૨૫ -કવિતા શબ્દોની સરિતા-રાજુલ કૌશિક

“I played Holi with so many colors. It was fun playing with colors..”

લગભગ ૭૭૦૦ માઈલ દૂરથી પણ ઉત્સાહથી છલકતો અવાજ સાંભળીને હું પણ રાજીના રેડ..આમ પણ આ અવાજ હંમેશા મને પુલકિત કરી દેનારો જ છે. એ દિવસે હતી હોળી અને મારો ચાર વર્ષનો પૌત્ર હોળીના રંગે રંગાઈને આવ્યો હતો. આ એના માટે હતી પહેલી રંગોભરી હોળી. અહીં અમેરિકામાં તો એ કદાચ શક્ય બન્યું જ ન હોત પણ યોગાનુયોગે એ હતો ભારતમાં અને ભારતમાં હોળી તો ખુશીઓનો તહેવાર. રંગોનો તહેવાર.

હોળી એટલે શું, સાંજ પડે હોળી પ્રગટાવીને એના દર્શન થાય અને બીજા દિવસે એટલે કે ધૂળેટીના દિવસે એકબીજા સાથે રંગથી રમાય એવી એને સમજી શકે એવી રીતે કહેલી વાતો તો એના માટે એટલી અજાયબીભરી હતી. એણે સાંભળેલી વાતને જ્યારે એ દિવસે જાતે અનુભવી ત્યારે એ તો એકદમ ખુશ. હોળી તહેવાર જ એવો છે.

અને હજુ તો એની વાત ક્યાં અટકી હતી? એનો ઉત્સાહ તો ક્યાંય સમાતો નહોતો.. બધુ જ એક સામટું કહી દેવું હતું.

“I saw doggy, monkey, squirrel …I gave roti to doggy and I saw baby monkey swinging on tree. And I saw parrot, peacock, pigeon. I fed Dana (દાણા) to them.”

આ ઉંમરના કોઈપણ બચ્ચા માટે આજ સુધી માત્ર ચિત્રોમાં જ કે ઝૂના પાંજરાની પાછળ જોયેલા જીવોને આમ સાવ ઘર આંગણે હરતા-ફરતા, દોડાદોડ કરતાં કે ટહુકા કરતા જોવા એ અત્યંત હેરતભરી વાત હતી.

“અને ચકલી?” મારાથી પૂછાઈ ગયું. આ એક જ પંખી એણે અહીં ઘર આંગણે જોયું હતું.

અનાયાસે હોળી અને વિશ્વ ચકલી દિવસ સાથે થઈ ગયો હતો. આખી રાત પાણીમાં પલાળેલા કેસૂડાના પાણી અને ગુલાલ કે નિર્દોષ રંગોથી રમાતી હોળી અને ચકલી બંને સાથે તો આપણું ય શૈશવ તાજું થાય અને એ શૈશવનું વિસ્મય હવેની આ નાનકડી પેઢીની નજરમાં દેખાય ત્યારે એ બધી જ આપણી વાતો એમની સાથે કરવી હોય. એ નાનપણમાં ગાયેલા ગીતો ય એને શીખવાડવા હોય.

“ચકીબેન ચકીબેન મારી સાથે રમવાને આવશો કે નહીં?

બેસવાને પાટલો ને સૂવાને ખાટલો,

ઓઢવાને પીંછા આપીશ તને, આપીશ તને….”

કે પછી

 “ચકી ચકી પાણી પી બે પૈસાનો બરફ લાવ…”

એવું આપણી ભીની સ્લેટને કોરી પાડવા આમતેમ હલાવતા ગાતા. એવી ય બધી વાતો કરવી હોય. કારણ આપણું શૈશવ આ બાળકમાં જીવવું હોય. અચાનક આપણે ઉંમરના એ પડાવ પર પહોંચી જઈએ જ્યાં આપણે ઓટલે કે ઓસરીએ લટકાવેલા માટીના નાનકડા છીછરા વાસણમાંથી પાણી પીધાં પછી એની ધારે બેસીને ચીં ચીં કરતી ચકલીના ભણકારા થાય.  એટલે જ કવિએ આપણી જ લાગણી વ્યકત કરતાં કહ્યું હશે કે

ચકલીની ચીં ચીં પર ઓવારી જાય મારી ઓસરીનો થાક,

શૈશવ જો ઓચિંતુ આવી ભટકાય તો મારો શો વાંક

અહીં અમેરિકાના ઉનાળામાં ડૅક પર આવીને બેઠેલી ચકલી મેં એને બતાવી હતી. અહીં તો એણે માત્ર ચકલી જ જોઈ હતી બાકી આંગણાંમાં આવતો મોર, પોપટ કે બંદર, ખિસકોલી તો માત્ર વાતોમાં જ કે ચિત્રોમાં જોયા હતા. એક માત્ર નાનકડું કથ્થઈ રંગની પાંખોવાળુ પંખી આટલે દૂર અહીં ક્યાંથી એનું કૌતુક તો મને ય રહેતું. યાયાવર પંખીઓ ઠંડીની ઋતુમાં ઠેઠ આપણા ભારત સુધી ઊડીને આવ્યા હોય એ તો દર વર્ષે બનતી ઘટના છે પણ આ સાવ નાનકડી ચકલી ? એ અહીં સુધી ઊડીને આવે? મોર, પોપટ તો આંગણા સુધીના જ મહેમાન પણ ચકલી તો ઘરની ખુલ્લી બારી કે બારણું જોયું નથી કે ઊડીને આવી જ સમજો. એ તો જાણે આપણી જેમ જ હકથી ઘરમાં ફરી વળતી ઘરની જ સદસ્ય. એટલે જ ચકલી આપણને પોતીકી લાગે ને? અને આ પોતીકાપણું મેં એનામાં શોધવા પ્રયાસ કર્યો પણ નિષ્ફળ રહ્યો.

“No I didn’t see any.”

“અરે ! એવું તે કેમ?” પણ આ કેમનો જવાબ એની પાસે ક્યાંથી? એણે તો જન્મ્યો ત્યારથી જ સિમેન્ટ- કૉઁક્રીટના જંગલો જ જોયા છે. એને ક્યાં ખબર છે કે આપણા ઘરના પંખા પર, દિવાલ પર ટાંગેલી ફોટોફ્રેમની પછીતની પોલાણમાં ય આ ચકલી વસતી હશે? યાદ છે ને? પંખાની અડફેટમાં આવીને ઘવાય નહીં એના માટે ભર ઉનાળામાં ય આપણે પંખો કરી દેતા.

વર્ષના ૩૬૫ દિવસ બંધ બારી-બારણાવાળા અને કંટ્રોલ ટેમ્પ્રેચરવાળા ઘરમાં જ ઉછરેલું બાળક. એ બાળક ચકલીની આવન-જાવનની મોકળાશને ક્યાંથી માણે? એને ક્યાંથી ખબર હોય કે

“કોયલ કુઉ કુઉ ટહુકે, કાગા બોલે, કાબર મચાવે શોર

ચકલી ચીં ચીં, દેવ ચકલી રવે, થા થા થનગન નાચે મોર,

ઘુઘુ..ઘુ..ઘુ..ઘુ કરતું આવ્યું કબતરુ ચમકે એની ચાંચડી,

મારે આંગણ રાય ચંપાનો છોડ શીતળ એની છાંયડી…..”

જેના કલરવ વચ્ચે આપણે ઉછર્યા હતા, બોલતા શીખ્યા એમાં ય જેમની બોલી શામેલ હતી એવા આ બધા જીવો આપણા જીવનના અંશ હતા એવી એને ક્યાંથી ખબર?

એ તો એની મસ્તીમાં મસ્ત….વળી પાછો એ પોતાનો અસબાબ લઈ આવ્યો, બેટરી ઑપરેટેડ રમકડાં ય કેટલા ? એમાં ય પાછા ચાવી આપો એટલે, એની બોલી બોલતો પોપટ, ગુલાંટ ખાતા બંદરથી માંડીને ટ્રેક પર દોડતી એની થોમસ ટ્રેન, જરાક વારમાં તો ઝૂ……મ કરીને ઉચકાઈ જતું પ્લેન…એની તો આ જ દુનિયા હતી..ને?

એને રાજીના રેડ જોઈને મલકી ઊઠેલું મન બોલી ઊઠ્યું …..

“તારો વૈભવ રંગમોલ સોનું ને ચાકર ધાડું,

મારે ફળીયે ચકલી બેસે તે મારું રજવાડું”

પણ આ રજવાડું હવે ક્યાં?

કાવ્યપંક્તિ-

હિતેન આનંદપરા

રાઘવ વઢિયારી ( રઘુ શિવાભાઈ રબારી)

રમેશ પારેખ

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | 2 Comments

પ્રેમ એક પરમ તત્વ- 22- વતન પ્રેમ-સપના વિજાપુરા

પ્રેમ, વાત્સલ્ય સ્નેહ, નેહ,હેત, વહાલ પ્યાર, મહોબત આ બધાં શબ્દો ઊભરાય આવે છે જ્યારે પ્રેમની વાત નીકળે છે.ફેબ્રુઆરી મહીનો આવે અને ૧૪ મી તારીખ પહેલા લાલ લાલ હાર્ટ થી દુકાનો ભરાય જાય અને હાર્ટ આકારની ચોકલેટ થી મોલ શોભવા લાગે ત્યારે સવાલ ઊભો થાય છે કે આ પ્રેમ છે કે કોઈ વેપાર!! પ્રેમ નો શું એક દિવસ  હોય!! પ્રેમ નો માપદંડ શું? કોણ કોને કેટલો પ્રેમ કરે છે એ સાબિત ૧૪ ફેબ્રુઆરી એથાય! તો પછી જે પચાસ પચાસ વરસથી સાથે છે અને એક  પણ વેલેન્ટાઈન ડે મનાવ્યો નથી એ લોકોમાં પ્રેમ નથી? પ્રેમનું પુષ્પ દિલમાં ખીલે છે એને લાગણીની ભીનાશથી ભીંજવતા રહેવું પડે છે.નહીં તો પ્રેમની જમીન કોરી ધાકોર રહી જાય અને કોરી ધાકોર જમીનમાં ગુલાબ નહીં થોર ઊગે છે અને થોર જખમ સિવાય બીજું કાઈ ના આપે. પણ આ મારે રોમાન્સની વાત નથી કરવી.

સૌથી નિસ્વાર્થ પ્રેમ મા અને બાળકનો હોય છે. નવ મહીના ગર્ભમાં રાખી મા જ્યારે બાળકને જન્મ આપે છે તો મા એ બાળકના પ્રથમ નજરે પ્રેમમાંપડી જાય છે. અને બાળકના વધવા સાથે આ પ્રેમ દિન પ્રતિદિન વધતો જાય છે. અને જે મા પોતાના બાળક માટે પોતાની જાન પણ આપવા તૈયાર હોય છે એ  મા બાળકને માભોમ ને હવાલે કરવા તૈયાર થઈ જાય છે. અને મા ને ખબર નથી કે મારો જવાન સરહદ થી પાછો આવશે કેનહીં!!પણ એ વીરની માતા રાજીખુશીથી ફૂલોની માળા પહેરાવી જવાનને સરહદ પર મોક્લી આપે છે. અને ઘરમાં બેસી પોતાના વીર દીકરા માટે લાંબી ઉંમરની પ્રાર્થના કરે છે.પણ જ્યારે એ મા ને સમાચાર મળે છે કે તારો વીર વિરગતિ પામ્યો ત્યારે એ મા બોલી ઉઠે છે

હોય છે આંસું મા પણ અગન કોણ માનશે?
તોય હસતાં રહે છે વદન કોણ માનશે?

મા કરી નેજવું દીકરાની છે રાહમાં,
કેટલા એ કરે છે જતન કોણ માનશે?

લાશ આવી છે સરહદથી લોહી લુહાણ જે
કોઈ માંની આંખનું એ રતન કોણ માનશે?

આ મા ના પ્રેમનું શું કહેવું દીકરો કુરબાન કરી દે છે દેશ માટે!! કેટલી રાતો જે આંસુથી તકિયા ભીંજવતી રહે છે.પણ જ્યારે દીકરાના નામનોમેડલ મળે છે ત્યારે માથું ગર્વથી ઊંચું કરી એ મેડલ લેવા જાય છે. આ છે માતાનો પ્રેમ અને આ છે માભોમનો પ્રેમ!!

આતંક ના હુમલા માં ૪૪ જવાન શાહિદ થયાં, એ લોકોના દિલમાં જે દેશપ્રેમ હતો એની સરખામણી કોઈ પણ પ્રેમ સાથે થાય ખરી? એ જવાનોજ્યારે આપણ ઘરમાં શાંતિથી બેઠા હતાં, ત્યારે પોતાની જાન સાથે ખેલી ગયાં, આનાથી વધારે સારું ઉદાહરણ પ્રેમનું બીજું શું હોય? અપને લીયેજીયે તો ક્યા જીયે?પ્રેમ ફૂલોના ગુચ્છામાં નથી, પ્રેમ ચોકલેટ ના બોક્સ માં નથી પણ એ લાલ લાલ રક્ત વહ્યું સરહદ પર એમાં છે. એ કોઈનોલાલ, એ કોઈનું સિંદૂર, એ કોઇની રાખડી કે એ કોઈ નાનકડી બાળકીનો પિતા!! પણ એ સૌથી પહેલા હિંદુસ્તાની!! એ સૌથી વધારે દેશપ્રેમી!!

ઘરના લીવીંગરુમમાં બેસી યુદ્ધને પ્રોત્સાહન આપતા લોકોને કહેવાનું કે યુદ્ધ થી કેટલા દેશ બરબાદ થયેલા છે જેમાં ઈરાક, સીરિયા, વિયેટનામઅફઘાનિસ્તાન, પેલેસ્ટાઈન, અને હિરોશિમા અને નાગાસાકીની પરમાણુથી થયેલી બરબાદી તો આપણી નજર સમક્ષ છે. તો ભારતને યુદ્ધ માટે ઉકસાવવાળાને ખબર છે કે આ પરમાણુ યુદ્ધમાં કેટલી મા દીકરા વગરની થવાની છે અને કેટલા નિર્દોષ લોકો મરવાના છે? કેટલી બહેનો ભાઈ વગરની અને કેટલી સ્ત્રીઓ સિંદૂર વગરની થવાની છે? દેશપ્રેમ દેશ માટે કુરબાન થવામાં છે, પણ દેશનું ભલુ ઈચ્છવામાં અને દેશની સંભાળ રાખવામાં પણ છે.

સાહિર લુધયાનવી સાહેબ કહે છે

જંગ તો ખુદ એક મસલા હૈ
જંગ ક્યા મસાઅલોકા હલ દેગી

તો આપણે બધા મળી પ્રાર્થના કરીએ વિશ્વશાંતિ માટે દેશની શાંતિ માટે!! જંગથી જો જીતાતું હોત તો ગાંધીજી સત્યાગ્રહ પર ના ઊતર્યા હોત અને આપણને આઝાદી ના મળી હોત.. “દે દી હમે આઝાદી બીના ખડક બીના ઢાલ સાગરમતી કે સંત તુને કર દિયા કમાલ”
વિશ્વપ્રેમ વિશ્વ શાંતિ!!
સપના વિજાપુરા

Posted in ચિન્તન લેખ, Uncategorized | 4 Comments

૨૧ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

મા મૂળો અને બાપ ગાજર

દેખીતી રીતે સીધીસાદી અને સાંભળવામાં રમૂજ પેદા કરે છે તેવી આ કહેવત પાછળ કેટલી ફરિયાદ અને આંસુ છૂપાયેલાં છે! તેને સમજવા ભારતીય સંસ્કૃતિના ભૂતકાળમાં ડોકિયું કરવું જરૂરી બને છે, જ્યાં માબાપ બનતાં પહેલાં પતિપત્ની બનવું જરૂરી હતું.

બાપદાદાનાં સમયમાં પહેલાં તો ઘોડિયા લગ્ન થતાં. જન્મ પહેલાં માબાપ દિકરો આવશે કે દીકરી તેમ ધારીને સામે પક્ષે સંતાનનાં લગ્ન નક્કી કરતાં, પછી બાળલગ્ન થતાં. પછી યુવક કે યુવતીની મરજી જાણ્યા વગર, બંનેએ એકબીજાનું મોઢું પણ જોયું ના હોય અને મા-બાપ લગ્ન નક્કી કરતાં. પહેલાં એક ઘોળમાં પછી એક નાતમાં, એક બોલી, એક ધર્મ, એક પ્રદેશમાં લગ્ન લેવાતાં. કૂ, લોહી, ખાનદાન માટે સૌને અભિમાન રહેતું. વહુ લાવે તો એનું કૂ, મૂળ, વંશાવળી, મા-બાપ, મોસાળ જોઈને સગપણ કરતાં. મા-બાપ, છોકરો કે છોકરી સારાં હોય તો કૂળ, ગોત્ર, કુટુંબ, મોસાળ વગેરે પહેલાં જોતાં. આજે બીજી નાત-જાતમાં, બીજા ધર્મમાં કે બીજા દેશની વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવાં સહજ વાત ની ગઈ છે જેને કારણે મા મૂળો અને બાપ ગાજર જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે.સ્વરૂપ વર્ણસંકર જાતિ ઉત્પન્ન થાય એ સ્વાભાવિક છે.

બે પેઢી વચ્ચેનું અંતર અને ઘર્ષણ જેને જનરેશન ગેપ કહેવાય છે તે સદીઓથી ચાલી આવતી સળગતી સમસ્યા છે. પરંતુ આજના સમયમાં તેનું પ્રમાણ પણ વધ્યું છે. તેનું મૂળ કારણ હવેની પેઢીઓ હાઇબ્રીડ થતી જાય છે. પહેલાં છાણિયુ ખાતર હતું, હવે વિલાયતી ખાતર! મા મૂળો અને બાપ ગાજર હોય તો પાક હાઇબ્રીડ જ થાય ને! મા-બાપ વચ્ચે નાત-જાત, રહેણી-કરણી, આચાર-વિચાર, ધર્મ, ખોરાક, પહેરવેશ, બોલી, સંસ્કારમાં વિસંવાદિતાને કારણે સંતાનનાં ઉછેરમાં અનેક પ્રકારની અડચણો ઊભી થાય છે. સંતાન હંમેશા દ્વિધામાં રહે છે. તેની દશા સેન્ડવીચ જેવી બને છે. મા-બાપમાં છૂટાછેડાનું પ્રમાણ વધે છે. આવાં મા-બાપને કારણે સંતાન અનેક પ્રકારની માનસિક પરિસ્થિતિઓનાં શિકાર બની શકે છે. પતિ-પત્નીનાં સંબંધો ગૂંચવણભર્યા બને છે. પરિણામે મા-બાપની જરૂરિયાતો પૂરી પાડવા, તેમની અપેક્ષાઓને પહોંચી વળવા, તેમની માંગણીઓને સંતોષવા માટે સંતાન નિષ્ફળ જાય છે. મા-બાપ તેમની રીતે અને સંતાનો તેમની રીતે નિષ્ફળ જાય છે. માત્ર અસંતોષ અને ફરિયાદો રહી જાય છે. જે સમાજની સંસ્કૃતિમાં મા મૂળો અને બાપ ગાજર જેવું અસ્તિત્વ ધરાવતાં હોય તેનું આયુષ્ય કેવું અને કેટલું હોય એ તો ભાવિ જ બતાવશે!

હા, પહેલાનાં સમયમાં દીકરી કોઈ ડ્રાઇવર, રસોઇયા કે પોતાનાથી ઉતરતી જ્ઞાતિનાં છોકરા સાથે ભાગી જઈને સંસાર માંડતી. આ પરિસ્થિતિમાં આજે ફેર પડ્યો છે. આજે છોકરીઓ શિક્ષિત બની છે. પરિણામે પોતાનાથી ઉતરતી કક્ષાનો છોકરો પસંદ કરતી નથી. પરંતુ મૂળા અને ગાજર જેટલી અસમાનતા, સાથે રહ્યાં પછી, સંતાન થયાં પછી પ્રકાશમાં આવે છે. જેમાં ક્યારેય રિવર્સ ગિયર હોતું નથી. ક્યાં સહન કરવાનું, ક્યાં છૂટા પડવાનું. હસીને કે મનેકમને સંવાદિતા કેળવવી એ માત્ર સંસ્કારી વ્યક્તિ જ કરી શકે. મૂળા અને ગાજરનું સંતાન, સફરજન કેવી રીતે હોઈ શકે?

આજની પત્નીને પતિનાં મા-બાપ કે તેમનો ઉછેર ગમતો નથી અને પતિ તેના માબાપને છોડી શકતો નથી. તેવા પતિને પત્ની છૂટાછેડા માંગીને સજા કરે છે ત્યારે પેદા થયેલાં સંતાનોનાં ભવિષ્યની પત્ની બનેલી મા વિચાર નથી કરતી. અમેરિકામાં એક માજી મંદિરના ઓટલે બેસીને રડતાંતાં, મારાં ગ્રાન્ડ ચિલ્ડ્રનની સાથે મારી વહુ વાત કરવા નથી દેતી!” મા-બાપ પેટે પાટા બાંધીને એકના એક દીકરાને પરદેશ ભણવા મોકલે અને બીજી નાત-જાતની છોકરી સાથે પ્રેમલગ્ન કરી કુટુંબથી પરાયો થઈ પોતાનો જુદો માળો બાંધીને બેસી જાય ત્યારે કૂમૂળનો તો સવાલ જ રહેતો નથી. ક્યારેક અજાણ્યું, પરદેશી, અયોગ્ય પાત્ર સામે આવી જાય તો પરણ્યા પછી કારણો ઊભા કરીને છૂટાછેડા માટે કેસ દાખલ કરીને ધનિક છોકરાઓ પાસે પૈસા પડાવતી છોકરીઓનાં ઉદાહરણ સમાજમાં જોવાં મળે છે. વળી છોકરાઓ, એકથી વધુ લગ્નેતર સંબંધો રાખીને છોકરીઓને ફસાવે છે. જૂની પરંપરાઓને વળગણીએ વળગાડીને જ્યારે સંસ્કાર, સંસ્કૃતિ, નાતજાત, ધર્મ, કૂળને ગાવીને પવિત્ર બંધનનાં વાડા બહાર લગ્ન થશે ત્યારે અનેક પ્રકારનાં દૂષણોનો સડો દામ્પત્યજીવનને કોરી ખાશે. હા, અપવાદ દરેક પરિસ્થિતિમાં હોય છે પરંતુ તેનાથી સત્ય બદલાતું નથી.

આજે મોટા ભાગના સંતાનોની પરિસ્થિતિ અને ઉછેર મૂળા અને ગાજર જેવો છે. માળી મૂળા અને ગાજરના બી જમીનમાં વાવે છે. તેનો છોડ થાય પછી તેને જમીનમાંથી ઉખાડીને ઉપયોગમાં લેવાય છે. મૂળથી છૂટા પડેલાં મૂળા-ગાજર જેવી આજની જનરેશનની સ્થિતિ છે. મોટેભાગે તેઓ પોતાનાં કુટુંબનાં વડીલો સાથે, જૂનાં સંસ્કારો સાથે જોડાયેલાં રહી શકતાં નથી.

આજનો યુગ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે પ્રગતિ કરી રહ્યો છે. દરેક પ્રકારનું ભૌતિક સુખ આજની પેઢી માટે હાથવગુ છે. જ્યારે આધ્યાત્મિક રીતે અધઃપતન થઈ રહ્યું છે. ભૌતિક દોટ દોડી રહેલ આર્થિક ઉન્નતિ જ જેનો જીવનમંત્ર છે તેવાં મનમેળ અને સંવાદિતા વગરનાં દંપતીની સ્થિતિ મોટેભાગે ધૂંધળી ભાસે છે. આવા સમયે મૂળા અને ગાજરે સંબંધ બાંધતાં પહેલાં વિચારવું જરૂરી બને છે. પતિ-પત્નીના સંબંધો આજીવનનાં હોય છે. આજનાં સંતાનો ભાવિ સમાજનાં બંધારણનાં ઘડવૈયા છે. માટે સશક્ત સમાજ માટે આ વિચારવું જરૂરી બને છે.

Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | 8 Comments

સંવેદનાના પડઘા- ૨૪

શિયાળાની  રાત બરોબર જામી હતી.બધાં પોતાના ઘરમાં રજાઈ ઓઢીને ઘસઘસાટ નીંદર માણી રહ્યા હતા.અને અચાનક રાતના બે વાગે ટેલિફોનની ઘંટડી રણકી.સુરેશે ભર ઊંઘમાંથી ઊઠીને આંખો ચોળતા જ ફોન ઉઠાવ્યો.ચોર…..ચોર ….સામે ભાઈના ઘેર અને ફોન મૂકીને તે સુનિતા લાકડી કયાં છે?લાકડી કયાં છે ?કરતો હાંફળો ફાંફળો લાકડી શોધવા ઘરમાં દોડવા લાગ્યો.  સુનીતા પણ

ચોરનું નામ સાંભળી સફાળી બેઠી થઈ ગઈ અને તમે સાંભળો  છો !ચોર કયાં છે ?મને કહો તો ખરા !!ની બૂમો પાડવા લાગી.એટલામાં તો એમના ત્યાં મુંબઈથી તેમના ભાણેજ જમાઈ આવ્યા હતા તે પણ સુરેશ ચોર…ચોર કરીને દોડતો હતો એટલે સુરેશભાઈના દીકરાનું ક્રીકેટનું રુમમાં પડેલ બેટ લઈને બહાર આવ્યો.સુનિતા બુમો પાડતી રહી ને દોડતા દોડતા સુરેશે કીધું” બાજુવાળા મહેન્દ્રભાઈનો ફોન હતો કે સામેત્યાં આપણા મોટાભાઈના  ધાબા પર તેમણે કોઈ બે માણસ જોયા”.રાતના  બે વાગે ઠંડીમાં ચોર જ હોયને !એટલું બોલતા બોલતા તો તે વરંડામાંથી બહાર રસ્તા પર પહોંચી ગયો.ભાણેજ જમાઈ પણ સુરેશમામાની પાછળ ચોરને પકડવા બેટ લઈને દોડ્યો……

સુરેશના બે ભાઈઓના બંગલા ,નાનો રોડ ક્રોસ કરીને સામેજ હતા.મહેન્દ્રભાઈ ,સુરેશની બરોબર બાજુમાં જ રહેતા હતા.સુરેશના એકભાઈ તેની બરોબર સામેજ રહેતા હતા.મહેન્દ્રભાઈની બરોબર સામે બીજાભાઈ રહેતા હતા.ત્રણે ભાઈઓના ઘરના બધા લોકો અને મહેન્દ્રભાઈના ઘરના બધા બહેનો અને મોટા છોકરાઓ સૌ જેના હાથમાં જે આવ્યું  તે લાકડી,બેટ,હોકી લઈને ચોરને મારવા કે બિવડાવવા કે પોતાનું રક્ષણ કરવા રોડ પર આવી ગયા.બધા પુરુષોને યુવાનો જુદી જુદી દિશામાં ચોરને શોધવા સોસાયટીની ગલીઓમાં ચોર ……ચોર ………કહી  દોડી રહ્યા હતા.

સુનિતા ઘરમાં સૌથી નાનાભાઈની પત્ની હતી . તેથી વડીલોની આમન્યા રાખવા તે જરા કપડાં બદલીને બહાર આવી પણ બધા ભાભીઓ અને છોકરાઓ રોડ પર બૂમાબૂમ કરતા હતા એટલે જેવો સુરેશ ઘરની બહાર દોડ્યો કે તે એક નજર નાખવા પોતાના વરંડામાં આવી અને ત્યારે એણે જયેશભાઈના ઘર પછી બે બંગલા છોડીને ટીકુના ઘરમાં કોઈને કોટ કૂદતું જોયું.એટલે તે પણ જરા 

ઝડપથી કપડાં બદલી બહાર દોડી.તેના મગજમાં વિચારનો કોઈ નવો જ ઝબકારો થયો અને તે મનમાં જ જરા મલકાઈ પણ બહાર આવીને જોયું તો રોડ પર નરેશભાઈનો દીકરો મલય પણ હોકી લઈને ચોરને શોધવામાં મદદ કરવા ઊભો હતો.બધાંએ બે કલાક આજુબાજુનાં બધા રસ્તાઓ અને ગલીઓમાં ફરીને ચોરને શોધવા પ્રયત્ન કર્યો પણ છેલ્લે બધા “સાલો ચોર નાસી ગયો!!!”કહીને પોતપોતાના ઘરમાં જઈને સૂઈ ગયા.

નરેશભાઈ,જયેશભાઈ અને સુરેશ ત્રણે ભાઈઓના બંગલા જુદા હતા પણ રસોડું એક જ ઘરમાં બા રહેતા હતા તેમાં હતું .સુનીતા અને નરેશભાઈના મોટા દીકરાને દીયર-ભાભી જેવી ખૂબ નજીકની મિત્રતા.એકબીજા સાથે અંગત વાતો પણ શેર કરે.સવારના મલય ઊઠીને વરંડામાં  છાપું લઈને બેસે અને સુનીતા  વસ્તારીનું શાક કાપવા લઈ તેની સાથે બેસે.ઘરની ત્રણ બંગલા જ દૂર

મહાદેવનું મંદિર એટલે સવારના રસ્તો પણ પૂજા-દર્શન કરવા જતા  આવતા લોકોથી વ્યસ્ત રહેતો.

તેમના ઘરના બે બંગલા છોડીને ટીકુ રહેતી.તેને પાંચ બહેનો અને ટીકુ સૌથી નાની.બધી બહેનો ખૂબ દેખાવડી અને પૈસે ટકે ખૂબ સુખી એટલે રોજ નવા નવા ફેન્સી કપડાં પહેરી બહાર અવરજવર કરે.

સૌથી નાની ટીકુ  મલયને બહુ ગમે.ટીકુ રોજ સવારે  તૈયાર થઈ કોલેજ જતા પહેલા મહાદેવ દર્શન કરવા જાય અને મલય ટીકુના દર્શન કરવા તે જ સમયે સુનીતાકાકી સાથે ગોઠવાઈ જાય.મલયભાઈએ

ટીકુને પટાવવા કંઈ કેટલાય આંટા તેની કોલેજની બહાર માર્યા પણ ટીકુબેને  મલયને ઘાસ નાંખ્યું નહી.તે સુનીતાને પણ કહેતો કે કાકી “કંઈ પટાવવાનો રસ્તો કહોને” અને સુનીતા હસતી.

એવામાં એક દિવસ ટીકુનું કાઈનેટીક સુનીતાને મલય સવારે બેઠા હતાં અને ત્યાં જ બગડ્યું.ટીકુએ 

બહુ કીકો મારી પણ ચાલુજ ન થાય.સુનીતાએ મલયને સાઈન કરી અને મલય”May I help you?”

કહીને ગયો અને તેણે કાઈનેટીક ચાલુ કરી આપ્યું. “થેક્યું !”કહીને ટીકુ તો કાઈનેટીક લઈને જતી રહી.

પછી દસ દિવસ સુધી તે દેખાઈ નહી.મલયકુમાર તો પોતાનું બાઈક લઈને જાતજાતના હોર્ન મારીને

 તેની કોલેજના  અને ઘરના આંટા મારી થાક્યા.અગીયારમે દિવસે ટીકુબહેનતો સવારમાં  દર્શન કરવા

લટક મટક તૈયાર થઈને મલયને સુનીતા બેઠા હતા ત્યાંથી નીકળ્યા.તેણેતો પહેલાની જેમજ મલયને ઓળખતી જ નહોય તેમ મલયની હાજરીની અવગણના કરી તેની સામે  જોયા  વગર આગળ ચાલવા 

માંડ્યું.ત્યાં તો મલયે જોર જોર થી ગાવા માંડ્યું.

“મતલબ નિકલ ગયા હૈ તો પહેચાનતે નહીં,યું જા રહે હો જૈસે હમેં જાનતે નહી.

હમને તુમ્હેં પસંદ કિયા ,કયા ગુના કિયા,હર એક ગલી કી ખાક તો હમ છાનતે નહીં”

અને આ સાંભળતા જ ટીકુથી જોરથી હસી પડાયું અને ત્યારપછી તેમની દોસ્તી ચાલુ થઈ ગઈ.

ટીકુ નું સાચું નામ તો શર્વરી હતું.પણ ઘરમાં અને બહાર ભાગ્યેજ કોઈ તેને શર્વરીથી ઓળખતું.

ટીકુને મલયની દોસ્તીની હવે આજુબાજુ અને મિત્ર વર્તુળમાં બધાને ખબર પડી ગઈ હતી. ટીકુ ના પપ્પાને સોનાના દાગીનાની ખૂબ મોટી દુકાન  સીજી રોડ પર હતી. તેઓની જ્ઞાતિ સોની હતી.

ટીકુ દેખાવડી ભણવામાં પણ ખૂબ હોંશિયાર  અને ચાલાક કોઈને પણ ગમી જાય તેવી છોકરી હતી.

ટીકુ-મલયની દોસ્તી અને પ્રેમ દિવસે દિવસે ગાઢ થતા જતા હતા.મલયના મમ્મી પદ્મા શેઠાણીથી

બધા ઘરનાંઅને આજુબાજુના પડોશીઓ પણ ડરતા.તેમને બોલવાનું કંઈ ઠેકાણું નહી એટલે કોઈ

વાઘની બોર્ડમાં હાથ નાંખવા તૈયાર નહી.સુનીતાને સુરેશ રાત્રે ફરીને બહારથી આવતા તો  સુનીતા

મલય-ટીકુને તેમના ઘરના કોટનાં બત્તીના થાંભલે કે ઝાડ પાછળ કે ઘરનાં ધાબા પર ઊભેલા જોતી પણ તે કોઈને કંઈ કહેતી નહી.તેમના ધાબાની સીડી ઘરની બહારથી હતી તેથી ધાબા પર કોઈ જાય તો ઘરની અંદર કોઈને ખબર પડતી નહી.

સામે રહેતા મહેન્દ્રભાઈને પણ રાતના મોડા સુધી વાંચવાની ટેવ .તે રોજ આ લોકોને જૂએ

એટલે તેમણે આખા પરિવારને ખબર પડે એટલેજ રાત્રે તમારા ધાબે ચોર છે એવો ફોન કરેલો.

તે રાત્રે સુરેશ જેવો ચોર ચોર કરતો બહાર આવ્યો એટલે મલય ધાબા પરથી ઉતરીને  હોકી 

લઈને રોડ પર આવ્યો અને ટીકુએ પણ કોટ કૂદીને ઘરમાં જઈ તેના પપ્પાને બાજુમાં ચોર આવ્યાછે કહી લાકડી લઈ બહાર મોકલ્યા.

બીજે દિવસે સુનીતા બધું સમજી ગઈ હતી એટલે  સવારે બ્રેકફાસ્ટ કરતા હસતા હસતા આંખ મિચકારીને મલયને પૂછવા લાગી”મલય ચોર ખરો ભાગી ગયો કાલે નહી?”અને મલય મૂછમાં “હા કાકી !”કહી હસવા માંડ્યો.

ટીકુ અને મલય એકબીજાને ખરાં હ્રદયથી ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા પણ જ્ઞાતિનાં વાડામાંથી બહાર નહી નિકળેલાં પદ્મા શેઠાણી કોઈરીતે દીકરાની લાગણીને સમજ્યા નહી. છેવટે ટીકુના પપ્પાએ ટીકુના લગ્ન તેમની જ્ઞાતિના ડોકટર સાથે કરાવી દીધા.તે દિવસે સુનીતાને વળગીને મલય ખૂબ રડયો હતો.

પછી હંમેશ માટે ધંધો કરવા સૂરત ચાલ્યો ગયો…..

હજુ ટીકુ પપ્પાને ઘેર આવે છે ત્યારે મંદિર જતા મલયના ધાબા પર નજર નાંખી ઊંડો નિસાસો નાંખે છે અને તેના ઘરની બહારના બત્તીના થાંભલાને અડીને બે મિનિટ ઊભી  રહેછે……

Posted in Uncategorized | 4 Comments

વાત્સલ્યની વેલી ૨૧) તોફાની બાળક (હાઇપર એક્ટિવ) ડેની!

તોફાની બાળક (હાઇપર એક્ટિવ) ડેની!
કોઈ શાણા માણસે કહ્યું છે કે નિષ્ફ્ળતાને ક્યારેય દિલમાં ના રાખો ; અને સફળતાને ક્યારેય મનમાં ઘર ના કરવાદો!
સાચ્ચે જ ; જયારે અમે એક પછી એક નિષ્ફ્ળતાથી હતાશ થઇ દિલથી હારવાની તૈયારીમાં હતાં ત્યાં જ સૌથી મોટા અધિકારીની એક સહીથી અમને સીટીનું સ્કૂલનું લાયસન્સ મળી ગયું !!
શું થઇ રહ્યું છે એ હજુ સમજીએ તે પહેલાં , એ જ દિવસે ,કોઈ એક બાળકને એની જૂની સ્કૂલમાં પ્રોબ્લેમ થયો હશે એટલે એની મમ્મીએ હેલ્પ લાઈનમાં ફોન કર્યો અને એ લોકોએ અમારાં ડે કેર સેન્ટરનું નામ અને અન્ય માહિતી આપ્યાં એટલે એ લોકો અમારી સ્કૂલમાં આવ્યાં !! ને સોમવારથી એ બાળકનું અમારી સ્કૂલમાં આવવાનું નક્કી થઇ ગયું!
હવે આટલી મોટી સફળતા મળી હતી એ વિષે હજુ કાંઈ વિચારીએ તે પહેલાં અને આટલા મહિનાઓની દોડાદોડી અને ચિંતા વગેરેનો થાક ઉતારીએ તે પહેલાં, અરે હજુ તો આ સ્કૂલનું લાયસન્સ મળ્યું એ સમાચારને પચાવીએ તે પહેલાં જ અમારી સ્કૂલ તો શરૂ થઇ ગઈ ! નવા બાળમંદિરનું ઉદઘાટન શનિ રવિ રાખીને અમે આજુબાજુમાંથી થોડાં કુટુંબોને અને અમારાં જુના- અમારે ત્યાં ભૂતકાળમાં બાળકોને મોકલતાં હતાં -એ સૌ કુટુંબોને અમે બીજા દિવસે સ્કૂલના Open House ઓપન હાઉસમાં નિમંત્ર્યાં.
બે ચાર બાળકો સાથે સોમવારથી અમારી પ્રિસ્કૂલ શરૂ થઇ ગઈ!! અમારાં જીવનનું નવું ચેપટર શરૂ થયું ! અમારી પોતાની સ્કૂલ હોય -અમારું પોતાનું ડે કેર સેન્ટર હોય -એ અમારું સપનું હતું અને આખરે એ સાકાર થઇ રહ્યું હતું!
એ દિવસો વિષે ઘણું લખી શકાય …પણ આ કોલમનું ધ્યેય બાળકો અને બાળકોને લગતાં ,બાળઉછેરનાં પ્રશ્નો અને પ્રસંગો ઉપર કેન્દ્રિત કરીએ છીએ તેથી અમારા ડે કેરના પ્રથમ સ્ટુડન્ટ ડેનીની વાત પર જ આવું.
ડેની આમ અચાનક જ સ્કૂલ બદલીને અમારે ત્યાં અમસ્તો જ નહોતો આવ્યો . શુક્રવારે જૂની પ્રિસ્કૂલમાં એણે એક એની જ ઉંમરના છોકરાને કાંઈક વધારે પ્રમાણમાં શારીરિક ઇજા પહોંચાડી હતી એટલે ડિરેક્ટરે એની મમ્મીને સ્કૂલમાં બોલાવીને ડેનીને કાયમ માટે રજા આપી દીધી હતી!
પહેલે જ દિવસે મારી અનુભવી આંખોએ જોયું હતું કે ડેની એક પડકાર રૂપ સ્ટુડન્ટ હતો . એ પ્રકારનાં બાળકો વિષે મેં અભ્યાસ પણ કર્યો હતો, જો કે ત્યાં સુધી મેં એવાં બાળકને અમારાં ઘેર બેબીસિટીંગમાં રાખ્યાં નહોતાં . પ્રત્યેક માતા પિતા પોતાના સંતાનને એક નોર્મલ જીવન મળે , એ બીજાં બાળકોની જેમ સૌ સાથે હળીમળીને રમે એવું ઇચ્છતાં હોય છે. પણ કોઈ બાળક જરા શરમાળ હોય તો કોઈ વાચાળ ! કોઈ શાંત હોય તો કોઈ તોફાની ! પણ એમ છતાંયે આ બાળકો સહજ સ્વાભાવિક રીતે નોર્મલ જ ગણાય . તે સિવાય કેટલાંક બાળકોમાં જન્મ જાત કોઈ માનસિક અસમતુલન હોય; પણ
કેટલાંક બાળકો જન્મથી નહીં પણ જે વાતાવરણ કે જે સંજોગોમાં તેમનો ઉછેર થાય તેને લીધે હાઇપર એક્ટિવ થઇ જતાં હોય છે! (ADHD ) એટેનશન ડેફિસિઅન્સી અને હાઇપર એક્ટિવિટી ડિસઓર્ડર ! એ બાળકો પોતાની દુનિયામાં જ મસ્ત હોય! ના કોઈ નિયમને અનુસરે ના કોઈ સૂચન ઉપર ધ્યાન આપે ! જો કે કોઈ પણ મા બાપ પોતાના સંતાનની આવી મુશ્કેલી વિષે ક્યારેય પહેલી મુલાકાતમાં તો એ વાત ના જ કરે એ સ્વાભાવિક છે. બાળકને મંદ બુદ્ધિનું કે વલોપતીયો કે તોફાની -હાઇપર સ્વભાવનું છે એવું લેબલ લગાડવું કયાં મા બાપને ગમે ? ડેનીનું વર્તન એવું જ હતું! જે મનમાં આવે તે કરે! આગળ પાછળનો વિચાર ના કરે! દા ત . પહેલે જ દિવસે એ મંકી બાર ઉપરથી ભુસ્કો મારવા જતો હતો ને મેં એને પડતાં રોક્યો ! એટલે કે આવાં બાળકો અવિચારી કામ કરતાં અચકાય નહીં! ખુબ સાંભળવું પડે !સોમવારે સાંજે ડેનીની મમ્મીએ પેટ છૂટી વાત કરી ! એણે બધો દોષનો ટોપલો એના એક્સ હસબન્ડ પર ઢોળ્યો હતો . ઘરમાં ઝગડાં કંકાસથી પણ બાળકોના મન પર માઠી અસર થતી હોય છે. જો કે, અમારાં સેન્ટરમાં હજુ બે ચાર બાળકો જ આવતાં હતાં અને મારી સાથે એક મદદનીશ ટીચર બગુસ્લાવા હતી જે ધીરજથી કામ કરે એવી હોવાથી એ ડેનીને સાંભળતી.
ડેની અમારાં ડે કેરમાં પૂરાં બે વર્ષ રહેલો અને ખુબ તોફાની અને કદાચ અળવીતરો કહીએ તો પણ એણે ક્યારેય એવું પરાક્રમ કર્યાનું યાદ નથી જેવું એની મમ્મી અને નાનીએ અમને કહ્યું હતું! એટલું જ નહીં એવો કોઈ અકસ્માત પણ થયો નહોતો . હા,આવાં હાયપર એક્ટિવ બાળકોમાં ધીરજનો અભાવ હોય એ સ્વાભાવિક છે. પણ મારો આટલાં વર્ષોનો અનુભવ કહે છે કે એ બાળકોને પણ જો એમના રસની પ્રવૃત્તિમાં જકડી રાખીએ તો એટલો સમય એ બીજાં હોંશિયાર બાળકોની જેમ સમાર્ટનેસ બતાવે છે. મેં જોયું કે ડેનીને મ્યુઝિકમાં રસ પડતો , અને બાળગીતો સાથે ડાન્સ પણ કરે! ઘરે રહીને બેબીસિટીંગ કરતી ત્યારે મ્યુઝિકની ઘણી પ્રવૃત્તિઓ મેં ભેગી કરી હતી .ધીમે ધીમે અમારાં ડેકેરના સમય પત્રકમાં મ્યુઝિક કે જે બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ માટે જરૂરી છે તેનું સ્થાન મહત્વનું થઇ ગયું.
સીટીનું લાયસન્સ આવ્યું એટલે હવે સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટનું DCFS નું ઇન્સ્પેક્શન શરૂ થયું. ડી સી એફ એસ નું કામ બિલ્ડીંગ કેવું છે એ જોવાનું નહોતું ; હું સ્કૂલમાં બાળકોને શું શીખવાડું છું ,કેમ અને શા માટે શીખવાડું છું એ જોવાનું હતું. જે વિષે હું આટલું ભણી હતી તે ડે કેર માટેના હેતુ ,ઉદ્દેશ અને એનીપાછળની મારી ફિલોસોફી વગેરે જોવાનો અને તપાસવાનો અને સતત ગુણવત્તા જળવાઈ રહે તેની દેખરેખનું કામ ડી સી એફ એસનું હતું.
ડે કેરમાં ત્રણ ચાર વર્ષના બીજાં ચારએક બાળકો હતાં જેમાંથી બે બાળકો મારે ત્યાં અમે જયારે હાઉસમાં રહેતાં હતાં ત્યારે ત્યાં પણ આવતાં હતાં. . એટલું જ નહીં પણ ક્યારેક ડે કેરમાં રમવા (ડે કેર સેન્ટર આખું સેટ અપ થઇ ગયેલું) પણ આવતાં હતાં . સ્વાભાવિક રીતે જ આ ડે કેર એમને મન જાણે કે એમનું પોતાનું જ હોય તેમ લાગતું હતું કારણ કે એમણે અમને મુશ્કેલીના બધાં પગથિયેથી પસાર થતાં જોયેલાં . એ બે ભાઈ બહેન કેરન અને માઈકલે મને એક કાગળ પર લખીને આપેલું કે ડે કેરનું નામ ‘કેરન અને માઇકલનું ડે કેર’ એમ રાખજો ! એટલે કે પુરા આત્મવિશ્વાશથી ઉછરતાં પાંચ છ વર્ષનાં કેરન અને માઈકલને આ હાઇપર એક્ટિવ ડેની પહેલે દિવસથી જ ના ગમ્યો !
પણ આ વાત મેં તમને શા માટે કહી ?
કારણ કે -બેબીસિટીંગ કરતાં આ ક્લાસરૂમના અનુભવો તદ્દન જુદા હતાં ,એની વાત મારે કરવી છે!
હા, બીજે અઠવાડીએ સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટનું ઇન્સ્પેક્શન શરૂ થયું ત્યારે આ બધાં બાળકોએ જે રીતે મારી પરીક્ષા લીધી એ વાત્સલ્યની વેલીના લાડ પ્રેમની વાત ,જે હૂંફથી બાળક ખીલે છે એ વ્હાલપની મધુર વાત ,જાણે કે હજુ ગઈ કાલે જ બન્યું છે એમ રોમાન્ચ અનુભવતી ત્રણ દાયકા પૂર્વેની વાત, આવતે અંકે !

Posted in ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ, માહિતી લેખ, વાત્સલ્યની વેલી | 4 Comments

૨૪ – કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

હા,

એને પણ પોતાનો સાથ છોડી

ઊડી જતાં પક્ષીને નિહાળીને દુઃખ થયું હશે!

કિંતુ પક્ષીના માળાને વેરવિખેર કરી નાખવાનો વિચાર

વૃક્ષને ક્યારેય આવ્યો નથી, કદાચ તેથી જ

સૂર્યાસ્ત પહેલાં કિલ્લોલ કરતાં વૃક્ષ ભણી પાછાં ફરે છે

પંખીઓ…

અનાયાસે આ કવિતા વાંચી. હંમેશા એવું જ બને કે વાંચીને આપણે વિચારતા તો થઈ જઈએ અને એ વિચારો આપણને આખેઆખા ભૂતકાળ સુધી તાણી જાય. આજે આ કવિતા વાંચીને એ મને કેટલાક વર્ષો પહેલાની એક સવાર સુધી લઈ ગઈ અને યાદ આવ્યા અવંતિકાબેન.

એ દિવસે એમની આંખોના બંધ તમામ પાળો તોડીને વહી રહયા હતા. એકધારા, સતત. કોણ જાણે કેટલાય વર્ષોથી રોકી રાખેલી વ્યથા વાદળ બનીને વરસી રહી હતી. કદીક અમસ્તી અમસ્તી છલકાઈ જતી આંખોની પાછળ બંધાઈ રહેલું સરોવર કદાચ ફરી ક્યારેય ન છલકાવાની નેમ સાથે આજે ઉલેચાઈ રહ્યું હતું.

કોણ હતા એ? ઝાઝી ઓળખ તો નહોતી. જે થોડી ઘણી ઓળખ હતી એ હતી એમના ચહેરા પર દેખાતી ઉદાસી. આ જ જાણે એમની ઓળખ બની ગઈ હતી. જાણે આ જ એમનો સાચો ચહેરો હતો. એ ઉદાસી વગરનો ચહેરો જો સામે આવે તો કદાચ એમને ઓળખવામાં થાપ ખાઈ જવાય એટલી હદે એ એમ જ યથાવત યાદ રહી ગયેલો ચહેરો હતો. જો કે એ ઉદાસીમાં ક્યાંય નિરાશાની ઝીણી અમસ્તી ય રેખા નહોતી જ વળી..

ક્યારેક અલપ-ઝલપ મળવાનું બન્યું છે એમને પણ ક્યારેય એમણે કોઈનાય માટે પોતાની દુનિયામાં પ્રવેશવાની ડોકાબારી જરા અમસ્તી પણ ખોલી નહોતી કે જેનાથી એમની એ ઉદાસ દુનિયામાં ઝાંખી શકે. એ એક દિવસે પાર્કમાં ચાલતા ચાલતા એ વૉકિંગ ટ્રેકની બહારના બાંકડે અડોઅડ આવીને બેઠા. બે-પાંચ પળની ચૂપકી પછી સામસામેના સ્મિતવિનિમય પછી મેં જ મારી ઓળખ આપીને વાતની શરૂઆત કરી. રોજ જ એકનો એક ચહેરો એક જ સમયે જોવાથી અજાણપણાનો ભાવ પણ સાવ નહોતો રહ્યો અને એટલે જ કદાચ એમણે એમના વિશે બે શબ્દ કહ્યા.

“ હું અવંતિકા.”

બસ આથી વધુ કશું જ નહીં પણ ત્યારપછી મળવાનું થાય તો કેમ છો થી માંડીને એકબીજાના ખબર પૂછવા સુધી વાતનો દોર લંબાતો.

બે દિવસના ઘેરાયેલા વાદળો પછીની એ સવાર જરા વધારે ઉજાસમય હતી.

“મને ઊગતા સૂર્યનો ઉજાસ અને આથમતા સૂર્યની લાલિમા જોવી બહુ ગમે.” મારાથી સ્વભાવિક જ બોલાયું.

“ગમે તો મને પણ છે પણ આથમતા સૂર્યની પાછળ ઉતરી આવતી રાતનો અંધકાર મને અકળાવી દે છે.”

“ અરે ! પણ એ અંધકારના લીધે જ તો આ ઉજાસ વધુ સુંદર નથી લાગતો?” વાતનો દોર જરા આગળ વધ્યો.”

“હા! ખરેખર જો અંધકાર પછી અજવાસ છે એની ખબર હોય તો ચોક્કસ ગમે પણ જેના જીવનમાં અંધકાર પછી પણ ઉજાસ હશે જ એની ખાતરી ન હોય એને અંધકારનો બહુ ડર લાગે.”

“હવે? આગળ શું બોલવું?

હજુ એટલી આત્મિયતા નહોતી કેળવાઈ કે આમ સીધા જ કોઈની અંગત વાતમાં આગળ વધી શકાય. અવતિંકાબેન પણ ખામોશ.. આમ પણ જાણે ઉદાસી અને ખામોશી જોડકીબેનો જ ને!

કશું જ બોલ્યા વગર હળવેથી એમનો હાથ મારા હાથમાં લીધો. હાથની હૂંફથી લાગણીઓ ઓગળી. મારા હાથ પર બે ટીપા પસર્યા અને ધીમે ધીમે એ રેલાયા અને પછી તો છલકાયા…ક્યાંય સુધી એ રેલાતા રહ્યા, વહેતા રહ્યા.

અંતે એક જે વાત સમજમાં આવી એ હતી એમની કારમી એકલતા.

દિકરો સમજણની સીમાએ હતો ને પતિનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું. જીવન સાવ અટકી ના પડ્યું. ખોડંગાતુ ખોડંગાતુ પણ આગળ તો વધતું જ રહ્યું. દિકરાની તમામ ઈચ્છા પુરી કરવી એ જ એમનું કર્મ અને ધર્મ બની રહ્યા.

અહીંથી આગળની વાત મોટાભાગના પરદેશમાં સ્થાયી થયેલા સંતાનોના મા-બાપ સાથે બનતી હોય એવી જ છે.

“આજે દિકરો પરદેશમાં સ્થાયી થઈ ગયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી આજે આવીશ કાલે આવીશના એના વાયદા ય હવે તો બોદા લાગે છે. એવા ય સમચાર સાંભળ્યા છે કે કોઈની સાથે લિવ-ઈન્ રિલેશનશીપથી જોડાયો છે. કદાચ એના આવા પગલાથી હું નારાજ થઈશ એવું માનીને મારી સાથે વાત નથી કરતો. બધા સલાહ આપે છે કે હવે તો નિવૃત્ત લોકો માટે ખુબ સગવડભર્યા અને આરામદાયી ઘર બન્યા છે એમાં જઈને રહું.” અવંતિકાબેન જરા ખુલ્યા.

એક રીતે જોવા જઈએ તો લોકોની સલાહ પણ સાચી જ છે. એકલવાયાપણું જ એમને કોરી ખાતું હશે એ સીધી વાત હતી. ઉંમરની સાથે આવતી માંદગી કે શારીરિક તકલીફોમાં પણ સાથે કોણ ? આ શહેરમાં નથી કોઈ સગા-વહાલા કે જે આવી કોઈ તકલીફોમાં એમને સાચવે.

“ તો શું વિચારો છો?” મારાથી પૂછાઈ ગયું. સલાહ આપવા જેવો સંબંધ કે એટલો સેતુ ય નહોતો બંધાયો પણ સહાનુભૂતિ તો ઊભી થઈ જ હતી.

“કાશ એવું હું કરી શકું.”

“કેમ એ પગલું લેવામાં પાછા પડો છો?”

“ દિકરો છે મારો. એણે જે કર્યું એ એની નાદાની ય ન કહેવાય કારણકે એને જે યોગ્ય લાગ્યું એમ એણે કર્યું પણ હું તો મા છું ને?હું મારું વિચારું તો એ માત્ર મારો સ્વાર્થ જ જોયો કહેવાય ને? ક્યારેક મા યાદ આવે અને મળવા આવે તો? સાવ એમ ઘર બંધ કરીને જતી રહું તો કેવાય નિસાસા ના પડે એને? સંતાનોને સમજાવી શકાય, ખોટું કરતાં હોય તો વાળી પણ શકાય અને તેમ છતાં ન માને અને એમની મરજી મુજબ કરે તો એમનું નસીબ. મારા તો આશીર્વાદ છે કે એ સુખી જ થાય પણ ન કરે નારાયણ અને એને કોઈ તકલીફ પડી તો? સુખમાં તો મા નહીં સાંભરે પણ દુઃખમાં તો આપણે અત્યારે ય ઓ મા..જ બોલી દઈએ છીએ ને? મારા અંતઃકરણથી હું ઈચ્છું કે એ એના વરસો-વરસ સુખમાં જ જાય. મારા નસીબે કદાચ એને ક્યારેક એની મા યાદ આવે તો? એ નિવૃત્તધામમાં કંઈ થોડો આવીને રહી શકે?”

અવંતિકાબેનની નજરમાં ઉલેચાઈ ગયેલા આંસુ પછી કોરું રણ દેખાતું હતું. મારી નજર સામે દેખાતા ઝાડ પરથી ઊડવાની તૈયારી કરતાં પંખીઓ દેખાતા હતા. અવંતિકાબેન પણ આવા જ ઊડી ગયેલા પંખીનો માળો સાચવીને બેઠા હતા ને? રોજ સવાર પડે અને માળામાંથી ઊડી જતાં પંખીને જોઈને ઝાડને પણ ખાતરી હશે કે એ સાંજ પડે પાછા આવશે? અને તેમ છતાં ય એ પંખીઓનો માળો ક્યાં વિખેરી નાખે છે? અને ઘણે દૂર ઊડી ગયેલાં પંખીઓને પણ ખાતરી હશે જ ને કે સાંજ પડે પાછા આવશે તો એમનો માળો તો જેમ મુકીને ગયા છે એમ સચવાયો જ હશે અને એટલે જ એટલા જ કલરવ કરતાં પાછા ફરતાં હશે ને? તો પછી આ તો એક મા… એ કેવી રીતે પોતાનો માળો વિખેરી શકે?

કાવ્ય પંક્તિ-પ્રભુ પહાડપુરી

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | 5 Comments

૨૦ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

ધરતીનો છેડો ઘર

જીવનની શરૂઆત એટલે બાળપણ અને અંત એટલે ઘડપણ. આ સફરમાં ચાલો, ઘર ઘર રમીએ કહીને જીવનની શરૂઆત કયા બાળકે નહીં કરી હોય? પત્તાનો મહેલ કે દરિયાની ભીની રેતીથી બનાવેલો મહેલ કે પછી તું મમ્મી અને હું પપ્પા કહીને સંબંધોનો માળો ગૂંથીને ઘર બનાવ્યા વગરનું બાળપણ હોઈ જ ના શકે. યુવાનીમાં ઘર માટેનાં સપના અને ઘડપણમાં ઘરની વ્યાખ્યા, જીવનના અંતિમ પડાવ પર દેહરૂપી ઘર છોડીને, નામ-સરનામું બદલીને ચાલ્યા જવાનું. આમ જીવનયાત્રા ઘર સાથે સંકળાયેલી છે.

એક બહેને મને પૂછ્યું, તમારું ઘર મોટું છે? મારું તો નાનું છે.” જવાબ આપતાં પહેલાં વિચાર આવ્યો, શું ઘર મોટું કે નાનું હોઈ શકે? ગટરનાં પાઇપ કે ઝૂંપડાને ઘર બનાવીને રહેનારા લોકો પણ છે. શ્રીમંત વિસ્તારમાં મોટું કે ઈંટિરીયર ડેકોરેશન, ભૌતિક સાધનો અને આધુનિક સુવિધાથી સજ્જ ઘરને તો મકાન કહેવાય. જ્યાં પરિવારમાં પ્રેમ અને ઉષ્મા હોય, એકબીજા માટે ત્યાગ અને બલિદાનની, એકબીજાની લાગણીઓને સમજવાની ભાવના દરેકના દિલમાં રહેતી હોય, જ્યાં સૌ પોતાના માટે નહીં, એકબીજા માટે જીવતા હોય તેને ઘર કહેવાય. જ્યાં બાળકો કિલ્લોલ કરતાં હોય, વડીલોનું માનસન્માન સચવાતું હોય, અતિથિઓનો આદર-સત્કાર થતો હોય, ચહલ-પહલ હોય, અવનવા ઉત્સવોની ઉજવણી થતી હોય તે ઘર સ્વર્ગ સમાન છે.

સાંજ પડે પક્ષીઓ પણ તેમના માળામાં પાછા ફરે છે. દુનિયામાં ક્યાંય પણ જાઓ, જે આવાસ તમને આકર્ષતું હોય, કામ પતે અને ઘરે પાછા ફરો ત્યારે મન હાશકારો અનુભવે ત્યારે લાગે કે ધરતીનો છેડો ઘર છે. હા, ભમતા જોગીઓ માટે ઉપર આકાશ અને નીચે ધરતી એ જ એમનું ઘર હોય છે. બાકી માનવ માટે હરી-ફરીને છેલ્લો વિસામો એટલે ઘર.

માણસ એકલો આવે છે અને એકલો જાય છે પરંતુ ખુદના ખીલવા અને ખરવાની વચ્ચે તેને મહેકવું હોય છે. તેના માટે તેને કોઈ જગ્યા જોઈએ છે જ્યાં તે ખીલીને પાંગરી શકે અને એ છે તેનું ઘર. પ્રેમ અને લાગણીઓ ભેળવીને ગૃહસ્થ અને ગૃહસ્થીના સંયોજનથી ઇંટ, રેતી, સિમેન્ટનાં મિશ્રણથી જે માળખું ઉભું થાય એ ઘર છે. એવા ઘરની દિવાલો મજબૂત હોય છે. જ્યાં દિવાલો મજબૂત હોય અને કુટુંબ ભાવનાથી રંગાયેલી હોય ત્યાં બહારનાં ઝંઝાવાતો વચ્ચે પણ ઘરનાં સભ્યો સુરક્ષીતતા અનુભવે છે. પોતાનું ગાદલું, ઓશીકુ, ઓઢવાનું હોય, આસપાસ પોતીકાપણાની સુવાસ હોય, જ્યાં સૂકો રોટલો કે ખીચડી ખાઈને પણ ઓડકાર આવે, એ ઘર જીવંત હોય છે જે તમને તમે દુનિયાના ગમે તે છેડે હો, તે આવકારો અને હાકારો આપવા સદાય તૈયાર હોય છે. આપણું ઘર એટલે જીવનમાં સેવેલા સપનાઓનું મેટરનીટી હોમ. જે આપણી પળેપળનું સાક્ષી હોય છે. જ્યાં બોલાયેલાં શબ્દોનાં પડઘા સંભળાતા હોય છે. જ્યાં વિતેલાં વર્ષો, પુરાણી યાદોનો ખડકલો અને વૈભવ ભરેલો ઇતિહાસ હોય, જ્યાં જીવનનાં અગત્યનાં નિર્ણયો લેવાયાં હોય, જ્યાં તમારું બીજ રોપાઈને વૃક્ષ બન્યું હોય ત્યાં તમારા ઉછેર સાથે ભલા કેટકેટલી કડવી-મીઠી યાદો, ગમા-અણગમા, ફરિયાદો અને સ્મૃતિઓ સચવાયેલી હોય છે! વળી હરતા, ફરતા, રતા માણસનો ખીલો તો એ ઘર સાથે જ જોડાયેલો હોય છે કારણકે અંતિમ વિસામો પણ ત્યાં જ મળે છે.

અંતિમ સમયે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરેલી, મૃત્યુના બીછાને સૂતેલી વ્યક્તિનો જીવ નીકળતો ના હોય ત્યારે એનો જીવ પોતાના ઘરમાં હોય છે અને જેવી વ્યક્તિને ઘેર લઇ જવામાં આવે છે પછી ભલે તે કોમામાં હોય પણ પોતીકુ ઘર તેને હા આપે છે, અને તેનો જીવ નિરાંતે શરીર છોડીને જાય છે.

સાચું પૂછો તો ધરતીનો છેડો એક માત્ર વૃદ્ધ વ્યક્તિ જ બતાવી શકે જે તેના જીવનનો અંતિમ પડાવ હોય છે. પોતાનું ઘર છોડીને ઘરડા ઘરમાં અંતિમ શ્વાસ લેતા વૃદ્ધોની વ્યથાનું તો પૂછવું જ શું? ક્યારેક માતા-પિતાએ વૃદ્ધાવસ્થામાં બે બાળકો વચ્ચે વહેંચાવું પડે છે. શું એ ઘર છે?

એક જાણીતા ગીતના શબ્દો યાદ આવે છે. “સાંવરીયો રે મારો કોઈ પૂછે કે, ઘર તારું કેવડું? મારા વાલમજી, બાથ ભરે એવડું …” જ્યાં પ્રેમ છે ત્યાં બાથમાં સમાએવડું ઘર પણ પૂરતું છે. ઘર માટે વિશાળતાની જરૂર નથી. વિશાળ હૃદય પૂરતું છે પરંતુ કળિયુગની આ કઠિણાઈ છે. લાગણી વિસરાઈ છે, ઔપચારિક્તા રહી ગઈ છે. ઘર મોટાં થયા છે, દિલ નાનાં થયા છે. પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે, રહેવું ક્યાં …? પરંતુ એક વાત નક્કી છે કે ધરતીનો છેડો ઘર. ભલે પછી આજે જીવનના અંતિમ પડાવ પર સફર કરતાં કેટલાંક વૃદ્ધો માટે ધરતીનો છેડો ઘરડાંઘર હોય!!!

Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | 8 Comments

સંવેદનાના પડઘા -૨૩ વિજયા નો વિજય

ધર્મજ ગામમાં હાહાકાર મચી ગયો હતો.પેલા સાકરચંદઅમીનની વિજયાવહુ ત્રણ દીકરીઓને લઈને ઘર છોડી રાતોરાત નાસી ગઈ!!!!!!!!! સાકરચંદ અને તેની પત્ની તો  સવારમાં ઊઠીને ત્રણે દીકરીઓ અને વિજયાને નહી જોઈને  ગભરાઈ જ ગયા ! પહેલાતો તેમના સ્વભાવ મુજબ સાકરચંદ ગુસ્સામાં  ખૂબ બરાડ્યા.પછી દીકરો તો બહારગામ હોઈ ઘરની વાત  બહાર જવા દેવા માંગતા    હોવાથી પોતેજ માસ્તરના ગામ વિજયાને ઘેર ઊપડ્યા.બહાર જ જીપ ઊભી રાખી ગાળો દઈ ઘાંટા પાડવા લાગ્યા.પણ તેમને ખબર પડી કે વિજયાને છોકરીઓ અહીં નથી તો જરા ખસિયાણા પડી ગયા.હવે ઉપરથી હેડમાસ્તર વિજયાના પિતા તેમને પૂછવા લાગ્યા કે” તમે એવું તો શું મારી દીકરી સાથે વર્તન કર્યું કે મારી સોના જેવી દીકરીને ઘર છોડવા મજબૂર થવું પડ્યું.?”ત્રણ દીકરીઓને લઈને દીકરી કયાં ગઈ હશે તેના વિચારમાત્રથી હલી ગએલા માસ્તરે સાકરચંદના ખભા હચમચાવી પૂછ્યું “કયાં શોધું મારા આંખના રતનને મને જવાબ આપો???”કહી ધ્રુસકે  ધ્રુસકે રડી પડ્યા.સાકરચંદ “હું બધે તપાસ કરાવું છું કહી” જીપમાં બેસી  ચાલ્યા ગયા.પોતાના દીકરાને તાબડતોબ પાછો બોલાવી લીધો.વિકાસ ઘેર આવ્યો તો કબાટમાંથી વિજયાનો લખેલ કાગળ મળ્યો .

તેમાં જાણે પન્ના નાયકના શબ્દો લખેલા હતા

  કોઈની બુદ્ધિના પાંજરામાં લાગણીનું પંખી થઈ

  ટહુકા કરવાનું મને મંજૂર નથી.

સાકરચંદે વિકાસને વિજયાને લેવા મોકલ્યો પણ હવે બહુ મોડું થઈ ગયું હતું.વિજયા પાછી ફરવા કોઈપણ ભોગે તૈયાર નહતી .ન એ વાતાવરણમાં એની દીકરીઓને ઉછેરવા મોકલવા એ તૈયાર હતી.વિકાસના ગયા બાદ જે પરિસ્થિતિમાં તેણે ઘર છોડ્યું હતું તે એક પછી એક તેના માનસપટ પર છવાતું જતુ હતું

વિજયાનું માથું આખી રાતના ચાલી રહેલ વિચારોથી અને ડહોળાએલ  ઉદાસીન મનને લીધે ફાટફાટ થઈ રહ્યું હતું.ગર્ભાવસ્થાને લીધે આમ પણ તેની તબિયત થોડી નરમ ગરમ રહેતી હતી.ખાવાનું કંઈ ભાવતું નહીં અને  થોડું ખાય તે પેટમાં ટકતું નહી.સાથે સાથે ત્રણ દીકરીઓનું ધ્યાન રાખવાનું તેમને સ્કૂલે મોકલવા વિગેરે તો ખરું જ.ભણેલી ગણેલી વિજયાને તો બે દીકરીઓ અંબા અને અંબિકા આવ્યા પછી બાળક જોઈતું જ નહતું પરંતુ  તેના સરમુખત્યારશાહી ચલાવતા સસરા અને સંકુચિત માનસ ધરાવતા સાસુની આગળ તેના પતિનું  કંઈ ઉપજતું નહી.તેમની વાતોમાં આવીને જ ત્રીજી દીકરી અંબાલિકા આવી હતી.દીકરો તો જોઈએ જ.તેના વગર આપણો  વંશ આગળ ન વધે.આપણો આટલો મોટો ભર્યો ભાદર્યો કારોબાર કોણ ચલાવે? પોતાના માતા-પિતાના રોજના દબાવથી તેના પતિ વિકાસે પણ વિજયા પર દબાણ કર્યું અને  અંબાલિકા આવી.

અંબાલિકાના જન્મ સમયના તેના સાસુના શબ્દો હજુ તેને યાદ છે. આ ત્રીજો પાણો જણ્યો  વિજીએ.ત્રીજી દીકરી આવી જાણ્યા પછીતો એ તેને જોવા દવાખાને પણ આવ્યા નહોતા.અને ઘેર આવી ત્યારેતેના ઘરમાં પગ મૂકતા જ કહે “કોણ જાણે દીકરાનું મોં જોવાનું મારા નસીબમાં ભગવાને ક્યારે લખ્યું હશે? “આવી સાસુની વાહિયાત વાતો સાંભળીને વિજયા સમસમીને રહેતી. એને માટે તો એની દીકરીઓ દીકરા જેવીજ હતી.તેને તો દીકરા દીકરીમાં કંઈ જ ભેદ નહોતો અને એની દીકરીઓ તો નામ પ્રમાણે ગુણ ધરાવતી સાક્ષાત્ દુર્ગાના અવતાર સમી  તેજસ્વી અને શાણી.વાકચાતુર્યમાં તો એક થી એક ચડે.અંબાલિકાના જન્મસમયે તેની સાસુએ ઘરફેરો કરીએ તો દીકરો આવે એમ કહી વિજયાને પિયર ન મોકલી.તેમનાં ઘેર કામ કરતા શારદાબેન જ તેની પાસે રહેતા.એણે કેટલા વાના કર્યા છતાં બાળક બંધ થવાનું ઓપરેશન પણ ન કરાવવા દીધું.અને  વિજયાને ઓપરેશન કરાવવું છે તેવી ખબર પડતાં જ વિકાસને અગત્યનું કામ છે કહી બહારગામ મોકલી દીધો હતો.

પણ  હવે તો પાણી હદ વટાવી ચુક્યુ હતું.આગલી રાત્રે તેણે તેની સાસુને રુમમાં રાત્રે દૂધ આપવા જતા જે વાત સાંભળી તેનાથી તો તે સાવ ડઘાઈ જ ગઈ અને આખી રાત સૂઈ ન શકી.હવે તેણે શું કરવું તે માટે પોતાનું મન મજબૂત કરી લીધું હતું. તેના સારા નસીબે તે બીજે દિવસે દીકરીઓને  સ્કુલે મૂકવા ગઈ ત્યાં તેને રસ્તામાં તેના મામાની દીકરીનો  ડોકટર પતિ સ્કુલના બાળકોના હેલ્થ ચેકઅપના કેમ્પ માટે આવેલ તે મળ્યો.તેને જોતાંજ તેનું ભરાએલ મન વરસી પડ્યું.વિજયાએ પોતાનું મન ખાલી કરતા બઘી વાત કરી અને એ પણ કે હવે તો આ લોકોએ હદ વટાવી દીધી છે જૂઓને કાલે મારા સાસુ મારા નણંદને કહેતા હતા કે 

“લે ડોકટર ને આટલા પૈસા પહેલા આપી આવજે.સોનોગ્રાફીમાં ખબર પડે કે દીકરી છે તો તેને  એવું ઈજેક્શન અને દવા બંને આપી દેકે વિજ્યાને ખબર નપડે અને ગર્ભપાત થઈ જાય.”

વિજયાના બનેવી ગવર્મેન્ટ હોસ્પિટલ ના  ડિરેક્ટર બોર્ડમાં હતા.તે રહેતા પણ અમદાવાદ હતા.વિજયાના  સાસરિયાઓની વાતેા તેણે ઘણીવાર પોતાની પત્ની પાસેથી સાંભળી હતી પણ આજે વિજયાના મોં એ થી સાંભળ્યા પછી તેમણે વિજ્યાને પોતે બધીજ પ્રકારની મદદ કરશે તેવી ટાઢક બંધાવી.

વિજયાદશમીને  દિવસે જન્મી હોવાથી ગામના હેડમાસ્તર પિતાએ તેનું નામ વિજયા રાખ્યું હતું.એમ.એસ.સી થએલ વિજ્યાને તેના સસરાએ તેના પિતા પાસે સામેથી માંગીને પુત્રવધુ બનાવી હતી. કેટલાય વીઘા જમીનના માલિક સસરા ધર્મજ ગામમાં તમાકુની ખેતી ખેડુતો પાસે કરાવી અઢળક કમાતા.તેની સાસુ પણ ગરીબ ખેડૂતોને ઊંચા વ્યાજે પૈસા આપી તેમના દરદાગીના પૈસાપેટે રાખતા,એવો ધીરધારનો ધંધો કરતા. મદયમવર્ગી હેડમાસ્તર પિતા આવા સુખી ઘરના લોકો પોતાની દીકરીને સામેથી માંગીને લઈ જાયછે તો મારી દીકરીના સદ્દભાગ્ય  એમ તે વખતે સમજતા.ઘરમાં પૈસાની તો કોઈ કમી જ ન હતી તેથી વિજયા  આટલું ભણેલી હોય તો પણ તેને નોકરી કરવા તો જવા જ ન દે!!પણ માત્ર પૈસાથી જ સુખ ઓછું મળે છે? 

વિજ્યાનો તેના સાસરાના કુટુંબના વિચાર સાથે કોઈ તાલમેલ નહતો. કયાં  વિજયા અને તેના શિક્ષક પિતાની ઉચ્ચ  ,માનવતાવાદી સુશિક્ષિત વિચારસરણી અને કયાં તેના તાનાશાહી સાસુ-સસરાની જુનવાણી,સંકુચિત અભણ  વિચારસરણી .વિજ્યા હમેશાં અકળાતી પણ તેના પિતા હમેશાં  તેને ધીરજ ધરવાનું કહેતા.એમાં વિજયા એકદમ કુશાગ્રબુદ્ધિવાળી અને ભણવામાં પણ અવ્વલ અને વિકાસ સરળ સામાન્ય અને પિતાની તાનાશાહીથી દબાએલો.

પણ હવે વિજયાની ધીરજનો અંત આવી ગયો હતો.પહેલાંતો એક સણસણતો કાગળ લખી તેના પતિના કબાટમાં મૂક્યો. તેની ત્રણે દેવી લક્ષ્મી,સરસ્વતી અને દુર્ગા જેવી દીકરીઓને પોતાની સાથે  લઈને અડધી રાત્રે ,પોતાની જાત પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ સાથે  ,પતિનું ઘર અને ધર્મજ ગામ સદાય માટે છોડી અમદાવાદ જવા નીકળી પડી.

પોતાની મામાની દીકરી બહેન પણ ડોકટર હતી.તેણે વિજયાને ખૂબ સહારો આપ્યો .તેની ત્રણે દીકરીઓને અમદાવાદની શાળામાં ભણવા મૂકી દીધી.વિજ્યાને પણ તેના બનેવીની હોસ્પિટલમાં લેબમાં જોબ મળી ગઈ.થોડો દિવસ બહેન સાથે રહી ત્યાંતો તેના માતા-પિતા આવી ગયા અને કહે “બેટા ચાલ આપણા ઘેર પણ હવે વિજયા ક્યાંય જવા માંગતી નહતી.તેની માતા તેની સાથે થોડો સમય રહી .તેને ચોથી પણ દીકરી જ અવતરી અને તેનું નામ તેણે ચામુંડેશ્વરી પાડ્યું જેને ઘરમાં બધા ઈશ્વરી કહી બોલાંવતા. પછી તો તેણે ટ્યુશન પણ કરવા માંડ્યા. તેની એકલીની આવક પર ચાર દીકરીઓને ઉછેરવામાં તેને તકલીફ તો ખૂબ પડી પણ કઠણાઈના તાપમાં તપીને નીકળેલ તેની ચાર દીકરીઓ એક ડોકટર,એક એન્જિનયર,એક પાયલોટ અને સોથા નાની IAS ઓફીસર બની.

સાકરચંદ અમીનના છેલ્લા દિવસોમાં તેમણે જ્યારે કહેણ મોકલ્યું કે “મારા દીકરાસમ  ચાર દેવીઓના 

દર્શન તો મને જતા જતા કરાવ.”ત્યારે વિજયા અંબા,અંબિકા,અંબાલિકા અને ચામુડેશ્વરીને લઈને તેમની પાસે ગઈ.પોતાના કાન પકડી ,હાથ જોડી આંખમાં આંસુ સાથે સાકરચંદે કહ્યું,

“હું આજે ગૌરવ સાથે દુનિયાને કહેવા માંગું છું કે આજે મારો વંશ એક નહી પણ મારી આ ચાર દેવી

જેવી દીકરીઓ વધારશે”

સ્ત્રીની બુદ્ધિનો સ્વીકાર ,તેની લાગણીનું જતન અને તેના શરીરનું ગૌરવ તો કરવું જ રહ્યું.

તેને માત્ર ગૃહલક્ષ્મી જ ન બનાવી રાખી તેની આંતરિકશક્તિને પણ વિકસવા જ દેવી જોઈએ.

Posted in Uncategorized | 9 Comments

વાત્સલ્યની વેલી ૨૦) પીટર પાન અને ટીટોડી!

પીટર પાન અને ટીટોડી!
એ વર્ષોમાં બાળકોનું એક પ્રિય કાલ્પનિક પાત્ર હતું પીટર પાન (Peter Pan )! પીટર પાનને ફરવાનો અને અવનવાં પરાક્રમો કરવાનો બહુ શોખ ! એ કહે ;”Come with me where dreams are born and time is never planned ! “ એ અરસામાં અમારી દશા પીટર પાન જેવી જ હતી !એની જેમ અમે પણ આ દેશમાં આવી કોઈ સાહસિક વૃત્તિથી દોરવાઈને કોઈ મુશ્કેલ સ્વપ્નું સાકાર કરવા અહીંયા તહીંયાં જ્યાં ત્યાં ટીચતાં હતાં! એ સાહસિક છોકરાને માર્ગમાં ચાંચિયાઓ અને મગરમચ્છ મળતાં અને છેવટે ક્યારેક કોઈ પરી કે એવી કોઈ અદ્રશ્ય શક્તિ એની મદદે આવતાં ! એમ અમને શિકાગો બિલ્ડિગ વિભાગના જુદા જુદા ડિપાર્ટમેન્ટના ઈન્સ્પેકટરો રૂપી ચાંચિયાઓ અને મગરમચ્છો હેરાન કરતાં હતાં! જો કે અંદરથી તો અમે સાવ ગભરાઈ ગયાં હતાં! હવે તો કોઈ દૈવી શક્તિની મદદ મળે તો જ આ કોકડું ઉકલે એમ હતું!
ફેબ્રુઆરી મહિનો તો જીવનની આ વાસ્તવિકતા સમજવામાં ગયો ! માર્ચ – એપ્રિલ પણ આર્કિટેક્ટના ડ્રોઈંગ અને પછી બધાં ડિપાર્ટમેન્ટોના વાંધાવચકામાં સરી ગયાં! મે મહિનામાં મધર્સ ડે ના દિવસે અમે બાળકોનું પ્લે ગ્રાઉન્ડ બનાવ્યું , એમાં હીંચકા લપસણી મૂક્યાં: મનમાં થયું, થોડી ઠંડી ઓછી થશે તો આપણાં બાળકો તો ત્યાં રમશે !અને એ સાથે એક નબળો વિચાર પણ આવ્યો કે ડે કેર સેન્ટરને બદલે ગ્રુપ ચાઈલ્ડ કેર -જેના નિયમો થોડા હળવા છે -એ શરૂ કર્યું હોય તો કેવું ?
પણ અંદરનો માંહ્યલો કહેતો હતો હતો: નિશાન ચૂક માફ , માફ ના નીચું નિશાન!
આપણે ત્યાં મહાભારત – રામાયણ ને ભાગવતમાં આવી અનેક કથાઓ છે કે જયારે ચારે તરફ અંધકાર હોય અને દિશા સૂઝતી ના હોય: તેમાં કર્ણ જેવા યોદ્ધાની પણ વાર્તા છે જ્યાં એનાં રથનું પૈડું ખુંપી ગયું હોય ને જે બહાર નીકળી શકે નહીં ! તો અજામિલ જેવો બ્રાહ્મણ શરૂઆતમાં સારો ને પાછળથી ભૂલો કરે છેઅને જે અંત સમયે પુત્ર નારાયણને બોલાવે છે પણ ભગવાન નારાયણ દોડીને આવે છે ને એનો ઉદ્ધાર કરે છે! એવી સારા અંતની વાર્તાઓ પણ છે !
હું આમ પીટર પાનની પરીઓ અને અજામિલના નારાયણની વચ્ચે સારું હેપ્પી એન્ડિગ શોધવા ગોથા ખાતી હતી , ત્યાં એક રવિવારે સ્વાધ્યાયમાં અમે ભગવાન વિષ્ણુ અને ટીટોડી (Red Wattled Lapwing) નામના પંખીના ઈંડાની વાર્તા સાંભળી. ઘેર પાછાં ફરતાં એ વાર્તા મેઁ અમારાં સંતાનોને કહી : નાનકડું અમથું પંખી ટીટોડી! દરિયાએ એનાં ઈંડા લઇ લીધાં ! ટીટોડીએ વિનંતી કરી કે દરિયાભાઈ ! મેઁ કાંઈ ભૂલ કરી હોય તો માફ કરો , પણ મને મારાં ઈંડા પાછાં આપો ! પણ એટલો મોટો , બળવાન દરિયો નાનકડી અમથી તુચ્છ ટીટોડીની વાત શા માટે સાંભળે ?
છેવટે દરિયાના દેવ ભગવાન વિષ્ણુને અરજ કરી, અને ભગવાને એક જ હુકમ કર્યો અને ટીટોડીને એનાં ઇંડાં પાછાં મળ્યાં!
મેઁ આખી વાત પુરા રસથી કહી.
“બસ એવું જ આપણે પણ કરીએ તો? “ સુભાષે ઉત્સાહથી કહ્યું !
શું ?શું ?શું કરવાનું છે આપણે? મેં નિરાશા ખંખેરી ઉત્સાહથી પૂછ્યું ! ઘણાં વખતે કોઈ નવો માર્ગ -નવો વિચાર -નવું આશાનું કિરણ – ક્યાંક દેખાતું હતું!
“આ બધાં ડિપાર્મેન્ટ અને એમનાં ઇન્સ્પેક્સશન અને લાંબા લાંબા કાયદા કાનૂનની કલમો અને એને અનુસરવાનું ને વળી પાછું બીજું કરેક્શન કરાવવાનું ને ફરી રિપોર્ટ કઢાવવાના ..એનાં એવા મોટા મોટા રિપોર્ટથી કાંઈક જુદું , કોઈ નવો જ રસ્તો અપનાવ્યો હોય તો કેવું?”
હં! કાંઈક નવી દિશામાં કાંઈક નવું વિચારવાનું કારણ મળ્યું ! ખુંપી ગયેલા રથના પૈડાંને બહાર કાઢવાનો ઉપાય મળ્યો !
“શું કરી શકીએ આપણે? આપણે આ બધાયે ડિપાર્ટમેન્ટના ઇન્સ્પેકટરોને મળી મળીને થાકી ગયાં છીએ ! એ લોકોના કડક નિયમોને પહોંચી શકવું પણ મુશ્કેલ છે! પૈસા નથી , તાકાત નથી અને કોઈ સામાજિક સંપર્કો પણ નથી કે જે સસ્તામાં સારું કામ ટૂંક સમયમાં કરાવડાવી શકે !પણ
જો આપણે આ બધાંયે ડિપાર્ટમેન્ટના ઉપરી અધિકારીને મળીયે જે આ બધાં લાયસન્સ ઇન્સ્પેક્શન બધાં ડિપાર્ટમેન્ટનો સાહેબ હોય અને એને આપણી વાત સમજાવીએ તો?”
હા! વાતમાં તથ્ય હતું. અને એમાં કાંઈ જ ગુમાવવાનું નહોતું !
એ બધાંયનાં ઉપરી એટલે શિકાગો બિલ્ડીંગ ડિપાર્ટમેન્ટના સુપ્રિટેન્ડન્ટ !
એમનાં હાથ નીચે બધાં ઝોનિંગથી માંડીનેપ્લમિંગ, વેન્ટિલેશન , હેલ્થ સેનીટેશન , ફાયર , નર્સ , ઇલેક્ટ્રિક બધાંય ડિપાર્ટમેન્ટ કામ કરે!
અમે એમને એક પત્ર લખ્યો અને અજાણતાં કરેલી ભૂલો , બે સંસ્કૃતિ વચ્ચે ગોથાં ખાતાં થયેલ ખોટા તર્ક ,પડતી મુશ્કેલીઓ અને બની શક્યાં એટલાં લીધેલ પગલાં વિષે પણ લખ્યું !
થોડા સમયમાં અમને મુલાકાતનો સમય આપ્યો .
હું એમને મળવા ગઈ – દર વખતની જેમ ,આ પચ્ચીસમી વાર , સુભાષે નીચે ગાડીમાં મારી રાહ જોઈ –
જુલાઈ મહિનાના આખરી દિવસો હતા. સમર વેકેશન પૂરું થાય એટલે હવે કાં તો કોઈ સ્કૂલમાં મારે ટીચરની નોકરી લઇ લેવી અને આ સ્કૂલનો પ્રોજેક્ટ માંડી વાળવો વગેરે જે તે વિચારોમાં અમે અટવાતાં હતાં: કે પછી- એ વિષે હું આગળ કાંઈ જ વિચારી શક્તિ નહોતી ! એ મનઃ સ્થિતિ બહુ યાદ નથી અને અત્યારે એ ઘા અને એ દર્દને ફરી યાદ કરીને ખાટાં ઓડકારો ખાવાનું મન પણ નથી! હા યાદ તો રહી ગઈ છે ત્યાર પછીની અમૂલ્ય ક્ષણોની !

“ હા , ભૂલ તો કરી છે!” મેં એમને કહ્યું .
“ બીજું બધું તો હજુ સમજી શકાય , પણ તમને એ જગ્યાની આસપાસનું દારૂનું પીઠું ,પંદર વીસ ફૂટનું મોટું બીભત્સ પોસ્ટર અને ઉજ્જડ જગ્યા પણ ના દેખાયાં?”
હું મૌન રહી . સાચ્ચે જ , અર્જુનને પંખીની આંખ સિવાય બીજું શું દેખાયું હતું ? અમને એ પડોશના નકારાત્મક કોઈ જ અંશ દેખાયાં નહોતાં !
“ બિલ્ડીંગ કોડ પ્રમાણે પણ ઘણું બધું કરાવવું પડે તેમ છે!” એમણે કહ્યું.
“જો કે એ તમે ધીમે ધીમે કરાવી શકશો – જેને Grand father’s clause બાપ દાદાના સમયથી ચાલી આવતી રીત ગણી શકાય. પણ હા, જયારે ડે કેર વેચવા જશો ત્યારે એ બધું અતઃ થી ઈતિ સુધી કરાવવું પડશે હોં!”
એમણે મને શું કહ્યું તે મને સમજાતું નહોતું .
“ હવે તમે જઈ શકો છો !” એમણે કહ્યું.
મારી પાસે કોઈ કાગળ કે ફોર્મ કે એવું કાંઈ નહોતું. એ ગુસ્સામાં બોલતા હોય તેમ મને લાગ્યું .
હતાશ થઈને હું નીચે ,ગાડીમાં આવી.
શું થયું , શું કરીશું વગેરે વિચારવાનો ઝાઝો સમય નહોતો કારણકે ઘડિયાળમાં અઢી વાગ્યાં હતાં અને અમારાં બાળકોને સ્કૂલમાંથી લેવાનો સમય થઇ ગયો હતો .
બસ ! સાંજે ચારેક વાગે એક મમ્મીનો ફોન આવ્યો: મારો દીકરો ફલાણા ડે કેરમાં જાય છે, પણ એ સ્કૂલમાંથી ઉઠાડીને મારે એને તમારી સ્કૂલમાંદાખલ કરવો છે !
એનો અર્થ એ થયો કે અમને ડે કેર સેન્ટરનું લાયસન્સ મળી ગયું હતું અને અમારી સ્કૂલનો એ પહેલો વિદ્યાર્થી હતો ડૅની!!
થોડી જ વારમાં ડૅનીની મમ્મી અને નાની સાથે ચાર વર્ષનો ડૅની અમારાં ડે કેરમાં રજીસ્ટ્રેશન માટે આવ્યાં ; મેં ઉત્સાહથી એને પૂછ્યું; “ડૅની, Are you Peter Pan?” ડેની દેખાવમાં પીટર પાન જેવો જ હતો ! અમારું સ્વપ્નું સાકાર થઇ રહ્યું હતું!!
વાત્સલ્યની વેલી પર હવે અનેક પીટર પાન પતંગિયા અને પરીઓ ડાન્સ કરવાનાં હતાં એની અમને ખાતરી થઇ ગઈ હતી !

Posted in ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ, માહિતી લેખ, વાત્સલ્યની વેલી | 7 Comments

૨3 -કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

ઓ.હો.હો.હો..

કેટલો બધો તો વટ પડી ગયો આપણા બધાનો નહીં? ( આપણા બધાનો એટલે આપણો- આપણી સ્ત્રી શક્તિનો) અચાનક જાણે સૌમાં સ્ત્રીદાક્ષિણ્યની ભાવનામાં ભરતી આવી ગઈ.

નારી તું નારાયણી અને યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજ્યન્તે રમન્તે તત્ર દેવતાઃ સુધીનો પૂજ્યભાવ દર્શાવવામાં આવ્યો. તો કોઈએ વળી વેદમંત્રને ટાંકતા કહ્યું કે, “ હે સ્ત્રી તું અજેય છે, તું વિજેતા છે, તું શત્રુઓ પર વિજય પ્રાપ્ત કરનાર છે, તું હજારો પ્રકારનાં પરાક્ર્મ દાખવી શકે છે એટલે તું સહસ્ત્રવીર્યા છે. તું મને શક્તિ પ્રદાન કર.”

અરે વાહ! કેટલી બધી સોજ્જી સોજ્જી વાતો અને સુંવાળી ભાવનાઓનો ખડકલો ચારેબાજુથી થવા માંડ્યો. શું હતું આ બધુ? કેમ ભૂલી ગયા? ૮ માર્ચ અને ૮ માર્ચ એટલે વિશ્વ મહિલા દિન. અચાનક આગલી રાત સુધી સ્ત્રી/ પત્નિ વિશે જાતજાતના જોક્સ કહીને તાલી આપનારા લોકોએ પણ એ દિવસે મા-બહેન, ભાભીથી માંડીને તમામ સગાઈઓ ધરાવતી સ્ત્રીઓને ઉચ્ચ આસને બેસાડી દીધી. ટન ટન ટન કરતી ઘંટડીઓ વગાડીને પૂજા પણ કરી લીધી.

ખબર છે ભાઈઓ આજે આ જ લક્ષ્મીપૂજન કરતાં પેજ પર કાલે સસ્તા જોક્સ મુકાવાના જ છે. ટેવાઈ ગયા હવે તો.. દુનિયાભરના કૉમેડીયન પણ એમની પત્નીઓને ટાર્ગેટ બનાવીને સસ્તું મનોરંજન પીરસતા હોય જ છે અને આ જ નારી તું નારાયણી કહેનારા એમાં ખડખડાટ હાસ્યની છોળથી એ માણત ય રહેવાના.

આમ કરી શકવાનું કારણ એ લોકોએ ક્યારેય વિચાર્યું ? એ લોકો આવી રીતે જોક્સ કરી શકે છે એનું કારણ એ નથી કે પત્નિઓ ભોટ છે. એનું કારણ એ છે પત્નિઓને આવી અર્થહીન, આવી ક્ષુલ્લક વાતોને ધ્યાનમાં લેવાની ટેવ જ નથી. પણ આવી જ રીતે આવા જ જોક્સ જો પત્નિઓ એમના પતિ પર કરશે તો એમનો શો પ્રતિભાવ હશે  એ વિચારવાની જ જરૂર નથી. સાક્ષાત રૌદ્ર સ્વરૂપ કોને કહેવાય એની તાત્કાલિક જાણ થઈ જશે.

એવું ય નથી કે નારી વિશે ક્યાંય ક્યારેય કશું સારું લખાયું જ નથી. લખાયું છે. અનેકવાર લખાયું છે, અઢળક લખાયું છે. એમાંથી આ નારી શું છે એના માટેની  શૂન્યપાલનપુરી સાહેબની એક રચના જોઈએ. 

એક દી સર્જકને આવ્યો, કૈ અજબ જેવો વિચાર

મેળવ્યો કંકાસ મીઠો, મોજના સંસારથી,દંગ થઈ જાયે જગત એવું કરૂં સર્જન ધરાર,

ફૂલની લીધી સુંવાળપ, શૂળથી લીધી ખટક,ઓસથી ભીનાશ લીધી, બાગથી લીધી મહક

મેરૂએ આપી અડગતા, ધરતીએ ધીરજ ધરી, વૃક્ષથી પરમાર્થ કેરી, ભાવના ભેગી કરી

બુદબુદાથી અલ્પતા, ગંભીરતા મઝધારથી,

પ્રેમ સારસનો ઉપાડ્યો, પારેવાનો ફડફડાટ,કાગથી ચાતુર્ય લીધું, કાબરોથી કલબલાટ

ખંત લીધી કીડીઓથી, મક્ષિકાથી શ્રમ અથાગ,નીરથી નિર્મળતા લીધી, આગથી લીધો વિરાગ

પંચભૂતો મેળવી, એ સર્વેનું મંથન કર્યું, એક એક ‘દી સર્જકે નારીનું સર્જન કર્યું

દેવ દુર્લભ અવનવી આ શોધ જ્યાં બીબે ઢળી,એ દિવસથી દર્દ કેરી ભેટ દુનિયાને મળી..

કોઈએ વળી એવું પણ કહ્યું કે સ્ત્રીએ પુરુષ સમોવડી થવાની જરૂર જ નથી કારણકે પુરુષ જે કરે કે કરી શકશે તે તું નથી કરી શકવાની. હા! અહીં એમાં એને ઉતારી પાડવાની કોઈ વાત નથી. કેમ? કારણકે નારી એક હદથી ઓછી કે ઉણી ઉતરી જ ન શકે એવો એમાં ભાવ છે. એ કહે છે કે શું જ્ઞાનની શોધ માત્ર બુદ્ધને જ હતી? તને ય હશે પણ તું તારા પતિ કે નવજાત શિશુને છોડીને જઈ શકે એવી કઠોર કે જડ બની શકીશ? કે  પતિએ કરી જ નથી એવી ભૂલ માટે રામની જેમ તું એની અગ્નિ પરીક્ષા લઈ શકવાની નથી. નથી યુધિષ્ઠિરની જેમ તું તારી ઇચ્છાઓની પરિતૃપ્તિ કે જીતવાની જીદ માટે તારા પતિને દાવ પર મુકી શકવાની. તું તો એના સન્માન માટે થઈને તારી જાતને કુરબાન કરી દઈશ. સાવિત્રીની જેમ યમરાજના પાશમાંથી પણ પતિને મુક્ત કરાવી શકે એ તું છો. તું તો ઈશ્વરનું એક ઉત્તમ કૃતિ છો. તારે તો તારી જાતને સાબિત કરવાની લેશમાત્ર જરૂર નથી. આ સ્ત્રી છે. એનો અવતાર જ એક અવતારને જન્મ આપવા માટે થયો છે.

આવા દિવસે નારીની પોતાની ઓળખ આપતી એક રચના પણ જોઈ ( પ્લીઝ એના રચયિતાનું નામ ખબર હોય તો જણાવશો.)

હું નારી છું,આકાશે રમતાં વાદળની, રૂપેરી તેજ કિનારી છું……

માં બાપના આંગણમાં પૂજાતી, તુલસી કેરી ક્યારી છું……

હું પત્ની છું,હું માતા છું, હું બહેન છું,હું બેટી છું,

કૈક રહસ્યો છુપાય એવી તાળાંવાળી પેટી છું.

જો ઝાંકવું હોય મનની  ભીતર, તો ત્વરિત ખુલતી બારી છું……

હું ચંચલ છું કો હરણી શી, ખળખળ વહેતી કો ઝરણી શી,

ગમે તેટલા પત્થર ફેંકો,ચૂપચાપ સહુ હું ધરણી શી.

સુર મેળવો તો મીઠા સૂરે, ઝંકૃત થતી સિતારી છું……

કોમળ છું મૃણાલ દંડ સમી,મેઘધનુના સાતે રંગ સમી,

રીઝું તો વરસું ઝરમર ને ખીજું તો બારે ય ખંગ સમી.

જો છંછેડે કોઈ મુજને તો, સો મરદોને ભારી છું…..

સમર્પણ છે મુજ રગરગમાં, વિશ્વાસ છલોછલ હર ડગમાં,

સદાય જલતો રહે તે કાજે, પ્રેમ પૂરું હું દીપ શગમાં

મળવા સાગરને તલતલ તલસે એ, નિર્મળ ગંગા વારિ છું…

હું નારી છું

એક સરસ મઝાની એડવર્ટાઈઝ છે. સવારમાં એક સાથે ઘરના તમામ સદસ્યોની માંગને પહોંચી વળવા બે નહીં બાર હાથે કામ કરતી ગૃહિણીને એમાં ફોકસ કરવામાં આવી છે અને એ પણ સાવ સરળતાથી હસતા- રમતાં સૌને તૃપ્ત કરતાં બતાવી છે. આ સ્ત્રી છે. સ્ત્રીને પોતાની જવાબદારીઓની બરાબર ખબર છે. એણે સમયના ટુકડાની વચ્ચે પોતાની જાતને ગોઠવીને એક જિગ્સૉ પઝલની જેમ આખી ગેમ પુરી કરવાની છે. ક્યાંય કોઈ સાંધો કે રેણ ન દેખાય એવી રીતે અને એ કરી શકે જ છે.

આવા આ ૮ માર્ચના દિવસે એક એકદમ યથાર્થ મેસેજ મળ્યો. 

૮ માર્ચે જ ૮ માર્ચ કેમ? 

રોજે રોજ ૮ માર્ચ કેમ નહી? 

 આ વાત જે સમજી લેશે એને ક્યારેય કોઈ ૮ માર્ચની રાહ જ નહીં જોવી પડે. 

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

       

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક | 4 Comments