શબ્દના સથવારે (૩) – ખોળિયુ

ખોળિયુ

ખોળિયુ શબ્દ ગાદલાની કે ઓશીકાની ખોળની યાદ અપાવે છે. સાપની કાંચળી કે શરીરરૂપી ઝભલાને ખોળિયુ કહેવાય.

ઉપનિષદ આત્માને હંસ કહે છે અને હંસ જે પીંજરામાં રહે છે તેને દેવળ કહે છે,

‘જૂનું તો થયું રે દેવળ, જૂનું તો થયું

મારો હંસલો નાનો ને દેવળ જૂનું તો થયું’.

અંદરનો માંહ્યલો ગમે તેટલો જવાન હોય, સમય જતાં શરીર જૂનુ થાય છે. જે દેહને અરીસા સામે જોઇને શણગાર્યો હતો, જૂઠી વાહ વાહ સાંભળીને મોહ કર્યો હતો તે દેહ  જર્જરિત થાય છે. આ સનાતન સત્ય મીરાંબાઇ સમજાવે છે. દેવળમાંથી પ્રભુની મૂર્તિ જતી રહેતાં એક સામાન્ય ચાર દિવાલનુ ઘર રહે છે. દેહમાંથી આત્મારૂપી હંસલો ઉડી જતાં ખોળિયાની કોઇ જ કિંમત ન રહેતા તેને બાળી નાંખવામાં આવે છે. આત્મા જૂનુ ખોળિયુ ત્યજીને નવા મકાનમાં પ્રવેશે છે, આ રૂપક દ્વારા આત્માની શાશ્વતતા અને દેહની નશ્વરતા બતાવી છે.

એક ભજનના શબ્દો ખોળિયા શબ્દનું ભાન કરાવે છે.

‘હે જીવ, શાને ફરે છે ગુમાનમાં, તારે રેવુ ભાડાના મકાનમાં,

ખોળિયુ એકાદી ખાલી કરવુ પડશે’

ખોળિયાની મોહમાયા ન રાખવી. ખોળિયુ માનવનું હોય કે પશુ પંખીનુ. માયા બંધાય એટલે ઋણાનુબંધ શરૂ થાય. આ રાખના રમકડા, માટીના ખોળિયામાં પ્રાણ કે ચેતનાનો સંચાર થાય છે અને તે સળવળે છે. અમુક વર્ષ બાદ જેવી ચેતના ચાલી જાય છે, ખોળિયુ નિષ્પ્રાણ બની જાય છે ત્યારે તે પંચમહાભૂતમાં ભળી જાય છે. શરીર નાશવંત છે જ્યારે પ્રાણ, આત્મા અવિનાશી છે. એક ખોળિયુ છોડીને બીજુ ધારણ કરવું, નિરાકાર આત્માનો ખોળિયામાં પ્રવેશીને આકાર ધારણ કરવાનો સ્વાભાવ છે. નવી ઘોડી નવો દાવ!

આદ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ વિચારીએ તો ખોળિયાની મોહમાયા ન રાખવી કહીને તે વગોવાયેલુ છે. પરંતુ ખોળિયા દ્વારાજ મોક્ષની અનુભૂતિ શક્ય છે. કોઇપણ યોનીમાં પછી તે દેવ હોય કે દાનવ, મોક્ષ નથી મળતો. માનવ દેહ દ્વારા જ મોક્ષ મળે છે. માનવજીવનનો ઉદ્દેશ મોક્ષ છે. આત્મા સંચિત કર્મો સાથે બંધાયેલો છે. તેને રીલીઝ કરવા માટે માનવનુ ખોળિયુ જરૂરી છે. પંચમહાભૂત એટલે કે પૃથ્વી, જળ અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ. ખોળિયાને સાચવવા અને તેને શુધ્ધ રાખવા માટે પંચમહાભૂતની શુધ્ધિ જરૂરી છે. તેના માટે પ્રકૃતિના નિયમોનુ વિવેકથી પાલન કરીને સમતોલન જાળવવુ જોઇએ. પાંચ ઇન્દ્રિયો દ્વારા રસ, ગંધ, સ્વાદ, તાલ, લય, પક્ષીઓનો કલરવ, ફૂલોની ફોરમ, ચૂડીઓની ખનખનાટનો અનુભવ ખોળિયા દ્વારાજ શક્ય છે. સર્જનહારની  સર્જનાત્મક શક્તિનો ખોળિયા દ્વારા અનુભવ કરીને સર્જનહારને મળવાની ઝંખના થાય, સાક્ષાત્કાર! એજ અંતિમ ધ્યેય માનવ જીવનનુ ખોળિયુ ધારણ કરવાનો હોવો જોઇએ. બાકી તો નિર્જીવ ખોળિયુ કાઢોજ કાઢો … નામ વગરનુ ડેડ બોડી બની જાય છે અને આત્મા બીજુ સરનામુ શોધવા નિકળી પડે છે!

Advertisements
Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે | Tagged | 1 Comment

થેપલાં શાક: પિકનિક થી પ્રાર્થના સભા

થેપલાં શાક: પિકનિક થી પ્રાર્થના સભા.

આપણા રસોડામાં દેશ-વિદેશની વાનગીઓ ઘૂસી ગઈ, સત્તર રાજ્યો અને સાત દેશના નામે રેસ્ટોરાં ઘમધધતી થઇ ગઈ. ઘેર ઘેર અવનવી રેસિપિઓ મઘમઘે છે. અરે, ગામેગામ ફૂટપાથ ઉપર ઢોસા ઉતરે છે, ‘ફલાફલ’ની બોલબાલા છે. ઈ બધું સમજ્યા મારા ભાઈ! થેપલાં-શાક જેનું નામ! ભાઈ ભાઈ!

મને અચરજ થાય છે કે, થેપલાં-શાકનો ઉલ્લેખ સ્કંધ પુરાણ કે સાતમી સદીના કોઈ ખંડ કાવ્યમાં કેમ નથી. બાજરાના, જારના રોટલા કે મકાઈ રોટી કરતાં પણ થેપલાં-શાકનો ઈતિહાસ ‘હડપ્પન’ હોવાનું મારું દ્રઢ મંતવ્ય છે. આપણે રોટલા વિના ચલાવી શકીએ પણ થેપલાં-શાક વિનાનું રસોડું? ગાંડા થયા છો?

અમે સ્કૂલની પિકનિકમાં ખુબ ગયા છીએ. ગિરનારની ગોદમાં બહુ રખડ્યા છીએ. સાથે ‘ભાથું’ શું લઇ જવાનું? થેપલાં-શાક! ગિરનાર કે બોરદેવીની પિકનિકમાં થેપલાં-શાક. હરદ્વાર જાત્રાએ જતા પરિવારના રસોડામાંથી જવાના દિવસે બનતાં થેપલાંની સોડમ એવી છૂટે કે સાંજે ‘પેટીપેક’ કરેલું ઘર પંદર દિ’ પછી ખૂલે ત્યારે એ સુગંધનો અણસાર આવે!

આપણે બે પાંદડે થયા પછી થેપલાં-ભાખરીએ આપણી સાંજની રસોઈમાં કાયમી ઘૂસ મારી છે, બાકી મારાં કાકી કહેતાં કે થેપલાં એટલે તેલનો ધૂમાડો! બન્ને ટાઈમ રોટલી ખાઈને ઘર ચાલતાં એ સમય ગયો.

સાહેબ, કોરું કે રસાવાળું, લીલું કે પીળું શાક બદલાય પણ થેપલાં એ જ. ડુંગળી-બટાકાનું શાક. દહીં-છાશ, કચુંબર કે અથાણા સાથે થેપલાંના થપ્પા! ઝાપટો!! આ છાશવારે થતી ‘પોટલોક’ પાર્ટીઓના મેનુંમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન કોનું? થેપલાં-શાકનું!

પરોઠા એટલે ત્રિકોણ થેપલાં જ ને! ‘જલારામ પરોઠા હાઉસ’ ના હોય એવું એક ગામ, એક શહેર, એક હાઈવે બતાવો. આઠ કલાકની કાળી મજૂરી કરી પરોઠા સાથે રીંગણ બટેટાનું પાણી જેવા લાલ રસાવાળું તીખું શાખ અને કાચી ડુંગળી ખાઈ ને નિરાંતનો શ્વાસ લેતા શ્રમજીવીની જઠરાગ્નિને પૂછો કે પરોઠા-શાક શું ચીજ છે!

થેપલાંના અસંખ્ય પ્રકાર જોવા હોય તો કોઈ મોટી પોટલક પાર્ટીમાં પહોંચી જાવ. માત્ર આકાર સરખા હોય બાકી સાઈઝ, જાડાઈ અને રંગરૂપનું વૈવિધ્ય જોઈ રમૂજ થશે.

સ્મશાનેથી પાછા આવેલા કે ઉઠામણું-પ્રાર્થના સભામાં હાજર રહેલા નજીકના સગાઓને થેપલાં-શાક પીરસવાનો શરૂ થયેલો એક નવો ટ્રેન્ડ આજકાલ લગભગ ‘રિવાજ’ બનતો જાય છે. શોકાતુર લોકો, અલબત્ત કોઈ સીનિઅરના મૃત્યુ વેળા, થેપલાં-શાકને ન્યાય આપતા હોય ત્યારે વિચાર આવે છે કે, સદગતે દેહત્યાગ કરતાં પહેલાં, ‘હું રાખ થઇ જાઉં પછી થેપલાં-શાક રાખજો’ એવી અંતિમ ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હશે? ખાવા બેસો તો મન મૂંઝાય અને ના ખાવ તો દિવંગતનું મન ‘કોચવાશે’ એવું ઇમોશનલ વાતાવરણ, ન કહેવાય ન સહેવાય. કદાચ એમ પણ બને કે શબવાહિની માટે ફોન કર્યા પછી તરત કોઈ હીતેચ્છુ સગા કે લાગણીશીલ પડોશી થેપલાં-શાક બનાવવાનો ઓર્ડર આપ્યો હોય.

ક્યાંક ઉઠામણું શરુ થતા પહેલાં કોઈ કાનમાં કહેતું સંભળાય, “મંજુલાબેનને ત્યાંથી થેપલાં-શાક આવી ગયા છે, હો.” આમ, શ્રધ્ધાંજલિના સાક્ષી બનવાનો લાભ થેપલાં-શાકને મળે છે!Anupam Buch

પિકનિક હોય કે પ્રાથના સભા. પોટલક હોય કે ટ્રેનનું ટિફિન, થેપલાં-શાક આપણી દાઢમાં છે!

Posted in Uncategorized | 5 Comments

આવું કેમ ? ધનતેરસ મુબારક

એવું કેમ ?

સૌ પ્રથમ, આપ સૌને આજે ધનતેરસના દિવસે ખોબો ભરીને  મુબારક ,આપને ત્યાં કુબેરનો ભંડાર ભરાય. લક્ષ્મીદેવી  આપના ઘરે રુમઝુમ કરતી આવે. કજિયા કંકાસ દુર થઇ ઘરમાં ઉજાસ ફેલાય એવી શુભેચ્છા ..

હા,.. આવી જ શુભેચ્છા આપ સૌ પણ બધાને આપો છો ને ?

તો મિત્રો તમારે ત્યાં કુબેરનો  ભંડાર ભરાય અને હાઈએસ્ટ ઈનકમ ટેક્સ પેયર  ના લીસ્ટમાં સૌથી પેલું નામ તમારું  હોય એવી શુભેચ્છા … ક્યારેય કોઈને દીધી છે ખરી ? ……કુબેર અને લક્ષ્મી બધાને ગમે પણ કુબેર મળ્યા પછી ઈમાનદારીથી ટેક્સ પણ ભરવો જોઈએ ને ? તેજ પ્રમાણે લક્ષ્મી ઘરમાં પધારે તે સૌને ગમે પણ  લક્ષ્મી એટલે સ્ત્રી… તેનું માન જાળવવાની જવાબદારી કોની ?  લક્ષ્મીનો અર્થ જ શુકનવંતી અને મંગલકારી …સ્ત્રી…. સ્વરુપા દેવી છે.કહ્યું  છે કે ‘યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજ્યન્તે રમન્તે તત્ર દેવતાઃ’સાથે ઘરની સમાજની દરેક સ્ત્રીને માનની નજરે જોવાય એવી પ્રાર્થના કયારેય કરી છે.ખરી ? ભારત એટલે ઉજ્જવળ પરંપરાઓનો દેશ.આજના વૈજ્ઞાનિક યુગમાં યુવાન પેઢીને દરેક પરંપરા સામે ‘આવું કેમ ?’ અથવા ‘આમ શા માટે ?’ પ્રશ્ન થાય તે સ્વાભાવિક છે” સમયની  સાથે માણસ ઉગવો અને ખીલવો જોઈએ….  why ? શા માટે ? reasoning   રિઝનિંગ , કાર્ય -કારણનો યુગ આવ્યો છે.

.આજના દિવસે ઇન્ક્મ્તેક્શ ભરવાનું કે ચોરી ન કરવાનું વ્રત આપણે લઈએ છે ખરા ..? આવું કેમ ? દરેકે પોતાનું વ્યક્તિગત નિર્માણ અને રક્ષા જાતે જ કરવી પડે છે. સ્ત્રીએ માતા લક્ષ્મીની જેમ પોતાનું સ્થાન મેળવવાનું છે..અને પુરુષે આપવાનું છે.

કાલે કાળી ચૌદશ ..આપણે દિવાળીના તહેવારો ધામધૂમથી ઉજવીએ છીએ . આવતીકાલે ઘરમાંથી કજિયા કંકાસ કાઢવા લોકો તડબૂચ , વડાં ને દૂધપાક વગેરે ચાર રસ્તે  નાખશે . અને રસ્તાઓ બગાડશે.એ લોકોને કેવી રીતે સમજાવી શકાય  કે કજિયા – કંકાસ એ મનમાંથી  બહાર કાઢવાની  એક વૃત્તિ છે. માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે.

આજના આ દિવસે શુભેચ્છા સાથે એક પ્રશ્ન પણ જરૂર પૂછીશ.

કુબેર જોઈએ છે પણ ટેક્ષ નથી ભરવો ..લક્ષ્મી જોઈએ છે પણ સ્ત્રીને માન નથી આપવું કંકાસ કાઢવો છે પણ માનસિકતા બદલવી નથી …આવું કેમ ?

ગીતા ભટ્ટ

Posted in "બેઠક "​, આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ | Tagged , , , , , | 6 Comments

ગીતાબેન ભટ્ટ -વ્યક્તિ પરિચય

ગીતાબેન ભટ્ટ આ અમારા મિત્ર શિકાગોથી આવ્યા છે.સપનાબેને પ્રથમ ઓળખાણ કરાવી ,બસ અને ‘બેઠક’ના પરિવારના સદસ્ય  કયારે બની ગયા તેની જાણ જ ન થઇ..!

ગીતાબેન એટલે  પોતાનો પોતીકો અવાજ .આ અવાજ પરંપરાના વિદ્રોહમાંથી નથી પ્રગટ્યો પરંતુ વાંચન અને સર્જનના પુરુષાર્થથી પ્રગટાવ્યો છે.એમની વાત માંથી  શીખવા મળે છે પણ બોધ નથી,ચીલાચાલુ વાત ન કરતા તંતુ પકડી જાગૃતિ લાવવાની વાત મને ગમે છે. ગીતાબેનની નાના બાળકોની વાત કરતા  નાના બની  મોટી વાતો કહી જાય છે.એમની પાસે એવો કસબ નથી જે જુદો તરી આવે પણ એમની  વાતોમાં ઉપાડ છે..પોતાના અનુભવની તીવ્રતા શબ્દોમાં રજુ કરે  છે.અમે વારે ઘડીએ મળતા નથી પણ મળીએ તેટલીવાર આનંદ જરૂર થાય છે.વરસાદમાં ઉભા રહી મિત્રો સાથે ભીજાવાનો આનંદ હું એમની હાજરીમાં માણું છું.અને મોસમ ખીલે છે…

બસ આવા ગીતાબેનને આ વિભાગમાં માણીએ,વિચારીએ… વાત માત્ર માનસિકતા બદલવાની છે.

Posted in "બેઠક "​, આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ | Tagged , , , , , , | Leave a comment

આવું કેમ ? એક નવો વિભાગ

મિત્રો આજે નવા વિચારો સાથે નવો એક વિભાગ ..આવું કેમ ?

પ્રશ્નથી શરૂઆત અને એજ પ્રશ્ન આપણને સૌને વિચાર કરતા મુકે ..

હા દર મંગળવારે ગીતાબેન ભટ્ટ આ વિભાગમાં કૈક અવનવું મુકશે …

વાણી બોલે પણ અભિપ્રાય જુદો ..કેમ ? આવું નથી ,અથવા તો આ ખોટું છે ! આમ ન્હોય !

બસ દુનિયા ચાલે છે એનાથી કૈક જુદું … જાગીને જગાડવાનો …વિચાર સાથે વહેવારશુદ્ધિ લાવવાનો પ્રયાસ .. શબ્દોના સર્જન નો  ગીતાબેન ના લેખો દ્વારા આ એક  નમ્ર પ્રયત્ન.

Posted in "બેઠક "​, આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ | Tagged , , , , , | 2 Comments

હકારાત્મક અભિગમ- આત્મબળ

જો તમે જીવવાનો વિચાર ન છોડો તો હાર પણ તમારી નજીક ફરકતા વિચારશે.. આ શબ્દો છે મોતના દરવાજેથી પોતાના આત્મબળે પાછી આવનાર નિધી ચાફેકરના.

નિધી ચાફેકર…નામ જાણીતુ લાગે છે? કદાચ એ નામ પરિચિત ના પણ લાગે પણ ૨૦૧૬ ની ૨૨મી માર્ચે બ્રસેલ્સના ઝેવેન્ટેમ એરેપોર્ટ પરના આતંકી હુમલાથી તો આપણે માહિત છીએ જ. એ સમયે થયેલા આતંકી હુમલામાં ૩૨ વ્યક્તિઓએ જાન ગુમાવી અને ૩૦૦થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા. નિધી ચાફેકર બ્રસેલ્સથી ઇન્ડીયા પરત થતી જેટ ઍરવેઝની ઇનફ્લાઇટ મેનેજર હતી.

એક બોમ્બ બ્લાસ્ટથી ચોતરફ વેરાયેલા વિનાશ અને ઍરપોર્ટના ભેંકાર ખંડીયેર વચ્ચે બીજા એક વધુ બોમ્બ બ્લાસ્ટના લીધે ફૂટબોલની જેમ ફંગોળાયેલી નિધીનું શરીર ધડાકાના લીધે દાઝીને કાળુ પડી ગયું હતું. શરીર પણ ઉભા થવા સાથ નહોતું આપતું એવી નિધીના શરીરમાં લોખંડના ૪૭ જેટલા ટુકડા તો પ્રથમ સર્જરી સમયે જ કાઢી લેવામાં આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ બીજી બારેક સર્જરીમાં લોખંડની ઝીણી ઝીણી અસંખ્ય કરચો કાઢવામાં આવી અને પચ્ચીસ ટકાથી પણ વધુ જેટલા બળી ગયેલા શરીર પર સ્કિન ગ્રાફ્ટીંગ સર્જરી પણ થઈ. કાનમાં બોમ્બના ટુકડા ઘૂસી ગયા હોવાથી કાનનો પડદો ફાટી ગયો હોય જ્યારે ભાનમાં આવે ત્યારે યાદદાસ્ત પણ સાથ ન આપતી હોય અને સર્જરી દરમ્યાન અનેક વાર થયેલા ઇન્ફેક્શનના લીધે  કદાચ સૌએ એના જીવવાની આશા છોડી દીધી હોય એવા સંજોગોમાં પણ ડોક્ટરોના પ્રયાસો અને અર્ધ ચેતનાવસ્થામાં પણ સતત હકારાત્મક અભિગમ અને લડી લેવાના દ્રઢ મનોબળથી નિધીએ મોતના આ જંગ સામે વિજય પ્રાપ્ત કર્યો. આજે પણ એની એક આંખમાંથી લોખંડનો ટુકડો નિકળ્યો નથી. જ્યારે સંપૂર્ણ હોશો-હવાસ મેળવ્યા ત્યારે નિધી આપમેળે ચાલી પણ શકતી નહોતી. ગગનમાં ઊંચી ઊડાન ભરનાર નિધી વૉકરના સહારે આવી ગઈ હતી. એ પોતાના અનુભવને આધારે કહે છે કે આપણને ઉભા કરવા માટે દવાઓ માત્ર ૨૦ ટકા અને ૮૦ ટકા આત્મબળ – વ્યક્તિનો પોતાનો હકારાત્મક અભિગમ જરૂરી છે. જીવવાની જિજીવિષામાંથી જીતવાની જિજીવિષા ઉત્પન્ન થાય છે.

એ નિધી આજે એક વાત કહે છે કે “ there is no gain without pain”. નિધી કહે છે કે આ વિશ્વમાં હું એકલી જ નથી જેને ઇશ્વરના આ આશીર્વાદ મળ્યા હોય. દુનિયાની પ્રત્યેક વ્યક્તિને ધૈર્ય, શૌર્ય અને શક્તિના

ઇશ્વરદત્ત આશીર્વાદ મળેલા જ હોય છે. જરૂર છે માત્ર એને પારખવાની. સમસ્યાઓ આવે છે આપણને તોડી નાખવા નહીં પણ જોડી રાખવા. આપણને આપણી જાતની ઓળખ આપવા , આપણી જ શક્તિઓથી જાત જોડે જોડી રાખવા. જ્યારે મુશ્કેલીઓ આપણને તોડવા કટીબદ્ધ થાય છે ત્યારે આપણે એની સામે લડવા કેટલા કટીબદ્ધ છીએ એના પર આપણી જીત નિર્ભર છે.

જ્યારે આપણા અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવાની વાત આવે છે ત્યારે જો એમ વિચારીએ કે હવે શું થશે એના બદલે એમ વિચારીએ કે શું નહી થઈ શકે? બધુ જ શક્ય છે. મનમાં જો સંભવત શક્યતાઓને પ્રાધાન્ય આપવા માંડીએ તો આખું બ્રહ્માંડ આપણી પડખે આવીને ઉભુ રહેશે. સતત પોતાની જાતને એક વિશ્વાસ-એક ખાતરી આપતા રહો કે આજે જે પરિસ્થિતિ છે એ કાલે રહેવાની નથી. પગ નીચે દરિયાનું મોજું આવ્યું છે એ માત્ર પગ ભીના કરીને પાછુ વળી જવાનું છે. જરૂર છે એ સમયે પગ નીચેથી સરકતા પાણીની સાથે વહી જવાના બદલે સ્થિરતાથી જાતને જમીન સાથે જકડી રાખવાની.

જીવનમાં જેટલો જરૂરી છે પ્રેમ, વિશ્વાસ, સંબંધોની સાર્થકતા એનાથી વધુ જરૂરી છે આત્મબળ.

રાજુલ કૌશિક

 

Posted in Uncategorized | 7 Comments

દીપાવલિની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ….રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

આકાશદીપ

દીપાવલિની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ….

ભારતની સંસ્કૃત્તિ એ તહેવારોથી ધબકતી સંસ્કૃત્તિ છે. ઉરનો ઉમંગ ઘર, ગામ ને દેશ-પરદેશ, સઘળે સૌને રમાડે એ તહેવાર એટલે દીપોત્સવીનો તહેવાર.

દિવાળીના પાંચ દિવસ  હિંદુ સમાજ માટે બહુ મોટા ગણાય છે. …. વાઘબારશ, ધનતેરશ, કાળી ચૌદશ, દિવાળી અને બેસતું વર્ષ.

રામાયણમાં જણાવ્યા પ્રમાણે રામે રાવણને મારીને આ દિવસે રાજપદ ધારણ કર્યું ને  સુવ્યવસ્થા અને પવિત્રતાનો યુગનો આરંભ થયો…પ્રજા સુખી બને એ રાજધર્મ ગણાયો.

દિવાળી સંબંધે મહાત્મા ગાંધીજી લખે છે કેઃ આપણા પંચાંગમાં એ બહુ મોટો દિવસ ગણાયો છે. દિવાળીના તહેવારની ઉજવણીમાં હમેશ દીવા જલાવી રોશની શા સારૂ કરવામાં આવે છે તે આપણે સૌએ બરાબર સમજી લેવું જોઈએ. રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધમાં સર્વ દૈવી તત્ત્વોના પ્રતિનિધિ રામે સર્વ આસુરી તત્ત્વોના પ્રતિનિધિ રાવણને પરાજય આપ્યો. એ વિજયથી રામરાજ્યની સ્થાપના થઈ. રામના વિજયની ઉજવણી તેણે જ કરવાની હોય જેના દિલમાં રામ વસેલા હોય, કેમકે માણસોના દિલને અથવા આત્માને અજવાળવાને એક ઈશ્વર જ સમર્થ છે એ અજવાળાની જ કીમત છે.

(આધાર ગુ.લેક્સીકોન-આભાર)

…………..

નવું વર્ષ કેવું જશે…એ જ્યોતિષ શાસ્ત્ર પણ ખગોળ વિજ્ઞાન થકી રચેલું શાસ્ત્ર છે…તેના વિશે લક્ષ્મીયોગને જાણવાની પણ મજા લઈએ….

   …

View original post 238 more words

Posted in Uncategorized | 5 Comments

પરમ વૈષ્ણવ નરસિંહ મહેતા – પન્નાલાલ પટેલ

param_vaishnav_narasinh_mehta_gujarati_book_by_pannalal_patel.jpg

સુનિતએ મને લગ્નમાં ભેટ આપેલ પન્નાલાલ પટેલનું પરમ વૈષ્ણવ નરસિંહ મહેતા પુસ્તક આજે વાંચી રહ્યી.. 🙂

એક અલગ જ વિષય હતો મારા માટે.. શું ભગવાન ખરેખર છે? ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ એમના ભક્ત તરીકે નરસિંહ મહેતાને પસંદ કરે છે… નરસિંહ મહેતાની એના ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધા ગજબ હતી.. એનો પ્રભૂ પરનો વિશ્વાશ અને નિષ્ઠા એમના જીવનમાં સર્વસ્વ હતી.. 🙂

એક સામાન્ય ભગતના દીકરા શામળ અને દીકરી કુંવરના રાજાને શરમાવે એવા જાહોજલાલી વાળા લગ્ન, કુંવરના મામેરામાં પ્રભુ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ભેટો, ભક્ત નરસિંહ મહેતાના નાહવા માટે વર્ષેલો વરસાદ, ચમત્કારિક રીતે શામળશેઠ માટે લખાયેલી હૂંડીનો સ્વીકાર, હરિજનવાસ માં પ્રભુનું પાણી પીવડાવવા આવવું, અને રાજા માંડલીક અને સમગ્ર જૂનાગઢની હાજરીમાં પ્રભુનું નારસિંહને હાર પહેરાવવું… બધું સમજણની બહાર નું લાગે.. પણ ખરેખર આ સત્ય છે તો કોઈ શક નથી કે ભગવાન નથી..  🙂

મને તો નરસિંહ મહેતાનો એના પ્રભુ પરનો પ્રબળ વિશ્વાશ આકર્ષી ગયો.. 🙂
અદભુત ભક્ત.. !!!
ખરેખર ભક્ત હોવો તો નરસિંહ મહેતા જેવો.. 🙂

ટૂંકમાં વાર્તા: તળાજા ગામમાં મોટાભાઈ જિવણરામ અને ભાભી સાથે 18 વર્ષના નરસિંહ મહેતા અને પત્ની માણેક રહે. નરસિંહ મહેતાને ભજન કીર્તનમાં વધુ રસ.. એક દિવસ ભાભી મહેણૂ મારે અને નરસિંહ ઘર છોડી ચાલ્યો નીકળે, 7 દિવસ જંગલમાં રહી પાછો ફરે અને  વિગતે વાત કરે… જંગલમાં નરસિંહ ધ્યાનમાં બેસે અને ભગવાન શિવ એમનો હાથ ઝાલીને કૃષ્ણને સોંપે.. નરસિંહ દ્વારકા જુએ.. એમને જૂનાગઢના શેઠ પુરષોત્તમદાસ મળે અને જૂનાગઢ રહેવાનું નક્કી કરે..
પહેલુ ભજન દ્વારકામાં ‘વૈષ્ણવજન તો… ‘ ગાયું હતું..

જૂનાગઢ ગામમાં ભજન કીર્તન કરે.. આખું ગામ આકર્ષાય.. લોકો ના ટોળાં ભજન સાંભળવા ઉમટે.. ઘણા લોકો ઈર્ષા થાય..

12 વર્ષના દીકરા શામળનું લગ્ન વડનગરના મદન મહેતા ની દીકરી રતન સાથે જાહોજલાલીમાં થાય.. 4 દિવસ માં 4 માણસો આવીને લગનની તૈયારી કરે.. ગામ આખું જમેં..

દીકરી કુંવર(સુરસેના)નું લગ્ન ઉનાના શ્રીરંગ મહેતાના દીકરા સાથે થાય..

દીકરા શામળ અને પત્ની માણેકનું અવસાન..

કુંવરના સીમંતમાં સાસુ તરફથી આપેલા મામેરાની યાદી પ્રભુ શેઠ શેઠાણી અવતરે પુરી કરી જાય.. નરસિંહ ને હેરાન કરવા નાહવા માટે લોકોએ આપેલા ઉકળતા પાણી ને ઠંડુ કરવા પ્રભુ વરસાદ પાડે..

જૂનાગઢ ના અમુક લોકો નરસિંહની આબરૂ કાઢવા 4 યાત્રીઓને  હૂંડી લખાવવા નરસિંહ પાસે મોકલે… હૂંડી 700રૂપિયા માં લખી આપે પણ ભક્તોને હૂંડી સ્વીકારવા વાળું દ્વારકામાં કોઈ ના મળે. .. નિરાશ થયેલા ભક્તો ને છેલ્લે દિવસે શામળ્યા શેઠ ની હૂંડી સ્વીકારવા પ્રભુ મોકલે.. 🙂

હરિજનો નરસિંહને ડરતા ડરતા હરિજનવાસમાં ભજન ગાવા નોતરે.. નરસિંહ ખુબ ઉત્સાહથી ભજન રાસ ગવડાવે અને તરસ લગતા ભગવાન પાણી પીવડાવા આવે..

ગુસ્સે ભરાયેલા રાજા સમગ્ર જૂનાગઢ સામે નરસિંહને એના પ્રભુનો શાક્ષાત્કાર કરવા બોલાવે અને પ્રભુ છેલ્લા ભજનો પરોઢે આવીને નરસિંહના ગળામાં હાર પહેરાવી જાય 🙂

છેલ્લે નરસિંહ જૂનાગઢ છોડી માંગરોળ રેહવા જાય અને 1455 માં મૃત્યુ પામે.

— સમાપ્ત-દીપલ પટેલ

Posted in "બેઠક "​, દીપલ પટેલ, વાંચના | Tagged , , , , , , | 5 Comments

ડાયરીના પાના -ધનંજય સુરતી -વ્યક્તિ પરિચય

 

 

 

 

 

 

 

દરેક વ્યક્તિને પોતાના જીવન વિશે  કહેવું કે લખવું ગમે છે. સરલતા અને સહૃદયતા થી ઊઘડતી જતી વાત ને વાગોળી શબ્દોમાં મુકતા એ જિંદગી ભરનું સંભારણું  ઉદાહરણ બની નવી પેઢી માટે સમજણ બની જાય,ઘણા ને એમ થાય કે માણસ આત્મકથા લખવા જેવું જીવ્યા હોય તો જ એણે આત્મકથા લખવી જોઇએ. પરંતુ દરેક વ્યક્તિની કથા એક સમજણ આપે છે એ વાત અહીં ધનંજયભાઈને ન ઓળખતી વ્યક્તિ માટે કહીશ, જેમ વાંચશો તેમ તેમના  જીવન ના દ્રશ્યો આપ મળે તમારી સમક્ષ આવશે, ખુબ જ સહજતાથી લખ્યું છે.પોતે જે જીવ્યા છે,તેની વાત વાચક સમક્ષ મૂકી છે.  પાના ફેરવતા એવું લાગશે કે એક દાદાજી વાર્તા કહેતા હોય અથવા એક પીઢ માણસ પોતાના ભૂતકાળમાં ડોક્યા કરતા જે દ્રશ્ય દેખાય તેને આલેખતા હોય, કોઈ જગ્યાએ એમની સુરતી છાટ પણ દેખાય છે ધનંજય ભાઈએ લખાણમાં સીમાનો ક્યારેય અતિક્રમ નથી અભિવ્યક્તિ છે.પણ અતિશયોક્તિ ક્યાંય દેખાતી નથી.પ્રમાણિકતાને વધુ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.એક નાનકડા ગામડાથી શરુ થયેલી એમની જિંદગીની સફર આજે અહી સુધી પહોંચી છે. જેનું ખુબ સુંદર વર્ણન આલેખતા સુરતી આપણને ભૂતકાળમાં એવા ખેચી જાય છે કે પછી શું થયું એમ મન નાના બાળકની જેમ બોલી ઉઠતા આગળના પ્રકરણ આપો આપો વાંચે છે. ક્યાય દેશી ઉચ્ચારો, તો ક્યાંક સુરતી શબ્દો તો વળી ક્યાંક એંગ્રેજી શબ્દોનો પ્રયોગ ધનંજય ભાઈના વ્યક્તિત્વનો ખ્યાલ આપે છે. ખુબ ભણેલી વ્યક્તિ પણ પોતાની જ માતૃભાષામાં સૌથી શ્રેઠ અભિવ્યક્તિ કરી શકે છે વાત અહી અજાણતા જ પુરવાર થાય છે.અને માટે જ પુસ્તક નું મથાળું ખુબ યોગ્ય લાગે છે. તેમની વર્ણન શક્તિની દાદ આપતા કહી શકાય કે દ્રશ્ય ભલે શબ્દોમાં વર્ણવ્યા  હોય પણ વાંચતા આંખ સમક્ષ નિહાળી શકાય છે.નવી પેઢીને કદાચ ખબર ન હોય તેવા શબ્દો (બાવડી,બંબો,કને લાઈટની જગ્યાએ દીવા) તેમની જીજ્ઞાશા વધારશે એમાં કોઈ શક નથી ગીઝરની જગ્યાએ પાણી બમ્બામાં ગરમ થાય એ વાત આવતી પેઢી માટે કુતુહુલતા ઉપજાવશે એમની આ આત્મકથા અપરિચિત માટે જ નહીં, પરંતુ એમના જીવન સાથે સાથે સંકળાયેલા સૌ મિત્રો અને સ્વજન માટે છે,જે સમગ્ર મનહ્રદયથી એમની સાથે ખૂબ ઊંડાણથી જોડાયા છે. જૂની નવી પેઢીના સંબંધો ને પોતાના જીવનના પ્રસંગો દ્વારા સરસ આલેખ્યા છે,પરિક્ષાના વર્ગમાં પિતાથી દુર હોવા છતાં પિતાના મૃત્યુનો અહેસાસ થાય છે ત્યારે પિતા અને પુત્રના ન ઉચારેલા પ્રેમની સંવેદના પણ જગાડે છે, એમના જીવનમાં  ઘણું બન્યું છે જે કોઈના જીવનમાં નથી બન્યું,એમની આત્મકથા કદાચ સેન્સેશનલ નહીં, પરંતુ સેન્સિટિવ જરૂર છે. વાંચવાનું શરુ કરો તે પહેલા જરૂર કહીશ કે સહજતાથી નીકળતી વાણી જેવી અને વાતચીતની ભાષામાં લખેલી આ ડાયરી -આત્મકથા એક પીઠ લેખકની બરોબરી કરે છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

Posted in "બેઠક "​, ડાયરીના પાના, ધનંજય સુરતી | Tagged , , , , , | Leave a comment

ડાયરીનું પાનું -૨-ધનંજય સુરતી

દ્રશ્ય 2-મારા પિતાશ્રી

મારા પિતાનું નામ ધીરજલાલ હતું. દેખાવ માં સુકલકડી હતા તેઓ મુંબઈની સીડનામ કોલેજમાં થી બી.કોમ. સન. 929/30 માં થયા હતા તે જમાનામાં આખી મુંબઈ પ્રેસિડેન્સીમાં. ફક્ત એકજ કોમર્સ કોલેજ હતી. પ્રેસીડન્સી નો એરિયા સૌરાષ્ટ્રથી મુંબઈ સુધીનો હતો.તે વખતે લેખિત ઉપરાંત મૌખિક પરીક્ષા લેવાતી. વધારે છોકરા મૌખિકમાં નપાસ થતા. તે જમાનામાં 25 TO 30 છોકરા દર વરસે પાસ થતા.

અમો અમારા પિતાને મોટાઈ કહેતા. તે સુકલકડી ને એકવડા બધાના હતા. ગુસ્સો બહુ હતો. અમારામાંથી કોઈ ભાઈ કે બહેન તેમની પાસે જતા નહિ. બધો વહેવાર બા મારફત થતો. બી કોમ થયા પછી તેઓની પહેલી નોકરી ભરૂચ મ્યુનીસીપાલીટીના Accountant તરીકે હતી. પગાર રૂ 48.50 પૈસા હતો પણ પગાર જોત જોતા માં વધી ગયો. ઓફિસે થ્રી પીસ સૂટ ને ટાઈ પહેરી હમેશાં જતા. ઘણું ખરું ઘોડાગાડીમાં ઓફિસે જતા. છુટા કોલર પહેરતા અને માથે કાળી ટોપી પહેરતા, મોજાં રોજ બદલતા..

અમારા ઘરના રૂમાલ મોજાંથી માંડી પડદા જાજમ વગેરે છીતુ ધોબી ધોતો, બા ધોબીની ડાયરી લખતી ને હું સોફા પર બેસી જોતો. છીતું ધોબીનો હિસાબ દર મહિને થઇ જતો. બા પૈસા ચુકવતી, છીતુ દિવાળીમાં ખાવાનું પણ લઇ જતો. બક્ષિસ પણ લેતો. છીતું હમેશાં અસ્ત્રીદાર કપડા પહેરતો અને સફેદ દૂધ જેવા ધોતો, તે ધોબી કરતા વેપારી વધારે લાગતો.

મોટાઈ રોજ ઓફિસથી આવી ફ્રિલૂટસ ક્લબ માં જતા. આ ક્લબ ખાસ વકીલો, ડોક્ટરો અને અન્ય પ્રોફેશનલ લોકો માટે હતી. ત્યાં કાર્ડ ગેમ બૅડમિન્ટન ટેનિસ વગેરે રમાતું. બીજે દિવસે રજા હોઈ તો ક્લબ મોડે સુધી ચાલતી. ભૂસા ભજિયા ખવાતા અને સોડા લેમન પીવાતા બા અને હું બારીએ લાંબે સુધી ડોકાતા મોટાઈનું ખાવાનું ત્રીજા માળે લઇ જતા. સાથે સ્ટવ પણ. કારણ કે ગરમ ખાવા જોઈતું. બિચારી બા બે વાગે સુવા પામતી.  પિતાના દોસ્તારો ક્લબ બહાર પણ હતા..જેમકે મોહંમદ એટું, રતિભાઈ ભાટિયા ,બટુકભાઈ વગેરે. રતિભાઈ બહુ પૈસા પાત્ર કુટુંબમાંથી હતા. પણ જુગારની લતે કરુણ રીતે ભિખારી હાલtત માં ભરૂચમાં બજારની બાસ્ટી પર મૃત્યુ પામ્યા. બધા દોસ્તોની કોશિશ નાકામ નીવડી. કલબનું કંપાઉંડ તેલિયા મિલ કંપાઉંડ કહેવાતું. ત્યાં અમો બપોર ના ક્રિકેટ મેચ રમતા.ક્લબનું ઠેકાણું એવી જગ્યા એ હતું જ્યાં સિનેમા અને હોટેલ હતી સાંજ થી કે મોડી રાત સુધી વાતાવરણ રંગીન રહેતું. લાઈટો નો ઝગમગાટ, ફિલ્મ ગીતો વગેરે ના આકર્ષણ લીધે.

મોટાઈ તેમના કપડા સુરત કે વડોદરા સીવાડતા. ત્યારે વિદેશી કપડું મળતું. મોટાઈની પારર્કર પેન તેમજ હાથી દાંતના બટન એ જીવ્યા ત્યાં સુધી વાપર્યા. તેમની અમોને કડક સૂચના હતી કે તેમની વસ્તુને કોઈ અડકે નહિ કે લે નહી. તેમણે એકધારા 14 વર્ષ ભરૂચ પાલિકાની સેવા બજાવી હતી. જ્યારે Chief Officer ની નિમણૂક કરવાની હતી ત્યારે પૉલિટિક્સ રમાયું. મોટાઇ એક વોટથી પરાજિત થયા હતા. એક મેમ્બર ફરી ગયો. તે દિવસે ઘરમાં બહુ જ અશાંતિ હતી. મોટાઈ બહુ ડિસ્ટર્બ હતા. જે કોઈ છોકરાઓ વચ્ચે આવે તે ઝુડાઈ જવાની શક્યતા હતી. બા પણ ઉદાસ હતી. દાદાજી સ્થિતપ્રજ્ઞ હતા અને પ્રોત્સાહન આપતા કે એનાથી સારી નોકરી મળશે. મારાથી નાનો મનુભાઈ તો નેતરના મુંડા અંદર ભરાઈ ગયો હતો. મોટાઈ તે દિવસથી લાંબી રજા ઉપર ઉતરી ગયા.તેમનું મન કોઈ હિસાબે પાછા નોકરી પર જવા તૈયાર ન હતું. કારણ તેમની લાંબી સેવાની કદર, લાયકાત, નિપુણતા તથા નિષ્ઠા છતાં ના થઇ. આવું થાય ત્યારે કોઈ પણ માણસ નાસીપાસ થઇ જાય.  પણ ચાલીસીમાં પેઠેલા માણસ માટે બીજી નોકરી શોધવી તે પણ છ બાળકો સાથે તે બહુ કપરું કામ હતું. છતાં પ્રયત્ન ચાલુ હતા. એક દિવસ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા માં જાહેર ખબર આવી chief Accountant and secretary ની જગ્યા માટે અને તે પણ પાર્લે અંધેરી મ્યુનિસિપાલિટી માટે. તેમાં એપ્લાય કર્યું અને ઈશ્વર કૃપાથી જ્ઞાતિ બંધુ બાબુભાઈ નાણાવટી સાઈકલના વેપારી ની ઓળખાણ કામ આવી ગઈ. મોટાઈની નિમણૂક થઇ ગઈ અને ફેમિલી તેમજ તેમના માટે નવી દિશા ખુલી ગઈ. તે વખતે ઈશ્વરની પ્રતીતિ થઇ. મોટાઈ એ ભરૂચ મ્યુનિસિપાલિટીમાંથી રાજીનામું આપી અંધેરી માં જોડાઈ  ગયા. તેમના શરીરમાં નવું જોમ આવ્યું. તેઓએ પાર્લા રહેવા માટે સિલેક્ટ કર્યું.

મોટાઈ પહેલા ભટવાડીમાં રમણભાઈ સાથે રહેતા. રમણભાઈ આજીવન ફુવારા હતા. ત્યાં કામ કરવા ઘાટી હતો. જમવા નું લોકમાન્ય ક્લબ માં હતું. ક્લબ પાર્લા સ્ટેશન સામે હતી. જગાની શોધ ચાલુ જ હતી. તેવામાં રમૂજી કોન્ટ્રકટરે એક રૂમ પાર્લા પોતાના મકાનમાં આપી અને જણાવ્યું કે ઉપરનો માલ (માળ)ફેમિલી આવતા સુધી તૈયાર થઇ જશે અને તેમના બંધાતા બંગલાના માં એક ફલેટ આપશે. રૂમમાં જરૂરી ફર્નિચર તરીકે એક લોખંડનો ખાટલો બે ખુરશી તથા ટિપાઈ વસાવી લીધા. જમવાનું લોકમાન્ય ક્લબમાં રાખ્યું. લોકમાન્ય ક્લબ પાર્લા સ્ટેશન ની સામે હતી. રૂમ મળ્યા પછી ભટવાડીથી મૂવ થઇ ગયા.પાર્લામાં નજીક રહેતા અંકલેશ્વર નિવાસી ઇન્દુબેન સાજે માંદે મદદ કરતા,તે સમયે અમો સર્વે ભરૂચની સ્કૂલમાં ભણતા હું તે વખતે 6TH માં હતો અને થોડાક સમયમાં મેટ્રિકમાં જવાનો હતો. મનુ તથા મહેશ પાયનિઅર સ્કૂલમાં હતા અને નાના નાવા દેહરા ને મોટાભાઈ પીટીટ સ્કૂલમાં હતા. મોટાઇ બે વર્ષમાં નોકરી માં સ્થાઈ થઇ ગયા. તેમના અને બા વચ્ચે પત્રો લખાતા અને સૂચનાઓ અપાતી. ક્યારેક મોટાઈ આવી બધું જોઈ જતા. ભરૂચથી સરસામાન સાથે કુટુંબને મુંબઈ લઇ જવાનો પ્લાન થઇ રહ્યો હતો. જો કે આ બે વર્ષ અમો છોકરાઓને સ્વતંત્રતા મળી હતી.કોઈ ધાક કે દમ દાટી નહિ. જીવન હળવું લાગતું. પરિણામ આવતા હું મેટ્રિક માં આવી ગયો. બાકી બધા એક એક વર્ષ આગળ વધ્યા. મારે આગળા વર્ષે કોલેજ જવાનું. તે માટે હું મુંબઈ જવાની તક શોધતો અને તક મળી ગઈ. હું ચંપા ફોઈ સાથે મુંબઈ આવી ગયો. શનિ રવિ હું મોટાઈ સાથે રહેવા જતો. બસ માં ફરતા ફરતા જેટલી કોલેજ જોવાઈ તેટલી જોઈ. …..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted in "બેઠક "​, ડાયરીના પાના, ધનંજય સુરતી | Tagged , , , , , | 2 Comments