મૌન પણ બોલે છે ..

 મને આ વાત બાળપણમાં સમજાઈ હતીત્યારે  હું ૧૧માં ધોરણમાં હતી. સ્વાભાવિક ઉંમર એનું કામ કરતી હતી. મને કશુક નવું કરવું ગમતુંજેને એડવેન્ચર કહી શકાય. એક દિવસ રીસેસમાં ગાપચી મારી હું મારી બહેનપણી સાથે મેટેની શોમાં પિક્ચર  જોવા ગઈમારી માસીની દીકરી મારા જ વર્ગમાં હતી. તેણે મારી મમ્મીને વાત કરી કે હું શાળામાંથી પિક્ચર જોવા ગઈ હતી.
હું ઘરે આવી. સમય કરતા થોડીક જ મોડી અને મમ્મીએ માત્ર એટલું જ કહ્યું કે આવી ગઈસારું, જમી લે અને સ્કુલનું lesson કરી લેજે.’ ત્યાર પછી શનિરવિની રજા હતી. રજા પછી શાળામાં ગઈ ત્યારે મારી બહેનપણીએ કહ્યું. તારી મમ્મીએ પૂછ્યું હતું કે પ્રજ્ઞાની  ફિલ્મની ટીકીટના તને કેટલા પૈસા દેવાના છેને  તારા પપ્પા મમ્મી મને રવિવારે પૈસા આપી ગયા..’ હું બે ક્ષણ માટે એને જોઈ રહી અવાચકઆ વાત જાણ્યા પછી મમ્મી પપ્પાનું આ મૌન મને ખટકી ગયું. હા, અહીં એમનું મૌન બોલતું હતું. શબ્દો ન કરી શકે તે કામ મૌને કર્યું. હું મારી જાતે બધું સમજી ગઈઆવી વાત આપણી હો કે ગાંધીનીપણ શબ્દો અને વાણી વિનાની મૌનની એક અજબની પરિભાષા છે.
 હું તો ક્યારેક મારા શહેરનું પણ મૌન સાંભળું છું. મુંબઈ શહેર એટલે ચોવી કલાક હાંફ્તું ,ધબકતું અને ક્યારેય ના થાકતુંધાંધલ ધમાલ, ઉથલપાથલનું શહેરએ મૌન કેવી રીતે હો શકેહીં મુંબઈ શહેર તમને ખોટા પાડે છે. કારણ  શહેરનું મૌન  ભેદી હોય છે. મુંબઈ શહેર શબ્દોનું મહોતાજ નથી. ભાવની ભરતીનું શહેર છે. એનું મૌન ક્યારેક ડર પહેરીને આવે છે તો ક્યારેક ચિંતા ઓઢીને આવે છે.અહી મૌનની તીક્ષ્ણતા આકરી હોય છે. હા ક્યારેક શહેરનું મૌન શબ્દોથી પણ તેજધારદારઘાતકજીવલેણ અને તીક્ષ્ણ બની જતું હોય છે. ત્યારે જાણે મૌન શબ્દની આબરૂ લેતું હોય તેવું ભાસે છે. હા,પણ મૌન બોલે છે.
સાંભળો તો મૌન ઘણું બોલે છે. મૌન માણસને ચીરી નાખે છે તેમ મૌન માણસને સીવી નાખે છે મૌન જીવન છેમૌનમાં ધબકાર છે. મૌનમાં શ્વાસ છે. મૌન એ શબ્દોની કબર નથી. મૌન હૃદયના ધબકારામાં ગાજતું હોય છે..હા મૌન બોલતું હોય છે.
 પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

મારો પત્ર  દેવિકાબેને અને રાજુલબેન શાહએ તેમના બ્લોગ પર  ​ગયા રવિવારે પર મુક્યો છે . પ્રતિભાવકો એમના બ્લોગ પર​ આપના  અભિપ્રાય આપશો.

https://devikadhruva.wordpress.com/

https://rajul54.wordpress.com/

Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા | Tagged , , , , | Leave a comment

૪૯)આવું કેમ? કુદરતી પ્રકોપ અને માનવી !

કુદરતી પ્રકોપ અને માનવી !
હરિકેન ફ્લોરેન્સે હાહાકાર મચાવ્યો તેનાં સમાચાર સાંભળીએ છીએ અને લાખ્ખો લોકો ચોખ્ખા પાણી , લાઈટ અને પ્રોપર રહેઠાણ વિના અટવાયાં છે તેનાં સમાચાર સાંભળીને થયું : આવું કેમ ?
આ કુદરતી આફતો શાને ?
અને યાદ આવ્યું :
વર્ષો પહેલાં , અમને કોલેજમાં પાદપૂર્તિ સ્પર્ધામાં એક અધૂરી પઁક્તિ આપી હતી :”આશા તણી નવ ઇમારત હું રચું છું!”અમારે વિદ્યાર્થીઓએ એ પઁક્તિને કાવ્યમાં ગમેત્યાં વણી લઈને કાવ્ય રચવાનું હતું !
હા , માનવી એટલે જ આશાવાદી ! જન્મથી જ એણે ગમે તેવી મુશ્કેલીઓનો સામનો
કરીને આગળ વધવાની તમન્ના રાખવાની છે!
તો બીજી બાજુ કુદરત છે: માનવી કુદરતના પ્રકોપને ક્યારેક પડકારે છે જો એનો મુકાબલો કરવાનો આવે તો !, કાં તો એને નાથી માનવ ઉતકર્ષમાં તેનો ઉપયોગ કરે છે! ને બહુધા , પામર માનવી એને સહન કરી લે છે! એને સહન કરવું પડે છે આવું કેમ ?
આજે આપણે ચારે તરફ કુદરતના પ્રકોપના સમાચાર વિષે વાંચીએ છીએ , એનાં તાંડવઃ નૃત્યને ટી વી મીડિયા દ્વારા નિહાળીએ છીએ , અરે , ક્યારેક એમાં સપડાઈ પણ જઈએ છીએ !અને પ્રશ્ન થાય :
આવું ?
ભગવાન , આવું કેમ કરો છો ?
આ સૃષ્ટિનું સર્જન થયું ને જયારે ભગવાનને એકલા રમવાની મઝા ના આવી ત્યારે ભગવાને માનવ સર્જ્યો ! નાનકડો દેહ , પણ ગજબનું મગજ આપ્યું ! તાકાતમાં એવો નબળો કે નાનકડા સાપ , મગર અરે એક મચ્છર કે મધમાખી સામેય લડી શકે નહીં ! પણ બુદ્ધિ એવી આપી કે જાણેકે ભગવાન બનવા જાય !
હવે ભગવાનને રમતમાં રસ પડ્યો !
ભગવાનેય ક્યાંક ક્યારેકઅતિ વર્ષા આપી તો ક્યાંક અનાવૃષ્ટિ ! ક્યાંક કાળ ઝાળ અગન વર્ષા ,તો ક્યાંક હાડ થીજવી દે તેવી હિમ વર્ષા!

આજે હરિકેન ફ્લોરેન્સે નોર્થ / સાઉથ કેરોલાઇનામાં પોતાનો પરચો બતાવ્યો છે ને હોનારત સર્જી છે!
હજુ ગયા મહિને જ ઓહાયોમાં અને વાયોમીન્ગમાં ટોર્નેડો એ રોજિંદો વ્યવહાર ઠપ કરી દીધો હતો ! આજે એ વાતને ત્રણ મહિના થયા , પણ હજુ એ બધું પહેલાં જેવું યથાવત થયું નથી : અને થશે પણ નહીં !
અરે , આપણી માતૃભૂમિમાં તો ચોમાસુ બેસે એટલે પાર વિનાની મુશ્કેલીઓ સર્જાય ! ને આ બધાં વાવાઝોડાં ( હરિકેન ), ચક્રવાત ( ટોર્નેડો ) ઉપરાંત સાયક્લોન એટલેકે વંટોળ – જ્યાં સર્જાય ત્યાં હાહાકાર વ્યાપી જાય!
અને આ બધાં જાણે કે વર્ષે બે વર્ષે દેખા દે !હરિકેન અને ટૉર્નેડોની તો સીઝન જ છે! દર વર્ષે સમરમાં જૂન મહિનાથી સપ્ટેમ્બર મહિનો એટલે અમેરિકાના પૂર્વીય રાજ્યોમાં દરિયા કિનારાના શહેરોમાં ક્યાંક હરિકેન ત્રાટકે જ!
તો ફ્લોરિડા જેવા દક્ષિણ રાજ્યોને ટોર્નેડો સતાવે ! પશ્ચિમના સુંદર ગોલ્ડન સ્ટેટ કેલિફોર્નિયાને દાવાનળ ને ધરતીકંપ જાણે કે સામાન્ય કહેવાય ! તો ઉત્તરના રાજ્યોને વિન્ટરની હિમ વર્ષા, સ્નો સ્ટોર્મ એટલે સાવ સામાન્ય વાત કહેવાય! તો , જ્વાળામુખી અને સુનામી એતો ગમે ત્યારે પ્રગટે ! આવું કેમ?
જયારે પણ આવાં અસરગ્રસ્ત સ્થળોના દ્રશ્ય ટી વી ઉપર કે પ્રત્યક્ષ જોઈએ ત્યારે દુઃખથી પુછાઈ જાય: “ ભગવાન, આવું કેમ?” આમ પણ આપણને રોજિંદા જીવનમાં અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હોય છે, તેમાં આવાં કુદરતી પ્રકોપો ?
જે ઘર , જે રસ્તાઓ ,જે નદી ઉપરનાં પુલ , ગામ , શહેર આખ્ખી વસાહતને વસતાં વસાવતાં વર્ષો થયાં હોય તે આ કુદરતી પ્રકોપો ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં હતાં નહતાં કરી દે !
આવું કેમ? શું કારણ હશે આવા કુદરતી પ્રકોપો ઉભા કરીને માનવીને હેરાન કરવાનું ?
મન વિચારે ચઢ્યું ! ભગવાન શું ઈચ્છે છે માનવી પાસે ? માનવ સર્જિત વીટમ્બણાઓ તો પાર વિનાની છે જ: માનવીને ભગવાને જે બુદ્ધિ આપી દીધી છે તે !
પણ તેમાં આ કુદરત પણ વેરી બની હાહાકાર મચાવે એની પાછળ જરૂર ભગવાનનો કોઈ ને કોઈઉદ્દેશ હશે !
મન વિચારે છે!
ત્યાં કેલિફોર્નિયાની કાળઝાળ ગરમીમાં મેં બોગનવેલનાં સુંદર જામલી ગુલાબી પાંદડાંથી આચ્છાદિત ઉદ્યાનો જોયાં!
યાદ આવ્યું : સબ ઝીરો ટેમ્પ્રેચરમાં શિકાગોમાં અમારાં ગાર્ડનમાં ટ્યુલીપનાં છોડવાંના મૂળિયાં અમે પ્લાસ્ટિકની બેગમાં સંઘરી રાખીએ જે છ મહિના બાદ પણ ફરીથી જરાક સારી વેધર થાય , સહેજ ધરતી ગરમ થાય અને સ્પ્રિંગ – વસંત આવે એટલે પાછી એ ગાંઠને વાવી દઈએ ને સુંદર ફૂલ ખીલવે ! આ રીતે ટ્યુલીપનાં છોડ જીવવા માટે કટિબદ્ધ થાય!
ભંયકર ઠડીમાં પણ બારેમાસ ખીલતાં વૃક્ષો જો ઠડાં પ્રદેશોમાં છે તો નહીં વત પાણીમાં પણ ઉગતાં થોર ને આવળ બાવળ સુક્કા રણ પ્રદેશમાં છે!આને આપણે કુદરતનો ઉત્ક્રાંતિ વાદ Survival for the existence ?જ કહીશું ને! પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં પણ ટકી રહેવું , એમાંથી જ તાકાત મેળવી ખીલવું! જીવન માટેની જીજીવિષા ! જે પ્રત્યેક જીવિત કોષોમાં ભગવાને મૂકી છે !
વીસમી સદીના આરંભે પ્લેગ , કોલેરા કે શીતળા જેવા વિશ્વ મહા રોગના જંતુઓને નાથ્યા તો એઇડ્સ , એચ આઈ વી નાં જીવડાંઓએ ઉપાડ લીધો ! એને હજુ માંડ સમજ્યાં ત્યાં ડેન્ગ્યુ અને સ્વાઈન ફ્લ્યુ ત્રાટક્યાં! શા માટે ?
આ બધાં પ્રકોપો પાછળ ભગવાનનો ઉદ્ધેશ્ય શું હોઈ શકે ?
સંઘર્ષ અને ઉતકર્ષ!
માનવી તું મહેનત કર ! હું – ભગવાન કહે કે કુદરત કહે- હું તારી સાથે છું !
ને મેં વિજયી કાવ્યની કાવ્ય પઁકતિઓ રચી :
‘ભાવિ વસંત મુજ જીવન કેરી સીંચી;
પાયા મહીં નવ જીવનને ભરું છું;
“ના માનવી કદીય પામર” એમ ગાતાં
આશા તણી નવ ઇમારત હું રચું છું!’ કુદરતી પ્રકોપો રહેશે જ – એક નહીં ને બીજો !
પણ માનવી તેને પણ પાર ઉતારશે જ! કારણ ભગવાનને માનવીમાં શ્રદ્ધા છે!
પોતાના સર્જનમાં વિશ્વાશ છે !
કેમ !આવું કેમ?
બસ ,એ તો એવું જ હોય !
એ તો ભગવાનની મરજી !!

Posted in આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ | 1 Comment

પ્રેમ એક પરમ તત્વ -12-પપ્પા અને દીકરી – સપના વિજાપુરા

નાની નાની બંધ મુઠ્ઠી વાળી જ્યારે દીકરી પિતાની આંગળી પકડે છે. ત્યારે પહેલીવાર સલામતી અનુભવે છે.દીકરી એટલે વહાલનો દરિયો દીકરી એટલે મઘમઘતું આંગણું. દીકરી એટલે પ્રેમની કિલકારી!! સતત વહેતું પ્રેમનું ઝરણું. માની મમતા માટે ઘણી કવિતાઓ ગઝલો અને ઘણી વાર્તાઓ લખાઈ છે. દીકરી અને પિતા વિષે કદાચ કવિતાઓ કે ગઝલો નહિ લખાઈ હોય પણઆ પ્રેમની અસર લગભગ બધી દીકરીઓ અને બધી સ્ત્રીઓએ અનુભવી હશે!!
દીકરી માટે પિતા એ એનો પ્રથમ પ્રેમ છે પતિ હંમેશા બીજા નંબરે આવે છે. પતિ એને સ્વીકારે કે ના સ્વીકારે!! પણ આ હકીકત છે. બાળકી ના જીવનમાં જે પ્રથમ પુરુષ પાસેથી વહાલ અને સલામતી મળે એ પિતા છે.દીકરી જો પતિની મહારાણી છે તો પિતાની એ રાજકુમારી છે. પિતાનાં ઘરમાં એ રાજકુમારી થઈને રહે છે. પિતાનાં હૃદય પર રા કરે છે.પિતાના ઘરમાં હુકમ ચલાવે છે. પોતાની દરેક જીદ પૂરી કરે છે. એ તો પરી જેવી હોય છે જે ખુદાની રેહમત બની ને મા બાપ ના આંગણ માં ઉતરે  છે અને આંગંણે મઘમઘતું કરી ઊડી  જાય છે બીજાનું આંગણ મહેંકાવા  માટે! દીકરી ચાહે એક હોય કે પાંચ એમના માટે એક સરખું પ્રેમનું ઝરણ વહે છે. દીકરી માગતા થાકે પણ પિતા આપતા નથી થાકતાં.
જ્યારે ભારતમાં ભ્રૂણહત્યા ખૂબ સામાન્ય વાત થઈ ગઈ છે.ખાસ કરીને દીકરી ને ગર્ભમાં મારી નાખવામાં આવે છે. સદીઓ પહેલાદીકરીના જન્મ થતાં એને દૂધ પીતી કરી દેવામાં આવતી. ૧૪૦૦ વર્ષ પહેલાં મહમદ સાહેબ પર કુરાનનો મેસેજ આવ્યો કે “શું તમને લાગે છે કે એ દૂધ પીતી કરેલી દીકરી તમને સવાલ નહીં કરે કે મને ક્યાં ગુના સર મારી નાખવામાં આવી હતી? તે સમયે તમને બચાવવા વાળું કોઈ નહીં હોય.” આ છતાં ભારતમાં સૌથી વધારે પ્રમાણમાં ભ્રૂણ હત્યા ચાલી રહી છે. એ માસુમ દીકરીનો ખરેખર શું વાંક હોય છે કે એને આ દુનિયામાં આવતાં પહેલા મારી નાખવામાં આવે છે?
પિતાની છાતી પર ટૂંકું ફ્રોક પહેરીને સુતેલી દીકરી માટે પિતા એ દુનિયાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે. પિતાનાં પગ દબાવવા માટે જ્યારે મચ્છરદાની ના બે સળિયા પકડી ચાલે છે ત્યારે જાણે એ કોઇ સ્વર્ગના ગાલીચા ઉપર પગ મૂકતી હોય એવું લાગે છે. એની નજરુમાંથી અમીવર્ષા વહે છે અને પિતા એનું પાન કરતા થાકતાં નથી!
કુમળી કળી પિતાનો હાથ પકડી સ્કૂલે જાય છે. દરેક જાતના લાડ પિતા પૂરાં પાડે છે. એ પિતાની આસપાસ એ રીતે ફરે છે છે જેવી રીતે ધરીની આસપાસ વર્તુળ!! ધીરે ધીરે કળી માંથી ફૂલ બનતી દીકરીનો સ્નેહ બમણો થતો જાય છે. હવે એ રાજકુમારી પિતાની મિત્ર બની જાય છે!! પિતા પાસે આવી પોતાની સમસ્યા ઓ રજૂ કરે છે. પિતા એને બધી રીતે સલામત રાખવા કોશિશ કરે છે. જુવાન થતી દીકરી હવે પિતાની માતા બની જાય છે. પિતાની દવાની પિતાનાં ખોરાકની, તથા પિતાના રો બરોજનાકામની જવાબદારી ઉપાડી લે છે.
પછી વસમી વિદાયનો સમય આવે છે. સમાજની આ રચના કોણે બનાવી હશે? કે સ્ત્રીએ લગ્ન કરી પારકા ઘરે જવાનું!! દીકરી તો પારકું ધન!! દીકરી તો સાપનો ભારો!! આવું કહેવા વાળાને શું દીકરી નહીં હોય? પણ છેવટે દીકરીને પોતાનું રા છોડી પારકેઘરે જવું પડે છે!! પછી એ પિયર એને  માટે પારકું ઘર થઇ જાય છે અને સાસરે એને લોકો કહે છે કે પરાયા ઘરે થી આવી છે.

चिड़िया होती है बेटियाँ
मगर पंख नहीं होते बेटियोंके
मयके भी होते है ससुराल भी होते है
मगर घर नहीं होते बेटियोंके
मयका कहता है बेटियाँ  पराई  है
ससुराल कहता है पराये घरसे आई है
ए  खुदा तू ही बता यह बेटियाँ
किस घरके लिए बनाई है ?

અને શરણાઈમાં થી સૂર નીકળે છે,” બાબુલ પછતાયે હાથોકો મલકેકાહે દિયા પરદેશ ટુકડેકો દિલકે, આંસુ લિયે સોચ રહા દૂર ખડા રે!! ચલ રી સજની અબ ક્યાં હોતે કઝરા ના બેહ જાયે રોતે રોતે!! અને પિતા આંસું ભરી અને આશા ભરી નજરે પોતાની દીકરીને જમાઈને સોંપી દે છે કે મારી રાજકુમારીને તમે મહારાણી બનાવીને રાખશો!!
પછી જો દીકરીના નસીબ સારાં હોય તો જમાઈ સારું રાખે અને જો નસીબ બે ડગલાં આગળ હોય તો પપ્પાનાં નામથી અને પપ્પાએ શું શું કર્યુ એ વાતને લઈને જિંદગીભર મહેણા ટોણા સાંભળે છે!! પણ પપ્પા પ્રત્યે એટલો પ્રેમ છે કે એ કદી પપ્પા પાસેએ ફરિયાદ કરતી નથી. મનમાં વલોવાયા કરે છે. એ કશું કહેતી નથી પણ પપ્પાને એનાં મનની બધી ખબર પડે છે અને પપ્પાપણ અંદર અંદર વલોવાઈ છે. આમ બે અતિ પ્રેમ કરતી વ્યક્તિઓ પોતાની લાગણીને મિથ્યા છુપાવી રાખે છે.કે મારા પિતા દુખી થશે!! કે મારી દીકરી દુખી થશે.
 પિતા છે દીકરીની ધરી હતાં. એ દૂર ફેંકાય જાય છે. હવે દીકરીના ઘરે પાણી પણ પીવા રાજી નથી કારણકે કાલે ઊઠીને કોઇ દીકરીને સંભળાવી ના જાય!! પણ હેત પ્રેમ હ્રદયમાં છુપાવી રાખે છે!! દીકરી મા બાપને દીકરા કરતા વધારે ચાહે છે છતાં સમાજે એવી રચના કરી છે કે મા બાપે દીકરા સાથે રહેવાનું અને તડપવાનું!! દીકરીનો ઝુરાપો પિતાને ભાંગી નાખે છે. ધીરે ધીરેએ વિખેરાતો જાય છે.
દીકરી પપ્પાની લાડકવાયી હોય અને વરસોથી પરદેશમાં વસી ગઈ હોય તો??અને અચાનક દીકરીને સમચાર મળે કે તારા વહાલ સોયા પિતા છેલ્લાં શ્વાસ ગણી રહ્યા છે..દીકરી જટ ટિકીટ કઢાવી પ્લેનમાં બેસે છે..એક એક મિનિટ એક એક વરસ જેવી જાય છે..આખું બચપણ નજર સામેથી પસાર થઈ જાય છે..આંખોનાં આંસુ સુકાતાં નથી અને દીકરી દેશમાં પહોંચે છે..અને જ્યારેપપ્પાનો સુકાઈ ગયેલો હાથ પોતાના હાથમાં લઈને કહે છે કે પપ્પા તમારી દીકરી પરદેશથી આવી છે પપ્પાને મળવાં..અને પપ્પાની ફીકી આંખો દીકરીને ઓળખી શકતી નથી અને પૂછે છે કે આ બહેન કોણ છે ત્યારે જે હાલત દીકરીની થાય છે, ખરેખર એ હાલત શબ્દોમાં વર્ણવવી ખૂબ અઘરી છે દીકરી જનાઝાની રોનક કહેવામાં આવે છે કારણકે પિતાના જવાથી દીકરી ને સૌથી વધારે આઘાત લાગે છે અને જનાઝા પર સૌથી વધારે રડે છે!!પરમ પ્રેમનો એહસાસ અહીં થાય છે. પિતા પુત્રીનો અલૌલિક પ્રેમઆસમાનના દરવાજાને પણ હલાવી દે છે.દીકરીના મુખમાંથી આ શબ્દો સરી પડે છે.
પપ્પાની દીકરી ગઈ પપ્પાને મળવાં,
રડતી રડતી   તડપતી  પપ્પાને મળવાં.
ઘર તો જાણે સુનું હતુ દરવાજા રડતાં
જલ્દી જલ્દી પહોંચી  પપ્પાને મળવાં.
પકડીને હાથ એ ઢગલો થઈ ગઈ ત્યાં જ
જોઈને હેબકાઈ ગઈ એ પપ્પાને મળવાં.
ફીકી ને બોલતી  એ આંખો પપ્પાની
બચપણ
એ શોધવાં જઈ પપ્પાને મળવાં
“પપ્પા, લો દીકરી  આવી પરદેશથી
અંતર લાંબાં એ કાપી પપ્પાને મળવાં
પપ્પા તાકી રહ્યા ખાલી આંખોથી બસ,
આ છે કોણ બેન આવી પપ્પાને મળવાં
દિલમાં ઊંડુ કશું ખૂંચી ગયું ,કંપી ગઈ
“હું છું તમ અંશ આવી  પપ્પાને મળવાં.”
પંખી ઊડી ગયું પપ્પા સિધાવ્યા પરલોક
‘સપના’
 ક્યારે જશે એ પપ્પાને મળવાં.

સપના વિજાપુરા
Posted in ચિન્તન લેખ, પ્રેમ એક પરમ તત્વ, સપના વિજાપુરા, Uncategorized | 5 Comments

9. દ્રષ્ટિકોણ – “શબ્દોમાં માં વસેલ શક્તિ” દર્શના

મિત્રો તમને સર્વે ને હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી બેઠક ની કોલમ અને ચેનલ ઉપર આવકારું છું.
આ ચેનલ ઉપર દ્રષ્ટિકોણ વિકસાવવાની કોશિશ કરીએ છીએ.
આજ નું શીર્ષક છે “શબ્દોમાં માં વસેલ શક્તિ”
ગયા અઠવાડિયે આપણે વાત કરી તેનું શીર્ષક હતું “અર્થસભર મૌન ની તાકાત”. (તે આ લિંક ઉપર વાંચી શકશો http://bit.ly/2wWlUvj ). આજે આપણે સમયે ઉચ્ચારેલા શબ્દોની શક્તિ વિષે થોડી વાત કરીએ.
પહેલા તમને 1964 માં, ન્યુ યોર્ક માં બનેલ એક સત્ય ઘટના સંભળાવું છું. રાતનો સમય હતો અને કીટી જિનોવિસ કરીને કે જુવાન યુવતી બહાર થી ઘરે પછી ફરી રહી હતી. તે તેના ઘર સુધી પહોંચી, ત્યારે કોઈ જુવાને તેની ઉપર છરી થી હુમલો કર્યો. આ છોકરી જુસ્સાવાળી હતી અને તેણે બરોબર સામનો કર્યો અને ચીસાચીસ કરી મૂકી. એક માણસે બૂમ મારી, “તેને છોડી દે”, પેલો ભાગ્યો પણ ઇજા પામેલ યુવતી ત્યાંજ પડી ગઈ અને ચાલી નહિ શકી. પેલો યુવાન પાછો આવ્યો અને પછી લગભગ 30 મિનિટ સુધી તેની ઉપર હુમલો કરતો રહ્યો અને છેલ્લે તેણે બળાત્કાર કર્યો. પેલી યુવતી ની ચીસો ચાલુ હતી પણ અંતે તે મૃત્યુ પામી. બે દિવસ પછી છાપાવાળાઓએ પૂછપરછ કરીને ખબર છાપી કે 38 લોકોએ ચીસો સાંભળેલી પણ ન કોઈએ પોલીસ ને ફોન કર્યો કે ન કોઈ 40 મિનિટ સુધી તેની મદદે આવ્યું. ફક્ત એકજ વ્યક્તિએ મૌન તોડીને પોલીસ ને ફોન કરવાની જરૂર હતી. પણ ઘણી વખત આપણને લાગુ ન પડતું હોય તેમાં આપણે સંડોવામાં માંગતા નથી.
નીચેના માર્ટિન લુથર કિંગ ના મશહૂર વાક્ય ઉપર વિચારો। તેમણે કહેલું: સામાજિક પ્રગતિ માટે લોકોએ મૌન ને તોડવાની જરૂર છે. ખરી દુર્ઘટના સમાજ માટે તે નથી કે થોડા ખરાબ લોકો બીજા ઉપર જુલમ કરે છે પણ ખરી દુર્ઘટના એ છે જયારે મોટા ભાગના સારા લોકો દુર્ઘટના થતી જોઈને મૌન રહે છે. જેમકે ભારતમાં બહેનો ઉપર થતા અત્યચારથી ભાઈઓનું પણ લોહી ઉકળી જવું જોઈએ. 
મેં નીચેનું કાવ્ય લખ્યું હતું જયારે દિલ્હી માં નિર્ભયા યુવતી નો બળાત્કાર થયેલો. સારાંશ માં કહું તો તેના મિત્ર સાથે તે બસ માં જતી હતી ત્યારે બસ માં, ડ્રાઈવર સાથે મળેલા તેના બીજા 4 મિત્રોએ તેનો બળાત્કાર કર્યો અને ક્રૂર રીતે અંદર ઓજાર નાખી તેના આંતરડા પણ બહાર ખેંચી કાઢેલા. અને છતાંય જયારે તે મળી આવી ત્યારે બોલી ન શક્તિ હોવા છતાં તેણે પત્રો દ્વારા જણાવ્યું કે તે જીવવા માંગે છે અને જુલ્મીઓને શિક્ષા પહોંચાડવા ઈચ્છે છે.  તે સમયે અંગ્રેજી માં લખેલ મારા કાવ્યનું મેં હમણાં ગુજરાતી માં ભાવાનુવાદ કર્યો છે તે નીચે સાંભળો અથવા વાંચો. અને મૌન તોડીને વિચારો જણાવશો. 🙂
https://photos.google.com/photo/AF1QipO2rcYvqcxUFgCQx9frw7b9ko3C-vAu6AJ5bx7l
મારા ભાઈઓ મારી જોડે બોલશો?
પુરુષોની લગોલગ ઉભી રહુ હું
એમ તો મા અંબા નું સ્વરૂપ છું
મોકો મળે તો અઘરું ગણિત ગણું
દાક્તરી ને એન્જિનિરીંગ ભણું
પણ બળાત્કાર અને હિંસા સામે
માત્ર હતું મૌન મારી પાસે
છે કોઈ મા નો લાલ જે જરીકે
રહેશે ઉભો કોઈ ભાઈ તરીકે?
એક બસ ની સફર માં જયારે
ઉંધી વળી ગયી જિંદગી ત્યારે
છ જડ મનુષ્યના અત્યચાર હેઠળ
હું બેબસ ત્યારે મદદ માટે છે બળ?
હોશ આવતા મારે જીવવું છે, મેં કહ્યું
મદદ મળતા મને આશાનું કિરણ દેખાયું
એ પાપીઓને મળવી જોઈએ સજા
કોઈને આવા અત્યાચાર ની નથી રજા
આંતરડા ગુમાવ્યા છે, કરોડરજ્જુ નહિ
આત્મવિશ્વાસ ડગ્યો નથી, જરાપણ નહિ
હિમ્મત છે. હા, હું જજુમીશ
સાથ આપશો કે નહિ, હું જજુમીશ
મારા હૃદયમાં માનવભક્તિ છે
સંબંધો ને સાંકળવાની શક્તિ છે
સદીયો સુધી મેં સહન કર્યું છે
પણ આજે મારા મૌન ને તોડ્યું છે
કોપાયમાન હું, મારા રૂંવે રૂંવે ક્રોધ છે
ભાઈઓ મારી સાથે બોલે તેની શોધ છે
ઉઠાવો આજે શબ્દોના હથિયાર
કે બંધ થાય બહેનો સામેનો અત્યાચાર
સદીયો ના આ અત્યાચાર ને
બળાત્કાર જેવા અંધકારને
આજે શબ્દોનું પરોઢ સત્કારે
મારા ભાઈઓ ના મૌન ને પડકારે  
મારો એક માત્ર સવાલ
આજે હું માંગુ જવાબ
બળાત્કાર સામે મારી જોડે બોલશો?
મારા ભાઈઓ મારા માટે બોલશો?
By: Darshana Varia Nadkarni. Ph.D.
www.darshanavnadkarni.wordpress.com
Twitter @DarshanaN

https://www.youtube.com/edit?o=U&video_id=623ErBkjzqc

Posted in અછાંદસ, કવિતા, ચિન્તન લેખ, દ્રષ્ટિકોણ, નિબંધ, માહિતી લેખ, Uncategorized | Tagged , , , , , | 4 Comments

૪૭ – શબ્દના સથવારે – ઉત્સવ – કલ્પના રઘુ

ઉત્સવ

ઉત્સવ એટલે આનંદનો અને ઉત્સાહનો દિવસ, તહેવાર. મંદિર વગેરેમાં તહેવારને કારણે થતો વિધિ, ઓચ્છવ, ઉજવણી, સમારંભ, ધર્મને લગતો તહેવાર, પર્વ, સપરમો દિવસ, જલસો, મેળાવડો, માંગલિક ધામધૂમ, મંદિર વગેરેમાં તહેવારને કારણે થતી વિશિષ્ટ વિધિ, મંગળ સમય. અંગ્રેજીમાં ‘day of festivity’, ‘religeous holiday’, ‘festival’ કહે છે.

ઉત્સવ, મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ છે. ઉત્‍ = દૂર કરવું, હટાવવું અને સવ = દુન્યવી દુઃખ કે વિષાદ. ‘દુઃખ કે વિષાદને દૂર કરનાર’ એવો અર્થ થાય છે. હિન્દુ ધર્મમાં લગભગ બધાંજ ઉત્સવો, તહેવારો પંચાંગ પ્રમાણે તિથિ અનુસાર ઉજવવામાં આવે છે. મકરસંક્રાંતિ, એક એવો તહેવાર છે જે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરની તારીખ આધારિત હોય છે.

ઉત્સવ મુખ્ય ત્રણ પ્રકારનાં હોય છે. ધાર્મિક, સામાજીક અને રાષ્ટ્રીય. ધાર્મિક તહેવારોથી લોકો ભક્તિનાં માર્ગે જાય છે. સામાજીક તહેવારોથી સમાજમાં એકમેક વચ્ચેનું અંતર ઘટે છે તેમજ રાષ્ટ્રીય તહેવારોથી પ્રજામાં રાષ્ટ્રભાવના જાગે છે. કાકાસાહેબનાં શબ્દોમાં, ‘તહેવારો આપણાં ભેરૂ છે’. દેશનાં અર્થકારણમાં તહેવારોનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. ઉત્સવો રાષ્ટ્રનાં અર્થતંત્રની ધોરી નસ છે. જેમ કે વાયબ્રન્ટ ગુજરાત પતંગ મહોત્સવે આર્થિક પાસાને મજબૂત બનાવી સીમાચિન્હ સ્થાપ્યું છે. વર્ષ દરમ્યાન ગુજરાતની પ્રજા અનેક મેળાઓ અને ઉત્સવોની ઉજવણી કરે છે. મેળાઓ સંસ્કૃતિનાં કલાત્મક વારસાનું પ્રતીક છે. પરંપરાગત વર્ણોની સંસ્કૃતિ અને રીતરિવાજ સાથે ઉજવાતાં ઉત્સવો ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને રીતરિવાજોને જીવંત રાખે છે. ઉત્સવ અનુસાર ખોરાક અને વેશભૂષામાં વિવિધતા જોવા મળે છે.

જીવનને ઉર્ધ્વગમન તરફ લઇ જતું આધ્યાત્મિક પર્વ એટલે ચાતુર્માસ. શ્રાવણનાં સરવરિયા સાથે ઉત્સવોનો ઉત્સાહ સૌનાં હૈયાને આનંદની સરવી સુવાસથી તરબતર કરી દે છે, એ ક્યાં અજાણ્યું છે? વર્ષ દરમ્યાન તહેવારોનો ફાલ આવે છે અને જાય છે. મા સરસ્વતીની આરાધનાનું પર્વ એટલે વસંતપંચમી. આસ્થા અને આસ્તિકતાનું પર્વ, રંગોનો ઉત્સવ એટલે હોળી કે ફાગવા. દાન-દક્ષિણાનું પતંગનું પર્વ ઉતરાયણ, મહાદેવનો શિવરાત્રિ પર્વ, નૃત્ય અને ભક્તિનો સમન્વય એટલે મા શક્તિને રીઝવવા માટેની નવરાત્રિ. આસુરી શક્તિના વિનાશનું પર્વ દશેરા, વટસાવિત્રી, ગુડીપડવો, રથયાત્રા, રક્ષાબંધન, જન્માષ્ટમી, દહીંહાંડી, હિંડોળા ઉત્સવ, ગણેશોત્સવ, રામનવમી, નાતલ, શ્રધ્ધાનું પર્વ ગુરૂપૂર્ણિમા, પ્રેમ, પ્રકાશ અને આનંદનું પર્વ એટલે દિવાળી, ક્ષમાપનાનું પર્વ એટલે પર્યુષણ, સ્વાતંત્ર્ય પર્વ ૧૫ ઓગસ્ટ, પ્રજાસત્તાક દિન, વગેરે ઉત્સવો લોકપ્રિય છે. પાકની વાવણી અને કાપણી સાથે એટલેકે ખેતી સાથે જોડાયેલાં તહેવારને હરેલા ઉત્સવ કહે છે. પોંગલ પણ પાક સાથે સંકળાયેલો ઉત્સવ છે. દરેક જાતિઓનાં મહાપુરુષોનાં જન્મદિવસ ઉત્સવરૂપે ઉજવાય છે. સ્નેહ પર્વ, અસ્મિતા પર્વ, કચ્છનો રણોત્સવ, નાટકોત્સવ, જ્ઞાનપર્વ વગેરે ઉત્સવો ઉજવાય છે. હમણાં દર વર્ષે ગુજરાતમાં ગુજરાત લીટરેચર ફેસ્ટીવલ ઉજવાય છે. જેમાં લેખકો, કવિઓ, નાટ્યકારો, ગીતકારો, બ્લોગર્સ, સાહિત્યિક સર્જનાત્મકતાનો ઉપયોગ કરતાં અન્ય લોકો એકસાથે મળીને ઉજવણી કરે છે. આ ઉત્સવને અનેરૂ જ્ઞાનપર્વ કહી શકાય. આ ઉપરાંત જન્મોત્સવ, લગ્નોત્સવ, મરણોત્સવ લોકો ઉજવે છે.

જીવનને ઉત્સવની જેમ જીવો તો મૃત્યુ પણ ઉત્સવ બની જાય. ઉત્સવો માનવજીવનને જીવવા યોગ્ય એક અમૃતતત્વ અને સંજીવનીનું કામ કરે છે. તે નથી જોતો નાત કે જાત. ગરીબ હોય કે તવંગર, ઉત્સવો આબાલવૃધ્ધ તમામ ઉજવે છે. કારણકે તે માનવની મૂળ પ્રકૃતિ સત્‍, ચિત, આનંદ લઇને આવે છે. માનવજીવનમાં ઉત્સવો ના હોત તો શું થાત? માનવ અને પશુમાં કોઇ ફેર જ ના રહે. માનવ સામાજીક પ્રાણી છે. મહાકવિ કાલિદાસે કહ્યું છે, ‘उत्सव प्रियाः खलु मानवाः।’ જેમ કહેવાય છે ‘પીનેવાલોં કો પીનેકા બહાના ચાહિયે’, એમ ‘જીનેકા બહાના ચાહિયે’. લોકોને ઉત્સવ ઉજવવાનું બહાનુ જોઇએ છે. રોજિંદા જીવનમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટેનો ઓક્સીજન સીલીન્ડર એટલે ઉત્સવો. ઉત્સવો ક્લીન્સીંગનું કામ કરે છે. જૂનાં વિચારોનો ગાર્બેજ સાફ કરીને સ્વચ્છ આકાશ હ્રદયમાં ભરી દે છે. નકારાત્મકતાને સાફ કરી નવા જીવન માટે માનવ હકારાત્મક બની જઇને જીવવા તૈયાર થઇ જાય છે.

ખાસ કરીને પરદેશમાં વસતા હિન્દુઓ માટે ઉત્સવો જીવન જીવવાની જડીબુટ્ટી સાબિત થાય છે. મંદિર, હવેલી કે દેરાસરમાં વાર તહેવારે ઉજવાતા ઉત્સવોની હારમાળા ભારતીયોને તેમનાં મૂળ સાથે પકડી રાખે છે જેનાથી તેઓનું જીવન હર્યુંભર્યું, તરોતાજા રહે છે. સમય બદલાતાં ઉત્સવોની ઉજવણીની રીતો બદલાય છે તે આવકાર્ય છે પરંતુ ધર્મનાં મૂળભૂત મૂલ્યો જળવાઇ રહે તે એટલું જ જરૂરી છે. ઉત્સવોની સાત્વિકતા, પવિત્રતા અને પરંપરા જળવાઇ રહેવી જોઇએ બાકી ઉત્સવ વગરનાં માણસની કલ્પના જ ન થઇ શકે. પોતાનાં મૃત્યુ પહેલાં પોતાનાં મરણને ઉત્સવ ગણીને ઉજવે તે આજનો માનવ.

Posted in કલ્પનારઘુ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , , | 1 Comment

સંવત્સરીની ક્ષમાપના

 

ક્ષમા તપ છે.
ક્ષમા  ધૈર્ય છે.
ક્ષમા બહ્મ છે.
ક્ષમા સત્ય છે.
ક્ષમા શાંતિ છે.
ક્ષમા પવિત્રતા છે.
ક્ષમા  સહિષ્ણુતા છે.
ક્ષમા સહજ શક્તિ છે.
એક આંતરિક ઊર્જા  છે.
ક્ષમા અસ્ખલિત ઝરણું છે.
કર્મમળની વિશુદ્ધ ક્રિયા છે.
આંતરિક દશાનું અવલોકન છે.
શાંત સ્વીકારની ભાવના છે.
ક્ષમા સમ્યક સ્થિરતા છે.
ક્ષમા માગવાથી અને આપવાથી
આજ નિર્મળ બને છે.
ગઈકાલ વિમલ બને છે.
આવતી કાલ ઉજ્જવળ બને છે.

સવંત્સરી પર્વ એનો અતિંમ દિવસ ક્ષમાપના દિન ઓળખાય છે.
મન, વાણી અને હૃદયને શુદ્ધ કરી ક્ષમા માગવાનો અવસર….
પ્રતિક્રમ એ મારો જાગૃતિ પૂર્વક નો પુરષાર્થ છે ,મારા દોષો મારા અભિપ્રાયો ને દુર કરવાનો।….

આપ સર્વેની માફી મને પુરષાર્થ આદરવામાં સહાય રૂપ થશે
આલોચના પ્રતિક્રમ અને પ્રત્યાખ્યાનથી હું મારા કર્મ ને હલકું કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છું
અને એનો સમભાવે  નિકાલ કરી શકું માટે મને માફ કરી આગળ વધવાની શક્તિ આપશેi
આજે  ક્ષમાપના દિવસે પ્રતિક્રમણ કરતી વેળાએ સર્વે જીવો ને ખમાવતની સાથે આપ સર્વેને,
મારાથી થયેલા જાણતા  અજાણતા દોષોને ,અંતકરણ પૂર્વક ખમાવું છું.

“મિચ્છામી દુક્કડમ :”

-પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા-
Posted in ચિન્તન લેખ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, સંવત્સરીની ક્ષમાપના | 3 Comments

બેઠકનો અહેવાલ -૮-૩૧ -૨૦૧૮-પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

૩૧મી ઓગસ્ટ  2018ની શુક્રવારની સાંજે મિલ્પીટાસના આઈ.સી.સી.હોલમાં ‘બેઠક’નું આયોજન થયું . ‘બેઠક’ના આયોજક પ્રજ્ઞાબેનને સૌને પ્રેમથી આવકાર્યા .કલ્પનાબેન રધુ શાહના મધુર કંઠે ગવાયેલી  પ્રાર્થનાથી  શરૂઆત  થઈ . રાજેશભાઈએ સમાચારની જાહેરાત કરી. આસાથે આ મહિનામાં આવતા ચાર વ્યક્તિના જન્મદિવસ ખુબ આનંદ સાથે સૌએ ઉજવ્યો.કેક સાથે સુંદર જમણ માણતા એક પરિવાર જેવો આનંદ માણ્યો.ગીતાબેન ભટ્ટ ખાસ લોસ અન્જ્લીસ આવી બેઠકમાં હાજરી આપી,અને જન્મદિવસ ઉજવ્યો તો દર્શનાબેન ,સપનાબેન ,અને વસુબેનને બેઠકમાં સૌ સાથે જન્મદિવસ ઉજવી આનંદ મેળવ્યો. કા,ર્ડ  ગીફ્ટ ફૂલની આપલે થઇ અને સૌએ સહિયારા આનંદ ની અનુભૂતિ કરી.
 પ્રથમ શરૂઆત વાચિકમ દ્વારા થઈ.બેઠક વાંચનથી માંડી લેખન ,સંગીત અને નાટ્ય દ્વારા માતૃભાષાને જીવંત રાખે છે.પ્રજ્ઞાબેન લિખિત એક વાર્તા -“મારી મરજી” રમુજી વાર્તા,શરદ દાદભાવાળા,મૌનીક ધારિયા,દર્શના વારિયા નાડકર્ણી,સરિફ વિજાપુરા,જીગીષા પટેલ,ગીતા ભટ્ટ, …દ્વારા થઇ. દરેકની રજૂઆત સુંદર રહી.

ગુજરાતી ભાષાપ્રેમીઓ –  વાર્તા સ્પર્ધાનું પરિણામ જાણવા સૌ ઉત્સુક હતા .જેનો અંત તરુલાતાબેને જાહેરાત કરી લાવ્યા.અહી એક ખાસ વાત કહેવાની કે તરુલાતાબેન સદાય બેઠકને માર્ગદર્શન આપતા રહ્યા છે અને એક સાચા ગુરુની જેમ વાચકને લખવા પ્રેરી રહ્યા છે.વાર્તા સ્પર્ધા યોજવા પાછળ ગુજરાતી  ભાષાનું ખેડાણ -સંવર્ધન થતું રહે તેવી તેમની શુભ ભાવના રહેલી છે. 
તરુલતાબેન મહેતા આયોજિત વાર્તા સ્પર્ધા  જેનો વિષય હતો  ‘કુટુંબ અને કારકિર્દી -સંઘર્ષ અને સમતુલન”
સર્જકોએ ખૂબ સારો પ્રતિસાદ આપ્યો . વાચકોને  26 વાર્તાનો રસથાળ માણવાની તક મળી. આગામી વર્ષોમાં છપ્પન ભોગ વાચકોને ધરાવી શકીએ તેવી આશા છે તેવું જણાવતા તરુલાતાબેને કહ્યું  કે આપણી માતૃભાષામાં સ્પર્ધાના નિમિતે નવી કલમો ઘડાતી જાય અને  બાકી સાહિત્યના આકાશમાં બધા જ સિતારાઓનું પોતાનું આગવું તેજ જરૂર હોય છે.હું સૌ સર્જકોનું સન્માન કરું છું . પ્રત્યેકની શક્તિને બિરદાવું છું . શબ્દોનું સર્જન કરવાની પ્રભુ તરફથી તમને મળેલ ભેટ તમારું ઇનામ છે જેને મુક્ત પણે વહેવા દઈ વાચકોની તરસને ઠારતા રહેજો. આ ધન જેટલું વહેંચીએ તેટલું રાત દિવસ વધે છે.અને  ઇનામ વિજેતા સૌ વાર્તાકારોને  અઢળક અભિનન્દન આપ્યા અને જણાવ્યું કે ઇનામ પાત્ર બનેલી વાર્તાઓએ વિષયવસ્તુ ‘ કુટુંબ અને કારકિર્દી સંઘર્ષ અને સંતુલનને અપેક્ષા મુજબ છણાવટ કરી છે.સંઘર્ષનું વાતાવરણ જમાવી અંતમાં વાચકને વિસ્મય આપ્યું છે.કોઈ બોધ કે શિખામણ ટાળી વાર્તા રસની સરસ જમાવટ કરી છે.કારકિર્દીના ક્ષેત્રમાં આગળ વધેલી સ્ત્રીઓનું  મજબૂત વ્યક્તિત્વ ઝીલાયું છે.પ્રેમ -માતૃપ્રેમની  સંવેદના પ્રબળપણે

દેખાય છે.શિશુનો જન્મ ,ઉછેર દાંપત્ય જીવનને મહેકાવે છે તેથી તે માટે ભોગ આપવાની તૈયારી આધુનિક પતિ -પત્નીમાં દેખાય છે . પુરુષ સમોવડી સ્ત્રી અને સ્ત્રીની જેમ બાળઉછેરની જબાબદારીમાં ભાગીદાર બનતો સ્ત્રી સમોવડો પુરુષ સુખી કુટુંબની આગાહી કરે છે. વાર્તામાં હરિફાઈ છે તો વિકાસ માટે બાકી જીવનમાં નર -નારી એકબીજાના સહભાગી છે ,સમાન છે.બે હાથની તાળીના સંગીતમાં જીવનમેળામાં મહાલી લઈએ અને અંતમાં કહ્યું કે વાર્તામાં ભાગ લેનારા સૌ સર્જકો તમારી કલમને નિરંતર કસતાં રહેજો .એમાં સ્વને મળતા આંનદની સાથે વાચકોને આનન્દ મળશે.મને તમારી વાર્તાઓએ ભરપૂર રસાનન્દ આપ્યો છે.
શબ્દને બ્રહ્મ કહ્યો છે તેની ઉપાસના બ્રહ્માનન્દનો અનુભવ કરાવે છે.’માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે ‘ આપ સૌને ફરી અભિનન્દન અને શુભેચ્છા  .
વાર્તા સ્પર્ધાનું પરિણામ :
પ્રથમ  ઇનામ:    વાર્તા નં (12) શીર્ષક સંવેદના તાન્યા રૉય ($ 51)-વૈશાલી રાડિયા
દ્વિતીય ઇનામ :  વાર્તા નં (13) શીર્ષક નો એન્ટ્રી -પ્રવેશબંધ ($35)-ગીતા ભટ્ટ 
તૃતીય ઇનામ :   વાર્તા નં (2) શીર્ષક  મૌન   ($25)-સપનાબેન વિજાપુરા
આશ્વાસક ઇનામો :
(1) વાર્તા નં 8 શીર્ષક પ્રાયોરીટી  ($15)-કલ્પના રઘુ 
(2) વાર્તા નં 23 શીર્ષક સ્ત્રી -સમોવડી ($15)-નિરંજન મહેતા

આ મહિનાનો વિષય છે -‘જીવન મને ગમે છે’. 

વાત જીવનની છે. જીવન  એટલે પ્રાણતત્ત્વ, ચૈતન્ય…મૃત્યુ નિશ્ચિત્ત છે, માટે જીવન ગમે છે.બસ આવી જ કોઈ વાત અને વિચાર તમારે વાર્તા કે નિબંધ  ગમે તે સ્વરૂપે રજુ કરવાની છે. કલમને કસવાની છે.વિચારોને વિકસાવવાના છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
Posted in અહેવાલ, તરુલતા મહેતા વાર્તા સ્પર્ધા, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, વાર્તા | Tagged , , , , | 4 Comments

૪૮) આવું કેમ? જન્મોત્સવથી શ્રાદ્ધોત્સવ!

જન્મોત્સવથી શ્રાદ્ધોત્સવ!
“ભાદરવો મહિનો આવ્યો પણ હજુ ઘણાં સ્થળોએ આવતાં અઠવાડીએ પણ જન્માષ્ટમી ઉજવણીના પ્રોગ્રામો થઇ રહ્યા છે!”
કોઈએ ટીકા કરતાં કહ્યું ; “ આ તો નર્યો કળિયુગ આવ્યો કહેવાય! કળિયુગ!”એમણે બળાપોકર્યો. “ભાદરવામાં કૃષ્ણ જન્મની ઉજવણી ?”
“ પણ જયારે , જેને જે અનુકૂળ હોય ત્યારે તે તેવું કરે ! તેમાં ખોટું શું છે?” મેં કહ્યું; “આમ પણ જે જન્મે તેને વિદાય લેવાની હોય છે જ ; એટલે જન્મ પછી કર્મ પ્રમાણે વિદાય અને ત્યાર પછી એનું શ્રાદ્ધ થાય , એવો વિશાળ અર્થ આપણે કરવાનો !” મેં વડીલને સાંત્વના આપતાં કહ્યું !
એ કતરાતી આંખે મારી સામે જોઈ રહ્યા ! “એક બાજુએ પારણું ઝુલાવો અને બીજી તરફ શ્રાદ્ધ માટે છાપરે વાસ મુકવા જાઓ ? નર્યો કળિયુગ!”
હા , જૂની આંખે નવા તમાસા!
જીવનમાં નવું સ્વીકારવું સહેજ અઘરું છે, પણ અશક્ય નથી! અને જયારે તમે એ નવા વિચારને સહેજ રમૂજમાં લઈને , હળવાશથી , હસી કાઢો છો ત્યારે દુઃખ જતું રહે છે, રહે છે માત્ર વાકચાતુર્ય!
જીવનમાં થોડું હસવામાં લીધું , થોડું હસીને લીધું ને થોડું હસી કાઢ્યું ! બસ જીવન આમ હસતું રાખ્યું !
“હું તો કહું છું કે ભેગાભેગી નવરાત્રીનેય સાથે લઇ લઈએ !” મેં ઉમેર્યું ;”ગણેશ ચતુર્થીના લાડવા ખાધા પછી થોડી ગરબાની રમઝટમાં કસરત પણ થઇ જાય !” મેં કહ્યું.
“અને એક બીજો વિચાર આવે છે કે ગણેશોત્સવમાં મોદક મિષ્ટાનઆરોગ્યાં પછી જો જીમાષ્ટમી – જિમ અષ્ટમી – કે વ્યાયામી એકાદશી – કસરત અગિયારસ રાખ્યાં હોય તો કેમ? “
જો કે મારી વાત કોઈનેય ગળે ઉતરી નહીં !
એક અંદાજ મુજબ આપણી અહીંની નવી પેઢીને નથી તો આપણાં આવાં મંદિરોમાં થતા અભિષેકમાં રસ કે નથી તેમનાં ભેજામાં આ શાક ભાજી કે ડ્રાય ફ્રૂટ્સના હિંડોળા ઉતરતાં!
હા , એમને જરૂર રસ પડે છે કૃષ્ણ જન્મના મટકીફોડવા ના રિવાજમાં ! કારણકે એમાં નાના બાળકોને પણ મઝા પડે તેવી પ્રવૃત્તિ છે! એમને રસ પડે છે આ મટકી ફોડીને એમાંથી ચોકલેટ નીકળે ,એ એમનાં બાળકોને -જેવી રીતે મેક્સિકન સંસ્કૃતિમાં કાગળના પિન્યાટા બનાવીને વર્ષગાંઠની પાર્ટીમાં બાળકો લાકડીથી ફોડી એમાંથી ચોકલેટ, કેન્ડી નીકળે ને બધા આનન્દ કરે , તેમ પોતાનાં બાળકો આનન્દ કરે, તેમાં આ નવી પેઢીને રસ છે!
અને એ યોગ્ય જ તો છે!
“આવું કેમ અથવા તો આવું શા માટે ?” આ નવી પેઢીના પ્રશ્ન છે!
નવી પેઢી અને તેમનાં સંતાનો , એટલેકે હવેની ત્રીજી – ચોથી પેઢીને ધ્યાનમાં રાખીને જો તહેવારોની ઉજવણી થશે તો આપણી સંસ્કૃતિ સાથેનો તેમનો નાતો કૈંક અંશે જોડાયેલો રહેશે. નહીં તો સાવ લુપ્ત થઇ જશે !અને યુરોપમાં જેમ મોટાં મોટાં ચર્ચ ખાલી પડવાથી વેચવા મુકવા પડે છે તેમ ક્યાંક આપણાં મંદિરોની દશા એવી દયાજનક ના થઇ જાય!
ત્રણેક દાયકા પહેલાં મંદિરોમાં બર્થડે નિમિત્તે કેક કાપવાનો છોછ વર્તાતો હતો ! ‘મંદિરમાં તો વર્ષગાંઠે પેંડા કે લાપસી કે કંસાર હોય’ એવી માન્યતા છેવટે બદલાઈ અને કેક પણ સ્વીકાર્ય બની! હા , ઈંડા વિનાની !
સારા વિચારો બધી બાજુથી આવવા દો’ Let noble thoughts come from all directions !એ આપણી સંસ્કૃતિના પાયામાં છે! એટલે કાંઈક નવું સ્વીકારીએ તેમાં આપણી સંસ્કૃતિનું અપમાન નથી , ગૌરવ છે! કદાચ આપણે વિશ્વમાં આટલાં આગળ છીએ તેના પાયામાં આ વિશાળતા જ છે!
હમણાં ઉનાળાના વેકેશનમાં અમે મિત્રની ઘેર ગયાં ત્યારે બધાંએ ભેગા મળીને ધુળેટી ઉજવી હતી ! વસંત ઋતુનો એ તહેવાર ,છતાં હોળીના રંગે બધાં રંગાયાં અને પીચકારીના રંગે પલળ્યાં! બાળકોને હોળી ધુળેટીની વાર્તા યાદ કરાવી !એ યોગ્ય જ થયું ને ?
આજની પેઢીને કારણ , કાર્ય અને પરિણામ વચ્ચેનો સમન્વય જોવો છે! તેઓ કહે છે કે કૃષ્ણ જન્મ ઉજવો છો ?તો અમને કૃષ્ણ જીવનની વાતો કહો !
પણ આપણી પાસે તો “ વા’લાને માખણ ભાવે રે ! વા’લાને મિસરી ભાવે રે” એવાં ભજન સિવાય જવાબમાં બીજું કાંઈ નથી!
“ દાદીબા , મિસરી એટલે શું?” બાળક પૂછે છે, “દાદા , આ પ્રસાદ મને નથી ભાવતો ; એને કેમ પંજરી કહેવાય છે?” એમને એ જાણવું છે!
અને આપણે પૂરાં ભાવ ભક્તિથી કહીશું; “એતો આવું બધું ખાવું પડે, પ્રસાદની ના કહેવાય નહીં !નહીં તો પાપમાં પડીશ !” બસ, ભય બતાવો એટલે વાત પુરી ?
આવું કેમ?
આપણાં વિશાલ મંદિરોમાં સિનિયરોને બાદ કરતા ,કેટલાં ટકા યુવાન વર્ગ જોડાયેલો છે તેનો સર્વે કરવાની જરૂર છે!
આ દેશમાં પ્રથમ ઇમિગ્રન્ટ્સ તરીકે આપણે આવીને સંસ્કૃતિ રક્ષણ કાજે જે પણ તન , મન અને ધનથી પ્રદાન કર્યું એ દાદ માંગીલે એવું છે, પણ આપણાં ચીલાચાલુ પુરાણ ખ્યાલોને સમય સાથે બદલાવવું પડશે !
શ્રાવણ મહિનામાં થતો દૂધનો અભિષેક , કદાચ આ દેશની ઇકોનોમીને પરવડે છતાં , દૂધ સીધું ગટરમાં જ જાય તો અરેરાટી જરૂર થવી જ જોઈએ ! પઁચામ્રૂતનો અભિષેક- દૂધ, ઘી, દહીં , મધ અને સાંકરનો વ્યર્થ બગાડ! છપ્પન ભોગો અને મોટા મોટા અન્નકૂટો નાં દર્શનમાંથી કેટલાક રાંધેલા પ્રસાદ તો રેફ્રીજેટરની બહાર -મંદિરના ગર્ભદ્વાર પાસે રહેવાથી બગડી જાય છે!
આ બધાં ચીલાચાલુ રિવાજોમાં બદલાવ લાવવો જ પડશે , જો નવી પેઢીને એમાં સક્રિય રસ લેતાં કરવી હોય તો!
આજે પણ ઘણાં વડીલોને પોતાના સંતાનોના જીવનમાં મુશ્કેલી આવે તો ;” એને સાત વર્ષની – કે પાંચ વર્ષની કે તેર વર્ષની- પનોતી ચાલે છે, કે ગ્રહ દશા બગડી છે અને શનિ કે રાહુ કેતુ આડે આવે છે એમ કહીને મંદિરમાં કે દેશમાં સવાલાખ જાપ જપવા કે લઘુ રુદ્ર કે પૂજા યજ્ઞ કરાવવા પૈસા મોકલતા જોયાં છે! કોઈને આર્થિક રીતે મદદ થતી હોય તો એ અસ્થાને નથી , પણ અંધશ્રદ્ધાથી કરેલા કાર્યને સફળતા મળતી નથી! ઉલ્ટાનું , ઘરમાં નવી પેઢીનો કાં તોવિશ્વાસ ઉઠી જાય છે, નહીં તો સંતાનો ગુમરાહ બની જાય છે!
ખરેખર આવાં અવૈજ્ઞાનિક વિચારોમાંથી બહાર આવવાનો સમય આવી ગયો છે!
આવું કેમ ?
જે પ્રશ્ન ઉકેલવાનો હોય છે તે બાજુએ રહી જાય છે: દા. ત . બિઝનેસમાં કેમ ખોટ આવે છે તે વિચારવાને બદલે સાત વર્ષની પનોતી દૂર કરવા દેશમાં જાપ જપાવડાવીએ છીએ ! તેનાથી કોઈ ઉકેલ આવતો નથી! કારણ કે મૂળ પ્રશ્ન પનોતીનો નથી ધન્ધામાં ખોટ કેમ આવે છે તે છે! જાપ જપવાથી શું પ્રશ્ન ઉકલી જશે? હા , મોરલ સપોર્ટ ,આપણો માનસિક ટેકો બતાવવા એ જરૂરી છે, પણ એનાથી મૂળ સમસ્યા હલ થતી નથીનાહકના પૈસા અને સમયનો વ્યય થાય છે!
ખોટા વહેમમાં રહ્યાં કરતા છોકરાઓને જયારે અનુકૂળ હોય ત્યારે જન્માષ્ટમી ઉજવે તેમાં રાજી રહેવું જોઈએ !
પણ અમેરિકનો તો એવું નથી કરતાં: અંદરનો માંયલો બોલ્યો ;
ક્રીશમાસ હોય કે પછી વેલેન્ટાઈન ડે હોય કે ઈસ્ટર હોય , તહેવાર પછીના બીજા દિવસે ઘણું બધું પચાસથી સિત્તેરટકા ડિસ્કાઉન્ટના ભાવે હોય છે તોયે એ લોકો તહેવાર જે દિવસે હોય તે જ દિવસે ઉજવે છે!
આવું કેમ?
અને તોયે મન બુદ્ધિએ કહ્યું ;
ઋષિ મુનિઓએ હજ્જારો વર્ષ પૂર્વે જીવનને ઉર્ધ્વ બનાવવા અનેક પ્રયોગો આપ્યા! એ જ્ઞાન પાછળનું હાર્દ સમજવાનો વખત આવી ગયો છે! વિકસતું જ્ઞાન એટલે વિજ્ઞાન ! તો ધર્મમાં વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિ કોણ મુક્યો હોય તો કેવું ?
આવું કેમ?
Posted in આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ, નિબંધ | 3 Comments

હકારાત્મક અભિગમ- આભાર દિલસે- રાજુલ કૌશિક

સાહિત્ય મિત્રો ,
બેઠક એક એવો સાહિત્યિક પરિવાર છે જ્યાં બે એરીયામાં રહેતા આપ સૌ તો અવારનવાર મળતા જ રહો છો પરંતુ અમેરિકાના બે છેવાડા જેવા બોસ્ટન અને સાન ફ્રાન્સિસ્કોના લગભગ ૨૬૯૯ જેટલા માઈલ દૂરથી પણ આપ સૌના સ્નેહે મને પણ બેઠક સાથે સાંકળી રાખી છે. ગત  ૨૬-સપ્ટેમ્બરથી શરૂ કરેલા હકારાત્મક અભિગમની લેખમાળાને સૌએ સરસ રીતે આવકારી છે . આ લેખમાળાનું મારા મનમાં બીજ રોપ્યું પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળાએ અને એ આવી રીતે લીલુછમ થઈને મહોર્યું આપ સૌના પ્રતિભાવથી. પ્રત્યેક લેખના અનુસંધાનમાં જે પ્રતિભાવ પાઠવીને પ્રોત્સાહન પુરુ પાડ્યું છે એ માટે આપ સૌની હું આભારી છું….દિલ સે.
હકારાત્મક અભિગમના ૫૧ લેખ સાથે ગયા સપ્તાહે જ આ લેખમાળા એના અંતિમ ચરણે પહોંચી. આ એક સળંગ-સતત લેખમાળાના વિષયોની સાથે હું પણ મારી જાતને-મારા વિચારોને જોડતી રહી. આ લેખમાળા કેમ અને કેવી રીતે હું લખી શકી એ પણ વિચારતી રહી. એક સત્ય એ હતું કે હંમેશા મને સાવ થોડામાં ઘણું કહી જતી વાત અત્યંત સ્પર્શી જતી. કોઈપણ બાબત આપણને ત્યારે જ સ્પર્શે જ્યારે આપણું અંતર એ સત્ય સમજતું જ નહી પણ સ્વીકારતું પણ હોય. હકારાત્મક અભિગમના પ્રત્યેક લેખ સાથે એક વાત નિશ્ચિત થઈ કે હું જે માનતી કે વિચારતી હતી એ એમાં પ્રતિબિંબિત થતું અનુભવતી અને માટે જ મને એ લખવમાં સરળતા રહેતી. આ સળંગ ૫૧ લેખ કશાય આયાસ વગર અને અત્યંત આનંદથી હું લખતી રહી અને માણતી પણ રહી.મારા માટે એક બીજી ખુશીની વાતએ બની કે મુરબ્બી શ્રી સુરેશભાઇ જાનીએ આ હકારાત્મક અભિગમની વાતો એમના ઈ-વિદ્યાલય પર મુકવાની ઇચ્છા પ્રગટ કરી. કદાચ જે સારું છે એ સૌને સ્પર્શતું જ હશે.
દર મહિનાના અંતિમ શુક્રવારે બે એરીયાની બેઠકમાં જે સાહિત્ય- સ્નેહ સંમેલન થાય છે ત્યારે મારી તો હાજરી નથી હોતી પણ મારા માટે સોમવારની સવાર એટલે બે એરીયા સાથે કનેક્ટ થવાનો સમય, આપ સૌને મળવાનો સમય એટલે બસ આવી જ રીતે  ક્યારેક હું આપને મળીશ.  ફરી એક નવા વિચાર, એક નવા અભિગમ સાથે…….
રાજુલ કૌશિક

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

 

******

વાચક મિત્રો
આપણે ગર્ભમાં હોયએ છીએ ત્યારે જન્મતાજ માતા સાથેનો સંબંધ તો નક્કી થઇ ગયો હોય છે પરંતુ આ જન્મદત્ત સંબંધો પછી સંબધનું એક જુદુંજ સરોવર રચાતું જાય છે.સંબધમાં બે વ્યક્તિ વચ્ચે વેવલેન્થ હોય છે.સંબંધમાં જો પારદર્શકતા ન હોય તો એની માવજતમાં ખામી રહે છે. રાજુલબેન સાથે મારા સંબધને લીલોછમ રાખવા મહેનત કરવી પડી નથી કારણ રાજુલબેન  અને મને  જોડતી જો કડી હોય તો એ અમારા વિચારો અને માતૃભાષા નો પ્રેમ છે. કોઈ વ્યક્તિના અભિગમ થકી અને હકારાત્મકતા થકી આપણે જો વિક્સીએ તો એના જેવો બીજો કયો ઉત્તમ સંબધ હોય શકે ? રાજુલબેનની હકારાત્મક અભિગમની ૫૧ લેખમાળા  ગયા સપ્તાહે એના અંતિમ ચરણે પહોંચી. વાત હવે વાચક અને લેખકના સંબધ ની કરીએ તો રાજુલબેને વાચકના દિલ જીતી લીધા…  વાત તેમણે વાચકના દિલની જ કરી પણ એટલી સરળ શૈલીમાં કરી કે શીરાની જેમ ગળે ઉતરી ગઈ,  બસ વાચક અને રાજુલબેન વચ્ચે એક અનોખો સંબધ રચાઈ ગયો.વાચકો સોમવારના આર્ટીકલ ની રાહ જોવા માંડ્યા.રાજુલબેનની નિયમિતા અને વાચકની ઉસ્તુકતા એ વેવલેન્થ ઉભી કરીઅને રાજુલબેન ‘બેઠક’ સાથે જોડાઈ ગયા.લેખના  માધ્યમ થી વધુ નિકટ આવ્યા, બે છેવાડા, અંતર,બધું ભુંસાઈ ગયું.હકારાત્મક અભિગમના પ્રત્યેક લેખમાં લખતા ત્યારે એ જે માનતા કે વિચારતા હતા એમાં એના  પ્રતિબિંબિત ખુદ રાજુલબેન પોતે અનુભવતા,આમ અંતરમાંથી નીકળતો સૂર સીધો સંધાય ત્યારે આત્મીયતાનાં ઝરણા સ્ફુરે એમાં શી નવાઈ?તેમના લેખો માત્ર પ્રેરણાસ્ત્રોત જ નહિ પણ માર્ગદર્શક પણ બન્યા. દર અઠવાડિયા ની શરૂઆત જ આત્મબળ જગાડતી. એમની કલમની તાકાતે અને વિચારોએ જીવનની કૃતજ્ઞતા અને આનંદ આપ્યો. જીવનમાં સફળ થવું હોય તો હકારાત્મક વિચારોની સાથે સાથે સંગત પણ એવા હકારાત્મક લોકોની કરવી જોઇએ.. એ વાત  હું પણ અનુભવથી શીખી. આ લેખમાળા લખવાની મારી ઈચ્છાને અને મિત્રતાને ક્યાંય આડંબર વગર માન આપી લખવા બદલ રાજુલબેનનો આભાર  સાથે તેમના પતિ કૌશિકભાઈનો પણ રાજુલબેનને પ્રેરણા આપ્યા બદલ આભાર માનું છું. દિલ ખોલીને નિખાલસ થવાનું મને વધુ ગમે છે.શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગમાં સર્જકના શબ્દોની, વિચારોની રમણીયતા ને આપણે પાનામાં વહેંચી છે ત્યારે ભાવકોનું પીઠબળ એમને લખાવે છે,માટે વાચકોનો આભાર..
શબ્દસાધનામાં ગતિ અને અગતિ બંનેનું મહત્વ છે. માટે અહી ૫૧ લેખમાળાનો અંત લાવી એમની કલમને ગતિમય રાખતા હવે પછી નવા જ વિચારો સાથે આવતી રાજુલબેનની નવી લેખમાળા આપણી સોમવારની સવાર ઉઘાડશે..બસ માત્ર થોડી રાહ જોવાની છે.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક, હકારાત્મક અભિગમ | 10 Comments

પ્રેમ એક પરમ તત્વ -11-સુંદરતા -સપના વિજાપુરા

maxresdefault

સુંદરતા શું પ્રેમનો પર્યાય છે? શું સુંદરતા હોય ત્યાં  પ્રેમ હોય છે? શું અસુંદર લોકો પ્રેમ નથી કરી શકતાં? આજ કાલ લોકો સુંદરતા ને એટલું બધું મહત્વ  આપે છે કે એવું લાગે છે કે જાણે  ઓછા દેખાવડા લોકોને પ્રેમ કરવાનો અધિકાર નથી. ખાસ કરીને જ્યારે સુંદર સ્ત્રીઓ આવું અભિમાન કરે ત્યારે હ્દયને ખૂબ  દુઃખ થાય છે. એમાં મીડિયા વાળા સુંદરતાની પ્રોડક્ટ્સ બતાવીને સ્ત્રીઓને સુંદરતાનું વધારે ભાન કરાવે છે. 
પણ પ્રેમ સુંદરતા થી પર છે. એ તો ફક્ત પ્રેમભર્યું હ્દય જુએ છે. પોતાના પ્રેમીની આંખોમાં એને દુનિયા નજર આવે છે. પછીભલે એ કોઈ અતિ સુંદર સ્ત્રી હોય કે પછી ઓછી રૂપાળી!!  પ્રેમ પાવન છે. એ કુરૂપ સુરૂપ ના જોઈ શકે!! પ્રેમ એ પ્રેમ છે.. એને બીજું કોઈ નામ ના હોય શકે  હમને દેખી હૈ ઉન આંખોકી મહેકતી ખુશ્બુ હાથ સે છુકે કે ઇસે રિશ્તોકા  ઈલ્જામ ના દો, સિર્ફ એહસાસ હૈ યેહ રૂહ સે મેહસુસ કરો પ્યારકો પ્યાર હી રેહને દો કોઈ નામ ના દો.‘પ્રેમ સુંદર  છે! પણ એને પ્રેમીની આંખથી મેહસુસ કરવો પડે!! પ્રેમ આંખ દ્વારા દિલમાં ઉતરે છે!! અને પ્રેમીની આંખો ખૂબ સુંદર હોય છે એ કુરુપતા જોઈ શકતી નથી!!
લૈલા મજનુ ના કિસ્સાથી લગભગ આખી દુનિયા જાણીતી છે. હાલ માં લૈલા મજનૂનું  અસલી ચિત્ર ફ્રાંસના મ્યુઝિયમ માંથી મળી આવ્યું. લૈલા મજનૂની આપણી કલ્પના રુશીકપૂર અન રંજીતા સુધી સીમિત હતી. પણ આ લૈલા મજનૂનું પિક્ચર જોઇ  એ સાબિત થયું કે પ્રેમ સુંદરતાનો મોહતા નથી. લૈલા મજનૂના પિકચરમાં એ બંને સામાન્ય વ્યકિત કરતા પણ ઓછાં દેખાવડાદેખાય છે!! એક ગીત ખૂબ  પ્રખ્યાત થયું હતું,” લૈલા ભી થી કાલી યહ  કિસ્સા મશહૂર હૈ” અને એમના અનહદ પ્રેમનાં કિસ્સામશહૂર છે.
લૈલા મજનૂ સિંધ પ્રાંત થી હતાં અને બન્ને બાળપણથી એકબીજાને ચાહતા હતાં.પણ જ્યારે બંને મોટા થયાં તો મજનૂ લૈલાનેદિવાનાવાર  મહોબત કરવા લાગ્યો!!અને લૈલાના નામની કવિતા અને લૈલાના નામનો  ઉલ્લેખ દરેક ગામની સ્ત્રીઓ પાસે કર્યા કરતો!!જંગલમાં જઈ પ્રાણીઓની સામે પણ લૈલાના ગીત ગાતો!! આથી લોકો એને મજનૂ કહેવા લાગ્યાં. અરેબિક માં ‘મજનૂ” નોઅર્થ ‘પાગલ’ ગાંડો’ દિવાનો’ અથવા અંગ્રેજીમાં કહું તો ‘ક્રેઝી’ થાય છે.આમ તો એનું  નામ કૈઝ હતું પણ લૈલાની દિવાનગી એને મજનૂ બનાવી દીધો હતો. લૈલાના લગ્ન બીજા પુરુષ સાથે કરી દેવામાં આવ્યા  મજનૂને પથ્થર મારી મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યો. એનાં  મોતની ખબર સાંભળી લૈલા પણ મૃત્યુ પામે છે. એવો પ્રેમ બંને વચ્ચે હતો!! એક ને જખમ વાગે તો બીજાને ચોટ લાગે!!
લૈલા મજનૂની મજાર ભારતમાં શ્રી ગંગાનગર જિલ્લામાં અનૂપગઢ પાસે બિજનૌર ગામમાં છે. અહીં દરેક જાતિના  અવિવાહિત યુગલ મિન્નત માગવા આવે છે.૬૮૮ એ ડી માં બનેલા આ કિસ્સાને  અલગ અલગ સ્વરૂપે વર્ણવવામાં આવ્યો છે!! 
લૈલા મજનૂએ આપણને બતાવી દીધું કે  પ્રેમ નથી જોતો દેખાવ કે સુંદરતા!! સત્યમ શીવમ સુંદરમ માટે કહેવાય છે કે સત્ય હંમેશા શિવમ હોય છે પણ એનું સુંદર હોવું  જરૂરી નથી. પ્રેમ માટે પણ એમ કહી શકાય કે પ્રેમ પરમ  હોય છે!! પ્રેમમાં મરી જવાની ભાવના હોય છે પ્રેમમાં સામા પાત્રને પોતાના બનાવી લેવાની ભાવના હોય છે પ્રેમ અતિ સુંદર હોય છે પણ પ્રેમી સુંદર હોવો જરૂરી નથી કારણકે પ્રેમી એના શરીરને નહિ પણ પ્રેમી પ્રેમીકાના આત્માને સ્પર્શે  છે. તેથી પ્રેમને અંધ કહેવાય છે, કારણકેએ બહારનું સ્વરૂપ નથી જોતો એ હ્દયની ખૂબસુરતી જુએ છે.ખૂબસુરતી પ્રેમનો પર્યાય નથી!! પ્રેમને પરમ બનાવવા તમારો આત્મા પવિત્ર હોવો જોઈએ અને પવિત્ર આત્મા તો ઈશ્વરને પામે છે!!
સપના વિજાપુરા

 

Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રેમ એક પરમ તત્વ, સપના વિજાપુરા | 6 Comments