ખીંટી – એક અવલોકન

gandhiji         સામે દિવાલ પર ખીંટીના આધારે, મોટી ફ્રેમમાં મઢેલું, એક સરસ ચિત્ર લટકી રહ્યું છે. દિવાલની ગુંજાઈશ માત્ર ઊભા રહેવાની છે. છતને ટકાવી રાખવાની છે.  આવા ચિત્રને લટકાવવાની એની સપાટીની સહેજ પણ ગુંજાઈશ નથી. એની ઉપર ખીંટી લગાવી અને ભીંતમાં છબી લટકાવવાની ક્ષમતા આવી. દિવાલ છતનો આધાર છે; તો ખીંટી છબીનો.

        જમીન પર એક પૈડું પડેલું છે, તેની ગુંજાઈશ નથી કે તે ગોળ ફરી શકે. તેને કોઈ ધરીના આધાર પર ટેકવી દો; અને તેનામાં ગોળ ગોળ ફરવાની ગુંજાઈશ આવી જશે. હતાશ પડેલું એ પૈડું એક કાર કે સાઈકલનો આધાર બની જશે.

       પ્યાલો ન હોય તો પાણી ક્યાં રહે? એ એની ખીંટી. કાંઠા અને તળીયું છે તો નદી છે. તલાતલ પાતાળ છે તો દરિયો છે.  ધરતીનું ગુરુત્વાકર્ષણ ન હોય તો ફરફરતો વાયરો પણ ક્યાંનો ક્યાંય  જતો રહે.  સમગ્ર પર્યાવરણ અને ભૂમિતલની એ ખીંટી. એ બળ જ ન હોય તો?

       સમજુ અને શાણી માતા ઘરના વાત્સલ્યની આવી ખીંટી છે. એની ઉપર વ્હાલ અને મમતા લટકે છે. ઘરની સુખ શાંતિનો આધાર સમજુ અને પ્રેમાળ મા છે. બાપ કમાઈને આજીવિકા લાવે છે. એનાથી બધાંના જીવનનો નિર્વાહ થાય છે. બાપ કુટુંબની  આર્થિક  ખીંટી છે.

        એમજ સારો શાસક સમાજની, કોઈ પણ સંસ્થાની, કોઈ પણ રાજ્ય કે દેશની ખીંટી છે.

       સૂર્ય બધાય ગ્રહોની ખીંટી છે. તેના પ્રચંડ કદ અને વજનને કારણે તે બધા ગ્રહોને પોતાની આજુબાજુ ફરતા રાખે છે. એ ગ્રહમંડળની ખીંટી છે.

      એમ કહે છે કે, નિહારિકાના કેન્દ્રમાં ‘બ્લેક હોલ’ હોય છે. એમાં બધું સમાઈ જાય છે – પ્રકાશ પણ. આથી જ તેને સૌથી શક્તિશાળી દૂરબીન વડે પણ જોઈ શકાતું નથી. પણ એની ખર્વાતિ ખર્વ ઘનતાને કારણે તે સૂર્યથી અનેક ગણા મોટા એવા લાખો તારાઓને પોતાની આજુબાજુ ફરતા રાખી શકે છે. નહીં તો એ બધાય ક્યાંના ક્યાં ફેંકાઈ જાય.એય એક ખીંટી જ ને?

       એક નાનકડા પરમાણુની અંદર તેના કદથી ય અત્યંત નાનું કેન્દ્ર આવેલું હોય છે; જેમાં પરમાણુનું બધું દ્રવ્ય (Mass) સમાયેલું હોય છે. તે પોતાની આજુબાજુ ઘણા બધા ઈલેક્ટ્રોનોને પ્રચંડ વેગથી ફરતા રાખી શકે છે. એ પરમાણુની ખીંટી?

     આપણા રંગ, રૂપ, વિચાર, વાણી અને વર્તનનો આધાર આપણી અંદર રહેલું જીવંત તત્વ છે. એ ન હોય તો આપણે શબ જ બની રહીએ ને? એ જીવ એ આપણા જીવનની ખીંટી.

જાતજાતની ખીંટીઓ
જાતજાતના આધાર.

       તમે જ કહો – કોઈ પણ આધાર વિનાની કોઈ પણ વસ્તુ હોઈ શકે ખરી?

       આપણે પણ આ ‘બેઠક’ની ખીંટી પર ટિંગાઈને કેવી મજાની મોજ માણીએ છીએ – નહીં વારુ ?

      ‘વાડ વિના વેલો ન ચઢે.’ એમ કહે છે. આ ઈન્ટરનેટ અને આ બ્લોગિંગ જગતે મારા જેવા ઘણાંને લખતા કરી દીધા – એ પણ એક ખીંટી !

અને અંગ્રેજી પરથી આ ભાવાનુવાદ બોનસમાં !

મનની ખીંટી

       અમારા ઘરમાં રિપેરકામ માટે એક સુથારને બોલાવેલો. એના કામના પહેલા દિવસની આ વાત છે.

    કામ પર આવતાં રસ્તામાં ટાયર પંક્ચર થયું. એમાં એનો એક કલાક બગડ્યો. કામ શરુ કર્યા પછી અધવચ્ચે એની ઈલેક્ટ્રિક કરવત બગડી ગઈ. તેણે હાથ કરવતથી કામ ચલાવી લીધું.  દિવસ પુરો થયા પછી, ઘરે પાછા જતી વખતે, એની નાની ટ્રક ચાલી નહીં. હું એને મારી ગાડીમાં એના ઘેર મુકવા ગયો. રસ્તામાં એ એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં.

     અમે એના ઘેર પહોંચ્યા ત્યારે એણે કહ્યું : ‘ઘરમાં થોડી વાર આવો ને ! મારાં પત્ની અને બાળકોને તમને મળીને આનંદ થશે.’

     ઘરના વંડામાં દાખલ થતાં પહેલાં નાના ઝાડ પાસે એ રોકાયો. બન્ને હાથ એણે ઝાડ પર મૂક્યા. બારણામાં દાખલ થતી વખતે મેં એનામાં અજબનો ફેરફાર થતો જોયો. એના થાકેલા ચહેરા પર સ્મિત ફરી વળ્યું. એનાં બે બાળકોને વહાલથી ભેટ્યો અને પત્નીને ચુમી આપી. મને એ કાર સુધી મુકવા આવ્યો.

    અમે પેલા ઝાડ પાસેથી પસાર થયા; ત્યારે મારું કુતુહલ હું રોકી શક્યો નહીં. મેં એને પુછ્યું : ‘ઘરમાં દાખલ થતાં પહેલાં તમે ઝાડને શા માટે અડ્યા ?’

    ‘અરે, હા. આ ઝાડ તો મારા મનની ખીંટી છે. હું કામે જાઉં ત્યાં કોઈ ને કોઈ તકલીફ તો આવવાની; પણ એક વાત નક્કી કે, ઘરે મારાં પત્ની અને બાળકોને એની સાથે શું લેવાદેવા? એટલે,  જ્યારે સાંજે કામ પરથી ઘરે પાછો આવું છું ત્યારે તકલીફો આ ઝાડ પર લટકાવી દઈ ઘરમાં દાખલ થાઉં છું. સવારે કામ પર જતાં આ ઝાડ પરથી તકલીફો પાછી લઈ લઉં છું.

    પણ નવાઈની વાત તો એ છે કે, રાતે મુકેલી તકલીફોમાંથી ઘણીખરી સવારે ત્યાં હોતી નથી.’

    આવો અનુભવ આપણને પણ થયો જ હશે ને?

Advertisements
Posted in Uncategorized | 4 Comments

ધરાર સન્માન !

ધરાર સન્માન !

આજકાલ સિનિયર્સ તરફ દયાની સરવાણી ફૂટી છે. બુઝર્ગોને લાભાલાભ અને છૂટછાટો આપી સરકાર અને સમાજ દ્વારા ઋણ અદા કરવાનો ટ્રેન્ડ કોઈ ચેપી રોગની જેમ વકર્યો છે. આ વાત સારી કહેવાય કે ખરાબ એ ખબર નથી પણ છે ઘણી ખતરનાક અને ‘ક્ષોભનીય’!

સરકારી સેવાપોથી અને પાસપોર્ટ મુજબ હું તાજોતાજો જ સિનિયર થયો’તો એ ગાળા દરમ્યાન અમારી જ્ઞાતિનો દિપોત્સવી ભોજન સમારંભ હતો. મનોરંજન અને ભાષણોનો દોર સમાપ્ત થયો એટલે જમવાની હાકલ પડી. ‘હૂડૂડૂ કરતુંક સાજન ઉઠ્યું’! હું પણ જમવાનો પાસ હાથમાં લઈને ઘરડું હરણ હોઉં એમ ઉઠ્યો અને બૂફે ડીશના કાઉન્ટર તરફ મારા ચપળ પગ ઉપાડ્યા. ત્યાં મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે એક સ્ફૂર્તિલા વોલન્ટીયરે મને સસ્મિત રોક્યો. એ મને ખાસ ગોઠવવામાં આવેલ ‘સિનિઅર સીટીઝન કાઉન્ટર’ તરફ માનભેર દોરી ગયો. હું મનમાં પોરસાયો અને મને યુવાપેઢી માટે બેઘડી માટે તો માનનો ઊભરો આવી ગયો. મને થયું કે મારા રિટાયરમેન્ટ બેનિફિટની રકમની એફડી ખોલાવી ત્યારે મળેલ અરધો ટકો એક્સ્ટ્રા વ્યાજના લાભ પછી મારો સિનિયર હોવાનો આ બીજો મોટો લાભ હતો.

સિનિયર બનવાનો શું લાભ હતો એ તો મને એ યુવાને મને ઉભો રાખ્યો’તો એ લાઈન જોઈ ત્યારે જ સમજ પડી. સફેદ કે ઝાંખા બદામી ઝભ્ભા કે શર્ટસ પહેરી લાઈનમાં ઊભેલા સિનિયર્સ ધીમે ધીમે આગળ વધતા’તા. હું પણ નવો નિશાળિયો જાણે કીડીબાઈની જાનમાં આવ્યો હોય એવી ગતિએ આગળ વધતો ચાલ્યો. યુનિફોર્મ પહેરી ઊભેલ પીરસણિયો ચકલીને પિરસતો હોય એમ પીરસે. બધાને જાતે લેતાં ફાવે નહિ છતાં જાતે જ લેવું હોય.  અંગૂર રબડીની બે વાટકી ભરવી હોય જ્યારે પીરસણિયો અરધી વાટકીમાં ભરી આપે!

એક તો કોઈને ચિપીયાથી સલાડ લેતાં ફાવે નહીં અને લીલવાની કચોરી ચિપીયાથી પકડવાનો મહાવરો નહિ. બધાં જ સલાડ પાથરવા હોય અને રાયતાં જેટલું અથાણું લેવાનું. ફૂલેલ પૂરી શોધીને ડીશમાં મૂકતાં ભવ ગળે. શિખંડની વાડકીમાં દાળ અને દાળના વાડકામાં શીખંડ ભરે. પાપડ તો કઢી-ભાત સાથે ખાવાનો હોય તો પણ પહેલાં લઇ લેવાનો. તમે ડીશનું વજન સમજી શકો છો! મારી માંડ ઊઘડેલી ભૂખ લગભગ મરી જ ગઈ’તી!

એક જુવાનિયાએ મારી બાજુમાં આવીને એક બુઝર્ગને પૂછ્યું, “દાદા, ગોળી ખાધી?” મને ખાતરી થઇ ગઈ કે સિનિયર્સની લાઈનમાં ૮૦% ગૃહસ્થો જમ્યા પહેલાં અને જમ્યા પછી ગોળીઓ ગળવાવાળા હશે. મેં એક કાર્યકર્તાને સજેસ્ટ પણ કર્યું કે કૂપન ઉઘરાવીને અપાતી થાળી-વાટકા-ચમચીના કાઉન્ટરની બાજુમાં જ ડાયાબીટીશ અને એસીડીટી જેવી કોમન ગોળીનું કાઉન્ટર રાખો તો શું ખોટું ? ગોળી ગળવાનું યાદ તો આવે!

મારી આંખ ડીશ ભરવા તરફ હતી પણ મારું ધ્યાન આધેડ, યુવાધન અને બાળકો માટેના કાઉન્ટરો તરફ ગયા કરતુ’તું. કેવી વાઈબ્રન્ટ અને કલરફૂલ લાઈનો ! બધાનાં કાળા વાળ અને ગુલાબી ગાલો, ક્ષણેક્ષણ રંગીન માહોલ અને આનંદની છોળ! કેટલો વિરોધાભાસ!

હવે એક બુઝર્ગ તરીકે આવાં ફરજિયાત મળતાં માનપાન અને સવલત-સુવિધાઓ કોઈ વાર કડવાં ઝેર જેવા લાગે છે. પણ શું થાય? હું વખનો માર્યો એક હાથમાં બુફે ડીશ, બે વાટકી, ચમચી અને કાગળનો રૂમાલ લઈને લાઈનમાં આગળ વધતો રહું છું.

હું તો દીનાનાથને પ્રાર્થના કરું છું, “હે પ્રભુ! સત્કાર સમારંભોમાં જૈન કાઉન્ટરો કે ફરાળના અલાયદાં કાઉન્ટરોની વ્યવસ્થા ભલે રાખાય પણ સિનીયર મહાનુભાવો(!) માટે અલગ કાઉન્ટરો રાખવાનું બંધ થાય એવી આ જૂવાનિયાઓને સદબુદ્ધિ આપ!”

હું નથી દિવ્યાંગ કે નથી હું ભવ્યાંગ! સાચ્ચે, હું ડરી ગયો છું. બુફે માટે સિનીયર સિટીઝનના કાઉન્ટરની લાઈનમાં ઊભો રહ્યો ત્યારથી હું ખરેખર સખત ડરી ગયો છું!

 

 

Posted in Uncategorized | 5 Comments

૧૦ – શબ્દના સથવારે – મહોરું – કલ્પના રઘુ

મહોરું

ચહેરો એ ખૂબસુરતી અને આડંબર એ બન્નેનું પ્રતિક છે. ચહેરા પર મહોરાં એ તો જીવન છે. મહોરું એટલે શતરંજનું સોગટુ, મોંઢું ઢાંકવા માટે પહેરવામાં આવતો નકલી ચહેરો, માસ્ક, નકાબ. મહોરું પહેરીને માનવ પોતાનાં જીવનમાં શતરંજની ચાલ ચાલતો હોય છે. શેક્સપીયરે કહ્યું છે કે આ દુનિયા એક રંગભૂમિ અથવા રંગમંચ છે. દરેક વ્યક્તિ અભિનેતા છે. અભિનય કરીને, ઇશ્વરે આપેલા ચહેરા ઉપર અનેક પ્રકારના મહોરાં પહેરીને, જ્યાં જરૂરી છે ત્યાં તેવુ મહોરું પહેરીને અભિનય કરે, જીવન જીવે તે એક સફળ અભિનેતા કહેવાય.

Mask

આર. એલ. સ્ટીવનસનની એક પ્રખ્યાત નવલકથા છે, ‘ડૉ. જેકીલ એન્ડ મિ. હાઇડ’. એકજ વ્યક્તિ અને ચહેરાં બે. એક સારો અને એક ખરાબ. એક સમાજની મોભાદાર વ્યક્તિ અને બીજી ગુનેગાર વ્યક્તિ. તેને મનોવિજ્ઞાનમાં ‘સ્પ્લીટ પર્સનાલીટી’ કહેવામાં આવે છે.

હાફિઝ જાલંધરીના પ્રખ્યાત શેરની એક પંક્તિ છે. ‘બડા મઝા હો, તમામ ચહેરે અગર કોઇ બેનકાબ કર દે’. કલ્પના તો કરો, આવું થાય તો દુનિયાની હાલત શું થાય? દરેક ચહેરા પર લાગેલું મહોરું કે નકાબ જો હટાવી લેવાય તો!? ડૉ. જેકીલ એન્ડ મિ. હાઇડ જેવાં કેટલાંય મળી આવે.

ચહેરો એ માનવ વિચારોનું પ્રતિબિંબ છે. હસતો ચહેરો અને રોતી આંખો, જીવનની વાસ્તવિકતાનો સાચો પરિચય આપે છે. દરેક વ્યક્તિને બે ચહેરા એટલે કે બે પર્સનાલીટી હોય છે. એક ચહેરો પબ્લીક માટે અને એક ચહેરો પોતાના માટે. બે પર્સનાલીટી ભેગી થાય ત્યારે તે પૂર્ણ બને છે. પરંતુ નીજી જીવન માટે અંગત મહોરું જરૂરી છે.

‘જીવન દરમ્યાન મહોરાં બદલતો રહે છે માણસ,

અંત સમયે કફનનું મહોરું પહેરીને ચાલી જાય છે માણસ!’

માનવ જીવનનું અંતિમ મહોરું કફન છે. જે દરેક માટે સરખું હોય છે. તે મરનાર વ્યક્તિનો ચહેરો ઢાંકી દે છે! મરેલા ખોળિયાનો યુનીફોર્મ છે કફન! અસલીયતને છુપાવી મહોરા બદલનાર માનવ માટે આખરે મન બોલી ઉઠે છે,

‘તૂ છોડ દે કોશીશે, ઇન્સાનોકો પહેચાનનેકી!

યહાં જરુરતો કે હીસાબ સે, સબ બદલતે નકાબ હૈ!

અપને ગુનાહોં પર, સો પરદે ડાલકર,

હર શખ્સ કહતા હૈ, જમાના બડા ખરાબ હૈ!’

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે | 6 Comments

આવું કેમ ? ટી . વી અને આજનાં બાળકો .

માની ના શકાય કે આપણે જયારે નાનાં હતાં ત્યારે શનિવારે કે રવિવારે રામાયણ કે મહાભારત કથા કે બાળ ક્રષ્ણના કાર્ટૂન જોયા વિના જ આપણે સૌ ઉછરી ગયાં! એ જમાનામાં T V જ ક્યાં હતાં ? જો શહેરમાં રહેતાં હો , કે તમારાં ગામમાં વીજળી હોય , ને , જો ઘરમાં રેડીઓ હોય ને રવિવારે ‘ રંગ રંગ વાદળિયાં ‘બાળકોનો પ્રોગ્રામ આકાશવાણી અમદાવાદ વડોદરા રાજકોટ કેન્દ્ર પરથી પ્રસારિત થાય ને જો સાંભળવા મળે , એટલે ભયો ભયો!
પણ ૧૯૮૦થી ટી વી નાઆગમનથી દુનિયાનો રંગ બદલાયો ! આગલી સદીમાં જેમ ઔદ્ધયોકિગ ક્રાંતિ થઇ તેમ વળી એક ક્રાંતિની શરૂઆત થઇ ! રેડિયા પર બાળકોને ગમતા , જ્ઞાન સાથે ગમ્મ્તના કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ થતું , પણ હવે શ્રાવ્ય સાથે દ્રશ્ય પ્રોગ્રામો મળવા માંડ્યા!
અને આજે , હવે તો આ ઇલેકટ્રોનિક મીડિયાએ માઝા મૂકી દીધી છે! પુખ્ત વયની વ્યક્તિ સમજદારીથી આ સાધનોનો ઉપયોગ કરી શકે ,પણ ઉછરતાં બાળકો અને કિશોરાવસ્થાના એડોલેશન્સ નવ યુવાનોનું શું ?
એક વર્ષથી પણ નાનાં બાળકો હવે ઇલેકટ્રોનિક મીડિયાના રસિયા થઈ ગયાં છે ! અને ‘બેબીઆઈન્સ્ટાઈન’ જેવાં કમ્પ્યુટરાઇઝ રમકડાંથી રમે છે ! અમેરિકન એકેડેમી ઓફ પીડિયાટ્રિસ્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રિ સ્કૂલ ઉંમરના બાળકો સરેરાશ રોજના બેથીચાર કલાક અને સ્કૂલ ઉંમરનાછોકરાઓ છ થી દશ કલાક કે તેથીય વધારે કલાકો ટી વી કે અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ સાથે વિતાવે છે!! ઇન્ફન્ટ અને નાનાં બાળકો માટે એટલું બધું T.V.જોવું એ ભય જનક છે !
વિજ્ઞાન ગમે તેટલું આગળ જાય પણ આપણને ખબર છે જ કે બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે શારીરિક , માનસિક (બૌદ્ધિક અનેસંવેદન ) અને સામાજિક ઘડતર જરૂરી છે. ઇલેકટ્રોનિક મીડિયાના વધુપડતા વપરાશથી , વધુ સમય સ્ક્રીન સામે બેસી રહેવાથી ઉછરતાં બાળકોને ફિઝિકલ , મેન્ટલ , ઈમોશનલ અને સોસ્યલ એ ચારેય બાજુથી બધી રીતે નુકશાન થાય છે!
પણ, તો આવું કેમ? કેમ આંખ આડા કાન કરવામાં આવે છે ?
દરેક માં બાપ પોતાના સન્તાનોને પ્રેમ કરતાં હોય છે , અને એના સર્વાન્ગી વિકાસ માટે ઉત્સુક હોય છે ! તો આ જાણવા છતાં માં બાપ પોતાના સન્તાનોને છ છ કલાક ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસીસ રમવા શા માટે આપે છે? કેટલાક ટીનેજર તો સોળ સોળ કલાક સુધી સ્માર્ટ ફોનને ચોંટેલા હોય છે! ( એવું એક હાઈસ્કૂલના સર્વેમાં બહાર આવ્યું ! )
દરેક માતા પિતા પોતાનું બાળક રમત ગમત જ્યાં શારીરિક તાકાત વધે ,અને ઈતર પ્રવવૃત્તિઓ જ્યાં બાળકનો બૌદ્ધિક વિકાસ થાય તેવી અન્ય કલાઓ માં ભાગ લે તેમ ઇચ્છતાં હોયછે. પણ ટી વી ,કે આઇ પેડ ,કે અન્ય ટેબ્લેટ ,કે સ્માર્ટ ફોન એ એ સન્તાનોને બીઝી રાખવાનો સરળ રસ્તો છે: ફોન આપી દો એટલે રમ્યા કરશે એકલા એકલા ! ના બીજી કોઈ ચિંતા , ના અન્ય કોઈ ઉપાધિ! કોઈ જાહેર સ્થળે – રેસ્ટોરન્ટ કે એરપોર્ટ કે સુપર માર્કેટમાં છોકરાના હાથમાં ફોન પકડાવી દો! પછી એ જરાયે હેરાન નહીં કરે ! પણ સાથે સાથે એની અવલોકન શક્તિ પણ નાશ પામશે ! સોશ્યલાઈઝેશનની ટેવ પડતાં પહેલાંજ મુરઝાઈ જશે !
અને આમ જુઓ તો સ્માર્ટ ફોન હાથમાં હોય એટલે જ્ઞાન પણ હાથ વેંતમાંજ હોય ને? જ્ઞાન પિપાસા સન્તોષવા કૂવો ખોદવા જવાની જરૂર નથી ; આ જ્ઞાનનું મીઠું પાણી સિદ્ધુ મોમાં જ આવી ગયું! પણ કુમળા માનસ માટે આ એક ખોટો ભ્રમ છે. હા , હોમવર્ક કરવું , વેબ સાઈટ પર સર્ચ કરવું , મિત્રો સાથે કોન્ફરન્સ કૉલમાં વિચાર વિમર્શ કરવા ,આ બધું બરાબર છેપણ, વધુ સમય સ્ક્રીન સામે બેસવાથી મન પર અવળી અસરો પડે છે. જેમ એક ગાડી સતત આંઠ કલાક ચાલે પછી એન્જીનને ઠંડા પડતા વાર લાગે છે તેમ અતિશય ટી વી જોયા પછી ( કે કમ્પ્યુટર વગેરેના ઉપયોગ પછી) કુમળા મગજ પર આડ અસર થાય છે. દિવસ દરમ્યાન જોયેલ ચિત્ર વિચિત્ર દ્રશ્યો વગેરેને કારણે રાત્રે ઊંઘમાં નાઈટ મેર- ભયાનક સ્વપ્નાં – મારામારી , હિંસા કે લાગણીથી ઉભરાતાં રુદન , ભય, ત્રાસ કે કામવાસનાંના દ્રશ્યોથી કુમળું માનસ વિકૃત થઈ જાય છે , ને તેથી સ્વાસ્થ્ય ઉપર અસર થાયછે! વધુ પડતા ઇલેકટ્રોનિક ગેજેટ્સના વપરાશને ડિપ્રેશન જેવી માનસિક બીમારીમાટે પણ જવાબદાર ગણે છે!
તો આવા ખતરનાક પણ મોહક શસ્ત્ર તરફ આપણે બેદરકાર કેમ છીએ?
અને આ પ્રશ્ન માત્ર મા બાપનો કે પૌત્ર પૌત્રીઓનું હિત ઈચ્છતાં દાદા દાદીનો જ નથી .
શૈક્ષણિક અને સામાજિક સ્તરે પણ આ પ્રશ્ન ગમ્ભીર બનતો જાય છે! અમેરિકામાં આપણે જોઈએ છીએ કે સ્કૂલ કોલેજોમાં ડિપ્રેશ થયેલ કોઈ ક્રેઝી જયારે ગન લઈને હિંસા માર્ગ લેછે ત્યારે તેના પાયામાં ડિસ્ટરબૅડ ચાઇલ્ડહુડ ડિપ્રેશન જ હોય છે! આપણે ક્યારેય કોઈ સિનિયર સિટિઝનને આવું અવિચારી કૃત્ય કરતા નથી જોયાં . ક્રેઝી બનેલા એકાકી યુવાનમાં ડિપ્રેશનનો એટેક આવેછે ! અને ન કરવાનું કરી બેસે છે!
તો આવા મહત્વના મુદ્દે આપણે બેધ્યાન કેમ છીએ?
આવું કેમ?
આજની પેઢી આટ આટલા સોસ્યલ મીડિયા – ફેસબુક , વોટ્સઅપ , ટ્વીટર વગેરે છતાં એકલતા મહેસુસ કરે છે! “કોઈ મને સમજે , મારી નોંધ લે.” આ તેમની અરજ છે! તેમને માર્ગદર્શનની જરૂર છે અને આપણને પણ તેમની સાથે કમ્યુનિકેશન કરવાની ઈચ્છા છે!
આપણે આ ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા જેની પાછળ બાળકો ઘેલાં છે તેનો જ આધાર લઈને નવી પેઢી સાથે જોડાઈ જઈ ને -કનેક્ટ થઈને તેમને માર્ગ દર્શન આપ્યું હોય તો કેવુ?
આખો દિવસ સ્માર્ટ ફોનમાં માથું નાખીને બેસતાં ટીનેજરને અમુક વિષયના ફોટા પાડવા પ્રોત્સાહન આપી શકાય : ” તું કુટુંબના બધાં મેમ્બર્સના ફોટા પાડ પછીઆપણે વિડિઓબનાવશું !” એમ સર્જનાત્મક વલણ અપનાવવાથી એની સાથે સંવાદની કડી શરૂ કરી શકાય ! અને આ એના રસનો વિષય છે એટલે એ તરતજ તૈયાર થશે ! વધારે મોટો પ્રોજેક્ટ કરવા વિડિઓ સાથે ગીત પણ મૂકી શકાય! નાની વયના બાળકોને વિડિઓ ગેઇમ ને બદલે ગુગલ મેપમાં હિમાલય વગેરે સ્થળ શોધવા માટે રસ લેતાં કરી શકાય અને તેને અનુરૂપ ચિત્ર વગેરે ઈતર પ્રવૃત્તિમાં કુમળા માનસને દોરી શકાય! અને સાંજના કુટુંબના બધાં સભ્યો સાથે બેસીને ડિનર સમયે એકાદ શો જુએ તો નાના બાળકોને પણ રૂટિન સમજાય અને આખો દિવસ T V જોવાની હઠ ના કરે ને કલાકો સુધીના લાંબા સ્ક્રીન ટાઈમ બન્ધ થાય!
હા , આ એટલું સરળ નથી, પણ , કોઈએ કહ્યું છે તેમ ;”તંદુરસ્ત છોકરાંઓને ઉછેરવાનું અઘરું છે પણ જેલમાં ઉભરાતાં કેદીઓને સુધારવાના મિથ્યા પ્રયત્નો કરતા સરળ છે”
તો આ ઓછો અઘરો માર્ગ કેમ ના અપનાવીએ ?
કમ્યુનિકેશનો માર્ગ ખુલ્લો રહે ! આપસમાં વાતચીતનો દોર ચાલુ રહે તો ઘણા પ્રશ્નો હલ થાય! સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાઈ રહે!
પણ આ બધું જાણવા છતાં આપણે કેમ કરતાં નથી આવું?
પ્રશ્ન છે : એવું કેમ?

Posted in Uncategorized | 10 Comments

હકારાત્મક અભિગમ- સોબત એવી અસર

આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન અને તેમના કાર્યો વિશે કશી વાત કરવી એ તો સૂરજને દીવો ધરવા જેવી વાત થઈ. અહી આપણે વાત કરવી છે આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનના ડ્રાઇવરની. આઇન્સ્ટાઇન જેવી વ્યક્તિ સાથે રહીને અભણ વ્યક્તિમાં પણ કેવી હોશિંયારી આવે એની વાત કરવી છે.

આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનની “ થીયરી ઓફ રિલેટિવિટી “ ખુબ પ્રસિદ્ધ થઈ પછી એમને અનેક જગ્યાએ લેક્ચર આપવા માટે આમંત્રણ મળવા લાગ્યા. આઇન્સ્ટાઇન હંમેશા ડ્રાઇવરને લઈને ગાડીમાં જતા. આઇન્સ્ટાઇન લેક્ચર આપે ત્યારે એમના ડ્રાઇવર છેલ્લી હરોળમાં બેસીને અન્ય શ્રોતાઓની જેમ આઇન્સ્ટાઇનને સાંભળતા.

એક દિવસ ડ્રાઇવરે આઇન્સ્ટાઇનને કીધું કે તમારી થીયરી એટલી સરળ છે અને આટલી વાર સાંભળ્યા પછી મને શબ્દસહઃ  યાદ રહી ગઈ છે એટલે મને લાગે છે કે હું પણ એની પર પ્રવચન આપી શકું. ત્યારે આઇન્સ્ટાઇન ગુસ્સે થવાના બદલે રાજી થયા  કે એમની થીયરી એટલી સરળ છે કે વિજ્ઞાન ન ભણી હોય એવી વ્યક્તિ પણ એ સમજી શકે છે.

એ સમયે મીડિયા એટલું સક્ષમ કે લોક ભાગ્ય નહોતું એથી ઘણા બધા લોકો આઇન્સ્ટાઇનના નામથી પરિચિત હતા પરંતુ ચહેરાથી નહીં. એક દિવસ આઇન્સ્ટાઇને એમના ડ્રાઇવરને કીધું કે આજે મારી જગ્યાએ તારે પ્રવચન આપવાનું છે. બંને જણે ડ્રેસની અદલાબદલી કરીને પહોંચ્યા હોલ પર અને આઇન્સ્ટાઇન એમના ડ્રાઇવરનું પ્રવચન  સાંભળવા છેલ્લી હરોળમાં બેસી ગયા.

ડ્રાઇવરે એટલી કુશળતાથી “થીયરી ઓફ રિલેટિવિટી” સમજાવવા માંડી. કોઇને ક્યાંય શંકા ગઈ નહી. પ્રવચનના અંતે સૌના સવાલોના પણ ડ્રાઇવરે પુરેપુરા આત્મવિશ્વાસથી જવાબ આપવા માંડ્યા. મોટાભાગના સવાલો આજ સુધીમાં પુછાયા હોય એવા જ હતા એટલે જરાય વાંધો આવ્યો નહીં પરંતુ છેલ્લે એક સવાલ એવો પુછાયો કે એનો ઉત્તર આપવો ડ્રાઇવર માટે શક્ય નહોતો.

હવે?  ડ્રાઇવરને ઉચાટ થવા માંડ્યો કે જો હવે એ જવાબ નહીં આપી શકે અને જો કોઇને ખબર પડી જશે કે આઇન્સ્ટાઇનની જગ્યાએ એમનો ડ્રાઇવર પ્રવચન આપે છે તો આઇન્સ્ટાઇનની છાપ ખરાબ પડશે.

પળવાર વિચારીને ડ્રાઇવરે જરા પણ અચકાયા વગર કહ્યું કે, “ આપના સવાલનો જવાબ એટલો તો સરળ છે કે એનો ઉત્તર તો મારો ડ્રાઇવર પણ આપી શકશે. છેલ્લી હરોળમાં બેઠેલા મારા ડ્રાઇવરને હું વિનંતી કરીશ કે આપના સવાલનો જવાબ આપી આપના મનનું સમાધાન કરે.

હવે આશ્ચર્યચકિત થવાનો વારો હતો આઇન્સ્ટાઇનનો. ડ્રાઇવરની સમયસૂચકતા પર વારી જતા આઇન્સ્ટાઇને ડ્રાઇવર બનીને પ્રશ્નનો ઉત્તર આપ્યો. કોઇપણ જાતના વિઘ્ન વગર કાર્યક્રમ સંપન્ન થયો.

આપણે કેવી વ્યક્તિની સોબતમાં રહીએ છીએ એ મહત્વનું છે. આઇન્સ્ટાઇન સાથે રહેવાથી ડ્રાઇવર પણ હોંશિયાર બની જાય એનો અર્થ એ કે સોબતનું આપણા જીવનમાં અદકેરું મૂલ્ય છે.

એક પાણીનું ટીપુ જો ગટરમાં જઇને ભળ્યું તો ગંધાઇ ઉઠ્યું. ગરમ તવા પર પડ્યું તો વરાળ બનીને ઊડી ગયું. એ જ પાણીનું ટીપુ સવારમાં ફુલ પર ઝાકળ બનીને શોભી ઉઠ્યું. માછલીના પેટમાં ઉતરેલું એ ટીપુ મોતી બનીને ઝળક્યું.

Posted in હકારાત્મક અભિગમ, Uncategorized | 14 Comments

મારી ડાયરીના પાના -૧૬,૧૭,૧૮.

16-અમારી ઓફિસ

આમ ને આમ વરસ પૂરું થાય તે પહેલા એક ગૂંચ આવી. ગૂંચ એ આવી કે મારે ફર્સ્ટ સી. એ ની પરીક્ષા આપવાની કે નહિ ? તેની જોરદાર પૂછ પરછ કરવા માંડી. પણ કાંઈ સુજ પડતી નહિ. આખરે ઘાટેલ્યા કુ ના ઘાટેલ્યા ને મળ્યો. તેમણે કહ્યું કે કોઈ નોટીફીકેશન હજુ આવ્યું નથી. પણ આપી દેવી સારી. કારણ કે બે પરીક્ષા ફર્સ્ટ અને ફાઇનલ વચ્ચે અગીઆર મહિના નો ગેપ જોઈએ. આથી મેં ઉતાવળે પરીક્ષા આપી દીધી. પરિણામ સારું ન આવ્યું. પણ હું હિંમત હાર્યો નહિ. મોટાઈ પણ હિંમત હાર્યા નહિ. તેમણે ગુસ્સો કરી બુમો જરૂર પાડી. તેમની ઓફિસ માં સ્ક્રૂવાલા સાહેબે તેમને કહ્યું કે છોકરા નું ગજું હોઈ તેમ લાગતું નથી. નકામી જીંદગી વેડફે છે. પણ મોટાઈ મક્કમ રહ્યા. તેમને ત્રણ શહેરમાં ફર્મ ખોલવીતી.છ મહિના પછી હું પાછો પરિક્ષા માં બેઠો અને પાસ થયો. હવે સી. એ થવાશે ની આશા બંધાઈ. કેટલાક દિવસ પછી મને દિલ્હીથી અમારી સંસ્થાનો પત્ર આવ્યો કે તમારે ફર્સ્ટ સી. એ ની પરિક્ષા આપવાની જરૂર નથી. જે છોકરાઓએ ચાર વરસ ના આર્ટિકલ સાઇન કર્યા હોઈ તેમણે આપવી પડશે. હવે પોદાર ચેમ્બેર્સમાં અમોને ઓફિસ મળી હતી.  અમે ત્રણ આર્ટીકલ્સ હતા. માણેકલાલ શાહ અને આરડી પટેલ નવા આર્ટીકલ્સ હતા જૂનમાં પટેલ (નિરંજન પટેલ ના ભાઈ) ને રાજુભાઈએ આર્ટીકલ્સ પુરા કર્યા હતા નિરંજન મારા કોલેજ મિત્ર હતા. રાજુભાઈ તેમના ભાઈબંધ ની ઓફિસમાં મેનેજર થઇ ગયા. પટેલ હું માનું છું કે તેમના ભાઈ નિરંજન જોડે લંડન જતા રહ્યા. સંપટ પણ જુના આર્ટીકલ્સ હતા. તેઓ પોતાની પ્રેક્ટિસ કરતા. હું તેમની ઓફિસમાં અવારનવાર જતો. તેમના પિતાશ્રી તેમની ઓફિસનો કારભાર કરતા. મારી તેમની સાથે બેઠક હતી.  હવે અમને કોંગ્રેસ હાઉસ, યુનિવર્સલ ઇન્સ્યોરન્સ, એશિયન ઇન્સ્યોરન્સ, હિન્દુસ્તાન ઇલેક્ટ્રિક વગેરે ઓડિટ મળ્યા. અમે ક્લાયન્ટ ની ઓફિસમાં ઓડિટ કરતા. પોદાર ચેમ્બેર્સમાં શર્મા અને બીજા એક આફ્રિકા ના પટેલ બેસતા. બન્ને કામ વગરના હતા.  સિગારેટ પીતાં ને ગપ્પાં મારતાં ને ચાહો પિતા.  હવે બોસ હરિદાસે એક સિપાઈ રાખ્યો હતો. તે ઓફિસની ટપાલ નોબલ ચેમ્બેર્સ માં થી લાવી શર્માને આપતો. અને શર્મા હરિદાસને પોચાડતા. પોદાર ચેમ્બેર્સ પહેલા અમને યુનિવર્સલ ઇન્સ્યોરન્સ ના બિલ્ડીંગ માં પહેલા માળે ઓફિસ આપી હતી. અત્યાર સુધી અમો ઘરની ઓડિટ પેન્સિલ વાપરતાં. અમારે પૈસે ઓફિસમાં ચાહ પિતા અને મફત નોકરી કરતા. ઓડિટ મળ્યા પછી કલાયન્ટ તરફથી ચાહ ને નાસ્તો મળતો.  આમ વરસ નિકળી ગયું. હરિદાસ ક્યારે પણ ઓફિસ માં આવતા નહિ. તે બે ત્રણ કંપની માં ડિરેક્ટર હતા. તેમાં વિઝિટ મારી બપોરે ઘરે જતા. લંચ કરી. બપોરે પત્તા રમતાં. સાંજે મોટરમાં બેસી ઈમ્પીર્યલ સિનેમા જતા અને હીરાલાલ પાસે બેઠક જમાવ તા. રાત્રે જામી પરવારી પત્તા સેશન સરુ થતું. મારા મિત્ર તલવલકર ની ઓફિસ માં કામ ખાસ હતું નહિ. એમની રીક્વેસ્ટને કારણે હું તેમને ઓડિટ માટે કલાયન્ટની ઓફિસે  બોલાવતો. તે આવતા ને શી ખતા. શર્માને લીધે બીજા ફાલતુ લોકો પણ પોદાર ચેમ્બરની  ઓફિસ માં આવતા.

17-નિદાન

1955 મોટાઈ કેન્સર વિશે બહુ વાંચતા અને તેમના મિત્ર ડો. ભીડે સાથે તેની ચર્ચા કરતા પણ સિગારેટ છુટતી નહિ. એક રજા ના દિવસે મને તથા નાનેરાને લઇ કાલબાદેવી જે. જે. & સનસ ની દુકાને ગયા. ત્યાંથી બધાને જોડા અપાવી અમો ચોપાટી ગયા.ચોપાટી પરથી ભીની સીંગો તથા ગંડેરી લઇ કમલા નહેરુ પાર્ક તરફ જતી બસ માં બેઠા. સ્ટોપ આવે થી ઉતરી પાર્ક માં ગયા. નાનેરાને ત્યાં બધું બતાવ્યું. ઉપરથી બધું બહુ સુંદર લાગતું હતું. અમો એક ઝાડ નીચે બેસી સીંગ તથા ગંડેરી ખાતા હતા. મોટાઈ જેવા ખાવા ગયા કે અમને ગળેચી પેટમાં ઊતરતા તકલીફ પડતી. બહુ કોશિશ કરતા પણ ઉતરતું નહિ. અને સફોકેશન બહુ થતું. આથી અમો ઘરે પાછા ફર્યા. બાએ સૂપ તથા બ્રેડ આપ્યા. નસીબ જોગે ક્યારેક ઉતરતું અને ક્યારેક નહિ. હું બજાર જઈ સ્પગેટી ના ડબ્બા બ્રેડ પાકા કેળાં વગેરે નરમ વસ્તુ લઇ આવ્યો. હજુ પ્રવાહી ઊતરતા બહુ તકલીફ પડતી નહિ. કુટુંબ ના વડીલની તબીયત બગડવાથી આખા ઘરનું વાતાવરણ ગમગીન હતું. લોકલ ડોક્ટર પાટણ કરના પ્રયત્ન બહુ કામ આવ્યા નહિ. તેમને ટાટા હોસ્પિટલમાં બતાવવા કહ્યું. ટાટા હોસ્પિટલ માં ચાર ડોક્ટર હતા કોને બતાવવું તે નક્કી કરવાનું હતું. આ બાબતમાં ડો ભીડે જે મોટાઈના દોસ્ત હતા અને તેમની ઓફિસમાં હેંલ્થઓફિસર હતા તેમની સલાહ સુચન લીધી. મોટાઈ ને તેમનામાં બહુ વિશ્વાસ હતો. અમે ડોક્ટર બોર્જીસની એપોઇન્ટમેન્ટ લેવાનું નક્કી કર્યું. પણ ડોક્ટર બોર્જીસની વહેલી એપોઇન્ટમેન્ટ મળવી અઘરી હતી. એક બાજુ ખાવાનું ખવાતું નહિ અને બીજી બાજુ જલ્દી એપોઇન્ટ મળે નહિ. આ સંજોગોમાં હતાશા આવી જતી. ડોક્ટર ભીડે ની કોશિશ કામ આવી ને અમોને એપોઇન્ટમેન્ટ મળી ગઈ. તે દિવસે હું મોટાઇ ને લઇ ટાટા હોસ્પિટલમાં ગયો. હૉસ્પીટલ એલ્ફિસ્ટનમાં હતી. મને થયું શું આટલા બધાને કેન્સર થાય છે ? ખબર પડી કે માણસો દુર દુર થી આવે છે બીજા શહેરો માં થી પણ આવે છે અમે વેઇટિંગ રૂમમાં બેઠા ને નંબર આવવાની રાહ જોતા હતા એટલા માં અમારું નામ બોલાયું અમો અંદર ગયા. ડોક્ટર બોર્જીસ પાતળા તથા ઘઉં વર્ણા હતા. અને બહુ સ્માર્ટ ને એક્ટીવ વ્યક્તિ હતા. મોટાઈ ને તેમની વચ્ચે સવાલ જવાબ થયા. પછી છાતી ના કેટલાક એક્ષરે લેવડાવ્યા. ત્યાર પછી પાછા આવવા ની તારીખ આપી. જતા જણાવ્યું કે નિદાન આપતા પહેલા કેટલીક ટેસ્ટો કરવી પડશે. અમો આપેલી તારીખે ટાટા હોસ્પિટલ પહોંચી ગયા. તેમણે ફાઇલ તથા એકસરે જોયા અને કહ્યું બાયાપ્સી લેવી પડશે. બયાપ્સી માટે તારીખ પણ આપી. આમ દિવસો જતા પણ ખાવાની તકલીફ ઓછી થતી નહિ કે જવાનું નામ લેતી નહિ. ઈલાજ કોઈ શરુ થતો ન હતો.ઠરાવિક દિવસે બયાપ્શી થઇ ગઈ. બ્યાપ્શી લીધા પછી ડોક્ટરે જણાવ્યું કે ઓપરેશન કરવું પડશે. ઓપરેશન ની તારીખ નક્કી થઇ અને ડોક્ટરે જણાવ્યું કે જે ખવાઈ તે ખાજો. ઓપરેશન નો દિવસ આવી ગયો. મોટાઈને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યાં. હું હમેશાં તેમની પાસે રહેતો. ક્યારેક બા પણ અમારી સાથે રહેતી. મોસાળ તથા શાંતા માસીને ખબર આપ્યા. હીરાલાલ માસા શાન્તા માસીને ઘરે હતા. ચંપા ફોઈની હૂંફ ને હિંમત સારી હતી. હું ને બા ઓપરેશન ના દિવસે હોસ્પિટલમાં હાજર થઇ ગયા. અમો મોટાઈ ના વોર્ડ માં ગયા. તેમને પૂછ્યું કે રાત્રે ઉઘ આવી કે નહિ ?સવારના ચાહ પીધી કે નહિ?કઈ ખાધું કે નહિ?મને જોઈ મારો હાથ પકડી લીધો મારી પાસે તેમને અપેક્ષા ને ઉમીદ હતી મોટાઈ નું બદલાયેલું નરમ વર્તન અનુભવી મને થયું કે સંજોગો માણસને બદલે છે. ટાઇમ થયે મોટાઈ ને સ્ટેચર પર સુવાડી ઓપરેશન થીએટરમાં ગયા. હવે તેમાં ફક્ત ડોક્ટર, પેશન્ટ અને મદદનીશ હતા. અમને બહાર ઉચાટ ને ચિંતા હતી. કલાક ઉપર થઇ ગયો. અમો સર્વે આતુરતા થી રાહ જોતા બેઠા હતા. એટલામાં ડોક્ટર બોર્જીસ આવ્યા ને તેમણે પૂછ્યું કે ફેમિલીમાં વડીલ કોણ છે ? હીરાલાલ માસા આગળ આવ્યા ને કહ્યું કે હું છુ. ડોક્ટર તેમને દૂર લઇ ગયા ને કહ્યું કે કેસ ઇનઓપેરેબલ છે કારણ કે કેન્સર બધે પ્રસરી ગયું છે. HE CANNOT BE CURED. IT IS ONLY A MATTER OF TIME. હીરાલાલ માસાએ આ વાત મને પછી કરી. હું બાવરો બની ગયો ને આ બાવરવાટ માં ત્રણ ડોક્ટર ચર્ચા કરતા તેમાં ઘુસી સવાલોની ઝડી વરસાવી. અચાનક ખલેલ પડવા થી ડોક્ટર બોર્જીસ ગુસ્સે થયા ને કહ્યું DON’T YOU UNDERSTAND ? WHEN I AM TALKING

WITH OTHER DOCTORS YOU SHOULD HAVE PATIENCE? હું હતાશ થઇ ગયો. ધરતી પગ નીચે સરકવા લાગી. નાની વય ને નોકરી ધંધા વગર આટલા મોટા કુટુંબની જવાબદારી મને નર્વસ કરી દેતી.

 

 

 

18- દ્વિધા

એક બાજુ મારી C. A ની ફાઈનલ પરિક્ષા ને મનુ ભાઈ તથા મહેશ ની ઇન્ટર કોમેર્સ ની પરિક્ષા આવી રહી હતી. બીજી બાજુ મોટાઈનું ટાટા હોસ્પિટલમાં કેન્સર નું ઓપરેશન અને તે પછી ની કાળજી. રોજ આખો દિવસ હોસ્પિટલમાં હાજરી અને રાત્રે પણ. આમતો ટાટા હોસ્પિટલ રાત્રે કોઈને સુવા દેતી નથી. પણ નાજુક કેસમાં રૂપિયા પાચનો એક રાતનો પાસ લઇ સુવા દેતા. રોજના પાચ ભરી પાસ લેવા છતાં હેરાનગતિ થતી. મોટાઈ ને રાત્રે ઘરના માણસની જરૂર પડતી. ઉઠવા બેસવાનું થતું નહિ. અને આખા વોર્ડ ખાતે ફક્ત એક નર્સ રહેતી જે તેના રૂમમાં પેપર વર્ક  કરતી. મહેશ રાત્રે હોસ્પિટલમાં રહેતો. રોજ ના રૂપિયા પાચ ભરી ને પણ ચોરી છુપી રહેતો. ચેકિંગ થતું ત્યારે છ્ત પરની પાણી ટાંકી પાછળ છૂપાઈ જતો. જ્યારે સદંતર સોપો પડી જાય ત્યારે મોટાઈ ના ખાટલા નીચે સુઈ જતો. બાકી બહાર બાસ્ટી પર બેસી પરીક્ષાનું વાંચતો. એક દિવસ મહેશને તમારા દર્દીને કોઈની જરૂર નથી કહી હોસ્પિટલ બહાર કાઢી મુક્યો અને હોસ્પિટલની બિલ્ડીંગોનો મુખ્ય દરવાજો બંધ કરી અંદરથી લોક કરી દીધો. આખી રાત હોસ્પિટલના ઓટલા પર ગેટની લાઇટથી વાંચતો રહ્યો. સવારના દરવાજો ખુલતા જ ઉપર જઈ મોટાઈ ના કામકાજ કર્યા. મહેશને છોડાવવા હું સવારના હોસ્પિટલ પહોંચી જતો મહેશ ઘરે આવી જામી પરવારી સુઈ જતો. બા સાંજનું જમવા નું બનાવી હોસ્પિટલ આવી જતી. બહેન સરલા જે હવે SSC માં આવી તે રસોડું સંભાળી લેતી. હું અને બા રાત્રે આઠ વાગ્યા સુધી હોસ્પિટલ માં રહેતા ત્યાં સુધીમાં મહેશ જમી પરવારી હોસ્પિટલમાં રાતની ડ્યુટી માટે હાજર થઇ જતો હું ને બા રાત્રે ઘરે પાછા ફરતા ત્યારે સહેજે નવ વાગી જતા. ત્યાં સુધીમાં સરલા તથા અન્ય કુટુંબીજનો જમી પરવારી ઉપર પોતાની પરીક્ષાનું વાંચતા. બા ને હું જમી પરવારી ને સાવજી ને રસોડું સુપ્રત કરી ઉપર જતા. સાવજી રસોડાની સફાઈ કરી એઠાં વાસણ સાફ કરી ગોઠવી રસોડાને તાળું મારી બાને ચાવી ઉપર આપી જતો. પછી બા નીચે આવી મારે માટે કોફી બનાવતી જે પીને હું બંગલી માં ઉપર વાચવા જતો. ટેબલ ખુરસી પર વાંચતા વાંચતા ઉઘી જતો અને લાઈટ ચેતતી રહી જતી ત્યારે ત્રણ  વાગ્યા હશે. સવારના નિત્ય કર્મ પરવારી હોસ્પિટલમાં ડ્યુટી માટે હાજર થઇ જતો. મનુભાઈ રાત્રે તેનું વાચી અગાશી માં સુવા ચાલી જતો. મનુભાઈને હોસ્પિટલની કોઈ ડ્યુટી હતી નહિ. કારણ કે મોટાઈ ને તે ફાવતું નહિ. એટલે મોટાઈ ની સૂચનાનો અમલ કરવો પડતો.મોટાઈને ઓપરેશન વખતે છાતી પર 6″ઈચ નો કાંપ મુક્યોતો. અંદરનો ભાગ તપસ્યા પછી માલમ પડ્યું કે કેન્સર બહુ પ્રસરી ગયું છે. તેથી કાપ સીવી લીધો. રોજ ડ્રેસિંગ થતું હતું. ઘા ધીમે ધીમે રુઝાઈ રહ્યો હતો. તે વખતમાં ટાટાની હોસ્પિટલ એક લોટી હોસ્પિટલ હતી જે કેન્સર નો ઈલાજ કરતી. આથી ધસારો ખુબજ રેહતો.પરિણામે દર્દીને ઈલાજ કરી જલદી રજા આપી દેતા. અમો ડોક્ટરનું સન્માન હારતોરા પેહરાવી કરતા. નર્સ ને સિનેમા ની ટી કીટો લાવી આપતા તથા વોર્ડબોય ને સાધનો અને સેવા માટે રોકડ આપતા. પરિણામે તેઓ સાંભળતા. અમે તે બહાને મોટાઈ ના મેલ નર્સ ની મિત્રાચારી કરી. માણસ ભલો હતો. તેને વિશ્વાસ માં લઇ પૂછી જોયું કે ઘરે ગયા પછી શું ડ્રેસિંગ કરવા ઘરે આવી શકશે ? સમય પસાર થઇ રહ્યો હતો. હોસ્પિટલના ચક્કર ચાલુ હતા. મોટાઈ ની સીક લીવ હવે ખલાસ થતી હતી માટે તેને લંબાવવા અરજી આપવા કહ્યું હતું મેં મોટાઈ ની સહી લઇ અરજી સુપ્રત કરી. તે મંજુર થઇ પણ હવે કપાતે પગારે અને તે પણ થોડા સમય પુરતી. દર્દ હઠીલું હતું જલદી ઊભા થવાના કોઈ જ ચિન્હ દેખાતા નહિ. હવે સંઘર્ષ સરુ થયો રોજની દોડાદોડી. ખાવાના કોઈ ઠેકાણા નહિ. ડોક્ટર તથા હોસ્પિટલના ખર્ચો અને તેમાં પગાર ખલાસ થઇ જતો. હોસ્પિટલ માટે પી. એફ માંથી લોન લીધી. દસ માણસ નું ભરણ પોષણ ને ભણવાના ખર્ચો. ઈશ્વરે આતે કેવી કસોટી કરી. કુટુંબ ના મુખ્ય માણસ અને તે પણ રળનાર ને તેમની ખરી પ્રગતિ ની ઉંમરે આ દિવસ દેખાડ્યો. તેમની ઉમર ફક્ત 50 વરસની હતી એક સવારે હું હોસ્પિટલ ગયો. મોટાઈ ને મળ્યો ને તબિયત ની પૂછ પરછ કરી. તેમણે મારો હાથ પકડી કહ્યું મારું એક કામ કરીશ ?મેં હા પાડી. તેમણે કહ્યું વચન આપ કે તું મારા મૃત્યુ પછી બધાને ભણાવિશ અને પરણવાની કોઈ ઉતાવળ નહિ કરે. મેં કહ્યું વિશ્વાસ કરો હું કરીશ. તેમને શાંતિ થઇ. એટલા માં ડોક્ટર રાઉન્ડ પર આવ્યા. તપાસી કહ્યું હવે તમો ઠીક લાગો છો. તમને કાલે ડિસ્ચાર્જ કરવાના છે માટે તૈયાર રહે જો. નર્સ ને જરૂરી સૂચના આપી ડોક્ટર જતા રહ્યા. મોટાઈ ની મરજી હજુ થોડો સમય હોસ્પિટલમાં રહેવાની હતી જેથી બધું સમય સર થાય. ડોક્ટર ભીડે હોસ્પિટલમાં ખબર લેવા આવ્યા હતા. તેમની ઓળખાણ ને ભલામણ થી સાયન હોસ્પિટલમાં થોડા વખત માટે ટ્રાન્સફર કર્યા. ત્યાં સારવાર તો કાઈ લેવાની નહોતી. કારણ કે આ તેમનો કેસ નોતો.અહી પણ મહેશ રાત્રે રહેતો ને હોસ્પિટલમાં વાંચતો. મોટાઈ ઉઘવા માટે રાત ના ઇન્જંક્શન લેતા. પણ તેમની બાજુના દર્દી ના નસકોરાં બહુ બોલતાં આથી ઇન્જંક્શન ની અસર થતી નહિ મહેશ નું કામ તેના નસકોરાં બોલતાં બંધ કરવાનું હતું. કામ અઘરું હતું. મહેશ તેના નસકોરાં નજીક હાથ રાખી મુકતો તેનાથી થોડોક વાર બંધ થતા. આ પ્રયત્ન રાત ભર ચાલુ રહેતો રોજ રાત્રે વોર્ડ ની લાઈટ બંધ થતી લોબી ની લાઈટ પણ મોટેથી બંધ થતી આ સંજોગોમાં અંધારે બહાર જતા મહેશનો પગ લોબીમાં ઉઘતા કુતરાની પર પડ્યો આથી કૂતરો ચમકી જોર જોર થી ભસવા માંડ્યો. મોટાઈ ની ઊંઘ ઇન્જેકશન લેવા છતાં ઊડી ગઈ. બાજુમાં સૂતેલા દર્દી ના નસકોરાં જોર જોરથી બોલવા મળ્યા. બિચારો મહેશ નિરાતનો દમ લેવા બહાર ગયો હતો તે પાછો ફર્યો ને મોટાઈ ને સુવડાવાના પ્રયત્ન કરતો રહ્યો. આમ સાયન હોસ્પિટલમાં બે એક અઠવાડિયા વહી ગયા ને ઘરે જવાનો વખત આવી ગયો. હોસ્પીટલમાંથી ડિસ્ચાર્જ થઇ ઘરે આવ્યા.

 

ધનંજય સુરતી 

 

 

 

 

 

Posted in "બેઠક "​, ડાયરીના પાના, ધનંજય સુરતી | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

વાંચના

Posted in "બેઠક "​, દીપલ પટેલ, વાંચના | Tagged , , , , , | 1 Comment

ઘંટી – એક અવલોકન

millstone

      આવી  ઘંટી જોયે તો દસકા વીતી ગયાં – છેલ્લી એ ક્યારે જોયેલી એ યાદ પણ નથી. સોરી! એ તો ભુલાઈ જ ગયું કે, અમેરિકા આવ્યા પહેલાં નોકરી કાળમાં સાબરમતી પાવર હાઉસની કોલોનીમાં રહેતાં હતાં, અને ઘેર જ ઇલેક્ટ્રિક ઘરઘંટી હતી!  એને જોયે પણ સત્તર વર્ષ વીતી ગયાં. હવે તો કદીક દેશમાં જઈએ તો નજીકની કરિયાણાની દુકાનેથી લોટ જ લાવીએ છીએ. એ અમેરિકન રીત દેશવાસીઓએ પણ અપનાવી લાગે છે!

      તો પછી ઘંટી વિશે અવલોકન કેમ?

     વાત જાણે એમ છે કે, કલ્પના બહેન રઘુ કોઈને કોઈ જૂનો શબ્દ યાદ કરી, એના વિશે સંશોધન કરી, સરસ મજાના લેખ લખે છે.  એવો એક લેખ ‘ઘંટી’ વિશે તેમણે લખેલો – આ રહ્યો. આ જણને આમેય શબ્દ વિશેની રમતો ગમે છે. એમાં આમ જૂના શબ્દોને યાદ કરવાની તેમની પ્રવૃત્તિ ગમી છે. ઘંટી વિશેના તેમના લેખમાં યાદ ઉમેરવાની પણ બહુ મજા આવી. પણ એ પછી દાવડા ભાઈએ એ ચર્ચાને સરસ મજાનો વળાંક આપ્યો .

       એમનો પ્રતિભાવ આ રહ્યો ..

   “ચલતી ચાકી દેખકે, દિયા કબીરા’ રોય,
દો પાટનકે બીચમે બાકી બચા કોય.”

        અને બાપુ! આપણી અવલોકન યાત્રા શરૂ થઈ ગઈ.

       ઘંટી જેવા કાળના ચક્રના પડ વચ્ચે પીસાતા, રીબાતા,  માનવજીવનની યાતના વિશે કબીરજીનો આ દોહો બહુ જ જાણીતો છે. એવી જ માનવજીવનની યાતનાઓનું પ્રતીક ઘાંચીની ઘાણીનો બળદ છે. એ રૂપકમાં  પણ આપણા રગશિયા, એકધારા, બીબાંઢાળ જીવન પર આક્રોશ છે. ગરીબાઈની રેખાથી નીચે જીવતા માનવજંતુઓની વેદના તો એમાં પ્રતિબિંબિત થાય જ છે. પણ મધ્યમ વર્ગ અને ઉચ્ચ વર્ગના લોકો પણ એમાંથી બાકાત નથી. સૌ કોઈ ને કોઈ જાતની ઘંટીમાં ફસાયેલા હોય છે. બધા એમના બીબાંઢાળ જીવનથી ત્રસ્ત જોવા મળે છે. શહેનશાહથી સિપાઈ સુધી કોઈને ય  જીવે જંપ નથી.

     આમ કેમ છે? એનો ઉકેલ શો? એ પ્રશ્નો એટલા તો મોટા છે કે, એના પર શાસ્રોના ઢગલે ઢગલા લખાયા છે. મોટા ભાગની ફિલસુફીઓ, ધર્મો, સમ્પ્રદાયો આ હકીકતના કારણે ઉદભવ્યાં છે. કેટકેટલી કવિતાઓ અને ગઝલો?

Our sweetest songs are those,
that tell of sorrow.

    એ બધાંનો કોમન ફેક્ટર – ‘એમાંથી શી રીતે ઉગાર થઈ શકે?’ એ માટે જાતજાતના નૂસખાઓ શોધાયા!  પછી ‘આપણો નૂસખો શ્રેષ્ઠ’ એનો  વળી નવો વિવાદ. ઢગલાબંધ ચર્ચાઓ અને યુદ્ધો. નવી જાતની ઘંટીઓ અને  ઘાણીઓ. હાથથી ફરતી ઘંટીની જગ્યાએ ઈલેક્ટ્રિક ઘરઘંટી આવી- એટલો જ ફરક !

પણ પીસાવાનું તો એમનું એમ  જ રહ્યું.

બોલો! તમે એ માટે કોઈ નવો નૂસખો બતાવી શકો એમ છો?  

Posted in Uncategorized | 2 Comments

૯ – શબ્દના સથવારે – પાલવ – કલ્પના રઘુ

પાલવ

પાલવ એટલે પહેરેલા સાલ્લાનો લટકતો છેડો. દુપટ્ટો, પાઘડીનો કસબી છેડો, આશરો, શરણ. પાલવે (પલ્લે) પડવું એટલે કોઇનાં આશરે જવું. વ્યક્તિને દૂર કરવા માટે મારો ‘પાલવ છોડ’ અથવા ‘છેડો છોડ’ શબ્દ વપરાય છે.

 પાલવ એ તો ગુજરાતી સાડી પહેરેલી ગુજરાતણની ઓળખાણ છે. પરંપરાગત સાડીઓ, પછી તે બનારસી, કાંજીવરમ કે પટોળુ હોય, તેના પાલવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ, સાડીને સુંદરતા અને ભવ્યતા બક્ષવાનો છે. પતિને સંબોધીને ગવાયેલ ગરબાના શબ્દો યાદ આવે છે. ‘પાલવ પ્રાણ બીછાવજો રે, પાટણથી પટોળા મોંઘા લાવજો.’ પાલવની પ્રીતને અનુભવવા પ્રભુને કનૈયો થઇને અવતાર લેવો પડયો’તો. પ્રભુને પ્રેમથી પોઢાડવા મા જશોદા પાલવનો ઉપયોગ કરતાં અને લાલજીને જયારે ભૂખ લાગે ત્યારે માનો પાલવ પકડતાં. સૌને બાંધનાર જશોદાનો જાયો, જશોદાના પાલવની નાનીશી ગાંઠે ગંઠાતો. આમ પુષ્ટિમાર્ગમાં કાન-જશોદાને પ્રેમથી સાંકળનાર પાલવ છે. દ્રૌપદીએ તેના પાલવની કોર ફાડીને શ્રીકૃષ્ણની લોહી નીતરતી આંગળીએ બાંધી હતી. બદલામા પ્રભુએ ભરી સભામાં તેનાં ચીર પૂર્યાં હતાં તે ક્યાં અજાણ્યું છે?

આ પાલવ, સ્ત્રીની લાજની રક્ષા કરે છે. એક મા, તેની જુવાન દીકરીને પાલવ સંકોરીને ચાલવાની સલાહ અચૂક આપશે. પહેલાની સ્ત્રી ચૂલા પરથી ગરમ વાસણ ઉતારવા માટે કે લારીમાંથી શાકભાજી કે બાગમાંથી ફળ-ફૂલ એકઠા કરવા ઝોળી તરીકે પાલવનો ઉપયોગ કરતી. સીમંત વખતે પાલવમાં ચોખા ભરીને ખોળો ભરવામાં આવે છે. ઇશ્વર પાસે ખોળો પાથરીને માંગણી કરતી સ્ત્રી તેનો પાલવ જ પ્રસારે છે.

પાલવ શબ્દમાં ‘લવ’ સમાયેલો છે. તેમાંથી પ્રીત નીતરે છે, ટપકે છે. થાકેલો પતિ રાત્રે પત્નીના ખોળામાં પાલવ તળે હૂંફ અનુભવે છે. જ્યારે બાળકનો જન્મ થાય છે ત્યારબાદ પતિ એટલેકે બાળકનો પિતા આ પાલવને અમુક સમય માટે છૂટો મૂકીને તેને બાળકનું છત્ર બનાવે છે. અને આ પાલવ તળે બાળક સુરક્ષીતતાનો અનુભવ કરે છે. મા ગરીબ હોય કે ધનિક, પાલવ ફાટેલો, ચીરાયેલો હોય કે કુંદન, મોતીથી જડીત હોય … માનો પાલવ તો તેના સંતાન માટે એકધારી પ્રીતથી જ ભીંજાયેલો હશે. મા જયારે સ્તનપાન કરાવે છે ત્યારે બાળક પર પાલવ ઓઢાડે છે અને બાળક નિશ્ચિંત થઇને પાલવની આડમાં, માની સોડમાં બ્રહ્માંડનું સુખ માણે છે. આ વખતે મા અને બાળકનો નાતો દુનિયાનો સર્વ શ્રેષ્ઠ નાતો હોય છે. મા તેના માતૃત્વની ચરમ સીમાએ હોય છે કારણકે તે તેના બાળકને દુન્યવી નજરથી બચાવીને તેને અમૃત સિંચન કરી રહી હોય છે. નાનુ બાળક રોતુ હોય છે ત્યારે એના આંસુ લૂછવા માતાની સાડીનાં પાલવ જેવી કોઇ અકસીર દવા નથી. આ જાદુઇ પાલવમાં બાળકના બાળપણની સમગ્ર યાદો સમેટાયેલી હોય છે.

બાળક મોટું થતુ જાય છે તેમ પાલવ છૂટતો જાય છે. પાછો તે પતિની સાથે જોડાય છે અને બાળક પર સુક્ષ્મ દેહે છાયા બનીને રહે છે. તેનું સ્વરૂપ બદલાય છે. હવે તે પાલવમાંથી આશિર્વાદ સ્વરૂપે તેના પર વરસે છે. બાળક યુવાનીમાં પ્રવેશીને પરણે છે ત્યારે સાસુ માંડવે પાલવ આડો કરીને વરરાજાને પોંખે છે. ચોરીમાં નવવધુના પાલવ સાથે તેના ગઠબંધન થાય છે આમ પાલવ સાથેનો નાતો ચાલુ જ રહે છે … પરંતુ પતિ-પત્નીમાંથી એકનું મૃત્યુ થાય છે અથવા છૂટાછેડા થાય છે ત્યારે પાલવનું ગઠબંધન છૂટે છે પરંતુ પાલવમાં ધરબાયેલી યાદો કયારેક ફૂટી નિકળે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિની સ્ત્રી પાલવથીજ પુરૂષને જીતાડે છે અને જીવાડે છે કારણકે લોહીના અને લાગણીના સંબંધોને સાંધનાર પાલવ હોય છે.

અત્યારની પેઢીને પાલવ કોને કહેવાય તે ક્યાં ખબર હશે કારણ કે આધુનિક સ્ત્રીએ પાલવને પ્રસંગોપાત જ ધારણ કરવામાં અને ફેશનમાં તેને સ્થાન આપ્યું છે. પાલવ ભીની પ્રીતની કહાણી ચાલુ છે … માત્ર પરિભાષા બદલાઇ છે. જયાં સુધી મા થકી બાળકનો જન્મ થશે અને મા-સંતાનનું અનુસંધાન ચાલુ રહેશે ત્યાં સુધી સૌ પાલવ ભીની પ્રીતનો અનુભવ કરશેજ. પરંતુ કળીયુગનું કડવું સત્ય અને વર્તમાન સમયની વાસ્તવિકતા અને કરૂણતા એ છે કે મા જે પાલવથી બાળકના આંસુ લૂછતી હતી એ પાલવ માના આંસુડે ભીંજાવા માંડયો છે!

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે | 10 Comments

અહેવાલ – ‘બેઠક’ નવેમ્બર ૨૪, ૨૦૧૭ – કલ્પના રઘુ

અહેવાલ

નવેમ્બર ૨૪ના રોજ મીલપીટાસ, કેલીફોર્નીયાની ICCમાં વર્ષ ૨૦૧૭ની છેલ્લી ‘બેઠક’ મળી. થેંક્સ-ગીવીંગ અને બ્લેક-ફ્રાઇડેના માહોલમાં ૨૨ સભ્યોની હાજરીમાં સૌએ ‘હજી મને યાદ છે’ વિષય પર બોલીને જૂની યાદોની લ્હાણી કરી. શરૂમાં પોટલક ડીનર પછીબેઠકની શરૂઆત થઇ. આજે દીપીકાબેન શેઠની વર્ષગાંઠ હતી. બધાએ તેમના સુખી અને તંદુરસ્ત જીવનની શુભેચ્છા પાઠવી. તેમના હાથે બનાવેલા રસગુલ્લા માણ્યાં.x_DSC0269

 કલ્પના રઘુએ બેઠકના ગુરુ દાવડાસાહેબ અને તરુલતાબેનને આમંત્રિત કરીને સ્તુતિ ગાઇને બેઠકની શરૂઆત કરી. આયોજક પ્રજ્ઞા દાદભાવાલાની અનુપસ્થિતિમાં તેમની ફોન પરની શુભેચ્છા સાથે અને મુ. પ્રતાપભાઇનાં શુભેચ્છા સંદેશ સાથે કલ્પના રઘુએ સૌને થેંક્સ ગીવીંગના હીસાબે ઇશ્વર, માતા-પિતા, ગુરૂજી, દેશ-કાળ, પોતાના સાથી, બેઠક, પ્રજ્ઞાબેન, પ્રતાપભાઇ અને પોત-પોતાનો આભાર માનવા જણાવ્યું. રાજેશભાઇની ગેરહાજરીની સૌએ નોંધ લીધી.

x_DSC0274x_DSC0278x_DSC0282x_DSC0294

દાવડા સાહેબે આજના વિષય અંગે રજૂઆત કરી. પોતાના જીવનના વળાંકની અંગત ઘટનાની ચર્ચા કરી જે હ્રદયસ્પર્શી હતી. જયવંતિબેને ‘ઋણ’ વાર્તા અંગે જીવનમાં આપણે કોઇનું ઋણ ક્યારે ચૂકવીએ છીએ તેની તેમના જીવનમાં બનેલી ઘટના વાંચી સંભળાવી. જીગીશાબેન તેમના સગા ભાઇ સાથેની ‘અબોલ’ની સંવેદનાની વાત કહી જે કરૂણ હતી. ત્યારબાદ દર્શના વારિયાએ ‘કુટુંબ એટલે ફ્રુટ જ્યુસ નહીં પણ સલાડ. મા સલાડ પર ડ્રેસીંગનુ કામ કરી દરેકની જરૂરીયાત પૂરી કરે છે’. આમ કહી ‘મા’ને ખૂબ હળવી રીતે યાદ કરી વાતાવરણને હળવું બનાવ્યું. ત્યારબાદ અમીતા ધારિયાએ ‘કબૂતરની ઊડાન’ વાર્તા વાંચી સંભળાવી. પતંગની દોરીમાં ફસાયેલા કબૂતરની ઊડાન તેમણે કેવી રીતે પાછી આપી! આ વાત બોધદાયક હતી. કુંતાબેને તેમની સંવેદનશીલ વાત કહી તો સતીશભાઇએ તેમના જીવનમાં બનેલા જીવલેણ અકસ્માતનુ તાદ્રશ્ય વર્ણન કર્યું. મોઢા પર આવેલા ૨૬ ટાંકા છતાં કેવી રીતે બચી ગયાં! તો વળી દીલિપભાઇએ ભાષા વાંચીએ છે કે લખાણ? તે કહીને લોકોને વિચાર કરતાં મૂક્યા.

This slideshow requires JavaScript.

દરેક વાતને અંતે, બન્ને ગુરુના અભિપ્રાયથી દરેકને શીખવા મળતું. તરુલતાબેને કહ્યું, ‘કેટલાક બનાવો યાદ રાખવા તો કેટલાક ભૂલી જવાના. દરેક વાતમાં આપણે સંકળાયેલા હોવા જરૂરી છે. શબ્દ પુરુષ છે તો વાણી સ્ત્રી છે. શબ્દથી વાણી બને છે’. તેમણે પોતાની વાર્તા ‘એક માની આંતરડી’ વિષે કહ્યું. નહીં આવેલાની લખીને મોકલેલી વાર્તાની ચર્ચા કરી. ‘બેઠક ચાલશે નહીં પણ દોડશે’ એવા આશીર્વાદ આપ્યા. સૌ બેઠકમાં ખૂલ્લા થઇને હળવા બન્યા. છેલ્લે દાવડાસાહેબે જોક કહીને બધાને હસાવ્યા.

ક્યારેય નહીં લખનારે બોલીને ભાગ લીધો અને કેટલાંકે શ્રોતા બનીને સહકાર આપ્યો. દરેક વોલન્ટરે સાથ અને સહકાર આપ્યો. રઘુભાઇએ આખા પ્રસંગને કેમેરામાં કંડાર્યો. કલ્પના રઘુએ આભારવિધિ કરી. લોંગ વિકએન્ડમાં બેઠક રખાતી હશે તેવું વિચારનારને તેનો જવાબ મળી ગયો. આનંદ, યાદો, જ્ઞાનની વહેંચણી, મન અને ખોરાકના જમણવાર સાથે તૃપ્તિનો ઓડકાર લઇને સૌ છૂટા પડ્યા.

કલ્પના રઘુ

Posted in Uncategorized | 8 Comments