું આપણું કામ નથી!!” એ દલીલ કરે .

મને ત્યારે સમજાતું નહીં, પણ આજે સમજાય છે કે એ બે સંસ્કૃતિ સાથેની ભાંજગડ હતી ! આપણે આપણાં સંતાનોને પટાવી,ફોસલાવીને સારી ટેવો પાડવા પ્રયત્ન કરીએ. એક્ચ્યુઅલી ,આપણે જૂની આદતો મુજબ બાળકને એક ઢાંચામાં ઉછેરવા પ્રયત્ન કરીએ . એમાં મહેનત હોય, એમાં ધીરજ રાખવી પડે! એ માટે સમય પણ આપવો પડે! પણ અહીં કોઈની પાસે ટાઈમ નથી ! ( જો કે આપણે ત્યાં હવે એવું જ થવા માંડ્યું છે!) પણ આવી ઝીણી ઝીણી વાતોથી એ નોકરી છોડી રહી હતી.

મેં એની અરજી મંજુર કરી, પણ એની પાસેથી એક્ઝીટ ઇન્ટરવ્યૂ પણ માંગ્યો:

‘ જતાં જતાંપ્રામાણિકતાથી મને તારા અભિપ્રાય આપ! ‘મેં જણાવ્યું .

પણ એના એ પ્રામાણિક અભિપ્રાયો પચાવવાની મારામાં શક્તિ હતી ખરી ? એ મુદ્દાઓએ મારી ઊંઘ ઉડાડી દીધી !!

આજે પણ મને એ દિવસો , એ છેલ્લી મુલાકાત ,એ ઇન્ટરવ્યૂ બરાબર યાદ છે. એની બધી કૉમેન્ટ્સ ,એક એક શબ્દે મને અંદરથી કોરી ખાધી . ‘આપણે ભારતીય છીએ , આ દેશમાં આવીને મહેનત કર્યે રાખીએ છીએ કારણ કે આપણાં દેશમાં વસ્તી વધારો , વસ્તુની અછત અને અંધ શ્રદ્ધા ,ગામડાં અને શહેર બધ્ધે છે! જે નદીમાં ગાય ન્હાય ત્યાં તમે સ્નાન કરો ,કપડાં ધુઓ છો .. એ મારા દેશ અને દેશવાસીઓ વિષે સાચું ખોટું કહી રહી હતી… ( વાસ્તવમાં હવે ઘણું બધું બદલાઈ રહ્યું છે.) પણ હવે એને મારી પાસેથી ચેક લેવાનો નહોતો ; અને મેં પોતે જ સામે ચાલીને એનો પ્રામાણિક અભિપ્રાય માંગ્યો હતો, પરાણે એને કાંઈક અભિપ્રાય આપવા સમજાવી હતી! “ હું તમારી સાથે કામ કરી શકીશ નહીં કારણકે તમે મહેનત કરો છો ને બધાં પાસે મહેનત કરાવો છો ! “

એણે મને જે કહ્યું એ કાળજે વાગ્યું!

એ જ અરસામાં ટપાલના ઢગલામાંથી એક ટપાલ હાથમાં આવી:

પાર્ટનરશીપ ફોર ક્વાલિટી ચાઈલ્ડ કેર , શિકાગો ; Partnership for Quality Child care Chicago chapter નામની કોઈ ઓફિસમાંથી આમંત્રણ હતું કે નેશનલ લેવલે તમારા સેન્ટરને ઉત્તમ ગુણવત્તાનું ડે કેર સેન્ટર બનાવવું હોય તો અમે તમને માર્ગ દર્શન આપવા તૈયાર છીએ. જો કે એમાં અનેક નિયમો, અનેક કાયદા ,ફરજીયાત ટ્રેનિંગ ,ડિસ્ક્લોઝર ( અંદરની વાત) વગેરે વગેરે ઘણું બધું હતું.

પણ , મને લાકિશાની વાતે જાણેકે પાનો ચઢાવ્યો હતો!

‘હું લાયસન્સ પ્રમાણે તો બધું કરું છું જ, ગાઈડ લાઇન્સ મુજબ બધું અનુસરું છું; પણ હું સારું કરું છું કે ઉતરતી કક્ષાનું એ મારે જાણવું હતું .

ઘેર આવી તો કોલેજમાં ભણી રહેલ અમારાં સંતાનોએ પણ આખી વાત સાંભળીને એજ વાત કરી! “This is a free country! Mom!જેને જે કરવું હોય તે કરે.!”

ફરી મેં મારાં જીવનપથ પર નજર કરી….હું આ બધાં બે સંસ્કૃતિ વચ્ચેનાં મૂલ્યો, શારીરિક અને માનસિક પરિશ્રમનો થાક વચ્ચે મુંઝાઈ ગઈ હતી! શું હું આ બધું સાચું કરી રહી છું? એ તો જ ખબર પડે જો હું આ ચેલેન્જ સ્વીકારું !

મારે હવે તાજી હવાની જરૂર હતી.. કદાચ આ ચેલેન્જ મને કોઈ નવી દિશા સુઝાડે!

જો કે આ પેટ ચોળીને શૂળ ઉભું કરવા જેવું હતું! શી જરૂર છે?

ગાંધીજીએ પણ કદાચ આવું જ કર્યું હોત? તેનસિંગને એવરેસ્ટ શિખર પર ચઢવાની શી જરૂર હતી? એ બિચારો જો બે ત્રણ નાના નાના ડુંગરા ચઢ્યો હોત ને આનંદ મઝા કરતો હોત તો શું ખાટું – મોળું થઇ જવાનું હતું? મારું મન દ્વિધા અનુભવતું હતું! મારી લાગણીઓ સ્થિર રહેતી નહોતી , કદાચ મારી બાયોલોજીકલ ક્લોક પ્રિ મેનોપોઝ સ્ટેજમાં હતી? જે હોય તે! પંદર વર્ષથી ધમધમતા ડે કેરને ,સિસ્ટમને , સ્ટાફને અને સૌથી વધુ તો મારી જાતને ચેલેન્જ આપવા દે! મેં નક્કી કર્યું !

હું એ મિટિંગમાં ગઈ ! અને , આવી ને અમારાં સ્ટાફ સાથે વાત કરી . એક્રેડિટેશનના લાભ દર્શાવ્યા. એમાં પાસ થઈએ તો ઉત્તમ ગુણવત્તાનું પ્રમાણપત્ર (પાંચ વર્ષ) અને ફાઇનાન્સિયલી લાભ બધી જગ્યાએ મળે તેમ સમજાવ્યું.

અમે એ બીડું ઝડપ્યું !

પાર્ટનરશીપ ફોર ક્વાલિટી ચાઈલ્ડ કેર -PFQCC -નેશનલ ઓફિસ વોશિંગટન ડી સી સાથે કામ કરે. ઇલિયટ નામની બેને અમારાં સેન્ટરમાં આવીને સેન્ટરની ગુણવત્તાનું મૂલ્યાંકન કર્યું. બીજે મહિને એમણે રિપોર્ટ તૈયાર કરી અમારાં સેન્ટરની સારી ખોટી બાબતો ઉપર વિશ્લેષણ કરીને ટ્રેનિંગ માટે જે તે નિષ્ણાતોનો સંપર્ક કર્યો. સ્ટાફના ચાર ટીચર્સમાંથી ત્રણને ટ્રેનિંગ ફરજીયાત હતી.દર મહિને ઇલિયટ અમારાં સેન્ટરમાં કલાકો સુધી બેસે. બે ચાર વિઝીટ બાદ એણે નોંધ્યું કે જે આનંદ – હેપીનેશ – એ બાળકોમાં અને તેમનાં પેરેન્ટ્સમાં જુએ છે તે અદ્વિતીય છે. એક પ્રોગ્રામ વેળાએ ઇલિયટ હાજર હતી, અમે માઇક્રોવેવ ઓવનના ખાલી બોક્સમાંથી બાળકોએ ‘ લાઈવ ટી વી’ બનાવીને પ્રોગ્રામ કરેલો ત્યારે તે આનંદથી કૂદી ઉઠી, “ આવું તો મેં જિંદગીમાંયે નથી જોયું!” એ કહે.

વરસને અંતે સટાફ ,પેરેન્ટ્સ અને આજુબાજુની કમ્યુનિટી પાસેથી બંધ કવરમાં સર્વે લીધો(એટલે કે આપણે એ સૌને પ્રશ્નોત્તરી આપવાની , એ લોકો પોતાના જવાબ એમાં લખી ને કવર સીલ કરીને આપે ) અને એનું મૂલ્યાંકન થયું. ત્યાર પછી એને આધારે ઘણી ક્મ્પ્નીઓની અસંખ્ય સ્કૂલ પ્રોડક્ટ્સથી સેન્ટરનું નવસર્જન થયું. ( એટલે કે હજ્જારો ડોલરની ગ્રાન્ટ મળી ) લકીશા ના એ એક્ઝીટ ઇન્ટરવ્યૂ પછી દોઢ વર્ષે અમે સોનાની ચકાસણીમાંથી પાર ઊતર્યા… સો ટચ ના સોનાની જેમ ! અને પાંચ વર્ષ માટે ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું પ્રમાણપત્ર – ખાનગી સેન્ટરોમાં માત્ર ત્રણ ટકાને પ્રાપ્ત થયેલ – તે અમને એનાયત થયું. સેલિબ્રેશનો યોજાયાં! છાપામાં સમાચાર ઝળક્યાં! ને એવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો !વાત્સલ્યની વેલીની આ કોલમમાં બાળઉછેર ક્ષેત્રમાં આવેલાં કેટલાયે ચઢાવ ઉતરાવ વિષે લખું છું; એને સમજણ અને સંજોગો પ્રમાણે ન્યાય આપવા પ્રયાસ કર્યા છે!

આ એક સીમા ચિન્હ હતું !

એવા જ યાદગાર પ્રસંગોની વાત આવતે અંકે !

 

Posted in Uncategorized | 1 Comment

૪૧ -કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

એક તાજેતરના સમાચાર….. મુંબઈથી માંડીને અન્ય અનેક શહેરોમાં વરસાદનો પ્રકોપ.. મુંબઈ શહેર જળબંબાકાર, મુંબઈની લોકલ ટ્રેનો વરસાદના લીધે અટકી પડી છે. ચારેકોર પાણી ભરાવાની લીધે ટ્રાફિક જામ……વગેરે વગેરે.

અરે! વરસાદનો તે પ્રકોપ હોય?

હા, હોય.. જે માફકસરનું છે એ જ સૌમ્ય છે જેમાં અતિરેક છે એ રૌદ્ર જ છે.

એની સામે એક અન્ય સમાચાર…..ચેન્નઇમાં પાણીની ભયંકર તંગી. વૅગનમાં ૫૦,૦૦૦ લિટર પાણી ભરેલું હોય એવા કુલ ૫૦ વૅગનવાળી ટ્રેન મોકલવામાં આવી.

હવે જોઈએ થોડા સમય પહેલાના એક જુના સમાચાર….

દક્ષિણ આફ્રિકાના  સૌથી સુંદર અને પ્રવાસીઓ માટેના સૌથી આકર્ષક મનાતા કેપટાઉન શહેર પર તોળાતું જળસંકટ અને હા! આ માત્ર કોઈ એક શહેર કે ગામની વાત નથી .ભારતભરના અનેક શહેરો, બેઇજિંગ , ટોક્યો, મૉસ્કો જેવા મહાનગરો પર પણ આ જળસંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. દુનિયામાં સો કરોડ જેટલા લોકોને પીવાનું શુદ્ધ પાણી નથી મળતું તો ૨૭૦ કરોડ લોકોને વર્ષ દરમ્યાન એક મહિના સુધી પીવાનું પાણી મળતું નથી.

યુરોપમાં પણ અનેક હોટલમાં પ્રવાસીઓ જેટલા દિવસ રહે એટલા દિવસ રોજ ટુવાલ બદલવાના બદલે જો એક જ ટુવાલનો ઉપયોગ કરશે તો કેટલા લિટર પાણીનો બચાવ કરવામાં સહભાગી બનશે એવી સમજ આપતી નોંધ મુકવામા આવે છે. શું દર્શાવે છે આ?  

ક્યાંક છે ધોધમાર છે તો ક્યાંક

બુંદ બુંદ માટે મારામાર છે.

અન્ય દેશ કે શહેરો વિશે ઝાઝી જાણકારી ન હોય તો પણ ભારતભરમાં અનેક શહેરોની પાણીની તકલીફથી આપણે દૂર રહીને પણ ક્યાં અજાણ છીએ?

‘છલકાતું આવે બેડલું, મલકાતી આવે નાર’ તો હવે ભૂતકાળ બની ગયો છે. જ્યાં પાણી જ નથી ત્યાં બેડલું કેમ કરીને ભરાય અને બેડલું જ જ્યાં માંડ માંડ ભરાય ત્યાં નમણી નાર ક્યાંથી મલકાય? આ નમણી નારને મલકતી રાખવા કૂવામાં છલ-છલ છલકતું પાણી ય જોઈએ ને? જો કે હવે મોટાભાગના શહેરો, ગામમાં પણ પાણીની સુવિધા ઘેર ઘેર થઈ ગઈ છે તેમ છતાં કેટલાય અંતરિયાળ ગામો છે જ્યાં પાણી ભરવા બહાર નિકળવું પડે છે.

પાણી એ ઝાડપાન, પશુ પંખી, જીવ માત્ર માટેની અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે એ આપણે ક્યાં નથી જાણતા અને તેમ છતાં આપણે એના માટે કેટલા જાગ્રત? જ્યાં ધોધમાર છે ત્યાં ક્યારેય ખૂટશે જ નહીં એવી માનસિકતાનો તો કોઈ ઉપાય જ નથી અને જ્યાં બુંદ બુંદ માટેની મારામાર છે એમની તકલીફો માટેનો ય ક્યાં કોઈ ઉપાય છે.

જ્યારે કોઈપણ સમસ્યા કારમી બનતી જાય ત્યારે, જ્યારે પાણી વહી જાય ત્યારે જ જાગવાની તો માનવજાતની કાયમી આદત છે ને? આપણે તો એવું જ માની લીધું છે કે આ સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર સરકારની જ જવાબદારી છે અને બસ આપણે તો શાહમૃગની જેમ રેતીમાં માથુ ખોસીને બેસી ગયા…

પણ ના સાવ એવું ય નથી હોં…….હમણાં જ એક ઇન્ટર્વ્યુ વાંચ્યો, સાંભળ્યો અને સાચે જ આનંદ થઈ ગયો કે ક્યાંક કોઈ તો છે જેમણે શાહમૃગની જેમ રેતીમાં માથુ ખોસીને બેસી રહેવાના બદલે એકલપંડે એવી ઝુંબેશ ઉપાડી છે જેના માટે માત્ર દાદ આપ્યા વગર નથી રહેવાતું.

જેમ ભારત દેશમાં સ્વચ્છતા અભિયાનના લીધે જે જાગૃતિ આવી છે એવી જ રીતે ડ્રોપ ડેડના અભિયાને સૌનું ધ્યાન દોર્યું છે.

શરૂ કરનાર છે તો વ્યવસાયે ફ્રીલાન્સર, ચિત્રકાર, કાર્ટુનિસ્ટ અને લેખક પણ આજકાલ એમની એક નવી ઓળખ ઊભી થઈ છે અને એ છે ઘેર ઘેર જઈ ગળતા નળ રિપેર કરી આપનાર પ્લમ્બર અને પાણી બચાનાર યોધ્ધાની. કદાચ આપ સૌ સમજી ગયા હશો અહીં કોની વાત કરી રહી છું. જી, બરાબર જ સમજ્યા છો. વાત છે શ્રી આબિદ સુરતીની. વૉટર વૉરિયરની…

નવાઈ લાગે છે ને? પણ આ વાસ્તવિક વાત છે. એ નથી રાજકારણની રમતમાં કે નથી માર્કેટીંગના માણસ કે નથી એમને નામનાની ખેવના. એમને તો બસ શક્ય હોય એટલી સમાજ સેવા જ કરવી છે અને પાણી બચાવા જેવી ઉત્તમ સમાજ સેવા કઈ હોઈ શકે? આ સોશિયલ વર્ક માટે એમને પૂછવામાં આવ્યું. કેટલો સરસ જવાબ હતો એમનો ! એ કહે છે કે આજે પાણી નહી બચાવી તો કાલે આપણને કોઈ બચાવી નહીં શકે. પાણીનું એક એક ટીપુ કિંમતી છે. એમની પરવરિશ ફૂટપાથ પર થઈ છે અને ફૂટપાથ પર રહેનારા કરતાં અન્ય કોણ પાણીની કારમી સમસ્યા સમજી શકે? અને સાચે જ એ અને એમની સાથે બે જણની ટીમ ઘેર ઘેર જઈને ટપકતાં નળ રિપેર કરી આપે છે.

એ કહે છે હું મુસ્લિમ છું. મુસ્લિમ હોય એ દિવસમાં પાંચ વાર નમાજ પઢે એવી સાદી સમજ લોકોમાં છે. નમાજ પઢવાનો, બંદગી કરવાનો હેતુ ખુદાને ખુશ રાખવા માટેનો છે પણ હું આ સોશિયલ વર્ક કરું છું કારણકે જળ જીવન છે અને એ જીવનનું તો જતન હોય જ ને? આ મારી બંદગી છે. આ બંદગીથી ખુદા પણ ખુશ અને બંદા પણ ખુશ.

એમણે આજ સુધી ઘેર ઘેર ફરીને જ્યાં જ્યાં પાણી ટપકે છે ત્યાં એ એક એક ટીપુ બચાવવાના કાર્યમાં લગભગ ૨૦ મિલિયન લિટરથી પણ વધુ પાણીનો બચાવ કર્યો છે.

આજે તો સાચે જ એમની વાત સાંભળીને ડૉ.રઈશ મનીયારની આ પંક્તિઓ યાદ આવી ગઈ.

છો વેદ વાંચનારાને માનહાનિ લાગે,
પ્રસ્વેદ પાડનારા અમને તો જ્ઞાની લાગે.

ડૉ. રઈશ મનીયારની આ પંક્તિ મારી જેમ તમને ય અહીં શ્રી આબિદ સુરતી માટે યથાર્થ લાગશે જ.

પ્રથમ કાવ્ય પંક્તિ -રાજુલ કૌશિક

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, રાજુલ કૌશિક | 2 Comments

પ્રેમ પરમ તત્વ : 34- અપેક્ષારહિત પ્રેમ : સપના વિજાપુરા

 એ દિવસ બરાબર યાદ છે જ્યારે હું અમારા એક સગાને મળવા વૃદ્ધાશ્રમ ગઈ હતી. હું  માં દાખલ વૃદ્ધાશ્રમ અને મને એક ના સમજાઈ એવી ગૂંગળામણ થઇ હતી. મોઢા પાર રૂમાલ રાખી હું મારા એ દૂરના કાકાના રૂમ માં દાખલ થઇ. કાકા એકદમ નબળા લાગતા હતા. ફરી એકવાર છાતીમાં ભીંસ આવી. પણ મન મક્કમ કરી હું કાકાની પાસે પડેલી ખુરશી માં બેસી ગઈ. કાકાનો હાથ હાથમાં લીધો તો જાણે  કોઈ નિર્જીવ વસ્તુ હોય એવું લાગ્યું. ફરી શરીરમાંથી એક કંપારી નીકળી ગઈ.
“કેમ છો કાકા તબિયત કેમ છે ?” એક ઔપચારિક સવાલ મુખમાંથી નીકળ્યો.
કાકાએ માથું ધુણાવ્યું હકારમાં !
હજુ મારું મન જિંદગીની આ કડવી હકીકત ને સ્વીકારવા તૈયાર ના હતું, ત્યાં એક ખૂબ  સાધારણ દેખાતી એક નર્સ રૂમ માંપ્રવેશી. પહેલા તો આવીને  મારા સામે એક સ્મિત કર્યું. મારા ચહેરા પાર મેં પણ એક અકુદરતી સ્મિત ટાંકી દીધું. એને ધીરેથી કાકાને કોઈપણ જાતની તકલીફ ના પડે એ રીતે ચેર પર બેસાડયા. કાકાની પથારી પરથી મેલી ચાદર કાઢી સરસ ધોયેલી ચાદર પાથરી. કાકાને માટે ગરમ પાણી લાવી સ્પંજ બાથ આપવા જતી હતી. મને બહાર જવા કહ્યું પણ કાકાએ ઇશારાથી ના કહી. હું ત્યાં એક પથ્થરની મૂર્તિની જેમ બેસી રહી. ખૂબ  પ્રેમથી અને ધીરજથી એ કાકાને સ્પંજ બાથ આપી રહી હતી. કાકાના બટકી પડે એવા હાડકાને જરાપણ દુખાવો ના થાય તે રીતે.  સ્પંજ બાથ આપી કાકાને સ્વચ્છ કપડા પહેરાવ્યા. કાકાના વાળ ઓળી આપ્યા અને ધીરેથી પથારીમાં સુવડાવી પથારી ઊંચી કરી જ્યુસ પીવા માટે આપ્યો.  આ સમય દરમ્યાન એના ચહેરા પર એક સ્મિત અને અજબ જેવી શાંતિ દેખાતી હતી.
રૂમનાં લગભગ બધા કામ કરી એ જેવી રૂમ માંથી બહાર જવા જતી હતી તો મેં એને રોકી લીધી અને પૂછ્યું ,”તમે આ કામ ખૂબ  પ્રેમ અને શાંતિથી કર્યું. શું તમને આ કામ કરવાના સારા પૈસા મળે છે?” એ ફરી હસી.. એ મીઠું સ્મિત!! અને ચહેરા પર  શાંતિ. એમણે  કહ્યું ,” ના બહેન હું આ કામ વોલન્ટરી કરું છું. આ મારી જોબ નથી. ફરી મને એક આંચકો લાગ્યો. એ શાંતિથી સામેની ખુરશી  પર  બેસી ગઈ. અને મને કહ્યું,” જો હું કામનું  વળતર લેત તો આ કામમાં જે મજા મને આવે છે તે કદાચ ના આવત! વળી એ કહો શું ફ્લોરેન્સ નાઇટિંગેલ આ કામના પૈસા લેતી હોત? જેની છાતીમાં દર્દ છે એને આ કામ કરવાની ચીથરી ક્યારેય નહિ ચડે! આ દર્દ પ્રેમનું ઉદ્દભવ સ્થાન છે અને જેના હૃદયમાં પ્રેમ છે એ તો કોઈના માટે કાંઈપણ કરી શકે. મારા કામની કિંમત કોઈ ચૂકવી શકે એમાં નથી એને થોડા રૂપિયા માટે શા માટે હું વહેંચી દઉં? મારા પેટ પૂરતો ખોરાક, જરૂરિયાતપૂરતાં કપડાં અને વ્યવસ્થિત જીવન જીવાઈ એટલા પૈસા છે. પછી શા માટે આવા પવિત્ર કામને વહેંચું?
હું અવાક બનીને એમની વાત સાંભળી રહી. એની અપેક્ષા રહિત સેવા અને દર્દી પ્રત્યેનો પ્રેમ ખરેખર મને ફ્લોરેન્સ નાઇટીંગેલનીયાદ અપાવી ગઈ.ફ્લોરેન્સના હ્રદયમાં કરુણા, પ્રેમ અને જીવન પ્રત્યેની દયા હતી. જ્યારે માણસ બીજાનો વિચાર કરે ત્યારે પ્રેમએની પરમ સીમા સુધી પહોંચે છે. જીવન તો બધા જીવી જાય છે, પણ કોઈ માટે જીવન જીવવું  એ મોટી પ્રાપ્તિ છે.મહાન માણસો ત્યારેજ બને છે જ્યારે એ બીજાનું સુખ જોતા હોય છે. પોતાને ભલે તકલીફ પડે પણ બીજાને આરામ મળે. ફ્લોરેન્સપણ એમ  કરતી હતી અને આ નર્સ પણ એ કરી રહી હતી. મારું મસ્તક એને નમ્રતાથી નમી ગયું. ક્યારેક આપણે માણસોને હોય એના કરતા નીચા આંકતા હોઈએ છીએ. પણ પ્રેમ જ્યારે પરમ સુધી પહોંચે છે ત્યારે એની કિંમત પૈસા નહિ પણ ફક્ત પ્રેમ હોય શકે.
સપના વિજાપુરા
Posted in ચિન્તન લેખ, સપના વિજાપુરા, Uncategorized | 7 Comments

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો..-૬

મારી મમ્મીનો ફોન આવ્યો અને મેં સંભળાતું નથી કહી મૂકી દીધો.ફરી ઘંટ​ડી વાગી અને મેં​ ટેક્સ કરી લખ્યું ઓફિસમાં છું પછી ફોન કરીશ.
પણ શું કરું એ વાત મુકતી જ નથી, અને મારા સાસુ પણ આમ જ​….​ આ જ .વાત, હવે તો હદ થઇ ગઈ છે.તે દિવસે ઘરે ગઈ તો મારા પતિએ પણ આજ વાત કરી આજે મમ્મીનો ફોન હતો. મેં કહ્યું શાંતિથી જમી લે અને મને પણ જમવા દે.ઓફિસમાં આજે શું કર્યું કહે?
મને આપણા સમાજની અમુક વાત ગમતી જ નથી.,પહેલા તો લગ્ન કરવા પાછળ પડી જાય.અરે હજી તો ભણતર પૂરું કર્યું હવે નોકરી કરી મારે કેરિયર બનાવું છે.પણ ના તું પહેલા લગ્ન કરી લે પછી તારે સાસરે જઈ કેરિયર બનાવજે,અને હવે ..ત્રણ વર્ષ થઇ ગયા બાળક કેમ નથી ?બધું બરાબર છે ને?
હું વિચારું કે ન વિચારું એ લોકો મારા માટે વિચારવા માંડે.
ભાઈ મારો તો કોઈ વિચાર કરો અમે માબાપ બનવા તૈયાર છીએ કે નહિ ?આટલું પ્રે​શર હમણાં તો પછી બાળક આવ્યા પછી શું ? અંતે અમારા કાઉન્સેલર પાસે ગયા,મેં મારી અને મારા ડરની વાત કરી કે મને ડર છે કે બાળક મારી કારકિર્દીનો નાશ કરશે,મને ભય છે કે બાળકને લીધે મારા પતિ અથવા મિત્રો સાથે મારો સંબંધ બદલાશે.,મારી પ્રાઇઑરિટી બદલાઈ જશે અને એથી પણ વિશેષ મને ડર છે કે મારા બાળકને શ્રેષ્ઠ જીવન આપવા માટે મારી પાસે પૈસા નથી ટુંકમાં અમે તૈયાર નથી,હા ઘણીવાર થાય કે ઘરમાં કોઈ ત્રીજું હોવું જોઈએ પણ કોઈ ​કૂતરો પાળી લઈએ તો કદાચ કામ થઇ જાય.
અને અમારા કાઉન્સેલરે હાસ્ય સાથે કહ્યું તમારી વાત સાચી છે.કુદરતી પવન છોડીને પંખા સાથે કેમ સમાધાન કરો છો ?તમાર્રે કાર્પેટ ખરાબ કરવી છે કે જિંદગી એ તમે નક્કી કરો,બાળકથી જીવનમાં વસંત આવશે.
દ્રષ્ટિકોણને બદલવા માટે આ એક ખરેખર સરસ રીત છે – ભય કરતાં પોઝીટીવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું. હું પ્રામાણિકપણે કહી શકું છું કે હું બાળકો માટે ખરેખર દરેક રીતે તૈયાર ​નહોતી.હવે મારા બાળકે મારી જીંદગીને ઘણી રીતે બદલી નાખી છે.હા હવે અમે અપેક્ષા રાખતા નથી માટે ઘણા રસ્તાઓ મળતા ગયા છે બધું જ એક balances સંતુલન છે. અમે હજી પણ એકબીજા માટે સમય કાઢીએ છીએ અને હજી પણ મજા માણીએ છીએ -વાત ભયને દુર કરી આગળ વધવાની છે. આપણા પ્રત્યેક ડર માટે, હકારાત્મક માનસિકતા હોઈ શકે છે! અમે જે વાત સહજ હતી તેને પ્રોસેસમાં મૂકી દીધી હતી બાળકનો જન્મ જે કુદરતી અને સ્વભાવિક છે અને અમે પ્રક્રિયામાં મૂકી દીધી.. અને ભૂલી ગયા કે બાળક સ્ત્રી પુરુષના પ્રેમનો આવિષ્કાર છે.
મારી જેમ વિચારનારા આજના જમાનામાં ઘણા મળશે પણ મને જે અહેસાસ થયો છે જે વર્ણવી શકાય તેમ નથી કે અમે આ દુનિયામાં બીજા માનવને લાવી શકીએ છીએ તેજ મહાન વસ્તુ છે. હું એક સ્ત્રી ભગવાનની સર્જકતાની ભાગીદાર છું અને મારે તેમને શ્રેષ્ઠ જીવન આપવું જ જોઈએ.માતૃત્વ ભગવાનનો પ્રસાદ છે. માના હાથમાં બાળક આવે છે ત્યારે વસંત એની મેળે ખીલે છે.
મારા હૃદયને તમારી સાથે શેર કરવા મોકો આપ્યો આભાર…
મિત્રો વાત તમારી,મારી,આપણી છે. આપણે જે સત્યને અનુભવથી પામ્યા છીએ તે બીજા માત્ર આપણા હૈયાને હળવું કરવાથી પામી શકે છે.જે વાત હૃદયના કોઈ ખૂણામાં પડી હોય પણ બીજા સાથે શેર કરીએ ત્યારે તેના ​પ્રતિભાવ કેડી બની જાય છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.., pragnaji | Tagged , , , , , | 4 Comments

૩૭ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

તમે જ તમારા ખુદા બનો

મરીઝે સુંદર કહ્યું છે, રસ્તો બનો તમારો તમારી દિશા બનો, દુનિયાના બંધનોથી જો હો છૂટવું મરી બસ આજથી તમે જ તમારા ખુદા બનો!” બીજા દ્વારા કોઈનું પણ ધ્યેય કે કાર્ય સિદ્ધ થઈ શકતું નથી. આ વાત સાબિત કરતી એક સરસ વાર્તા છે.

શિયાળાની કાતિલ ઠંડી હતી. એક સાંજે રાજા તેના મહેલમાં દાખલ થયો. મુખ્ય દરવાજા પર એક દરવાન જૂની જર્જરિત વર્દીમાં ઉભો હતો. બાદશાહે તેને જોઈને તેની સવારી રોકી અને વૃદ્ધ દરવાનને પૂછ્યું કે તને ઠંડી નથી લાગતી? દરવાને કહ્યું, શું કરું? ઠંડી તો લાગે છે, પણ મારી પાસે ગરમ વસ્ત્ર નથી. એ વૃદ્ધ ખૂબ ધ્રુજી રહ્યો હતો. રાજાએ કહ્યું, હું હમણાં મહેલમાં જઈને ગરમ કપડાં મોકલું છું. દરવાને વળીવળીને રાજાને સલામ કરી. બાદશાહ મહેલમાં દાખલ થતાં જ વૃદ્ધને કરેલો વાયદો ભૂલી ગયો. સવારે દરવાજા પર વૃદ્ધની ઠંડીમાં કડાઈ ગયેલી લાશ જમીન પર પડેલી જોવા મળી. ત્યાં માટી પર તેણે આંગળીથી લખેલું, બાદશાહ સલામત! હું ઘણાં વર્ષોથી ઠંડીમાં મારી આ જ વર્દીમાં પહેરો ભરતો આવ્યો છું. પરંતુ કાલે રાત્રે તમે કરેલા ગરમ વર્દીનાં વાયદાએ મારી જાન લીધી.”

કોઈએ કરેલો મદદ માટેનો વાયદો, સહારો માણસને ખોખલો, કમજોર કરી દે છે. પોતાની તાકાત પર, પોતાની શક્તિ પર ભરોસો કરતાં શીખવું જોઈએ. પોતાનાથી સારો દોસ્ત, સાથી, ગુરુ બીજું કોઈ હોઈ જ ના શકે. આત્મા અને પરમાત્માની વચ્ચે ગાઢ સંબંધ હોય છે. મનુષ્ય જ્યારે પોતાના આત્મા અને પરમાત્માના સંબંધને શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસપૂર્વક સ્વીકારી લે છે ત્યારે તે પોતે સર્વશક્તિમાન હોવાનો અનુભવ કરે છે. આત્મબળવાળો મનુષ્ય યશસ્વી હોય છે. તે ક્યારેય બિચારો કે પરાધીન બનીને જીવનમાં હારતો નથી. પોતાનાં જ મન, શરીર, આત્મા થકી દરેક કાર્ય પાર પાડવાં પડે છે. મજબૂત આત્મબળ જ જિંદગીની તમામ મુશ્કેલીઓનો ઈલાજ છે. પરાધીનતાને બદલે સ્વાશ્રયી બનવાનું ધ્યેય રાખી જીવન જીવીએ તો સુખનો સૂરજ સદાય તપતો જ રહેશે. માણસે પોતાની કાર્યસિદ્ધિ અને સફળતાનો રીમોટ પોતાની પાસે જ રાખવો જોઈએ.

જગતભરનાં પક્ષીઓ સૂર્યોદય થતાં જ ખોરાકની શોધમાં નીકળી પડે છે. કરોળીયો અનેક વાર ભોંય પર પછડાય તો ય જાળું કરવા પ્રયત્નશીલ રહે છે. માછલી સતત તરતી રહે છે. પક્ષી માળામાંથી સળીયો કાઢે છે અને બચ્ચાં જાતે ઉડતાં થઈ જાય છે. માણસને ભગવાને બે પગ પ્યાં છે પણ તે પગભર નથી બનતો. તેને ખુદાએ ડ્યો પણ તેની અંદરની ખુદીને બુલંદ કરતાં ના શીખ્યો. પોતાના જીવનનું નિર્માણ પારકા પર અવલંબન રાખ્યા વગર કરવામાં આવશે તો જ તમે તમારા તારણહાર બની શકશો.

વૃદ્ધ લોકોએ ખાસ શીખવાની જરૂર છે. શારીરિક અને માનસિક શક્તિઓ ક્ષીણ થતી જાય છે ત્યારે બીજા પર જેટલું અવલંબન વધારશો તેટલાંશક્ત બનાશે. જેટલું આત્મનિર્ભર રહેશો તેટલાં જ સ્વનિર્ભર રહીને આત્મસમ્માનથી શેષ જિંદગી નીજ મસ્તીમાં વ્યતિત કરી શકશો. પોતે જ પોતાની લાકડી બનીને જીવવું જેથી ખુદાને પણ સાથ આપવાનું મન થાય.

માણસ અને પશુમાં આ જ તફાવત છે. માણસ પસંદગી કરી શકે છે કે શું સારું છે અને શું ખોટું. જાગૃત મન જે ધારે છે અને પસંદ કરે છે તેને અર્ધજાગૃત મન સાચું માનીને સ્વીકારીને સાકાર કરે છે, ઘાટ આપે છે. માટે માણસને તેના ભાગ્યનો વિધાતા કહ્યો છે. જિંદગી ત્યારે સફળ ગણાય જ્યારે તમારો પરિચય તમારે ના આપવો પડે. ભીખમાં મળેલાં રોટલામાં લાચારી હોય છે અને મહેનતનાં રોટલાની મીઠાશમાં આબાદી!

Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | 2 Comments

સંવેદનાના પડઘા- ૪૦ -સુમન- જિગિષા પટેલ

સુમનના લગ્નની આજે પહેલી જ રાત હતી.તેને રુમમાં બેસાડીને તેની દૂરની નણંદો ઠઠ્ઠા મશ્કરી કરતી “ભાભી મારા ભાઈ પાસેથી બહુ મોંઘી ભેટ ન માંગતા,જલ્દી માની જજો” કહી હસતી હસતી
જતી રહી.સુમન હારતોરા અને દાગીનાનો ભાર શરીર પરથી હળવો કરવાની સાથે રુમની અસ્તવ્યસ્ત ગોઠવણી પર પણ નજર ફેરવી રહી હતી.ત્યાંજ તેના પતિ રમણભાઈ પહેલવાનનો અંદર આવવાનો અવાજ સંભળાયો.તે શરમાઈને લાજ કાઢી કેટલીએ આશાઓ સાથે પલંગ પર એકબાજુ બેસી ગઈ.રમણભાઈએ આવીને તેમના ભારેખમ અને રૂઆબદાર  અવાજમાં કીધું, “તમે થાકેલા છો !સૂઈ જાઓ ,બાકીની વાત કાલે કરીશું”

સુમનને તો કંઈ જ સમજાયું નહી પણ તે ખૂબ અચંબામાં પડી ગઈ! તેના લગ્ન ગોઠવાયા હતા ત્યારે બધા કહેતા હતા કે રમણભાઈથી તો બધા ગભરાય.પહેલવાની કરીને કસાયેલું શરીર અને શહેરની
સૌથી સારી ચાર સ્કૂલ અને કોલેજના પી.ટી.સર,તેમની એક બૂમથી બધા છોકરાં ગભરાય.સ્કૂલનાં
પ્રિન્સિપાલ સરોજિની સાથે રમણભાઈનાં સુંવાળા સંબંધ,તે આખું  શહેર જાણે.રમણભાઈનાં ઘરમાં તેમની ઘરડી મા અને તે પણ સાવ ભલા,તે સિવાય કોઈ નહી.

સુમન તો ખૂબ દેખાવડી અને ઘરનાં કામકાજ ,ચીવટ અને હોશિયારીમાં તો કોઈ તેને ન પહોંચે. અઠવાડિયામાં તો તેણે ઘરને ચોખ્ખું ચણાક કરી સુપેરે ગોઠવી જાણે ઘરની સિકલ જ ફેરવી નાંખી.તેમના લગ્નને અઠવાડિયું થઈ ગયું પણ રમણભાઈ તો સુમનના રુમમાં આવ્યા જ નહી.તેતો રાત્રે મોડા ઘેર આવી બીજા રુમમાં જ સુવે.

એક દિવસ સાંજે જમવાની થાળી પીરસતાં સુમને પૂછ્યું”મારી શું ભૂલ થઈ છે?મને કંઈ કહેશો?”
ત્યારે રમણભાઈએ કીધું” મારે સરોજિની મારી સ્કૂલની પ્રિન્સિપાલ સાથે સંબંધ છે. તમારી સાથે તો મેં કુંટુંબીજનો અને માના આગ્રહને કારણે જ લગ્ન કર્યા છે. તમને મેં ઘર અને માને સરસ રીતે સાચવતા જોયાં .તમે તમારું ઘર સમજી અહીં રહી શકો છો.મારી પાસે બીજી કોઈ અપેક્ષા રાખશો નહી.

સુમનના બધાં અરમાનો પર પાણી ફરી વળ્યું હતું.તે સાવ ભાંગી પડી હતી.તેના મા-બાપ તેને ચાર વર્ષની મુકીને ટી.બી.માં ગુજરી ગયા હતા. ફોઈ-ફૂઆએ તેને ઉછેરીને મોટી કરી હતી.તેની પાછળ ફોઈને ચાર દીકરી અને એક દીકરો હતો.એક આવકમાં પરાણે બધા બે ટંક ખાવા ભેગા થતા.તેને પંદર વર્ષની થતાં તો કંકું અને કન્યાના વાયદે પરણાવી દીધી હતી.રમણભાઈની અને સરોજિનીની વાત સમાજમાં બધાં જાણતાં એટલે તેમને પણ કન્યા મળતી નહી.તેથી સુમનના ફોઈએ જેવી હા પાડી તે રમણભાઈએ સમાજને બતાડવા કે પોતે ચોખ્ખા છે , સુમન સાથે લગ્ન કરી લીધા.

સુમને વિચાર્યું કે ફોઈના ઘેર પાછી જઈને સભીડા ઘરમાં ઓશિયાળી થઈ જીવું એના કરતાં અહીં રહું તો મારી રીતે સ્વતંત્ર અને સમાજમાં મારું ઘર છે તેમ તો કહેવાય.અહીં કોઈની ખટપટ પણ નથી અને ખાધેપીધે પણ સુખ છે.અને એણે તેની જિંદગી અહીં વિતાવવાનું નક્કી કરી લીધું.

રમણભાઈ સવારની ચા જ ઘેર પીતા. સવારનો નાસ્તો અને બપોરનું જમવાનું તો સ્કૂલે જતાં અને પાછા આવતાં સરોજિની સાથે જ કરતા.રમણભાઈ તેમનું બાઈક લઈને સવારમાં જતાં ત્યારે સુમન ઝાંપો ખોલવા બહાર આવતી.રમણભાઈ જઉં છું એવું પણ તેને કહેતા નહી. ત્યારે ફોઈના ઘરની બાજુમાં રહેતો રાજુ તેને યાદ આવી જતો.

ઘરની બહાર કામે જતા પહેલા તે સાઇકલની ઘંટડી વગાડતો.જેવી તેની ઘંટડી વાગતી કે સુમન દોડતી બહાર આવી જતી.એની નજર સાથે નજર મેળવતા જ જાણે મીઠા પ્રેમનું એક લખલખું સુમનના શરીરમાંથી પસાર થઈ જતું. સુમનનાં હાથના બનાવેલ દૂધીના મુઠિયા અને ખાટાં ઢોકળાં રાજુને બહુ ભાવતા.અઠવાડિયામાં એક વાર બનાવી વાટકીમાં તે તેને આપવા જતી .એકવાર તેના ઘરમાં રાજુ સાવ એકલો હતો.સુમન તેના ઘેર ઢોકળાં આપવા ગઈ ત્યારે તેનો હાથ પકડી લઈ રાજુએ તેની આંખમાં આંખ પરોવી કહ્યું “ એય !સુમી,તું હંમેશને માટે મારી થઈ જા,હું તને કેવી રીતે સમજાઉં કે હું તને કેટલો પ્રેમ કરું છું” પણ સુમીની પાછળ ફોઈની ચાર દીકરીઓ હતી તેના માટે આવું વિચારવું જ શક્ય નહોતુ.તેને પણ રાજુ ખૂબ ગમતો.નવરંગપુરા ગામમાં તેમનું અડીઅડીને જ ઘર હતું.ઉનાળામાં રાત્રે ઘરની બહાર ખાટલા પાથરી બધા લાઈનસર સૂઈ જતા.ચાંદની રાતમાં ચાંદનીના અજવાળામાં ક્યાંય સુધી દૂરથી જ બંને એકબીજાને પાસુ ફેરવી જોતા રહેતા અને પોતાના પ્રેમની ચાંદની એકબીજા પર વરસાવતા રહેતા.સુમનને બરફનો ગોળો બહુ ભાવતો.રાજુ સુમનને ગોળો ખવડાવવા ફોઈની ચાર છોકરીઓને પણ ગોળો ખવડાવતો.

લગ્નનાં આગલે અઠવાડિયે કંકોતરી કાઢી તે દિવસે લાપસી આપવા સુમી રાજુના ત્યાં ગઈ ત્યારે જ તેણે રાજુને કહી દીધું”આ જનમની છેલ્લી વારની મારા હાથની લાપસી ખાઈ લે. હવે આ જન્મનો આપણો સંબંધ પૂરો હવે આવતે જન્મે મળીશું.

લગ્ન પછી પણ સાવ એકલી પડી ગએલ સુમી રાજુનેા વિચાર કરતી અને તેની આંખો અવિરત વહેવા લાગતી…..

તે વિચારતી ભગવાન આતો કેવો ભેદ!! પુરુષ માણસ આમ છતી પત્નીએ ખુલ્લેઆમ બીજી સ્ત્રી સાથે સંબધ રાખી શકે! અને સ્ત્રીના પ્રેમ અંગે જો જરાક હવા પણ પ્રસરે તો તે બદનામ થઈ જાય અને ભૂલમાં પણ તેના સાસરાવાળા કે તેના પતિને ખબર પડે તો તરત જ તેને પિયર ભેગી કરી દે!!

એનો અર્થ જ એ કે સ્ત્રી સમાનતાની વાતો માત્ર કહેવા પુરતી જ ને? સમાજમાં આજે પણ સ્ત્રી અને પુરુષ માટે નિતિમત્તાના ત્રાજવા અલગ કેમ? જે રીતે પુરુષ બેવડું જીવન જીવી શકે એ જ શક્યતા, એ જ સગવડ સ્ત્રી માટે કેમ નહીં?

કોને ખબર સુમન જેવી આ વેદના અનેક સ્ત્રીઓએ જીરવવી જ પડતી હશે ને? વાહ રે સંસાર તારી ગતિ કેટલી નિરાલી?

Posted in જીગીષા પટેલ, સંવેદનાના પડઘા | Leave a comment

વાત્સલ્યની વેલી ૩૭) એક એક્ઝિટ ઇન્ટરવ્યૂ !ટીચર ક્લોવીની વાત!

વાત્સલ્યની વેલી ૩૭) એક એક્ઝિટ ઇન્ટરવ્યૂ !ટીચર ક્લોવીની વાત!

ઇન્ટરવ્યૂ તો જયારે કોઈને નોકરીએ રાખીએ ત્યારે લેવાનાં હોય; એ વ્યક્તિ વિષે બધું જાણવા માટે. એ શું ભણેલ છે, જે કામ માટે એને નોકરીએ રાખીએ છીએ તેને માટે શું એ ખરેખર યોગ્ય છે કે માત્ર ચોપડીયું જ્ઞાન જ ધરાવે છે? વળી બાળકોના ક્ષેત્રમાં ભણતર તો જરૂરી છે જ, પણ કોઠાં સૂઝ પણ એટલી જ જરૂરી છે. એટલે નોકરી માટે હાયર કરતાં એ ઇન્ટરવ્યૂ જરૂરી ગણાય!

પણ એક્ઝીટ ઇન્ટરવ્યૂ?

જે નોકરી છોડી દે છે તેની સાથે મુલાકાત કરવાનો શો અર્થ ?

ક્લોવી અમારે ત્યાં થોડા સમય પહેલાં જ આવી હતી. બાળ ઉછેર ક્ષેત્રમાં એણે નજીકની કમ્યુનિટી કોલેજમાંથી એસોસિએટ ડીગ્રી લીધી હતી. પચ્ચીસેક વર્ષની લોકલ શ્વેત અમેરિકન ક્લોવી આદર્શવાદી હતી અને જિંદગી વિષે ઉંચા ખ્યાલો ધરાવતી હતી. જો કે એને આ ફિલ્ડમાં બાળકો સાથે કામ કરવાનો અનુભવ નહોતો.

“ કાંઈ વાંધો નહીં ;” મેં વિચાર્યું ; “ દરેક બાબતમાં ક્યારેક તો ફર્સ્ટ ટાઈમ હોય છે જ! અહીં એને એ First time working with kids અનુભવ અને ટ્રેનિંગ મળશે !”

ક્લોવીને સવારની શિફ્ટમાં કામ કરવાનું હતું.

“ ગમે તેવી ખરાબ વેધર હોય, સ્નો હોય કે સ્ટોર્મ , તારે સાડા છ પહેલાં સેન્ટરનાં બારી બારણાંના પડદા વગેરે ખોલી બાળકોને આવકારવા તૈયાર રહેવાનું!” મેં એને જોબ આપતાં પહેલાં જવાબદારી સમજાવી; “આ એક ખુબ જ મહત્વની જવાબદારી છે…” મેં એ વિષે ઉંડાણથી સમજાવ્યું : એ ન થવાથી કેટલા મોટા પ્રોબ્લેમ્સ થઇ શકે છે:

– પોતાની નોકરીએ મોડાં પહોંચવાથી કોઈ પેરેન્ટ્સ એમની નોકરી ગુમાવે , કોઈબાળક ઠંડીમાં બહાર રહેવાથી માંદુ પડી શકે, બહાર ગાડીઓમાં પેરેન્ટ્સ રાહ જુએ તો ટ્રાફિક જામ થઇ જાય, પોલીસ આવે તો વળી બીજાં પ્રશ્નો ઉભા કરે! વગેરે વગેરે.. આ બધી મુશ્કેલીઓ જો તું ડે કેર મોડું ખોલે તો થઇ શકે છે !

ઉત્સાહથી એણે એ શિફ્ટ સ્વીકારી અને કામે લાગી ગઈ.આમ પણ મુખ્ય ટીચર નિયમ અનુસાર સાત વાગે આવી જાય એટલે ક્લોવીને માથે બીજી કોઈ મુખ્ય જવાબદારી નહોતી. પણ થોડા જ દિવસોમાં પેરેન્ટ્સ તરફથી ફરિયાદ આવવા માંડી. મુખ્ય ટીચર( એ દિવસોમાં એલિઝાબેથ હતી) એણે પણ ફરિયાદ કરી કે ક્લોવી આખો દિવસ વોક્મેનમાં મ્યુઝિક સાંભળે છે! એ વર્ષોમાં વોકમેન નામનું ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ બહુ પ્રચલિત હતું. હેડ ફોન કાને લગાડીને ખિસ્સામાં રાખેલ વોકમેનમાંથી એ મ્યુઝિક સાંભળે!

ક્લોવીની દલીલ હતી કે બાળકોની સંભાળ રાખવામાં હાથ ,પગ અને આંખની જરૂર હોય છે! સવારના પ્હોરમાં બાળકોને બાથરૂમમાં લઇ જવા હોય કે હાથ ધોવડાવવાનાં હોય કે બ્રેકફાસ્ટ સર્વ કરવાનો હોય કે આવી રહેલ બાળકનાં કોટ ,સ્કાર્ફ ગ્લવ્ઝ કાઢીને ખીંટીએ લટકાવવાનાં હોય તેમાં હેડ ફોન કોઈ રીતે અવરોધ કરતાં નથી !

“અને બાળકો કાંઈ પૂછે છે તો મને બધું જ સંભળાય છે!” એણે દ્રઢતાથી કહ્યું ! મારી પાસે કોઈ દલીલ નહોતી કે હું એને સમજાવી શકું! એણે એનો હેડફોનનો વપરાશ ચાલુ જ રાખ્યો ! હવે ?

હવે શું કરવું ?

ડોસી મરે એનો વાંધો નહોતો; જમડા ઘર ભાળી જાય તેનો ડર હતો!!

મને સમજાતું નહોતું કે કોકડું કઈ રીતે ઉકેલવું !એક ટીચર જો મનસ્વી રીતે વર્તે તો બીજાં બધાં સ્ટાફ ઉપર પણ અવળી અસર પડે ! અને બીજી બધી રીતે એ ક્વોલિફાઈડ હતી એટલે ઉતાવળમાં જે તે પગલું પણ સંસ્થા માટે યોગ્ય નહોતું !

પણ દર અઠવડીયાની જેમ એ શુક્રવારે જયારે હું ક્લોવી સાથે ઓફિસમાં બેસીને વીતેલા અઠવાડિયાની વાતો કરતી હતી ત્યારે મને લાગ્યું કે એનું ધ્યાન બીજે ક્યાંક હતું. ચેક લઈને એ ઓફિસની બહાર નીકળી ;( આ એ વર્ષોની વાત છે જયારે ઓન લાઈન પેયમેન્ટ શોધાયેલ નહોતાં! દર અઠવાડિયે બધાં એમ્લોઇના કલાકોની ગણતરી અગાઉથી કરીને, કહેવાનાં – ચર્ચા કરવાના મુદ્દાઓ લખી રાખીને સમસ્યાઓનો સર્જનાત્મક ઉકેલ ચર્ચવાની પદ્ધતિ રાખેલી) ક્લોવી દિવસ પૂરો કરીને નીકળી ગઈ, પણ પ્રશ્ન તો ઉભો જ હતો: વોકમેનનો !

સોમવારે અચાનક જ મારી આંખ ઉઘડી! કાંઈક અજુગતું થઇ શકે છે! મને લાગ્યું ; અને અમારાં ઘરેથી આંઠ માઈલ દૂર આવેલ અમારી સ્કૂલે પહોંચી ગઈ! હા, ક્લોવી આવી જ નહીં !

ભગવાનની કૃપાથી અમે એક મોટી મુસીબત માંથી બચી ગયાં! ડે કેર સમયસર ખુલ્યું ના હોત તો ?પણ ડે કેર પર એના સમય મુજબ બાળકોને આવકારવા હું હાજર હતી!! અને ત્યાર પછી બીજી બેક અપ હેલ્પ પણ તૈયાર જ હતી!

જિંદગીમાં આવા અનેક નાના મોટા પ્રસંગોએ ક્યારેક કોઈ ટેલિપથીથી ડિઝાસ્ટર ઘટતાં પહેલાં ગંધ આવી જાય છે! અને ભગવાન ઉગારી લે છે!

જીવનમાં કોઈ આપણને રંગ ભેદ કે જાતિ ભેદ કે ધર્મ કે એવાં તેવાં ડિસ્ક્રિમેશન ભેદભાવથી જુએ છે એમ માનવને બદલે એ બધાથી ઉપર થઈને આવી રીતે કામ કરીને સફળ થવાનો આનંદ અનેરો છે!

એક વખત આવા જ એક એક્ઝીટ ઇન્ટરવ્યૂમાં મેં એ બેનને સીધું જ પૂછ્યું હતું; “જયારે તમે અહીંથી જાવ છો તો તમારી થોડી કૉમેન્ટ્સ ,કંપ્લેઇન્સ કે કોમ્પ્લિમેન્ટ્સ મને આગળ વધવામાં મદદરૂપ થશે !” અને એ બહેને મને પ્રામાણિક રીતે એમનો અભિપ્રાય આપેલો ; ( જે ઇન્ડિયન લોકો માટે,ઇન્ડિયન સ્ત્રી માટે અને ઇન્ડિયન સંસ્કૃતિ માટે હતી! હું આભી બનીને સાંભળી જ રહી . જો કે એ કૉમેન્ટ્સ હું ક્યારેય ભૂલી નથી . બસ , એમાંથી પ્રેરણા લેવા પ્રયત્ન કર્યા છે)અને અનેક કારણોમાંથી એક એ કારણ પણ હતું કે મને નેશનલ લેવલે હરીફાઈ કરવાનું મન થયેલ.

બાળકો સાથે કામ કરતાં કરતાં અમે પણ ઘણું ઘણું શીખી રહ્યાં હતાં! આ એક ઘણું જ સેન્સિટિવ ક્ષેત્ર હતું, એમાં ઘણાં પડકારોનો સામનો કરવો પડતો હતો, પણ આખરે તો એ બધું બાળકોના હિતાર્થે જ હતું! આપણી સંસ્કૃતિ કહે છે કે અતિથિને આવકાર , અને જાય ત્યારેય એને બારણાં સુધી વળાવવા જવાનું કહે છે! આ પ્રત્યેક વ્યક્તિ માટે સત્ય છે. આંગણે આવેલને બે ઘડી સાંભળો ,પાણી આપો અને જાય ત્યારે “ આવજો !” કહી વિદાય આપો! આપણી સંસ્કૃતિ મનુષ્ય સાથે પશુ પંખી અને વનસ્પતિનેય પ્રેમ કરવાનું કહે છે; જો કે હવે બધું બદલાઈ રહ્યું છે! અને ટેક્નોલોજીના આ જમાનામાં ફેસ ટુ ફેસ મળવાનું ઓછું થઇ જતાં સમસ્યાઓ પણ વધી ગઈ છે. ડે કેરમાં બાળકોનાં ઉછેરમાં પણ બદલાવ આવવા માંડ્યાં છે. કેટલીક વાત કહ્યા વિના માત્ર બોડી લેંગ્વેજથી સમજાતી હતી તે હવે રૂબરૂ મળ્યા વિના કેવી રીતે સમજાય ?

નવી પેઢીને એમના નવા પ્રશ્નો છે પણ બાળકો હજુ આજે પણ જન્મે પછી હૂંફ ઝંખે છે, સ્પર્શ ઝંખે છે, પ્રેમ માંગે છે: જેટલો પ્રેમ,હૂંફ,સ્પર્શ હજારો વર્ષ પહેલાં આદિ માનવનું બાળક ઝંખતું હતું! કેટલાક મૂલ્યો અચલ છે, શાશ્વત છે! બાળપણ એવું જ એક શાશ્વત સત્ય છે!

કુમળાં બાળકોનાં જીવનનાં પાયામાં અમી સિંચનનો લ્હાવો અમે વરસો સુધી લીધો ! અને એ આહ્લલાદક અનુભવોનો રોમાંચ આજે પણ અનુભવું છું !!

 

Posted in ગીતાબેન ભટ્ટ, નિબંધ, વાત્સલ્યની વેલી | 5 Comments

૪૦- કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

આ મનપાંચમના મેળામાં સૌ જાત લઈને આવ્યા છે,
કોઈ આવ્યા છે સપનું લઈને, કોઈ રાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ લાવ્યા ખિસ્સું અજવાળું, કોઈ લાવ્યા મૂઠી પતંગિયાં,
કોઈ લીલીસૂકી આંખોની મિરાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ધસમસતા ખાલી ચહેરે, કોઈ ભરચક શ્વાસે ઊમટતા,
કોઈ અધકચરા, કોઈ અણોસરા જજબાત લઈને આવ્યા છે.

ફોર્થ જુલાઈ- અમેરિકાનો સ્વાતંત્ર્ય દિન..૧૭૭૬ના દિવસે અમેરિકા બ્રિટિશ હકૂમતથી આઝાદ થયું. સ્વભાવિક છે એ સમય, એ ક્ષણ કેવી ઉત્તેજનાભરી હશે! આઝાદી કોને વહાલી નથી? ભારતની જેમ અહીં પણ આ આઝાદીની ઉજવણી આજે પણ એટલી જ ઉત્સાહથી ઉજવાય છે. વાત અહીં ફોર્થ જુલાઈની નથી કરવી. વાત કરવી છે અહીં એ ઉત્સાહની. આમ પણ અહીં ઉનાળાના લાંબા દિવસો સૌને ઉત્સવ જેવા લાગતા હોય છે ત્યાં આવા કોઈ પણ દિવસની જાહેર રજા એટલે સોનામાં સુગંધ….

આવી ઉજવણીના જ દિવસે નજીક એક મેળામાં જેને અહીં ફનફેર કહે છે ત્યાં જવાનું થયું. નાના બાળકો પણ રમી શકે એવી સગવડો, ઘોડેસ્વારીની મોજ, પહેલાના સમયમાં મળતી એવી ઘોડાગાડીની સહેલ, ઉમંગથી છલોછલ મેદનીનો ઉત્સાહ વધારતું જાઝ બેન્ડ, એની પર પોતાની જ મસ્તીમાં ઝૂમતા ત્રણ વર્ષથી માંડીને ત્યાસી વર્ષ સુધીના લોકો…માહોલ જ એવો હતો પોતાની ઉંમર ભૂલીને પણ સૌ કોઈ ઝૂમી ઉઠે.

આવા મસ્ત માહોલમાં એક યુગલ એવું જોયું કે જેમને કદાચ એમને આ મસ્તી, આ મ્યૂઝિક સાથે અનેરો તાલમેલ હોય એમ એ એટલી તો મસ્તીમાં રાચતું હતું, નાચતું હતું કે એમને જોયા જ કરીએ. એમને જોઈને તો બીજો કશો વિચાર સુધ્ધા ન આવે. દેખીતી રીતે એ લોકો પણ આ મસ્તી, આ મોસમ, આ સમાના જ એક અવિભાજ્ય અંગ હોય એવા ભળી ગયેલા હતા. સરસ મઝાનું દેખાવડું અને સુખી દેખાતું એ જોડું  અને એમની સાથેના સ્ટ્રોલરમાં બેઠેલું એકાદ વર્ષનું બાળક જોતા વેંત ગમી જાય એવા હતા. જે રીતે બંને લાઈવ બેન્ડ સાથે તન્મય થઈ ગયા હતા અને એમના પગ તાલ મેળવીને થિરકતા હતા એ જોવાની સાચે જ મઝા આવતી હતી. એકાદ ધૂન પુરી થવા આવી ત્યાં સ્ટ્રોલરમાં મુકેલું એ બાળક રડવા લાગ્યું. બે-પાંચ મિનિટ એમ જ રડતું રહ્યું, માતા-પિતા તો પોતાનામાં જ મશગૂલ. પહેલા તો લાગ્યું કે આ જાઝ બેન્ડની વધુ પડતા નજીક હોવાથી અને એના સંગીતના અવાજની બુલંદીના લીધે એમને બાળકના રડવાનો અવાજ નહીં સાંભળ્યો હોય. થોડી વધુ ક્ષણો એવી રીતે જ પસાર થઈ ગઈ. થોડીવાર પહેલાં જે યુગલને જોવાનો આનંદ આવતો હતો, હવે એજ યુગલ પર થોડો રોષ ઉપજવા માંડ્યો. કેવા છે બેપરવા છે આ લોકો? બાળક આટલું રડે છે અને એમને કશી જ પડી નથી? વધુ ક્ષણો એમજ પસાર થઈ ગઈ હોત તો કદાચ રોષની માત્રા વધી ગઈ હોત પણ નસીબે માતાનું ધ્યાન એ રોતા બાળક પર ગયું અને એણે વ્હાલથી એના બાળકને સ્ટ્રોલરમાંથી તેડી લીધું. પતિને હાથથી હડબડાવીને સ્ટ્રોલરમાં મુકેલી બેગમાંથી દૂધની બોટલ કાઢવા કહ્યું અને એક આંચકા સાથે ખ્યાલ આવ્યો કે એ બંને મૂક- બધિર માતા-પિતા હશે કારણકે એ પછી બાકીની તમામ ક્ષણોમાં બંનેને સાઈન લેંગ્વેજથી વાત કરતાં જોયા. બંને એટલા માટે કે જો કોઈ એકાદની પણ સાંભળવાની ઈન્દ્રિય સતેજ હોત તો બાળકને રડતું તરત સાંભળ્યુ જ હોત.

આ પહેલાની ક્ષણો સુધી જેમને જોવાનો ભરપૂર આનંદ માણ્યો, હવે પછીનો તમામ સમય એમને જોઈને માત્ર અને માત્ર પૂરેપૂરો વેદનાપૂર્ણ બની રહ્યો. દેખીતી રીતે આટલું સરસ હસતું-રમતું યુગ્મ અને અર્ધુ-અધુરું? બાળકને દૂધ પિવડાવીને હસતુ રમતું ફરી સ્ટ્રોલરમાં મુકીને પાછા લાઈવ બેન્ડ સાથે એકરૂપ થઈ ગયા.

વિશ્વમેળામાં સૌ આવે એમ આપણે પણ આવ્યા અને માનવ મેદનીમાં ભળ્યા. ઈશ્વરે સર્જેલા ટોળામાં કોઈ આવી વ્યક્તિઓને જોઈએ નહીં ત્યાં સુધી અપૂર્ણતા શું છે અને એ અપૂર્ણતા સાથે કેવી રીતે જીવી શકાય એનો વિચાર સુધ્ધાં આપણને આવતો નથી. જે સંપૂર્ણ છે એને તો ઈશ્વરની કૃપા સમું આ જીવન કેવી મોંઘી મિરાત છે એની પણ કલ્પના કદાચ નહી આવતી હોય. જ્યાં સુધી આપણી આસપાસ બધુ અકબંધ છે ત્યાં સુધી જે દેખાય છે, જે અનુભવીએ છીએ એ જ સત્ય  છે એમ માની લઈએ છીએ. સાથે જે સત્ય માન્યુ છે એ હંમેશ માટે સુંદર છે જ એમ જ માનીને જીવીએ છીએ પણ ના અહીં આવેલા સૌના નસીબમાં સુંદર સપનાભરી રાત નથી હોતી. કોઈના નસીબમાં અજંપાભરી ઊંઘ પણ લખેલી છે. કોઈના નસીબમાં અજવાસ જ અજવાસ છે તો ક્યાંક અંગત એકાંતનો અંધકાર છે. ક્યાંક ચારેકોર સુખના પતંગિયાની ઊડા ઊડ છે તો કોઈના નસીબમાં સન્નાટો ય છવાયો છે. કોઈના નસીબે ભીનાશભરી લીલીછમ ધરતી છે તો ક્યાંક સૂકાભઠ રણ છે. ક્યાંક સ્નેહની ઝરમર ઝરમર છે તો ક્યાંક ટળવળતી લાગણીઓ છે.

આ ભાતીગળ મેળામાં કોઈ અધિક સુખના લસરકા લઈને આવ્યા છે તો વળી કોઈ તનિક દુઃખની લકીરોય લખાઈને આવ્યા છે ભાઈ…….કોઈના માટે લખાઈ ઉઘડતી સવાર તો કોઈના માથે માઝમરાત પણ લખાઈ છે અને માટે જ આપણને મળેલા મેળાની મોજ માટે ઇશ્વરનો આભાર ……..

કાવ્ય પંક્તિ -રમેશ પારેખ

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | 5 Comments