સ્પંદન-16

હૈયે છે એવો ઉલ્લાસ
હોઠે આવે જય ગુજરાત.
ધીંગી ધરાની ધીંગી પ્રજા,
દેશ દેશાવરે ફરકે ધજા.
સુખ સમૃદ્ધિ લાવે આણી,
સાહસમાં ન કરે પાછી પાની.
મીઠી બોલી, મીઠા દિલ,
ગરબે ઘૂમે મેલી હેલ.

મોહન અને મોહનદાસની આ પુણ્યભૂમિ, સરદાર પટેલ, ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક અને રવિશંકર મહારાજ જેવા નેતાઓની ભૂમિ, વિક્રમ સારાભાઈ સમા વૈજ્ઞાનિકની ભૂમિ,  નરસિંહ મહેતા, મીરાંબાઈ અને પ્રેમાનંદની ભક્તિમાં છલકાતી  અહીંની ગુજરાતી ભાષા, અવિનાશ વ્યાસના સંગીતમાં ઝંકૃત થતી, નર્મદ, મેઘાણી, મુનશી અને ઉમાશંકરના સાહિત્યમાં કસુંબીનો રંગ પીને તરબતર થતી આ ધરા ગુજરાત અને તેની ગુજરાતી ભાષા તથા તેની ખમીરવંતી પ્રજાની વાત અનોખી છે. ડાલામથ્થા સાવજની ડણકથી ગાજતી આ ભૂમિએ બે રાષ્ટ્રોના રાષ્ટ્રપિતા આપ્યા છે.

ગુજરાત અને ગુજરાતીઓ સાથે સમૃદ્ધિ સદાયે જોડાયેલી રહી છે.  સોનાની દ્વારિકા અને સુરત સોનાની મૂરત  એ કોઈ પણ સાહિત્યપ્રેમી ગુજરાતી માટે અજાણ્યા નથી. ગુજરાત પાસે લાંબો સમુદ્ર કિનારો છે. તેથી ગુજરાત દરિયાદિલ છે. ક્યારેક સંજાણ બંદરે આવેલા આશ્રય માગતા પારસીઓને પણ આવો અનુભવ થયો હતો.  પરંતુ આનંદ એ વાતનો કે પારસીઓ ગુજરાતમાં દૂધમાં સાકરની જેમ ભળી ગયા. દાદાભાઈ નવરોજી હોય કે ટાટા, કોઈના માટે ગુજરાત અજાણ્યું નથી. દેશ દેશાવરમાં આ મહેક ફેલાયેલી છે. અહીં કોઈ શરણાગત નથી પણ દિલથી સહુનું સ્વાગત છે. દરિયાદિલી ગુજરાતના લોહીમાં છે. આવી જ લાગણી હતી કેટલાક પોલેન્ડના શરણાર્થીઓની જ્યારે બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં 500 સ્ત્રીઓ અને 200 બાળકો સાથે પોલેન્ડથી નીકળેલ જહાજના કેપ્ટનને કહેવાયેલું કે જ્યાં શરણ મળે ત્યાં જજો. જહાજ દેશ દેશ ફર્યું અને બધાએ જાકારો આપ્યો ત્યાં સુધી કે મુંબઈ બંદરે અંગ્રેજ સરકારે પણ ના પાડી. જહાજ આવ્યું ગુજરાતના  જામનગર બંદરે. મહારાજા દિગ્વિજય સિંહ શરણ તો આપે જ છે પણ સાથે જ બાળકોના શિક્ષણ માટે બાલાચડી સૈનિક શાળામાં વ્યવસ્થા પણ કરે છે. શરણાર્થીઓ નવ વર્ષ બાદ વતન પરત ફરે છે.  તેઓ આજે પણ આ ઉપકાર ભૂલ્યા વગર દર વર્ષ જામનગરની મુલાકાત લે છે. ગુજરાત સંવેદનશીલ  છે. આવાં સીમાચિહ્નો ગુજરાતને પ્રસ્તુત કરે છે. તેથી જ ખુશ્બુ ગુજરાત કી આપણને હૃદય સ્પર્શી લાગે છે. કારણ કે આ જ ખુશ્બુ આપણા હૈયા સુધી વસેલી છે અને પ્રેરણા પરિમલ વહાવી રહી છે. …પ્રેરણા પરિમલ વહે છે અને તેમાંથી ખુશ્બુ વહે છે – આ ખુશ્બુ છે સાહસિકતાની. કિનારો આફ્રિકાનો હોય કે અમેરિકાનો કે પછી યુરોપનો, ગુજરાતી સાહસિકતાની સોડમ બધે જ છે. ગુજરાતની સાહિત્ય સમૃદ્ધિ જુઓ તો પણ તમને આફ્રિકાની વાતો મળી આવશે. ગુણવંતરાય આચાર્યની નવલકથાઓ ‘દરિયાલાલ’ જુઓ કે ‘સક્કરબાર’ એ આભાસ થયા વગર રહેતો નથી કે ગુજરાત માટે આફ્રિકા અજાણ્યું હોય. તો યુરોપમાં માદામ કામા હોય કે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા- ગુજરાતનો દેશપ્રેમ ભારતના સ્વાતંત્ર્યમાં પણ ઝળકે છે. વાસ્કો દ ગામાને કાલીકટ બંદરની રાહ દેખાડનાર કાના  માલમને પણ એક સાહસિક દરિયાખેડું ગુજરાતી તરીકે ન જ ભૂલી શકાય.

ગુજરાતનો સ્થાપના દિન એ આનંદની ક્ષણ છે, સંકલ્પની ક્ષણ છે, નવાં સ્વપ્નોથી આંખોને રોમાંચિત કરવાની ક્ષણ છે. તેથી જ ભૂતકાળની ભવ્યતાનો પરિચય એટલું જ પર્યાપ્ત નથી. સમય હમેશાં સરતો રહેતો હોય છે.  ઈમારતોની ભવ્યતા તો જ જળવાય જો તેનું સ્વરૂપ બદલાય.  ઇતિહાસનો પદાર્થપાઠ એ છે કે ઇતિહાસ સર્જવો જરૂરી છે. તેમાં રાચવું એ કદાચ ક્ષણિક આનંદ જ હોઈ શકે.  વસંતના આગમનની વધામણી ખાતાં પહેલાં પુષ્પોના સામ્રાજ્યની રૂપ, રંગ અને મહેકથી સજાવટ કરી લઈએ.

ગુજરાતી એ વિશ્વજાતિ છે.  જો સંકુચિતતા હોય તો એ ગુજરાતી નથી. જેમ તે બધાને આવકારે છે તેમ પોતે પણ દેશ દેશાવર ખેડી બધે પહોંચે છે.  પોતાના આતિથ્ય દ્વારા સૌને સત્કારે છે તો વિદેશમાં જઈને પણ પોતાની સંસ્કૃતિ જાળવી રાખીને ત્યાં સમાઈ જાય છે.  જ્યાં પગ મૂકે ત્યાં દૃઢમૂળ થઈને રહે એટલું જ નહિ પણ સેવા સુવાસથી ખ્યાતિ પ્રસરાવે એ સાચો ગુજરાતી. ફોર્બ્સ અને ફાધર વાલેસ જેવા સવાયા ગુજરાતીઓએ ગુજરાતી ભાષાની અમૂલ્ય સેવા કરી.  તો  માદરે વતનથી માઈલો દૂર પરદેશની ધરતી પર માતૃભાષા ગુજરાતીના સંવર્ધન માટે કામ કરતા  ‘બેઠક’, ‘બે એરિયા ગુજરાતી સમાજ’ , ‘ ઓટલો ‘ અને  તેના જેવા અનેક સંગઠનો વર્ષોવર્ષ ગુજરાત ગૌરવ દિન રંગે ચંગે ઉજવે છે એટલું જ નહિ પણ ગુજરાતની સંસ્કૃતિની આલબેલ પોકારે છે.

ગ્લોબલ ગુજરાતી એ માત્ર આજની વાત નથી, એ તો તેની કાયમી ઓળખ છે.  વિશ્વભરમાં પોતાના લચીલાપણાના ગુણના કારણે દુનિયાભરમાં આપણને ગુજરાતીઓ જોવા મળે છે.  તેના પ્રવાહી સમ સ્થિતિસ્થાપક સ્વભાવના કારણે તે વિશ્વના કોઈપણ સ્થળ, સમય અને સંજોગોમાં ગોઠવાઈ શકે છે. ગુજરાતી દરેક દિશાઓથી આવતા નવા વિચારોને સ્વીકારી શકે છે. તે હંમેશા પરિવર્તન માટે તૈયાર હોય છે – પછી તે વાત વ્યંજનની હોય, વિચારોની હોય, પહેરવેશની હોય, ભાષાની હોય  કે ટેકનોલોજીની હોય. તે સામ, દામ દંડ, ભેદની નીતિ અપનાવી પોતાનું કામ કુનેહપૂર્વક કઢાવી લે છે.  માટે તો વર્ષોથી વેપારમાં ગુજરાતી એક સફળ પ્રજા છે. જીવનને ભારોભાર માણવું એ ગુજરાતી સ્વભાવ છે. તમે દેશમાં ફરો કે વિદેશમાં….સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ તમને ગુજરાતના જ મળશે.

ગુજરાતીઓના  ભોજનપ્રેમની વાત વગર આ લેખ અધૂરો જ ગણાય. તેમના ફાફડા, ગાંઠિયા, થેપલા, ઢોકળા જગજાહેર છે. હળવદના ઘીથી લથબથ ચૂરમાના લાડુ, સુરતની ઘારી, વડોદરાનો લીલો ચેવડો, ખંભાતનું હલવાસન, ભરૂચની શિંગ,  ગોંડલના ફાફડા, ભાવનગરના ગાંઠિયા, વલસાડી હાફૂસ અને તલાલા ગીરની કેસર કેરી એમનો આગવો પ્રેમ છે.

ગુજરાત, ગુજરાતી અને ગરબા એક અનોખું સંયોજન છે. નવરાત્રી હોય કે કોઈપણ શુભ પ્રસંગ…ગરબે ઘૂમતા ગુજરાતી આખી રાત ગરબા ગાઈને  પણ થાકતા નથી….ભલે ગલીના નાકા પરની દુકાને જવા વાહન લઈ જતા હોય.

કલા અને મનોરંજનના ક્ષેત્રે પણ ગુજરાતીઓનું યોગદાન રહેલું છે.  દેશી નાટક સમાજ… આઈએનટી..પંચોલી પિકચર્સ…કલ્યાણજી આણંદજી…સંગીતકાર જયકિશન..ચિત્રકાર રવિશંકર રાવળ…આર્ટ ડાયરેક્ટર કનુ દેસાઈ….નોંધનીય નામો છે.

ગુજરાતી પાસે વિઝન છે, દીર્ઘદૃષ્ટિ છે, વેપારની સૂઝ છે અને સાહસ પણ છે.  અમુલ, અંબાણી, અદાણી, ઝાયડસ, કેડીલા, સન ફાર્મા, ટોરેન્ટ ફાર્મા એના ઉદાહરણ છે. આ ખમીરવંતી પ્રજા કચ્છના ભયંકર ભૂકંપ પછી તેનું નવસર્જન કરે છે. કચ્છની મરુભૂમિમાં આજે કેસર કેરી, ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી થાય છે તો ત્યાં સોલાર પાર્ક ને વિન્ડ ફાર્મ તેને વિકાસના પંથે અગ્રેસર કરે છે.  એવું નથી કે આ રસ્તે તેને કોઈ સંઘર્ષ ન કરવો પડ્યો હોય. પણ સંઘર્ષથી અટકે નહીં, હારે નહિ કે પાછો ફરે નહિ એ જ સાચો ગુજરાતી.

રીટા જાની
07/05/2021

૧૭,”જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” – અલ્પા શાહ

વૈશ્વિક કવિતાના ભાવવિશ્વમાં એક સફર…

નમસ્કાર મિત્રો,

આજે નવા મહિનાનો એટલે કે May મહિનાનો પ્રથમ ગુરુવાર. “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” લેખમાળામાં નવો મહિનો એટલે એક નવો વિષય. આ મહિનો એટલે કે month of May is a very special month for me. Many years ago, this very month I was blessed with the most precious blessing of my life.  વળી અહીં USAમાં મે મહિનાના બીજા રવિવારે Mother’s Day પણ ઉજવાય છે.

માં – આ શબ્દ બોલતાંજ આપણા મુખમાં સમગ્ર બ્રહ્માંડ સમાઇ ગયું હોય તેવો અનુભવ થાય છે. જગતની દરેકે દરેક ભાષામાં જનનીના નિસ્વાર્થ પ્રેમ વિષે અઢળખ લખાયું છે અને જન્મદાત્રીના સ્નેહ અને સમર્પણને ઉજવવા તો આ જન્મારો પણ ઓછો પડે એટલે એક દિવસ એટલે કે  તો પર્યાપ્ત નથીજ. “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” એ લેખમાળા અંતર્ગત આ મહિને માં અને માતૃત્વ  વિષય પરની જુદી જુદી ભાષાની કવિતાઓ અને તેમનો ભાવાનુવાદ જાણીશું અને માણીશું.

આ વિષયની શરૂઆત આપણે  Maya Angelou રચિત Mother, A Cradle to Hold Me અર્થાત “માંના ખોળે…” થી કરીશું જેનો ભાવાનુવાદ કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ કરેલ છે. આ રચનાની મૂળ અંગ્રેજી કવિતા તમે અહીં વાંચી શકશો. https://www.familyfriendpoems.com/poem/mother-a-cradle-to-hold-me-by-maya-angelou

માં,એક સનાતન સત્ય છે આ સોનાનું
મારે કાજ થયું સર્જન તારું,અંશ તારો જ હું
મધુર ટહુકે તારા ચહેકે છે આ વિશ્વ મારું
તારા પાલવની છાયામાં,શીતળતા પામું હું
તારી ભીની સુવાસથી આ શ્વાસ મારા ભરું
સર્જન તારું થયું કાજ મારે,અંશ તારો જ હું

માં, શૈશવ મારુ વીત્યું તારો ખોળો ખૂંદી
તારા જગતના કેન્દ્રમાં રહ્યો હું ફક્ત હું
પણ મારા વિશ્વની ક્ષિતિજની સીમાઓ
તારા સુધી જ સીમિત રહી,એટલું જાણું હું
ફરતું રહ્યું કાળનું ચક્ર લગાતાર નિરંતર
શૈશવ છોડીને પહોંચ્યો આગલે પડાવે હું
માં, તું ગઈ મને છોડીને અને આવી પાછી
તારા ખોળા બહારના જગમાં પ્રવેશ્યો હું
તારી આ આવન-જાવનની ઘટમાળ સંગે
ધીમે ધીમે દુનિયાને ઓળખવા લાગ્યો હું

માં, તને લાગે છે કે માત્ર તું મને જાણતી
પણ, તારી રગેરગથી પરિચિત રહ્યો હું
જાણું છું તને રહેતી સતત ચિંતા મારી
પણ તારી સતત પરવાહ કરતો રહ્યો હું
તારા ચહેરાના એકેએક સળ અને સ્મિતથી
મારી સ્મૃતિનો ખજાનો સજાવતો ગયો હું
તારા વદનનો શણગાર કે ગીતનો રણકાર
હૈયાના ગોખલે મારા સંઘરતો ગયો હું
તારા હેતાળ સ્પર્શ તણા આશીર્વાદે
નિરંતર સક્ષમ અને સમૃદ્ધ થતો ગયો હું
તું ખોલતી ખુશીઓની આખી પટારી
આનંદ અને ઉમંગનાં ઘૂંટડા પીતો ગયો હું

માં, કિશોરાવસ્થાના એ અલ્લડ દિવસોમાં
તારું દિલ ક્યારેક દુખાવનાર બન્યો હતો હું
દિવસો ગયા વીતતા અને વીતી ગયા વર્ષો
હવે સમજાય છે કેવો તદ્દન ખોટો હતો હું

માં, સમજણના દ્વાર મારા ખુલી ગયા હવે
અને સમજાયું કે નથી જાણતો કશું જ હું
મારી સર્વે ખામીઓ અને કમીઓ સાથે
તારા હૈયાનો ધબકાર બની ધબકું છું હું
વંદુ છું તારા સ્નેહ, સમર્પણ અને પ્રેમને
માં, જન્મોજનમનો તારો ઋણી રહીશ હું

©અલ્પા શાહ

આ લાંબી પણ ખુબજ ભાવપૂર્ણ કવિતામાં કવિયત્રીએ એક પુખ્ત વયના સંતાનની લાગણીઓને વાચા આપી છે. જયારે આ સંતાન પોતાના અત્યાર સુધીના જીવન પર નજર માંડે છે અને પોતાના જીવનના બદલાતા જતા તબક્કાઓ સાથે પણ માતાનો પ્રેમ કેવો અચલ અને અખંડ રહે છે તેનો તે અહેસાસ કરે છે એ અહેસાસ શબ્દો દ્વારા આ કવિતામાં પ્રગટ થયો છે. મૂળ કવિતાના અંગ્રેજી શબ્દો તમે વાંચો ત્યારે એક સહજ પારદર્શકતા પ્રતીત થાય છે. માંના નિર્મળ નિસ્વાર્થ પ્રેમની જેમજ  કોઈ પણ આવરણ કે આડંબર વિનાના શબ્દોથી આ રચના રચાઈ છે અને મેં પણ એવાજ સરળ શબ્દો દ્વારા એ ભાવ ગુજરાતીમાં પ્રગટ કરવાનો પ્રયત્ન કરેલ છે. The moment a child is born, mother is also born. As the child passes different stages – of being infant, toddler, tween, teen, young adult, and finally busy professional adult – the mother also passes different stages of motherhood. The way mother is being viewed in the eyes of the child also changes with each of these phases. It starts from “You are the best” to “You are so cool” to “you don’t know anything” to” You won’t understand.” to “You were so right mom”.  With all these phases of child’s life, mother’s love remains constant and unchanged and those are the sentiments that got beautifully conveyed in this poem by Maya Angelou.

 Maya Angelou was born in St. Louis, Missouri She was an acclaimed American poet, storyteller, activist, and autobiographer. Angelou had a broad career as a singer, dancer, actress, composer, and Hollywood’s first female black director, but she became most famous as a writer, editor, essayist, playwright, and poet. Angelou’s most famous work, “I Know Why the Caged Bird Sings“, deals with early years of her life.

એક સંતાનની નજરે માતૃત્વના જુદા જુદા તબક્કાઓને આવરી લેતી આ કવિતા જયારે મેં પહેલી વાર વાંચી ત્યારે મને ખુબ સ્પર્શી ગઈ. આ સમગ્ર વિશ્વમાં એક માંનો બાળક પ્રત્યેનોજ પ્રેમ કે માં-બાળકનો જ  એક એવો સબંધ છે જે કોઇ પણ જાતની અપેક્ષાઓથી પર છે. માતૃત્વતો કુદરતે સ્ત્રીને આપેલી એક બક્ષિસ છે. એક બહુ સરસ લખાણ મારા વાંચવામાં આવ્યું હતું.. “As mothers, we are on the journey of building great cathedrals requiring dedication and lifelong commitment. We may not be able to see the finished building, but one day the world will marvel, not only at what we have built, but at the beauty that has been added to the world”. માં તરીકે ઈશ્વરે સ્ત્રીને એક ખુબ અગત્યની જવાબદારી સોંપી છે. આપણે સૌ જાણીએ છીએ તેમ આ જગતને, આ પેઢીને આગળ ધપાવનાર એક માં જ છે.માં થકી એક જીવનું સર્જન તો થાય જ છે પણ એ જીવ જયારે પૃથ્વી પર જન્મે પછી એ છોડનું કાળજીપૂર્વક જતન કરી, તેને યોગ્ય સંસ્કાર અને શિક્ષણ આપીને આ વિશ્વમાટે લાયક બનાવવો એ પણ એક માંની જ વણકહી અને વણબોલી જવાબદારી બની રહે છે. And when the child sets out his/her foot in the world and start making positive impact on this world, that will be the proudest moment for the mother. She can just be in awe marveling at the cathedral she has built…

Mother’s Day is right around the corner. જગતની સર્વ માતાઓના ચરણોમાં વંદન સાથે આજે હું મારી કલમને વિરામ આપું છું. આજનો આ લેખ મારી મમ્મી કે જે સદેહે મારી સાથે નથી પણ મારા દરેક ધબકાર સાથે ધબકે જે તેના ચરણોમાં અર્પણ કરું છું એજ આશા સાથે કે she is also smiling proudly and admiring that  the cathedral she has built is also making this world a slightly better place to be!!

આવતા અઠવાડિયે આજ વિષય પરની એક બીજી  કવિતા સાથે ફરી મળીશું.તમારા માર્ગદર્શન અને અભિપ્રાયોની અપેક્ષા સાથે…. 

– અલ્પા શાહ

અજ્ઞાતવાસ-૧૬

મેરા જાદુ ચલ ગયા 

Zurich એરપોર્ટ પર મારાં નામની ઉપરા ઉપરી અનાઉન્સમેન્ટ થઈ રહી હતી. મેં ઓફીસરોને સમજાવતાં કહ્યું ,” મેં મારાં વધારે વજનની ડ્યુટીનાં પૈસા ઈન્ડીયામાં ભર્યા છે.ખરેખર તો હું હવામાન ખરાબ હોવાનો લીધે ,Swiss-air માં ટ્રાવેલ કરીને કેટલો હેરાન થઈને અહીં પહોચ્યોં છું.Swiss-air મને સામાન ન્યુયોર્ક J.F.k. એરપોર્ટ પર જ આપવાની હતી.તમે પ્લીઝ મને જવાદેા મારી બેગો લઈ લો . મારા નામની એનાઉન્સમેન્ટ થાય છે.


ત્યાંજખિસ્સા ફંફોસતાં મને Over weight સામાનનાં પૈસા ભર્યા હતાં તેની ઇન્ડિયાની રીસીપ્ટ પણ મળી ગઈ. અમારી રકઝક સાંભળતાં મોટા ઓફીસરે કહ્યું”,એને જવા દો,એની વાત સાચી છે.તે ખોટો હેરાન થયો છે અને એની પાસે પૈસા ભર્યાની રીસીપ્ટ પણ છે.”મારી બેગો આપીને હું ભાગ્યો.ચડતાં શ્વાસે જ્યારે ફ્લાઈટમાં અંદર ગયો ,તો તે એ જ ફ્લાઈટ હતી ,હું જે Besel એરપોર્ટ છોડીને આવ્યો હતો ,તે જ હવામાન સારું થતાં ન્યુયોર્ક જઈ રહી હતી.તે જ પેસન્જરો હતાં. આ વખતે પણ મારા લીધે ફ્લાઈટ મોડી પડી રહી હતી ,એટલે મને આવેલો જોઈ બધાં એજ રીતે તાળીઓ પાડી ,મને વધાવી રહ્યાં હતાં અને હું બઘવાએલો!!!


થાકેલાં મેં Zurichથી ન્યુયોર્ક ફ્લાઈટમાં આરામ કર્યેા. J.F.k. એરપોર્ટ પર મારો કઝીન જે ૧૦ વર્ષ પહેલાં અમેરિકા આવેલો તે લેવા આવવાનો હતો.J.F.k.નાં આટલા મોટા એરપોર્ટ પર હું મારા કઝીનને કેવીરીતે ઓળખીશ તેની મને ચિંતા હતી કારણ અમે એકબીજાને દસ વર્ષ પહેલાં જોયેલાં.પરતું અઢાર વર્ષનો યુવાન ગુજરાતી જોઈ તે મને ઓળખી ગયાં.મને બેલબોટમ અને લાંબાં અમિતાભ બચ્ચન કટ વાળ અને યંગ હેન્ડસમ જોઈ તે એકદમ ખુશ થઈ મને ભેટી પડ્યા.અમે રસ્તામાં જમીને જ ઘેર પહોંચ્યા.થોડી દેશની અને મારી વાતો કરી થાકેલા મને આરામ કરવાનું કહી અમે સૂઈ ગયા.
મારો કઝીન ન્યુયોર્ક ક્વીન્સમાં રહેતો હતો.બીજે દિવસે સોમવારે સવારે મને તે રસોડામાં માઈક્રોવેવ અને જમવા માટેનું બધું બતાવી ,પોતે કામ પર જાય છે ,તો તું ઘેર આરામ કરજે અને ટી.વી જોજે તેમ કહેવા લાગ્યા.


મેં તો કહ્યું,” હું તો મેનહટ્ટન જઈશ.” એમણે પૂછુયું,” મેનહટ્ટન? કેવીરીતે?.”


મેં મારી હેન્ડબેગમાંથી મેનહટ્ટનનો ભાઈએ દોરી આપેલ નકક્ષો બતાવ્યો.ભાઈએ મને ,કેવીરીતે ક્વીન્સથી ટ્રેન લેવાની? તેમજ ‘પોર્ટ ઓથોરીટી ‘બસ સ્ટેન્ડ અંગે, તેમજ સબ વે કેવીરીતે લેવાની ?તેમજ સ્ટ્રીટ અને એવન્યુ કેવીરીતે આડા અને ઊભા સમજવાનાં ,બધી સમજ લખી અને દોરીને સમજાવ્યું હતું ,હું તે નકક્ષો લઈને આવ્યો હતો.એ ૧૯૭૫નાં ગાળામાં સેલફોન કે નેવીગેટર કંઈ હતું નહીં.મને ભાઈએ મેનહટ્ટનમાં કેવીરેતે ફરાય તે બરોબર સમજાવ્યું હતું તે મેં તેમને બતાવ્યું.મને મારા કઝીને ૧૦૦ ડોલર આપ્યા.મને થોડાં છુટ્ટા કોઈન પણ આપ્યા. મારું અંગ્રેજી સારું હતું એટલે મને કહ્યું,” તને કંઈ સમજ ન પડે તો કોઈને પૂછજે અને કંઈ કામ પડે તો મને તેમની ઓફીસનો નંબર આપી તેના પર ફોન કરવા કહ્યું.હું એકલો ફરવા જવાનો છું એ વાત પર તે મારા પર ખુશ થઈ ગયા.


થોડી સમજ તેમણે પણ આપી.તેમને તો એમ જ કે હું ફરવા જાઉં છું.હું તો મારા એક્સપોર્ટનાં સૌથી સારા સેમ્પલ લઈ ક્વીન્સથી મેનહટ્ટન બે સબ-વે બદલીને પહોંચી ગયો.પેન સ્ટેશનની સામે મોટા છ સાત માળનો Macy’s ના સ્ટોરનું બિલ્ડીંગ દેખાયું.સ્ટોરમાં અંદર જઈ ત્યાં મેં ઈન્ડીયાનાં સેલ્સમેનની જેમ Macy’s માં કામ કરતી એક સેલ્સગર્લને પૂછ્યું”,હું ઈન્ડીયાથી આવ્યો છું.મારે મારી કંઈ વસ્તુઓ વેચવી છે.મારે તમારા મેનેજરને મળવું છે”.તે છોકરીએ કહ્યું”,અમે અહીં વસ્તુ ખરીદતાં નથી અમે અહીં વેચીએ છીએ.” તેણે મને ઘણી સમજાવવાની કોશિશ કરી પણ હું તો તેને મેનેજરને મારે મળવું જ છે.મને તેની પાસે લઈ જાઓ તેમ કહેતો રહ્યો.ત્યાં તો અમારી લાંબી જરા મોટા અવાજમાં વાતચીત સાંભળી,બીજી સાત આઠ સેલ્સગર્લ્સ શું વાત છે ?તે માટે મદદ માટે આવી ગઈ.હું મારી વાત પર અટકી ગયો હતો કે,” હું ઈન્ડીયાથી કંઈ સરસ સેમ્પલ લઈને આવ્યો છું.મારે તમારા ખરીદી કરનાર મેનેજરને તે બતાવવા છે.મારી પાસે અઠવાડિયું જ છે ,પછી હું શિકાગો જવાનો છું ,ત્યાંથી હું પાછો ન આવી શકું એટલે I want to meet him now…now…now. મને now now બોલતો સાંભળી એક છોકરી કહે ,”ભાઈ,અમારી ક્રિસમસની ખરીદી એક મહિના પહેલા થઈ ગઈ છે એટલે હવે તું આવતા ઓક્ટોબરમાં આવજે.”આ બધાં કોલાહલને જોઈ કોઈ મેનેજરને બોલાવી આવ્યું. 


મેનેજરને આવેલો જોઈ હું તો ખૂબ ખુશ થઈ ગયો. મેં તેને અત્યારે જ તેમની ઓફીસમાં મને લઈ જઈને પાંચ મિનિટ આપવા કહ્યું.મેનેજર હોંશિયાર હતો ,પહેલાં તેણે મારી બધી વાત સાંભળી.પછી મને કહે,જો ભાઈ અહીં ખાલી વેચવાનું કામ જ થાય છે.ખરીદી કરનાર ઓફીસ બીજી છે.આવો બહાર સામે તે બિલ્ડીંગ છે તે તમને બતાવું.” એમ કહી તે મને સ્ટોરની બહાર લઈ ગયો.મને બતાવ્યું,” જો સામે પેલું બિલ્ડીંગ દેખાય છે તેને ૨૮ મે માળ અમારી ખરીદી કરનારની ઓફીસ છે.તું ત્યાં જા.”આમ કહી તેણે મારાથી જાન છોડાવી.મેં પણ તેની પાસેથી ઓફીસનું બરોબર એડ્રેસ અને ઓફીસનું નામ લખાવી દીધું.


હું તો ચાલીને સામેની ઓફીસમાં થોડીવારમાં પહોંચી ગયો.ત્યાં જઈને મને લખી આપેલ ઓફીસનું નામ બતાવી ,મારે નામ લખેલ ઓફીસરને મળવું છે ,તેમ મેં કહ્યું.ડેસ્ક પરનાં માણસે કહ્યું”,એપોઈન્ટમેન્ટ છે તમારી પાસે?” મેં કહ્યું,”ના” એટલે એમણે કહ્યું,” એપોઈન્ટમેન્ટ વગર મેનેજર તમને ન મળે.” એમણે ઘણું ના પાડી પણ હું તો એક નો બે ન થયો. હું તો કોફી લઈને બહારનાં સોફા પર બેસી જ રહ્યો.


બે અઢી કલાક પછી મેનેજર ઓફીસમાંથી બહાર નીકળ્યો. હું તો બેગ લઈ એમની સાથે ચાલીને વાત જ કરવા લાગ્યો કે,”હું ઇન્ડિયાથી આવ્યો છું.મારી પાસે તમને બતાવવા માટે બહુજ સરસ ગીફટ આર્ટિકલ છે. તમે એકવાર બસ જોઈ લો. મેનેજરને કહ્યું,” ભાઈ અમે આવીરીતે ખરીદી કરતાં નથી. તેમજ અમારી ક્રિસમસ માટેની ખરીદીનો સમય પતી ગયો છે. તમે આવતા વર્ષે આવજો.મેં તો મારી રેકર્ડ ચાલુ જ રાખી કે ,”હું તો એક વીક માટે જ અહીં છું. પછી હું શિકાગો જતો રહીશ. ત્યાંથી હું પાછો આવી શકીશ કે નહીં મને ખબર નથી ,તો મહેરબાની કરીને તમે પાંચ મિનિટ મને આપો અને મારા સેમ્પલ જોઈ લો. એકવાર તમે જોશો પછી મને ખબર જ છે તમે મને ઓર્ડર આપવાનાં જ છો.”મેનેજરે મને ઘણી ના પાડી કે ,”અમારે અત્યારે ખરીદી નથી કરવાની .”પણ હું મને પાંચ મિનિટ આપો અને તમે બસ એકવાર મારાં સેમ્પલ જૂઓ તે વાત પર અટકી જ રહ્યો.મેનેજરનાં મનમાં રામ વસ્યાં કે મેં સેમ્પલનાં બહુ વખાણ કર્યા તો તેને જોઈ લેવાનું મન થયું તે મને કંઈ ખબર નથી પણ….


મને મેનેજર કહ્યું,” ચાલ ,તું મારી સાથે ઓફીસમાં,પાંચ મિનિટથી વધું હું તને નહીં આપું.તારા સેમ્પલ મને બતાવી દે. અમારી ખરીદીનો ટાઈમ તો પતી જ ગયો છે. પણ સેમ્પલ હું આવતા વર્ષ માટે જોઈ લઉં.”મે કહ્યું ,” હા,હા, સર!” હું ખૂબ ખુશ થતો તેની સાથે અંદર ઓફીસમાં ગયો.મને થયું”મેરા જાદુ ચલ ગયા.”


જિગીષા દિલીપ 

અજ્ઞાતવાસ-૧૬

મેરા જાદુ ચલ ગયા  Zurich એરપોર્ટ પર મારાં નામની ઉપરા ઉપરી અનાઉન્સમેન્ટ થઈ રહી હતી. મેં ઓફીસરોને સમજાવતાં કહ્યું ,” મેં મારાં વધારે વજનની ડ્યુટીનાં …

અજ્ઞાતવાસ-૧૬

એક સિક્કો – બે બાજુ :16) સુક્ષમતમ જંતુથી હાર્યો માનવી એવો સમય!

માનવ કહેતો હું કરું , કરી રહ્યું છે કોઈ –
આદર્યાં અધૂરાં રહે , હરિ કહે તેમ હોય !
“ના , હરિ ક્યારેય આવું ના જ કહે , આવું ના જ કરે ! આજે જે થઇ રહ્યું છે તે શું ભગવાન કરે ?” અમારાં એક સિનિયર મિત્રે ઝૂમ વિડિઓ દ્વારા યોજાતા “ઓટલો” ઉપર બળાપો કાઢતા કહ્યું .
“ શું થઇ રહ્યું છે આપણા દેશમાં ? કોરોના એ તો માઝા મૂકી છે ! ”
ફોન ઉપર રોજ કોઈના અવસાનના સમાચાર સાંભળીએ છીએ ત્યારે દિલ કકળી ઉઠાએ છે ! આજે કોરોના મહામારીમાં લોકો ટપોટપ મરી રહ્યાં છે ! ઓક્સિજનના સિલિન્ડરના અભાવે ,ઈન્જેક્શનોના અભાવે , દવાઓ કે દવાખાનાઓના અભાવે,બિચારો દર્દી સેવા સારવાર ના અભાવે ઘડી બે ઘડીમાં હતો નહોતો થઇ જાય છે !
આપણે કોઈએ જોયું કે જાણ્યું ન હોય તેવી ભયંકર પરિસ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે ,અને તે પણ , હજુ ક્યારે અટકશે તે ખબર નથી !
ત્યારે ફરી ફરીને વિચાર એ તરફ જાય છે : આવું બન્યું ક્યાંથી ? શું થયું એકાએક આ દુનિયામાં ?
કુદરત આટલી ક્રૂર હોઈ શકે ખરી ?ભગવાન ક્યારેય આટલી ક્રૂરતા પોતાના સંતાનો તરફ ના જ દર્શાવે .આ ભગવાનનું કામ ના જ હોય !
અને તરત જ દોઢ વર્ષ પૂર્વે , નવેમ્બર -૨૦૧૯માં ચાઈનામાં , વુહાન શહેરમાંથી શરૂ થયેલ કોરોના વાઇરસના કાળા કેરની શરૂઆતની વાત યાદ આવે છે !
હા , સદીઓ પહેલાં પણ રોગચાળો થતો હતો . પહેલાં પણ પ્લેગ , મેલેરિયા , ટાઇફોઇડ અને શીતળા , પોલિયો જેવા રોગોમાં માનવી મોતને શરણ થયો છે . અને એનો સામનો કરવા , નવી દવાઓ , નવા ઇન્જેક્શન નવી રસીઓ -નવા ઈલાજ – આ દુઃખ દર્દમાંથી બચાવવા જે તે દેશમાં શોધાતાં રહ્યાં છે .
માનવીએ જેમ જેમ વિજ્ઞાનમાં પ્રગતિ કરવા માંડી તેમ તેમ એનું જીવન પણ સરળ બનવા માંડ્યું !
ત્રણસો વરસ પહેલાં ૧૭૯૬માં સૌથી પહેલી શીતળાની રસી એડવર્ડ જેનરે ઈંગ્લેન્ડમાં શોધી – માણસોને સ્મોલપોક્સ – શીતળામાંથી મુક્તિ અપાવવા . આ એક અજોડ શોધ હતી . માણસને આ રસી આપવાથી એ એવા ભયાનક જીવલેણ રોગમાંથી મુક્ત થઇ જાય – એટલે કે એ રોગ એને થાય જ નહીં !! આ એક મહત્વનું સંશોધન હતું .
રોગ થાય તે પહેલાં જ એને હરાવી દેવાનો .
એનો સામનો જ એ ઉગે તે પહેલાં ,નષ્ટ કરવાનો !
ને આખા વિશ્વમાંથી હવે શીતળાના રોગ નાબૂદ થઇ ગયો ! અને પછી તો ઘણા બધા રોગો માટે ઘણી રસી શોધાઈ ..
પણ કોરોના વાઇરસ એ એક નવો જ રોગ ૨૦૧૯માં શરૂ થયો .
ને , આ વખતે કોરોના વાઇરસનો ફેલાવો એકાદ દેશ પૂરતો સીમિત ના રહેતાંએ હોનારત વધીને છેક વિશ્વભરમાં તરત જ વ્યાપી !
જો વિજ્ઞાનની શોધ માનવીને બચાવી શકે છે તો વિજ્ઞાન માનવીને ડુબાડે પણ છે .
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના આ જમાનામાં , બધું જ આંગળીના ટેરવે છે ! દુનિયા બહુ નાની થઇ ગઈ છે . પહેલાં અમેરિકાથી ભારત જવું હોય તો મહિનાઓથી તૈયારી કરવી પડે . પણ હવે ? આ ફોનમાંથી જ ટિકિટ લઇ લીધી અને બેસી ગયા પ્લેનમાં ! હવે કોઈ ઝાઝી તૈયારીઓ કરવાની જરૂર ના પડે !ભારતમાં પણ અહીંની બધીજ જરૂરિયાતની ચીજ વસ્તુઓ આસાનીથી મળે છે.
પણ , એટલે જ તો મોટી મુશ્કેલી સર્જાઈ ! સંક્ર્મણની સરળતાને કારણે ચાઈનામાં શરૂ થયેલ કોરોના વાઈરસ તરત જ વિશ્વ ભરમાં પ્રસરી ગયો !
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી ના સિક્કાની આ બે બાજુઓ છે .
એક તરફ વિજ્ઞાને મુસાફરી જ નહીં સમગ્ર જીવન આસાન કરી દીધું . સવારે લોસ એન્જલ્સથી નીકળીને સાડા ત્રણસો માઈલ દૂર સાનફ્રાન્સિસ્કો કે ફિનિક્સ મિટિંગમાં હાજરી આપીને માણસ આસાનીથી પાછો સાંજે ઘેર આવી જાય !
પણ સાથે સાથે , વાઇરસનું સંક્રમણ પણ થાય ને ?
પરિણામ એ આવ્યું કે આજે કોરોના વિશ્વમાં અગ્નિ જેમ પ્રસરી ગયો ! અને આપણા ભારતમાં તો આજે પરિસ્થિતિ ઘણી જ ખરાબ , ચિંતાજનક છે .
“ પણ , આ કાળમુખો કોરોના આવ્યો ક્યાંથી?”
એક વડીલે બળાપો કરતાં પૂછ્યું ; “ અમારા જમાનામાં અમે બળીયા અને શીતળા કે પોલિયો જેવા રોગો જોયા હતાં. ક્યારેય કોરોનાનું નામ પણ સાંભળ્યું નહોતું !” એમણે રડમસ થઈને પૂછ્યું : “ ચીનમાં મીટ માર્કેટમાંથી એકદમ આ રોગ શરૂ થયો કેવી રીતે ?”
વાચક મિત્રો , ફરીથી ટેક્નોલોજીની સારી -નરસી બન્ને બાજુને યાદ કરીને કહું :
આ જ્ઞાન મેં રિસર્ચ કરીને , કમ્પ્યુટર ફમ્ફોળીને મેળવ્યું છે – કોઈ કહે છે કે ચાઈનામાં આવેલ વુહાન શહેરના એક મીટ માર્કેટ જેમાં ચામાચીડિયાં, અને મોર જેવા પક્ષીઓનું માંસ રાખવામાં આવતું હતું ત્યાં , તેમાંથી આ વાઇરસ પ્રસર્યો છે.”
આ એક વાત થઇ .
પણ પ્રશ્ન થાય કે નવેમ્બર -૨૦૧૯માં શરૂ થયેલ આ ભયાનક રોગ વિષે જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ સુધી ચાઈનાએ કોઈને જણાવ્યું નહીં .
વિચાર કરો : કેમ ?
આવા ઘાતક રોગથી વિશ્વને અજાણ રાખવાનું કારણ શું ?
W .H Oવર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઝેશનને ચાઈનાની સરકારે આ ભયાનક જાન લેનારા રોગની જાણ કેમ ના કરી ?
એ લોકોએ આ ભયાનક જીવલેણ રોગની વાત તો ના જ કરી પણ જયારે અમુક દેશોએ ,’આ એક ચેપી રોગ છે’. એવી જાણ થતા ચાઈનાથી આવતાં લોકો પર પ્રતિબંધ મુકવાનું નક્કી કર્યું તો ચાઈના છંછેડાયું!!
અને પછી શું બન્યું ? ઇટાલીમાં સુંદર રૂપાળી ચાઈનીઝ છોકરીઓએ લોકોની સહાનુભૂતિ મેળવવા “ અમે પણ માણસ છીએ , અમને વ્હાલ કરો” એવાં પોષ્ટર સાથે ઉભા રહીને સમગ્ર ઇટાલીમાં દેખાવો કર્યા! પરિણામ એ આવ્યું કે જાન્યુઆરી – ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં ત્યાં સૌથી વધારે કોરોના નો રોગ પ્રસર્યો ! ઓક્સિજનના અભાવે લોકો ટપોટપ મરવા માંડ્યાં!
વિજ્ઞાની બે બાજુઓ છે:
અને વિજ્ઞાન માનવીને મદદ કરે છે –
પણ ક્યારે કે માનવીનો ધ્વંશ પણ કરે છે . એક ચપ્પુ શાક સમારવામાં મદદ રૂપ થાય પણ એ જ ચપ્પુ ખીસ્સકાતરું ખરાબ કાર્યમાં પણ વાપરે છે ને?
મધમાખી મધપૂડામાં મધ ભેગું કરી આપે , પણ , જો એને પથ્થર મારી છંછેડો તો એ તમારા પર હુમલો કરીને જાન પણ લઇ લે ! બસ એવી જ રીતે અમુક સંવાદ દાતાઓનાં જણાવ્યા પ્રમાણે , કમ્યુનિષ્ટ ચાઈનાએ આ વાઇરસને લેબોરેટરીમાં બનાવ્યો હતો !!
ચાઈનીઝ વાઈરલોજીષ્ટ ર્ડો. લી મેન્ગ યાન જે ત્યાંની લેબોરેટરીમાં કામ કરતી હતી એણે જણાવ્યું કે જયારે તેના ધ્યાનમાં આવ્યું કે કૈક થઇ રહ્યું છે જે બરાબર નથી !એણે એના ઉપરીને કહ્યું , પણ ભયના માર્યાં એ લોકોએ મૌન સેવ્યું . જો કે ત્યાર પછી એ સિફ્તથી દેશ છોડીને ગયા વર્ષે અમેરિકા આવી ગઈ .
એવી જ રીતે ફ્રાન્સના સાયન્ટિસ્ર્ટ નોબલ પ્રાઈઝ વિજેતા ડો . લુક મોંટાગ્નિર એ જણાવ્યું કે ૨૦૦૩માં ચાઈનામાં શ્વાશને લગતો એક રોગ સાર્સ- થયો હતો અને એને નાથવા ચાઈનાના વૈજ્ઞાનિકો પ્રયોગશાળામાં રસી શોધી રહ્યાં હતાં . સાથે સાથે એડ્સ ના રોગ ઉપરની રસી પણ શોધી રહ્યાં હતાં .. ને તેમાંથી છટકેલ – અથવાતો છટકાવેલ – આ વાઇરસ છે !
અર્થાત આ વાઇરસ માનવ સર્જિત !!
શું સાચું છે ને શું ખોટું તે આપણને ક્યારેય ખબર નહીં પડે , કારણકે ત્યાં સરમુખત્યારશાહી છે .. લોકશાહી નહીં .
પણ , વિજ્ઞાનના આ જમાનામાં , જયારે વિજ્ઞાન એટલું બધું આગળ વધ્યું છે , માનવી છેક ચંદ્ર પર પહોંચ્યો હતો એ વાત ને પણ અર્ધી સદી વીતી ગઈ છે , અને હવે માનવે મંગળ તરફ ડગ ભર્યાં છે , ત્યારે જીવન મંગલમય કયારે બનશે ?
કોરોના એ સમગ્ર જીવન તરફની દ્રષ્ટિ જ બદલી નાખી છે :
કેવો છે આ સમય ?
મારી જ એક ગઝલનો આ શેર જુઓ :
કાંધ પર જે પણ ગયાં એનો હતો થોડો સમય ,
અંધારમાં એકલ સર્યાં લાચાર – ના ખટક્યો સમય !
ફૂલ ઉપવનમાં ખીલ્યાં’તાં, મહેકીયો ફાલ્યો સમય ,
ને અકાળે એ ખર્યા પણ તો ય ના લાજયો સમય !

જે શ્વાસ આપણે રોજ લઈએ છીએ જન્મતાંની સાથે , એજ શ્વાસ માટે માનવી વલખે છે અને ના મળતાં જ વિલાઈ જાય છે !
આ આજનું કોઈ નવા પ્રકારનું વિશ્વ યુદ્ધ તો નથી ને ?પહેલાં યુદ્ધમાં તીર ,તલવાર અને ભાલાં વપરાતાં. પછી તોપ અને ટેન્ક આવ્યાં, પછી બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં અણુબૉમ્બ વપરાયો , ત્યાર બાદ કેમિકલ વેપનની લડાઈ પણ સદ્દામ હુશેને બતાવી .. શું આ બાયોલોજીકલ વોર તો નથી ને ?

બસ અટક તું , ખુબ ખેલ્યો ખેલ , ના અટક્યો સમય ;
ને સુનામી અશ્રુની ઉઠી , અરે વકર્યો સમય !
મૃતુદેહોનો નિકાલ કરવા માટેની સ્મશાનમાંની લાઈનો જોઈને ભગવાનનું દિલ તો દ્રવી જ જાય ; આ ભગવાનનું કાર્ય હોય જ નહીં ….કુપુત્રો જાયેત કપિ દપિ કુમાતા ન ભવતિ! મા આવી નિર્દય હોય જ નહીં ..

સુક્ષમતમ જંતુથી હાર્યો માનવી એવો સમય!
દિલના દાવાનળ મહીં આસું બની ઉભર્યો સમય!
વિજ્ઞાન પર અભિમાન કરતો માનવ , એની બીજી બાજુ જુઓ – કેવો પામર છે એ ?
માનવી ગમ્મે તેટલી શોધ ખોળ કરશે , પણ માનવી દુઃખી થશે ત્યારે આસું જ સારશે ..
હા , વિજ્ઞાન ગમે તેવી મોટી ટેક્નોલોજીની શોધ કરશે – પણ –
પણ શું મારી લાગણીઓને સમજવાની તાકાત છે એનામાં ?

૧૬-વાર્તા અલકમલકની- રાજુલ કૌશિક

‘સપનાનું પાનેતર’

સહદરીના ચોકમાં નળિયાના છાપરામાંથી તડકો બાકીની ઓસરીમાં રેલાઈ રહ્યો હતો.

આછા રેલાતા તડકામાં બેઠી કુબરા અને હમીદાની અમ્મી હાથ સિલાઈકામ કરી રહી હતી. અમ્મીના હાથમાં હુન્નર હતો. નાનાં મોટાં કે સાવ સાદા કપડાંને પણ એ એવી રીતે સીવી આપતી કે કપડાંની સિકલ બદલાઈ જાય, પહેરનાર રાજી થઈ જાય. કેટલાય બચ્ચાંની છઠ્ઠીથી માંડીને શાદી-બ્યાહ સુધીના કપડાં એણે સીવી આપ્યા હતા. આ સિલાઈકામથી જ એના ઘરની રોજી રોટી પૂરી થતી. કુબરા અને હમીદાના બાપના મોત પછી અમ્મી માટે ઘર ચલાવવા માટે આ એક જ રસ્તો હતો. નાની હમીદાના કહેવાથી અમ્મીએ એક વાર ભાઈ પાસે વારસાગત મિલકતમાંથી ભાગ માંગવા ઈશારો કરી જોયો હતો અને ત્યારથી ભાઈએ પત્ર લખવાનો એક માત્ર વ્યહવાર હતો એ પણ બંધ કરી દીધો હતો.  ઘર તો જેમ તેમ કરીને ચાલતું હતું પણ કુબરાની શાદી માટેની વાત ક્યાંય ચાલતી નહીં.

મોટી દીકરી કુબરા, સુકલકડી કાયા અને સાવ સાધારણ દેખાવના લીધે ઉંમર વળોટી ગઈ હોવા છતાં આજ સુધી કુંવારી બેઠી હતી. નાની હમીદા દેખાવે અને સ્વભાવે પણ ફટાકડો હતી. એના માટે તો કદાચ એક કરતાં એકવીસ મૂરતિયા મળી જાય પણ જ્યાં સુધી મોટી કુબરાની શાદી ન થાય ત્યાં સુધી હમીદા માટે વિચારવાનું અમ્મીને મુનાસીબ નહોતું લાગતું.

પણ હા, અમ્મી કુબરાની શાદી માટે હંમેશા એક લાલ જોડી તૈયાર રાખતી. સમય જતાં એનોય રંગ ફિક્કો પડતો અને કુબરાની શાદી માટેની આશા પણ.

હવે તો આ ઘરમાં આસપાસના મહોલ્લામાંથી આવતી પડોશણો પણ જાણે કપડાં સીવડાવવાની સાથે એકના એક સવાલ લઈને આવતી.

“કુબરા માટે કોઈ માંગુ આવ્યું? ક્યાંય આગળ વાત ચાલી?” અને આવા તીરની જેમ ચૂભતાં સવાલોથી ત્રાસીને કુબરાને ભાગ્યેજ બહાર આવીને કોઈને મળવાની ઈચ્છા થતી. એણે પોતાની જાતને એક કો્ચલામાં પૂરી દીધી હતી. આમ ને આમ દિવસો પસાર થતાં હતાં.

આજે જરા જુદી ઘટના બની. ઘરની છત પર બેઠેલો કાગડો કોઈ મહેમાન આવવાની એંધાણી આપે એ પહેલાં ટપાલી એક પોસ્ટકાર્ડ નાખી ગયો. વારસાગત મિલકતમાંથી ભાગ આપવાના બદલે સંબંધો જ ભૂલીને બેસી ગયેલા ભાઈનો દીકરો રાહત અલી એક આખા મહિના માટે કોઈ ટ્રેઈનિંગ માટે અહીં પધારી રહ્યો હતો. પોસ્ટકાર્ડ વાંચતી હમીદાનો ગુસ્સો લાવાની જેમ ઉકળી રહ્યો હતો. વાત એની વ્યાજબી હતી. અહીં બે ટાઈમ માંડ રોટી-સબ્જીથી પેટ ભરતાં મા-દિકરીઓએ રાહતનો બરાબર અતિથિસત્કાર કરવાનો હતો, હથેળીના છાંયે રાખવાનો હતો એવો મામુજાનનો આગ્રહ હતો.

મામાના ઘેર તો છપ્પનભોગ બનતાં હશે પણ અહીં હાંડલા કુસ્તી કરતાં હોય ત્યાં આવી તક સાચવવાની અપેક્ષા રાખે એ તીખા મરચાં જેવી હમીદાથી સહન થાય એમ નહોતું તો હમીદાની વાત ગમે એટલી વ્યાજબી હોય પણ અમ્મીએ તો સંબંધ સાચવે છૂટકો હતો.

“શા માટે? શા માટે, રાહતની તકેદારી સાચવવાની આટલી બધી ખેવના હોવી જોઈએ?” હરીફરીને હમીદાને આ સવાલ અકળાવતો અને દરેક વખતે અમ્મી એને સમજાવતી, ઠંડી પાડતી. અમ્મીને ઊંડે ઊંડે આશા હતી કે રાહતના નજરમાં કુબરા વસી જાય તો એનું ભાવિ સલામત બની જાય અને અંતે હમીદા કુબરા માટે થઈને અમ્મીની વાત પર નમતું જોખી દેતી.

સંબંધ સાચવવા કે બંધાવાની આશાએ ઘરમાં જરા જેટલું સોનું હતું એય વેચીને પરોણાગત કરવાની અમ્મીની તૈયારી હતી. હમીદાનો આ સામે પણ સખત વિરોધ હતો. એને મન કુબરાની શાદી માટે સાચવેલી જણસને આમ આવા સંબંધો સાચવવા વેડફી નાખવી એ નરી મૂર્ખતા હતી પણ તેમ છતાં એના આકરા વિરોધને અવગણીને અમ્મીએ રાહતને આવકારવાની પૂરેપૂરી તૈયારી કરી લીધી.

અને એક નિર્ધારીત દિવસે રાહતની પધરામણી થઈ.

મામુજાનની ઈચ્છા મુજબ રાહતને શક્ય હોય એવા શાહી ઠાઠથી રાખવાની અમ્મીની દરેક વાત પર હમીદા અકળાતી.

અમ્મી ઈચ્છતી કે કેમ કરીને રાહતની નજર કુબરા પર ઠરે પણ સાવ હાલીમવાલી જેવા દેખાતા રાહતની લોલુપ નજર કોના પર હતી એ હમીદા પારખી ગઈ હતી. માત્ર કુબરાના ભાવિની ચિંતા આડે અમ્મી રાહતની ફિતરત પારખી શકતી નહોતી અને કુબરા તો જાણે ભીની માટીનો પિંડ હતી. એને જેમ ઘાટ આપો એમ એ આકાર ધરી લે એવી હતી. ભગવાને કોઈની નજરમાં વસી જાય એવી ખૂબસૂરતીથી એને વંચિત રાખી હતી પણ એના હાથમાં હુન્નર હતો. અમ્મી ઈચ્છતી કે કુબરાનો આ હુન્નર રાહત પારખે. કુબરા પણ હવે અમ્મીની ઈચ્છા પારખી ગઈ હતી. રાહત રાજી રહે એના માટે એ બધું જ કરવા તૈયાર હતી. રાહતને ભાવતાં ભોજન બનાવવાનું હવે એને ગમવા માંડ્યુ હતું. રાહતની હર એક ખ્વાહિશ પૂરી કરવામાં કુબરા ધન્યતા અનુભવતી પણ હા, રાહતને રૂબરૂમાં મળવાની હિંમત આજ સુધી એની શર્મિલી પ્રકૃતિના લીધે એ કરી શકી નહોતી. એ અણગમતું કામ હમીદના માથે આવતું. રાહત સામે સખત ચીઢના લીધે હમીદા એની સાથે બોલવાનું ટાળતી પણ અમ્મીની વિનંતી અને કુબરાના ભાવિ માટે થઈને હમીદાએ કમને પણ એ જવાબદારી સ્વીકારી.

જે કામ હમીદા કુબરા માટે એક રસ્તો કંડારવાની જવાબદારી સમજીને કરતી એને રાહત હમીદા સુધી પહોંચવાનો માર્ગ સમજીને આગળ વધતો રહ્યો.

કુબરા માટે રાહત એક મનગમતું સપનું હતો જે એને ખુલ્લી આંખે જોવું હતું, રાહત સાથે એને જીવી લેવું હતું. રાહત એના માટે શું વિચારે છે, શું કહે છે એ જાણવાની સતત આતુરતા રહેતી.

હમીદા એને કે અમ્મીને કેમેય કરીને સમજાવી શકે એમ નહોતી કે કુબરા જેની સાથે જીવન જોડવાનું મખમલી સપનું જોઈ રહી છે એ રાહત ખરેખર તો બદમાશ,સ્વાર્થી પ્રકૃતિનો માણસ છે. રાહત કુબરા માટે થઈને હમીદા સાથે વાત કરતો નથી પણ હમીદાને પામવા કુબરા સાથે સંબંધ રાખવાનો ચાળો કરે છે. એ કેવી રીતે અમ્મી કે કુબરાને સમજાવે કે રાહતને કુબરામાં નહીં હમીદામાં રસ છે.

જો કે આ વાત જમાનાની અનુભવી અમ્મીના ધ્યાન બહાર નહોતી પણ ડૂબતો તરણું પકડે એમ કોઈ પણ રીતે રાહતની નજર કુબરા પર ઠરે એની મથામણમાં એ સતત પ્રયત્નશીલ રહેતી અને અવનવા નુસખા અજમાવતી.

જે સતત ચિંતામાં હોય એના શુભચિંતકોય અનેક હોય. અમ્મીની ચિંતા પારખી ગયેલી એની સખી વળી એક સાવ અનોખો નુસખો શોધી લાવી.

‘मरता क्या न करता’

અમ્મીએ આ નુસખો અજમાવાનો નિર્ણય લઈ લીધો અને એમાં સાથ આપવા કુબરા અને હમીદાને સમજાવી લીધા. કુબરાએ રાજી થઈને અને હમીદાએ નારાજગીથી એમાં સંમતિ આપી.

અને વાત ખાસ કોઈ એવી મોટીય નહોતી. કુબરાએ બનાવેલી અને મૌલવીના આશિષ વચનોથી પવિત્ર બનેલી રોટી હમીદાએ રાહતને પીરસવાની હતી. જેનાથી રાહતનું ધ્યાન પીરસનાર પરથી ખસીને બનાવનાર તરફ કેન્દ્રિત થાય. હમીદાને આ વાત તદ્દન વાહિયાત લાગતી હતી પણ કુબરાના માયૂસ ચહેરા પાછળ ઝળકી ઊઠેલી આશાની લકીરે એ થોડી કુણી પડી.

હમીદા સમજતી હતી કે કુબરા માટે શાદી એક એવી જરૂરિયાત હતી જેનાથી એની વિધવા અમ્મીની જવાબદારીઓ પૂરી થવાની હતી. માથેથી દીકરીની શાદીનો બોજ હળવો થવાનો હતો. હમીદા અમ્મીની લાચારી સમજી શકતી હતી.

અમ્મી કહેતી, “ જે દિવસે હું નહીં રહું ત્યારે તું તો જીવી લઈશ પણ કુબરા, એનું શું થશે?”

અમ્મીની વાત સાચી હતી. શીળા સ્વભાવની મોટી બહેન માટે નાની આટલું તો કરી શકેને? હમીદાએ પોતાની જાતને માંડ માંડ તૈયાર કરી. એ બલિએ ચઢતા પશુ જેવી લાચારી પોતાની જાત માટે અનુભવી રહી. એ રાત્રે કુબરાએ બનાવેલી અને મૌલવીના આશિષ વચનોથી પવિત્ર બનેલી રોટી લઈને હમીદા રાહતને પીરસવા આવી……

બહાર મહોલ્લામાં ભીડભંજન હજરત અલીની દુઆઓ માંગતી સ્ત્રીઓના અવાજમાં હમીદાની ચીસો કોઈને ના સંભળાઈ

બીજા દિવસે અમ્મીના ખોળામાં બેશુદ્ધ જેવી પડેલી કુબરા, થોડા દિવસ પહેલાં જ રાહત અને કુબરાની શાદીમાં કુબરાને પહેરવા માટે સીવીને તૈયાર કરેલી લાલ કપડાંની જોડી પડેલી હતી અને એક ખૂણામાં કૌમાર્યનું બલિ ચઢાવીને, વેર-વિખેર થયેલી હમીદા બેઠી હતી.   

અમ્મીની મહેમાનનવાજી માણીને સંતોષના ઓડકાર ખાતો રાહત સવારની ગાડીમાં પોતાના ગામ જવા નીકળી ગયો. એની શાદીની તારીખ નિશ્ચિત થઈ ચૂકી હતી.

ઉર્દૂ સાહિત્યના વિવાદાસ્પદ લેખિકા ઈસ્મત ચુગતાઈ લિખિત વાર્તા “ચૌથી કા જોડા” પર આધારિત ભાવાનુવાદ.


Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

HopeScope Stories Behind White Coat – 16 / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

‘પંક્તિ?’
‘હા મમ્મી!’
‘શું કરે છે મારો બચ્ચો? મમ્માને એક હેલ્પ જોઇતી’તી!’
એક ક્ષણ પણ વેડફ્યા વગર આ કિશોરાવસ્થાના ઉંબરે પહોંચેલી ‘પા પા પગલી’ મમ્મીને મદદ કરવા રૂમમાં આવી.
છત્રીસ વરસની હીના પોતાના સ્માર્ટ ફોનમાં મોઢું નાખીને બેઠી હતી. નાકની કિનારી સુધી લબડતા ચશ્માં અને વાળની એકાદ બે ધોળી પડી ગઈ લટના કારણે હીનાની ઉંમર છેતાલીસની લાગતી હતી.
આ સોશ્યલ મીડિયાની કવીન હંમેશા હકારમાં જ જીવતી હતી. હીના દિવસમાં કેટલાય લોકોને વર્ષગાંઠની શુભેચ્છાઓ આપે, એનિવર્સરીનાં મેસેજ કરે અને કોઈક દુઃખદ સમાચાર હોય તો તેઓને શાંત્વન આપવા પહેલી જ પહોંચી જાય. દંપતીની સમસ્યા હોય કે સંપત્તિની સમસ્યા બધાં જ હીનાની કોઠાસૂઝની સહાય હંમેશા લે. વાણીયા ધંધાદારી પરિવારમાં જન્મેલી હીનામાં ત્રણસો સાઠ ડિગ્રીનાં એંગલથી વિચારવાની ક્ષમતા હતી. સમયસૂચકતા અને હાજર જવાબી એ બંને ગુણ એને વારસામાં મળ્યાં હતાં. હીનાનાં ઓળખીતા પાળખીતા લોકો એને ફાઈટર કહીને જ બોલાવતા હતાં.

કોઈને પણ મદદની જરૂર હોય એટલે એના લોહીનું પરિભ્રમણ બમણું થઇ જતું.
“થઇ જશે વ્હાલા, થઇ જશે વ્હાલી” એ તો એનો તકિયા કલામ હતો.
સફેદ લટોનું કારણ કદાચ પારકી પંચાત નહીં પણ પારકી ચિંતા પણ હોઈ શકે.

‘પંક્તિ બેટા, મારા ફેસબુકમાં કંઈક એરર આવે છે. મને પાસવર્ડ બદલી આપ ને!’
પંક્તિએ એનાં પંજાથી મોટો સ્માર્ટફોન હાથમાં પકડ્યો. પંક્તિની નાની નાજુક આંગળીઓના સ્પર્શથી એક ક્ષણ માટે તો હીનાને ધ્રુજારી છૂટી ગઈ.
નદીના પાણીની જેમ લહેરાતી પંક્તિની આંગળીઓ જોઈને હીનાની મમતાનું “લાસ્ટ સીન” છ મહિના પાછળ ઠેલાઇ ગયું.


‘ચિંતન, મને લાગે છે હવે આપણે બીજું બેબી પ્લાન કરવું જોઈએ. આઈ ફીલ આઈ એમ ગેટીંગ ઓલ્ડર નાઉ.’ હીનાએ એનાં પતિ ચિંતનની બાહોપાશમાં સમાઈને ઈચ્છા વ્યક્ત કરી.
‘જો હવે તો પંક્તિ પણ સમજણી થઇ ગઈ છે. કેટલી ટેલેન્ટેડ છે. કવિતાઓ પણ મસ્ત લખે છે. આપણું બીજું બેબી આવશે આપણે એને મ્યુઝિશ્યન બનાવીશું અને પંક્તિને રાઇટિંગ બહું ગમે છે તો એને જર્નાલિસ્ટ બનાવીશું.
‘અરે ઓ સપનાઓની રાજકુમારી…પહેલાં આ બારીઓ બંધ કર ખુબ વાવાઝોડું આવ્યું છે.’ પ્રેમાળ ચિંતને હીનાના મનમાં પ્રવેશેલા વાવાઝોડાને અલ્પવિરામ આપવા આડકતરી રીતે સંકેત કર્યો.
હીના ઉભી થઇ. ઉડતા પડદાઓને ખસેડીને બારીઓ બંધ કરે એ પહેલાં બહારથી ધડામ કરતો દરવાજો પછડાવાનો અવાજ આવ્યો.
બીજી જ ક્ષણે પંક્તિનો ભેંકડો સંભળાયો.
ચિંતન અને હીના બંને બહાર ગયાં. હૃદય કંપાવી નાખે તેવી ચિચિયારીઓ સાથે પંક્તિ હાથ પકડીને ભોંય પર બેઠી હતી.
એનાં આંગળાઓમાંથી લોહીની ધારા વહેતી હતી અને પ્રથમ ત્રણ આંગળીઓના ટોચના ટેરવાં વાવાઝોડાથી ફંગોળાઈને આવેલા પાંદડાઓની બાજુમાં પડ્યાં હતાં.
હંમેશા બધાંની પડખે ઉભી રહેતી હીના આજે પોતાની પુત્રીની આવી હાલત જોઈ સુન્ન થઇ ગઈ હતી.
પંક્તિ અને એની કપાયેલી આંગળીઓ જોઈને હીના લગભગ બેભાન જેવી જ થઇ ગઈ. ચિંતનને પણ સમજાતું ન હતું કે શું કરવું.
ચિંતને હીનાને પાણીની છાલક મારી અને ફટાફટ પંક્તિને ડૉક્ટર પાસે લઇ જવી પડશેનું ભાન કરાવ્યું.
હીના થોડી સ્વસ્થ થઇ. હીના ફટાફટ રસોડા તરફ દોડી. પંક્તિને લઈને ચિંતનને ગાડીમાં બેસવા જણાવ્યું.
હીના રસોડામાંથી બે થેલી લાવી અને કપાઈ ગયેલા ટેરવાં પાસે ગઈ.
આ કંઈ શાક સમારતા કરેલ એક ગવારના ત્રણ કટકા ન હતા. આ તો પોતાના હૃદયનો કટકો સમાન વ્હાલસોયી દીકરીના કપાઈ ગયેલા ટેરવાં હતાં. હીનાની સામે વળી પાછા આંખોમાં અંધારા આવી ગયા. બે ત્રણ ઊબકાની સાથે ભગવાનનું નામ દઈને એક પછી એક એમ ત્રણ આંગળીના ટેરવા પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં મૂક્યા.
ત્રણે જણા હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. ત્રણ કિલોમીટરના રસ્તામાં હીના ત્રીસ વખત “થઇ જશે વ્હાલી”નું તકિયા કલામ બોલી હશે.
હીનાને માનસિક રીતે સ્વસ્થ જોઈને ચિંતનમાં પણ થોડી હિંમત આવી. છતાંય હીના અને ચિંતન બંનેના ચહેરા ડરેલા હતા.
કાન અને ખભાની વચ્ચે ફોન દબાવી પ્લાસ્ટિક સર્જન ડૉ. સુશીલને ફોન કરતા કરતા ઓન ડ્યૂટી રેસિડેન્ટ ડૉક્ટરે સૌ પ્રથમ પંક્તિને ડ્રેસિંગ ટેબલ પર બેસાડી પેઈનકિલર ઈંજેક્શન આપ્યું.
‘સર, નાઈન યર ઓલ્ડ ગર્લ. થ્રી ફિંગર્સ એમ્પ્યુટેડ ઈન રાઈટ હેન્ડ.’
‘ગીવ હર પેઈન કિલર, આઈ વિલ બી રાઈટ ધેર’
‘ગીવન સર’ રેસિડેન્ટ ડૉક્ટરે ખોંખારો ખાઈને સરને જણાવ્યું.

ધોધમાર વરસાદની વચ્ચે ડૉ. સુશીલ ગણતરીની મિનિટોમાં જ હોસ્પિટલ આવી પહોંચ્યાં અને ઑર્ડર કર્યો : ‘ટેક હર ટુ ઓ.ટી’
બધા જ સ્ટાફે સાથે સૂર પૂરાવ્યો, ‘યસ સર’
બીજી બાજુ હીના અને ચિંતન તો લગ્નમાં વણબોલાવેલ મહેમાનની જેમ સાઈડ પર જ ઊભા રહ્યાં. એમનો કોઈયે ભાવ જ ન પૂછ્યો.
દીકરીની આંગળીઓનું ઓપરેશન ચાલુ થઇ ગયું. હીનાએ ધીમા અવાજે મોબાઇલમાં હનુમાન ચાલીસા ચાલુ કરી દીધી.
એક કલાક…બે કલાક…ત્રણ કલાક…..ઓ.ટી.માં ન કોઈ જાય, ના કોઈ બહાર આવે.
જાણે ચાર ચાર કલાક પછી પિક્ચરનો શો છૂટ્યો હોય એમ ઓ.ટી.માંથી એક પછી એક બધા બહાર આવ્યા.

ડૉ. સુશીલ પણ બહાર આવ્યા.
એણે ચિંતન અને હીના પાસે આવીને જણાવ્યું કે ‘ડોન્ટ વરી નાઉ.’
‘દીકરીને તમે અહીંયા સમયસર લાવ્યા એટલે વી કુડ ફિક્સ હર ટિપ્સ.’
‘વેલ, તમને આ પ્લાસ્ટિકની થેલીવાળો આઈડિયા ક્યાંથી મળ્યો?’
ચિંતનને કંઈ સમજાયું નહીં. એણે હીનાને પૂછ્યું, ‘કયો આઈડિયા?’
‘સર, મેં ફેસબુક ઉપર એક વિડીયો જોયો હતો કે આવી રીતે આંગળી કપાઈ જાય તો એને એક થેલીમાં ભરીને બીજી થેલીમાં મૂકી દેવી અને બહાર વાળી થેલીમાં ઠંડુ પાણી અથવા બરફ મુકવો. એવું કરવાથી જો સમયસર ઑપરેશન થઈ જાય તો જોઈન્ટ પાછો જોડાઈ શકે.’
આ જાણકારી સાંભળીને ડૉ. સુશીલના ચહેરા પર એક હળવું સ્મિત આવી ગયું.
હીનાએ વધુમાં ઉમેર્યું, સર જોગાનુજોગ એ જાણકારી આપતો વિડીયો તમારો જ હતો.


‘લે મમ્મી, પાસવર્ડ બદલી નાખ્યો.’ સાંભળતાની સાથે જ હીનાનું મગજ પાછું ઓનલાઈન થઇ ગયું.
પંક્તિના કપાળ પર એક ચુમ્મી કરતા હીનાની નજર સામેની દીવાલ પર ટીંગાવેલ સર્ટિફિકેટ પર પડી.

“પોયમ-વર્લ્ડ.કોમ દ્વારા યોજાયેલી કાવ્ય સ્પર્ધામાં પ્રથમ”
કાવ્ય શીર્ષક : વાવાઝોડું
કવયિત્રી : ચિ. પંક્તિ આચાર્ય

સ્પંદન-15


હતાશા, નિરાશાના વાદળ છાયા,
થીજી ગયાં સ્પંદન સઘળાં, ખમૈયા કર
કાળના ખપ્પરમાં કિલ્લોલતા પરિવાર
ચીસ ધરબાઈ ગઈ દિલમાં, ખમૈયા કર
નયનોમાં સુકાયા શોણિતના અશ્રુ
વેદના બની કંપતો ચિત્કાર, ખમૈયા કર
પ્રાર્થું હે જગન્નિયંતા, ભૂલ માફ કર
બાળને તારી પાંખમાં લે, ખમૈયા કર.

એક તૂ ના મિલા, સારી દુનિયા મિલે ભી તો ક્યા હૈ…
ક્યારેક પ્રાણવાયુ માટે આ શબ્દો સાર્થક થશે એવી તો કોને કલ્પના હોય? ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન આજે એક ક્ષણમાં પુરાઈ ગયાં છે અને એ ક્ષણ … એ ક્ષણ એ અંતર છે… પ્રાણ અને પ્રાણવાયુ વચ્ચેનું, હૃદય અને ફેફસાં વચ્ચેનું, વર્તમાન અને ભવિષ્ય વચ્ચેનું, માનવ અને ટેકનોલોજી વચ્ચેનું, માનવ અને માનવ વચ્ચેનું, સૂનકાર અને ધબકાર વચ્ચેનું. સામાન્ય માનવી -દર્દી હોય કે પરિવારનો સદસ્ય -આશા અને નિરાશાના વમળમાં સપડાયો છે. હવામાં છે … સાઈરનોની ગુંજ, શ્વાસ માટેની તડપન, અધીર આંખો અને ચિત્કાર …મચ્યો છે હાહાકાર.

…આ હાહાકાર….કદાચ ગઈકાલ સુધી આ દોડતી દુનિયાને સ્વપ્ને પણ ખ્યાલ ન હતો કે આવું કઈં થઈ શકે. કાળા માથાનો માનવી શું ન કરી શકે એવા પ્રશ્નો વિચારસભાઓનું કેન્દ્ર હતા. સામાન્ય માનવી વિકાસના ફળ ચાખવાની પ્રતિક્ષામાં મગ્ન હતો. ટેકનોલોજી દરેક વસ્તુમાં કૌવત દેખાડી રહી હતી. વિશ્વના આર્થિક મંચો આર્થિક વિકાસદર હાંસલ કરવાના વિચારો અને ઠરાવોમાં મગ્ન હતાં. આકાશમાં જેટ વિમાનો અને સમુદ્રમાં જહાજો વચ્ચે વૈભવી ક્રુઝ જહાજો, માનવીઓથી ઉભરાતાં એરપોર્ટ અને બંદરો …અને વૈશ્વિકરણની ગ્લોબલ કલ્પનાઓ…આ બધું જ થંભી ગયું. બુલબુલના ગીતો બંધ થયાં અને … ફૂલો મુરઝાયાં.

આજ…વર્તમાન?… એમ્બ્યુલન્સની સાઇરનોની ગુંજ વચ્ચે હોસ્પિટલો હાંફી રહી છે…વિશાળ વ્યવસ્થાઓ પણ વિશાળ નથી તેની પ્રતીતિ સહુને થઈ રહી છે. પી પી ઇ કીટમાં રહેલા દેવદૂતો કહો કે ફ્રન્ટલાઈન વોરિયર્સ, સમગ્ર તબીબી જગત હાંફી રહ્યું છે.

ટેલિવિઝનના સમાચાર કે ફોન…જ્યાં જુઓ ત્યાં એક જ ટોન … લાચારી…નિરાશા… હતાશા..સંતાપ અને જિંદગી અને મોતની ખેંચતાણ…અટકતા શ્વાસ અને અકાળ મૃત્યુ.. પીડા,વેદના ચિત્કાર અને કલ્પાંત… આંસુડાં ચોધાર અને અંતર વરસે અનરાધાર…જાણે કે પ્રલયકાળ … કરૂણામય વિશ્વ બન્યું છે કરૂણતા….મૂંઝવણ અને મનોમંથન… ક્યા ઇસ રાત કી સુબહ નહીં?…
યાદ આવે છે વૈદિક પ્રાર્થના..
तमसो मा ज्योतिर्गमय ।
मृत्योर्मा अमृतं गमय ।
ઊંડા અંધારે થી પ્રભુ પરમ તેજે તું લઈ જા…
મહા મૃત્યુમાંથી, અમૃત સમીપે નાથ લઈ જા…

ના..નિરાશ થવાનો આ સમય નથી. થાકી, હારી, માથે હાથ દઈ, રડીને બેસી જવાનો આ સમય નથી. સમય કપરો છે, પરિસ્થિતિ વિકટ છે, પ્રશ્ન અતિશય મોટો છે પણ…જ્યાં હૈયે હામ છે, ત્યાં કશું જ અશક્ય નથી. માનવ કુદરત સાથે બાથ ભીડતો રહ્યો છે અને સંકટ સામે લડતો રહ્યો છે. પડકાર જેટલો મોટો તેટલો જ નિર્ણય અને નિશ્ચય સાથે આગળ વધવાનો નિર્ધાર અડગ. સાધનો ટાંચા છે, પણ જુસ્સો અડગ છે. ઉકેલ માટે હિંમત, સાથ અને સહકાર જોઈએ, માનવની માનવ પ્રત્યે સંવેદના જોઈએ. આ સમય મોહ ત્યાગી સમર્પણભાવ સાથે આગળ વધવાનો છે. નાવમાં છિદ્ર હશે પણ દોષારોપણનો સમય નથી..ભૂલ કે ચૂક જે હશે તે જોવાશે પણ અટકતા શ્વાસને રોકી લઈએ એ જીવનદાન છે. સમયને વ્યર્થ વેડફવા કરતાં સહુ વિચારે કે હવે શું થઈ શકે અને હું શું કરી શકું?

એક પ્રસંગ યાદ આવે છે ….
સૌરાષ્ટ્રની રસધારમાં મેઘાણી એ લખ્યું છે કે …
મેઘાણી એક વાર મહુવા, ભાવનગરની બજારમાંથી નિકળતા હતા અને એક ૮૦ વર્ષના માજીને મજુરી કરતા જોયા એટલે મેઘાણીએ પુછ્યું કે ,” મા, તારે કોઇ દિકરો નથી?
માની આંખમાં ઝળઝળીયા આવી ગયાં.. એણે કહ્યું કે,” દિકરો તો હતો ભાઇ,, અમે ખારવા(માછીમાર) છીએ.. મારો દિકરો ભાવનગરના એક શેઠનું વહાણ ચલાવતો હતો. આજથી પંદર વર્ષ પહેલા મધદરિયે વહાણ તુટી ગયું અને મારો દિકરો દરિયામાં ક્યાંક ખોવાઈ ગયો. એનો બાપ તો નાનપણમાં જ પરલોક ચાલ્યો ગયો હતો.. એટલે મારું મોત આવે ત્યાં સુધી મજુરી કરું છું. “
મેઘાણી એ કીધું કે, “તો પછી તમે શેઠ પાસેથી વળતર ન માંગ્યું?”
“અરે ભાઇ, કેવી રીતે માંગું? એ શેઠે એનું લાખો રૂપિયાનું વહાણ મારા દિકરાને ભરોસે મુક્યું હતું અને મારો દિકરો એને કાંઠે ન લાવી શક્યો.. ક્યાં મોઢે હું વળતર લેવા જાઉં..?”
સમજદારીનું આના કરતાં ઉંચું આસન ના હોય શકે. પૃથ્વી ગોળ છે, તમે જ્યાં ઉભા છો ત્યાં જ કેન્દ્ર છે.. જ્યાં છીએ ત્યાં અને તેજ ઊંચું સ્થાન છે. આપણામાં કેટલું ઉંડાણ છે એ મહત્વનું છે.

આજનો સમય પડકારનો સમય છે…જવાબદારી લેવાનો સમય છે….સમજદારી બતાવવાનો સમય છે. આપણે નિયમોનું પાલન કરીએ…માસ્ક પહેરીએ… વગર કારણે બહાર જવાનું ટાળીએ… જે લોકો સંક્રમિત છે, તેમને બનતી મદદ કરીએ…બહારથી પુરવઠો, ટિફિન, દવા પહોંચાડીએ, તેમને શ્રધ્ધા અને હિંમત આપીએ, પર્યાવરણની રક્ષા કરીએ, વૃક્ષો વાવીએ. ટૂંકા ગાળાના ઉપાય જરૂર કરીએ પણ દીર્ઘ દૃષ્ટિએ વિચારીએ.

યાદ રહે માનવજાત સામેના આ મહાયુદ્ધમાં આપણે સહુ સૈનિક છીએ. વિજયનું પહેલું પગલું એટલે સમજદારી અને જવાબદારીની ભાવના સાથે શિસ્ત અને નિયમોનું પાલન. આ યુદ્ધ ભલે મહાભારત સમાન વિકટ હોય પણ યાદ રાખીએ કે આપણા સારથી કૃષ્ણ છે. ગીતા હવે જીવવાની છે, માત્ર પઠન નહીં. આ સમય વિષાદયોગનો નથી પણ જ્ઞાન, ભક્તિ અને કર્મયોગનો છે.

આવા સમયે અદના આદમીના નાના નાના પ્રયત્નો પણ મોટી સેવા બની જાય છે….કેટલાંક કર્મયોગના ઉદાહરણો..

સિવિલ હોસ્પિટલમાં હેડ નર્સ તરીકે ફરજ બજાવતા રેખાબેન બ્રહ્મભટ્ટને કિડનીમાં પથરી થઈ હતી. કોરોનાનાં સમયમાં પથરીની પીડા અતિ ગંભીર બની હતી. ત્યારે સર્જરી કરી સ્ટેન્ટ મૂકવાની જરૂર પડી. કોરોનના દર્દીઓની સારવારને જીવનમંત્ર બનાવનાર રેખાબેન ઓપરેશનના બીજા જ દિવસે ડ્યુટી પર હાજર થઈ ગયા.

એક પોલીસકર્મીએ પોતાના લગ્નની હલ્દી એટલે કે પીઠી ચોળવાની વિધિ ડ્યુટી પર એટલે કે પોલીસ સ્ટેશનમાં કરી.

બનાસ ડેરીના એન્જિનિયરોએ ઓકસીજનની અછતની વાત જાણી જાતે જ ઓક્સીજન પ્લાન્ટ બનાવી ઉત્પાદન શરૂ કરી દીધું.

નાગપુરના 85 વર્ષના બુઝુર્ગ નારાયણજી માટે પરિવારજનોએ ખૂબ મહેનત પછી હોસ્પિટલમાં એક બેડની વ્યવસ્થા કરી. એવામાં એક યુવાન સ્ત્રી તેના પતિ માટે બેડ ન મળવાથી દુઃખી હતી. તો નારાયણજીએ સ્વેચ્છાએ પોતાનો બેડ આ યુવાનને આપ્યો ને પોતે ઘેર ગયા ને 3દિવસ બાદ અંતિમ શ્વાસ લીધા.

આવા તો અનેક કિસ્સા પ્રકાશમાં આવી રહ્યા છે ત્યારે જો દરેક વ્યક્તિ પોતાના યોગદાનનો દીપક પ્રગટાવશે તો એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે ઈશ્વર પણ સહાય કરશે…કાળા વાદળ હટશે અને સોનેરી સૂરજ જરૂર ઉગશે….

વિલાયો નથી હજી રણકાર
સમયનો વસમો છે પડકાર
બંધ નથી હજી ધબકાર
આંખમાં પણ છે એક ચમકાર
મચ્યો ભલે ચોતરફ હાહાકાર
પ્રાર્થું હરિને વારંવાર
માનવ દિલમાં છે વિશ્વાસ
હરિ પણ કરશે ચમત્કાર.

રીટા જાની
30/04/2021

https://youtu.be/A1F-q3WRcb0

૧૬, “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” – અલ્પા શાહ

વૈશ્વિક કવિતાના ભાવવિશ્વમાં એક સફર…

નમસ્કાર મિત્રો,

એપ્રિલ મહિનાના છેલ્લા અઠવાડિયાની વાસંતી કવિતા આસ્વાદમાં આપનું સ્વાગત છે. પ્રકૃતિ હવે પૂરબહારમાં ખીલી ઉઠી છે અને કુસુમકળીઓ હવે ખીલીને પુષ્પમાં પરિવર્તિત થતી જણાય છે. પુષ્પ એટલેકે ફૂલ એટલેકે કુસુમ એ તો પરમાત્માના હોવાપણાની સાબિતી છે .Gerard De Nerval said that Every flower is a soul blossoming in nature. હવે જો આ પુષ્પો પોતેજ પોતાનું ગીત ગાય તો? આજે “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” લેખમાળા અંતર્ગત આપણે પ્રખ્યાત Lebanese/American author Kahlil Gibran લિખિત Song of The Flower  અર્થાત “પુષ્પનું ગીત”ને જાણીશું અને માણીશું. તમે આ કવિતાના અંગ્રેજી  શબ્દો તમે આ લિંક પર વાંચી શકશો. https://allpoetry.com/Song-Of-The-Flower——XXIII

મેં આ રચનાનો ગુજરાતીમાં ભાવાનુવાદ કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે જે અત્રે રજુ કરું છું.

આ કવિતામાં કવિએ એક પુષ્પની સંવેદનાઓને શબ્દો દ્વારા વ્યક્ત કરી છે. એક પુષ્પ જે કુદરતની કલાત્મક કરામત છે તે પ્રકૃતિ અને મનુષ્યજીવન સાથે કેવી રીતે ઓતપ્રોત થઈને પોતાની જીવનસફર વ્યતીત કરે છે તેની ખુબ ઝીણવટ પૂર્વકનું આલેખન કર્યું છે. પુષ્પનું જોડાણ પ્રકૃતિના દરેક પરિમાણ સાથે છે તેનું વર્ણન કવિએ શરૂઆતની પંક્તિઓમાં કરેલું છે.ઋતુઓના સંધાણથી અસ્તિત્વમાં આવેલું પુષ્પ,સૂરજના પ્રથમ કિરણોની ચૂમી સાથે નયનોને ઉઘાડે છે અને સૂર્યાસ્ત સમયે પોતાની જાતમાં સમેટાઈ જાય છે. પુષ્પો થકીજ ધરતી પર મેઘધનુષી રંગોનું સામ્રાજ્ય રચાય છે. આગળ વધતા પુષ્પ મનુષ્ય જીવન સાથે કેવી રીતે વણાયેલું છે તેને પુષ્પના પોતાના શબ્દોમાં વર્ણવે છે. સપ્તપદીના શણગારથી માંડીને મૃત્યુ પછીતે ના ઉપહાર તરીકે પુષ્પનેજ આગળ ધરવામાં આવે છે.અને છેલ્લે આ પુષ્પ માનવને એક ચોટદાર શિખામણ આપતા કહે છે કે મારા જીવનમાં પણ પડછાયાના કાળા ઓછાયા છે પણ હું તો રોજ સવારે ઊંચી નજર રાખીને ખીલતું રહું છું…

ખલિલ જિબ્રાને આ કાવ્યમાં પુષ્પની પોતાની વેદના-સંવેદના ખુબ સુપેરે વર્ણવી છે. આ કાવ્ય વાંચતા એવું લાગે કે પુષ્પ સ્વયં પોતાનું ગીત ગાઈ રહ્યું છે. Khalil Gibran was a Lebanese/American writer. Though he considered himself to be mainly a painter, he was a prominent English author. He lived most of his life in the United States. He wrote in Arabic and English, but his best-known works are in English. He was the key figure in a Romantic movement that transformed Arabic literature. You can read about Gibran’s interesting life story here. https://www.poetryfoundation.org/poets/kahlil-gibran

ખલિલ જિબ્રાને ખુબ સરળ પણ સુંદર શબ્દોના સમન્વય દ્વારા પુષ્પનું ગીત આલેખેલું છે અને સાથે સાથે જીવનને “જીવવાની” એક સાચી શિખામણ પુષ્પના મુખે આપી છે. . It is said that “Flowers don’t worry about how they’re going to bloom. They just open up and turn toward the light and that makes them beautiful.”  કેટલી સાચી વાત છે… કેટલી સાચી વાત છે…આપણે પણ આપણા જીવનમાં રહેલા કાળા પડછાયાઓને એટલે કે મુશ્કેલીઓને નજરઅંદાજ કરીને પ્રભુએ આપણા પર વરસાવેલા આશિષને ધ્યાનમાં રાખીને અને તેના માટેની કૃતઘ્નતા વ્યક્ત કરતા કરતા, રોજ સવારે આ પુષ્પોની જેમ ખીલી ન શકીએ? અને  આપણી આજુબાજુ  સ્મિત અને સુંદરતાનો છંટકાવ ના કરી શકીએ? જયારે કળીમાંથી ખીલીને પુષ્પ બને છે, ત્યારથીજ એક દિવસ તે ખરી પડશે તે નિયતિ નક્કી હોય છે અને તે છતાંય તે રોજ સવારે સ્મિત પ્રસરાવતું ખીલી ઉઠે છે. તેના જીવનની પ્રત્યેક પળને અન્યના ચહેરા પર સ્મિત લાવવા માટે ઉપયોગ કરીને  “પળે  પળે પરમાનંદ” મનાવે છે. આમ કવિએ જીવન જીવવાની ખુબ સચોટ અને સાચી ચાવી પુષ્પના મુખે આ કાવ્યમાં વહેતી મુકી છે 

આજે એક ખાસ દિવસ છે. આજે એક પ્રકૃતિપ્રેમી અને પુષ્પો જેમને ખુબ પ્રિય છે એવા એક “બાગબાની” વ્યક્તિત્વનો જન્મદિવસ છે કે જે આ “પળે  પળે પરમાનંદ” સૂત્રના પ્રણેતા છે અને તેને આત્મસાત કરીને જીવી રહ્યા છે. તેમને જન્મદિવસની ખુબ ખુબ શુભેચ્છાઓ પાઠવતા અને આ પુષ્પના ગીતને ગણગણતા  મારી કલમને વિરામ આપું છું. આવતા અઠવાડિયે નવા મહિને, નવા વિષય સાથે ફરી મળીશું.તમારા માર્ગદર્શન અને અભિપ્રાયોની અપેક્ષા સાથે…. 

– અલ્પા શાહ

અજ્ઞાતવાસ -૧૫

પહેલી વિદેશ સફર
ફ્લાઈટનાં સમય કરતાં લગભગ એક સવા કલાક પછી નકુલને પ્લેન પર ચડવાની સીડી આગળ ઊભો રહી બધાંને આવજો કહેતો જોઈ ,કુંટુંબીજનો અને મિત્રોએ ખુશી સાથે ચિચિયારી કરી. ભાઈ ,બહેન અને રુખીબાનાં જીવ પણ હેઠાં બેઠાં.
મને ઓફીસરોએ બેગ સાથે અંદર ઓફીસમાં લઈ જઈ અનેક જાત જાતનાં સવાલ હું કોઈ દાણચોર હોય તેવાં પૂછ્યાં.મારો સામાન તો આખો અસ્તવ્યસ્ત કરી નાંખ્યો અને સ્ક્રીનીંગમાં બેગમાં ગીફ્ટ આર્ટિકલ ભરેલા જોઈ ઓફીસરે મારી બેગ ખોલાવી.બેગ ભરીને લીધેલાં ગીફ્ટ સેમ્પલ તો વેરણ છેરણ કરી તેમણે કેટલાય પીસ તો અંદર કંઈ ભર્યું નથી તે જોવા હથોડી લઈ તોડી નાંખ્યા.બંને બેગોનો બધો સામાન બહાર કાઢી,એક એક ચીજ ફંફોસી,તેમાં અને એક એક ગીફ્ટને ,વસ્તુઓને ,તપાસતાં કલાક નીકળી ગયો.રુખીબાનાં લાડથી બગડેલ મને તો વ્યવસ્થિત બેગ પેક કરતાં પણ આવડતું નહોતું.છેવટે કંઈ ન મળતાં અને હું તો ખરેખર ભણવા જ જઈ રહ્યો છું ,જાણતાં મને ઓફીસરોએ પ્લેનમાં બેસવા જવા રવાના કર્યો.પ્લેન તો મારી જ રાહ જોઈને ઊભું હતું.મારા પહોંચવાથી ફ્લાઈટ ઉપડવાની રાહ જોઈ રહેલા પેસેન્જરોએ મને તાળીઓનાં ગડગડાટથી વધાવ્યો પણ હું તો જરા ઝંખવાઈ ગયો.
મારી પોતાના અને વ્હાલાંઓને દેશ છોડી વિદેશ જવાની પહેલી મુસાફરી હતી.અમેરિકા જવાનો ઉન્માદ હતો ,પણ ટીનાને છોડીને જવાંનાં વિષાદની લાગણી મનને કોરી ખાતી હતી.મારું મન પ્લેનની બહાર દેખાતાં સફેદ રુ જેવા વાદળો પર સપના વિખેરતું દોડી રહ્યું હતું.હું મારાં ખોળામાં ,રાજકુમારી ટીનાને લઈ સફેદ વાદળોને ચીરતો ખુશખુશાલ રીશેલ્યુ પર સવાર થઈને તેને ભગાવી રહ્યો હતો.તો વાદળોની ફાટમાંથી નીચે ઊંચાં ટાવરોમાં ક્યાંક મારી એક્સપોર્ટની ઓફીસમાં સુટબુટમાં બેઠેલ નકુલને હું જોઈ રહ્યો હતો.વિચારોની દોડતી ગતિ સાથે ફ્લાઈટ ભાગી રહ્યું હતું.ત્યાં તો પાયલોટે એનાઉન્સમેન્ટ કરી કે ફ્લાઈટ ધુમ્મસ ખૂબ હોવાનો કારણે Zurich પહોંચી નહીં શકે.અને હું સપનાની દુનિયામાંથી બહાર આવ્યો. પેસેન્જરોને Besel એરપોર્ટ ઉતારી દેવામાં આવશે.
Besel એરપોર્ટ પર સૌ પેસેન્જર ઉતરી ગયાં.મારે Zurichથી હવે ન્યુયોર્ક જવુંજ પડે તેમ હતું કારણકે મારી Zurich થી Newyork ની કનેક્ટીંગ ફ્લાઈટ હતી.એટલે મારે ગમેતેમ કરી Zurich એરપોર્ટ પહોંચી બીજી ફ્લાઈટ લઈ ન્યુયોર્ક પહોંચવું જ પડે તેમ હતું.Swiss air વાળાએ મને Zurich થી Newyork ની ટ્રેનની ટિકિટ તો ફ્રી કરી આપી પણ મારો સામાન પણ મને આપી દીધો.મારે ન્યુયોર્કથી પછી આગળ શિકાગો જવાનું હતું એટલે હું બેગો લેવા રાજી થઈ ગયો.
રુખીબા અને બહેનનાં દીકરીઓ પ્રત્યેનાં અપાર પ્રેમને કારણે બેગો અથાણાં,મિઠાઈઓ,નાસ્તાઓ અને લોકોનાં સંપેતરાથી ઓવરલોડ હતી.બેગો ટ્રેન સ્ટેશન સુધી લઈ જવા ટ્રોલી લેવાં મારી પાસે સ્વિસ ફ્રેન્ક હતાં નહીં.ભારતનાં સ્ટેશનનાં મજૂરોને યાદ કરી ખેંચીને બેગો ટ્રેન સ્ટેશન સુધી લઈ ગયો.ટ્રેન લોકલ હતી.એટલે સોફેસ્ટીકેટેડ યુરોપીયનો મને બેગો ખેંચતો જોઈ,વિચિત્ર નજરે જોઈ રહ્યાં હતાં.તેઓ મારી અંગ્રેજી ભાષા પણ સમજતાં નહતાં.કોઈની મદદથી પરાણે બેગો ઈશારાની ભાષા થી સમજાવી ટ્રેનમાં ચડાવી. મુંબઈની લોકલ ટ્રેનમાં પસીનાની સ્મેલ સાથે ધક્કામુક્કીમાં મુસાફરી કરેલ હું ,ઘર કરતાં પણ ચોખ્ખી ચણાક ટ્રેનને આશ્ચર્ય સાથે જોઈ રહ્યો હતો.ટ્રાન્સપરન્ટ કાચની બારીઓ અને કાચમાંથી આરપાર દેખાઈ રહેલ રુફટોપ વાળી ટ્રેનમાંથી,બરફાચ્છાદિત આલ્પ્સની સ્વર્ગ જેવા સૌંદર્યવાળી હારમાળામાંથી પસાર થઈ રહેલ ટ્રેનની સફરને આભો બની નિહાળી રહ્યો હતો.
મુંબઈની ગીરદીમાંથી વિદેશની ધરતી પર ઉતરતાં જ સૌથી પહેલાં જ સ્વીત્ઝરલેન્ડ જોયું.તેના સૌંદર્યને નિહાળી હું અભિભૂત થઈ ગયો હતો.ટીના સાથે ગાળેલ સમય યાદ કરી તે મારી સાથે હોત તો કેટલી મઝા આવત!!!તેવું હું વિચારી રહ્યો હતો.કોણ જાણે કેમ ટીનાની યાદ મારો પીછો નહોતી છોડતી.
Zurich ટ્રેન સ્ટેશનથી મારે Zurich એરપોર્ટ જવાનું હતું. હું સ્ટેશનથી એરપોર્ટ જતી બસમાં બેઠો. ટિકિટ માટે મેં ડોલર આપ્યા તો કંડક્ટરે સ્વીસફ્રેન્કની માંગણી કરી જે મારી પાસે હતાં નહીં.ચેન્જ કરાવવાં ક્યાં જાઉં કેવીરીતે સામાન સાથે જાઉં કંઈ સમજાતું નહોતું અને મને બસમાંથી અધવચ્ચે સામાન સાથે ઉતારી દીધો.નવેમ્બર મહિનામાં સ્વીત્ઝરલેન્ડમાં ખૂબ ઠંડી હતી.ભાઈ પહેલાં યુરોપ અને અમેરિકા ત્રણ વાર આવી ગયાં હતાં.તેમણે બેગ ભરતાં હતાં ત્યારે કહ્યું કે “તારા માપનાં જેકેટ અને હેટ તું શિકાગો જઈને ખરીદજે.ન્યુયોર્ક એરપોર્ટથી ઘર સુધી ગાડીમાં મારા જેકેટ અને વાંદરાં ટોપી લઈજા તે પહેરી લે જે.”મારેતો ભાઈનું લાંબું અને ઘોઘા જેવું જેકેટ અને વાંદરાં ટોપી અહીં સ્વીત્ઝરલેનડમાંજ બેગમાંથી કાઢીને પહેરવા પડ્યા.રસ્તા વચ્ચે નાના ગામમાં ઘોઘા જેવા જેકેટને વાંદરાં ટોપી સાથે હું સર્કસનાં જોકર જેવો લાગતો હતો એમાં હવે હું શું કરું અને ક્યાં જાઉંના વિચારે રડમસ ચહેરો!!! આવતાં જતાં લોકો મારી ભાષા સમજતાં નહોતાં.નાનું ગામ એટલું સુંદર હતું કે હું ફરવા આવ્યો હોત તો આવા ડુંગરાં વચ્ચે નાનાં વહેતાં ઝરણાં,રુષ્ટપુષ્ટ ઘેટાંએા,પહેલાં ન જોઈ હોય તેવી કાળા ટીલાઓ વાળી ઢેકા વગરની સફેદ ચરતી ગાયો અને ઘોડાઓ….મને તો લાગતું હતું કે હું સ્વપ્નલોકમાં આવી ગયો છું કે શું?
પણ મારી મનોદશા તો જુદીજ હતી.
એટલામાં એક જેન્ટલમેન મારી પાસે આવ્યા અને એમને સાઈનમાં સમજાવતાં મેં ઈન્ડીયા,ઈન્ડીયન એવું તેમને સમજાવ્યું .તેમણે ફોન કરી પોલીસને બોલાવી.થોડી જ વારમાં પોલીસ આવી.તેને પણ અંગ્રેજી નહોતું આવડતું એણે મારી વાયરલેસ ફોનથી ટ્રાન્સલેટર સાથે વાત કરાવી.પોલીસની ગાડીમાં મારી બેગો ચડાવી ,પોલીસ મને એરપોર્ટ સુધી ઉતારી ગઈ.
ફરી પાછો બેગો ઢસડતો હું એરપોર્ટના ચેક-ઈન સુધી પહોંચ્યો.મારી બેગોમાં વજન તો ઓવરવેઈટ હતુંજ.સ્વીસ એરપોર્ટનાં ઓફીસરો ઓવરવેઈટનાં પૈસા માંગવાં લાગ્યાં. હું તો આઠ ડોલર લઈને રોકડા નીકળ્યો હતો તે તો વપરાઈ ગયાં હતાં.ફ્લાઈટ ઉપાડવા માટે મારાં નામનું અનાઉન્સમેન્ટ ઉપરા ઉપરી થઈ રહ્યું હતું.મારી ફ્લાઈટ છૂટી ન જાય તે માટે હું સ્વીત્ઝરલેન્ડનાં ઓફીસરોને કાકલૂદી કરી રહ્યો હતો.હું તો રડવા જેવો થઈ ગયો હતો.
જિગીષા દિલીપ