૧-દ્રષ્ટિકોણ – અનુભૂતિ

મિત્રો આ ચેનલ અને કોલમ ઉપર મારા અને બેઠક તરફથી તમને સૌને ભાવભર્યું સ્વાગત છે. તમે નીચેના લિંક ઉપર માત્ર વાંચી નહિ સાંભળી પણ શકશો.

https://photos.app.goo.gl/pwzBDox3C3wgTj6R7

આ કોલમ  ઉપર દ્રષ્ટિકોણ ઉપર આપણે કૈંક વાત કરીશું. ઘણી વાર જિંદગી, તેમાં રહેલા પાત્રો અને સંજોગો ને એક નિશ્ચિત નજરે જોવાથી આપણે ઘણું ગુમાવીએ છીએ. જયારે બીજી દ્રષ્ટિ થી, બીજી વ્યક્તિના દ્રષ્ટિકોણ થી અને ક્યારેક જુદા વિષય વિષે જાણવા અને શીખવાથી આપણે જિંદગી માં અનુભૂતિ  કેળવી શકીએ છીએ અને તે ઉપરાંત દ્રષ્ટિકોણ વિસ્તારવાથી જિંદગી માણવાનો પણ વિસ્તાર વધે છે.
સ્ટીવન કોવી નામના એક જાણીતા લેખક અને શિક્ષકે એક વખત આ દાખલો આપેલો. એક વખત એક વ્યક્તિ ટ્રેન માં પ્રવાસ કરતા હતા અને કોઈ સ્ટેશન ઉપર એક પિતા તેના ત્રણ બાળકો ને લઈને ચડ્યા. ટ્રેન માં ચડ્યા પછી તે ભાઈ તેમની કોણી બેઠક ના હાથ ઉપર મૂકીને તેમના હાથ માં માથું મૂકીને બેઠા. એવું લાગ્યું કે તે સુવાની કોશિશ કરતા હતા. આ બાજુ તેમના બે બાળકો રડમસ જણાતા હતા અને એક બાળક નીચે જોઈને રડવા લાગ્યું. એકાદ વખત પિતા એ ઉપર જોઈને ધીમે થી તેને શાંત કરવાની કોશિશ કરી. પણ તે પછી તે ભાઈ તેમનું માથું નીચે ટેકવી બેઠા રહ્યા। થોડી મિનિટો માં બે બાળકો કૈક ગુસ્સામાં ચર્ચા કરવા લાગ્યા. પણ તે ભાઈને બિલકુલ બાળકો માં રસ જ ન હોય તેવું લાગ્યું.
પેલી વ્યક્તિને  ખુબજ ગુસ્સો આવવા લાગ્યો. તે કોવીને ક્યે, “હું પણ કામ પતાવીને થાક્યો પાક્યો ઘરે જતો હતો અને ટ્રેન માં એકાદ જોકું લેવાની મારી ઈચ્છા હતી. પણ આ પિતાની બેપરવાહી જોઈને મારી ઊંઘ ઉડી ગયી. બીજા પ્રવાસીઓ પણ ચીડ માં તેમની તરફ જોવા લાગ્યા। હું એ સમસ્યામાં હતો કે તેમના બાળક ને આશ્વાસન આપું કે પેલા ભાઈ ને કોણી મારીને કહું કે તમે તમારા બાળકો તરફ થોડી નજર કરો. પણ તેવામાંજ પેલા ભાઈએ માથું ઉચક્યું અને મારી સામે જોઈ ને બોલ્યા: “મારે મારા બાળકોને કૈક કેવું જોઈએને? પણ અમે બધાજ દુઃખી છીએ. બે દિવસ થી બરોબર ખાધા પીધા વગર કે બરોબર ઊંઘ્યાં વગર અમે હોસ્પિટલ માં હતા અને હમણાં જ બે કલાક પહેલા મારી પત્ની, તેમની મમ્મી નું અવસાન થયું। અમે ઘરે ફ્યુનરલ ની તૈયારી કરવાજ જઈ રહ્યા છીએ. …..  મારુ દ્રષ્ટિકોણ જ આખું બદલાય ગયું. મને ગુસ્સો આવી રહ્યો હતો ત્યાં કરુણા છલકાઈ ગઈ”.
આવી ઘટના તમારી જોડે કોઈવાર બની છે કે કૈક નવી માહિતી થી તમારું દ્રષ્ટિકોણ બદલાઈ ગયું હોય? શું હંમેશા આપણે નવી માહિતીને આવકારીએ છીએ કે ક્યારેક કોઈ વ્યક્તિ કે સંજોગો ઉપર આપણા દ્રષ્ટિકોણ ના આધારે પૂર્વગ્રહ બાંધી લઈએ છીએ? તમે ક્યારેક બીજી દ્રષ્ટિ થી કોઈ વાત ને જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે? ..  ..દરેક વસ્તુનું એના પાસા પરત્વે જુદી જુદી રીતે જ્ઞાન થાય છે ..તેને સમજવાની કોશિશ કરીએ એજ તો અનુભૂતિ છે
 આ મારા દ્રષ્ટિકોણ વિષે તમારો દર્ષ્ટિકોણ વ્યક્ત કરો તો કેમ ?
Darshana 

Darshana V. Nadkarni, Ph.D. 
Cell: 408-898-0000
Updates on Twitter @DarshanaN

Blog – http://darshanavnadkarni.wordpress.com/
“Success is the ability to go from one failure to another, with no loss of enthusiasm” – Sir Winston Churchill

 

Advertisements
Posted in ચિન્તન લેખ, દર્શનાબેન વરિયા નાડકર્ણી , દ્રષ્ટિકોણ | Leave a comment

પ્રતિબિંબ – એક અવલોકન

ઘણી વખત સોફા પર બેઠાં બેઠાં, ઘરના પ્રવેશ દ્વારની ઉપર ટિંગાડેલી ઘડિયાળનું આવું પ્રતિબિંબ જોયું છે

image

પ્રતિબિંબ

clock

મૂળ ઘડિયાળ

મૂળ એ મૂળ
અને
પ્રતિબિંબ એ પ્રતિબિંબ.

હવે આની ઉપરથી એક મહામૂલું અવલોકન!

       જીવનની દરેક ચીજમાં આમ બની શકતું નથી. આપણે ઘણી વખત માત્ર પ્રતિબિંબ જોઈને જ સંતોષ માણવો પડે છે. ઘણી વખત તો એ પ્રતિબિંબનું યે પ્રતિબિંબ જ આપણી નજર સામે આવતું હોય છે. સાવ આભાસી દર્શન. મૂળ તો ક્યાંયે નજરની સામે આવે જ નહીં. અને એના પરથી આપણે કલ્પના અને તર્કના ઘોડા દોડાવી મૂળ ચીજ કેવી છે – એ અંગે અનુમાન કરીએ છીએ. અનુમાન કરીને બેસી જ નથી રહેતા, દસ- પંદર-સો વખત એનું એ જ પ્રતિબિંબ દેખાય; એટલે મૂળ ચીજ આવી જ છે; એમ ધારી લઈએ છીએ.

     આપણે કોઈ વ્યક્તિના કે સમાજના મૂળ રૂપ સુધી કદી પહોંચી શકતા નથી હોતા. પણ વર્ષોથી, દાયકાઓથી,  સદીઓથી જે દેખાય છે; એના આધારે એ વ્યક્તિ કે સમાજ માટે આપણા વિચારો, પૂર્વગ્રહી માન્યતાઓ  ઘનીભૂત બની જાય છે..

     સૌથી વધારે કરૂણાજનક બાબત તો એ છે કે, આપણી પોતાની જાત માટે પણ આમ જ બને છે. વિજ્ઞાનમાં ભણ્યા છીએ કે, આપણા વિચારો ‘મગજ’ નામના એક અંગમાં પેદા થતા હોય છે. પણ આપણે એ મગજને જ આપણી જાત માની લઈએ છીએ. કદી એ જોઈ નથી શકતા કે, જે જોનાર છે; એ મગજ નથી; પણ એની પાછળ રહેલું ‘કશુંક’ છે. મગજ નામના એ અંગમાં એ કાળે, બહારની કોઈક ઘટનાનું એ પ્રતિબિંબ માત્ર જ છે. થોડોક જ ખૂણો બદલાય, જોવાની રીત બદલાય – અને એક ને બદલે બે, ત્રણ કે અનેક ઘડિયાળો દેખાવા લાગે. પણ એ જોનાર તો ક્યાં દેખાવાનો જ છે?  ઇલેક્ટ્રોન  માઈક્રોસ્કોપમાં પણ નહીં!

     અને જુઓ તો ખરા – એવા જ તર્ક આગળ લડાવી, આપણે એ નહીં દેખાતી જાત માટે પણ તર્ક વિતર્ક કરવા લાગીએ છીએ; અને એને ઈશ્વર/ અલ્લા/ યહોવાહ ના એક અંશ તરીકે સ્થાપિત કરી દઈએ છીએ. અથવા ‘એવું કશું છે જ નહીં – એવી નાસ્તિક દૃષ્ટિ’ .

અને પછી એના વિશે ચર્ચાઓ/ વિવાદ/ સંઘર્ષ અને કાપાકાપી.

કેટલા બાલિશ છીએ આપણે સૌ, નહીં વારૂ ?

Posted in અવલોકન, ચિન્તન લેખ, સુરેશ જાની | Leave a comment

૩૯ – શબ્દના સથવારે – અંતર – કલ્પના રઘુ

અંતર

અંતર એટલે અંદરનો ભાગ, માંહેનું, આંતરિક, હ્રદય, ચિત્ત, મન, અંતઃકરણ, અંતરાલ, અંતરિક્ષ, અવકાશ, કોઇપણ બે પદાર્થ વચ્ચેનો ગાળો, ખાંચો, તક, મોકો, અન્યતા, છેટું, જુદાપણું, ભેદ, જુદાઇ, બીજાપણું, ફેર, તફાવત, ફરક, વચલો કાળ, અસમાનતા, કોતરકામની એક જાત, ખબર અંતર, મર્મ, રહસ્ય, છૂપો ભેદ, અત્તર, પુષ્પ વગેરે સુગંધી પદાર્થોમાંથી કાઢેલો અર્ક કે સુગંધીદાર સત્ત્વ, અવધિ, હદ, જીવાત્મા. પડદો, આડ, કનાત, પરમાત્મા, પહેરવાનું કપડું, પ્રવેશ, દાખલ થવાની ક્રિયા, છિદ્ર, કાણું, બાકું, પલટો, પરિવર્તન, બે સમય મર્યાદા વચ્ચેનો વખત, આંતરો, વચલો કાળ, ભૂલચૂક, ગેબ, લુપ્ત, અદ્રશ્ય, વગેરે. અંગ્રેજીમાં અંતર એટલે ‘inner’, ‘situated inside’, ‘internal’, ‘close’, ‘near part’, ‘heart’, ‘mind’, ‘distance in time or space’, ‘difference’, ‘soul’, ‘interval’, ‘separateness’.

અંતર ખોલવું, અંતર પડવું, અંતર રાખવું, અંતર ભાંગવું, અંતરંગ, અંતરચિહ્ન, અંતરછાલ, અંતરયામી, અંતરદ્રષ્ટિ, અંતરનાદ, અંતરપટ, અંતરબાહ્ય, અંતરવાસિયું, અંતરવાસો, અંતરસ, અંતરવૃત્તિ, અંતરાઇ, વગેરે અનેક જગ્યાએ અંતર શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે.

અંતર કીલોમીટર, માઇલમાં મપાય છે. બ્રહ્માંડમાં વિવિધ તારાઓ અને આપણા તારામંડળમાં પણ વિવિધ ગ્રહો અને ઉપગ્રહો એકબીજાથી અંતર રાખીને ફરે છે. આ અંતર સમયમાં મપાય છે.

અંતર ખોલવું એટલે મનની વાત સાફ કહી દેવી. મનનું ભીતર ઉઘાડું કરવું. જેને અંતરમાં રાખો તેનાથી ક્યારેય અંતર ના રાખો. પરંતુ બે વ્યક્તિના સંબંધમાં અંતર ક્યારેક જરૂરી બને છે. કહેવાય છે ને કે ‘ડુંગરા દૂરથી રળિયામણાં’. વિમાનમાંથી નીચેના ડુંગરા પર લીલોતરી છવાયેલી દેખાય પરંતુ વિમાન નીચું આવે તેમ તેમ ખાડા-ટેકરા પણ દેખાય. કોઇ વ્યક્તિના પરિચયમાં આવીએ ત્યારે તે સર્વગુણ સંપન્ન લાગે પરંતુ અંતર ઘટતા તેનામાં રહેલાં દોષો પણ દેખાવા માંડે છે. ક્યારેક સંબંધ વિચ્છેદ થતાં વાર નથી લાગતી. સંબંધોમાં અંતર ના જોઇએ પરંતુ તેને તરોતાજા રાખવા ક્યારેક અંતર જરૂરી બની જાય છે અને અંતર વધે છે ત્યારે સામેની વ્યક્તિ ના બોલે તો પણ સંભળાય છે. લગ્નની ચોરીમાં અંતરપટ ખસ્યા બાદ શરૂ થતાં દામ્પત્યજીવનમાં અંતર વધાર્યા વગર પતિ-પત્ની સંવાદથી સંવેદના સુધીનું અંતર ઘટાડીને ઐક્ય સર્જે તો એકબીજા સુધી પહોંચવું અઘરૂ નથી. તે માટે પ્રેમ, ભરોસો, સેવા, સમર્પણ અને વિશાળ દિલ જરૂરી છે.

ચાંદ-તારા સુધીનુ અંતર કાપનાર માનવીના એકબીજાના અંતર સુધી પહોંચવાના અંતરમાં આખી જીન્દગી વીતી જાય છે. કદાચ ભવોનાં ભવ પણ! બાકી જીવન એટલે ઘરથી કબર સુધીનું અંતર. આ રોલર કોસ્ટર જેવા જીવનમાં તે એકબીજાના દિલ સુધી પહોંચી શકતો નથી. અંતરને ઓછું કરવા માટે મકરંદ દવેએ એક ખૂબ ગહન વાત લખી છે. ‘આવો! અમે રે સૂકું રૂનું પૂમડું, તમે અત્તર રંગીલા રસદાર, તરબોળી દ્યોને તારેતારને, વીંધો અમને વ્હાલા આરંપાર, આવો, રે આવો હો જીવણ, આમના’.

વેબ-દુનિયામાં ક્રાંતિ સર્જીને વિશ્વની વ્યક્તિઓ વચ્ચેનું અંતર દૂર કરનાર કેન્સર સામે ઝઝૂમનાર સ્ટીવ જોબ્સે કહ્યું હતુ કે મૃત્યુની સન્મુખ દરેક બહિર્મુખતા ગૌણ બની જાય છે. બધાં જ આંચળા ઉતરી ગયા હોય ત્યારે આપણું અંતઃકરણ જ આપણું માર્ગદર્શક બને છે. અંતરનો અવાજ સાંભળવાની આદત પાડવી જોઇએ. ખલીલ જીબ્રાને કહ્યું છે, ‘આત્મા પોતે પોતાની મેળે ઉભું કરે છે, એ સિવાય બીજું અંતર ક્યાંય નથી’.

સત્સંગ કે ઇશ્વરકૃપાથી જ્ઞાનોદય થાય અને અંતરઆંખડી એટલે કે દિવ્યચક્ષુ ખૂલે અને અંતરની મશાલ જો પ્રજ્જવલિત થાય અને આંતરજ્યોત જલે તો તેના પ્રકાશમાં આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિનો અંત આવે. અંતરના અરીસામાં પોતાના મનને જોઇ, અંતરનો અવાજ સાંભળી માનવ જો અંતરથી જ આગળ વધે તો અંતરાયકર્મો છૂટતાં જાય. જીવન આ અત્તરથી સુગંધિત બને. પરિણામે જીવનયાત્રા સરળ બને.

ઇશ્વર અંતરમાં જ છે છતાંય આપણી અને તેની વચ્ચે કેટલું અંતર છે? રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે રચેલું ભજન યાદ આવે છે, ‘આપને તારા અંતરનો એક તાર, બીજું હું કાંઇ ન માંગું. સૂણજે આટલો આર્ત તણો પોકાર, બીજું હું કાંઇ ન માંગું …’ આ તુંબડું જે નકામું પડ્યું છે ત્યાં તારા અંતરનો તાર બાંધીશ તો આ એકતારો ઝણઝણી ઉઠશે. પ્રભુ! મારા અંતરનો આ પોકાર છે!

Posted in કલ્પનારઘુ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , , | 1 Comment

૪૦) આવું કેમ? રથ યાત્રા જગન્નાથની !

રથ યાત્રા જગન્નાથની !
વાહ ! આ વિકેન્ડમાં તો બધાં ખુબ મહાલ્યા હશો! રથયાત્રા હતીને !
સાક્ષાત જગન્નાથ રથમાં બેસીને આપણને મળવા મંદિરમાંથી બહાર આવ્યા!
પણ શા માટે?
કુતુહલ થયું કે મંદિરોમાં ભગવાનની મૂર્તિઓની પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા થાય પછી એને જ્યાં ત્યાં ઉપાડીને ફેરવાફેરવી કરી શકાય નહીં ! સામાન્યતઃ ભગવાન ગર્ભગૃહમાં જ હોય ! તો પછી ભગવાનની એ ત્રણ મૂર્તિઓ – શ્રી કૃષ્ણ , સુભદ્રા અને બલરામ -ને રથમાં બેસાડીને પ્રદક્ષિણા કરવી, સરઘસની જેમ રસ્તઉપર ફેરવવાનું શું પ્રયોજન ?
આવું કેમ?
અને જીજ્ઞાશુ મન ચારે તરફ જવાબ શોધવા ફરી વળ્યું !
મોટા ભાગના મિત્ર વર્ગે તો કહી જ દીધું : રથયાત્રાના દિવસે રથયાત્રા નીકળે જ ને? એમાં વળી પ્રશ્ન કેવો ? આપણા હિંદુ ધર્મમાં ( સનાતન ધર્મમાં) તો ચોખ્ખું લખ્યું જ છે : સારા વિચારો બધી બાજુથી આવવા દો.અને ભગવાન પોતે, પોતાના ભાઈ અને બહેન સાથે ફરવા નીકળે એ સરસ વિચાર છે ને?
આપણે દેવોમાં માનવ્યકરણ કરીએ , એટલે કે દેવોને પણ મનુષ્યની જેમ વર્તન કરતાં ચીતરીએ એટલે તેઓ પણ માનવીની જેમ, ઘરમાંથી બહાર નીકળે, મિત્રોને મળે, ભાઈ બેન સાથે મોસાળે જાય, આ બધું જ સ્વાભાવિક છે! એમાં નવાઈ જેવું શું છે?
ભગવાન કૃષ્ણ ને દ્વારિકામાં ખબર મળ્યાં છે કે વૃંદાવનના તેમનાં ભક્તો ( ગોઠિયાઓ , સાથીદારો , રાધા પણ) કુરુક્ષેત્રમાં છે એટલે પોતે મિત્રોને મળવા નીકળે છે, પણ રસ્તામાં પોતાનું જન્મ સ્થળ મથુરા આવશે , તો સાથે પોતાના ભાઈ બેનને પણ મોસાળ બતાવવા લઇ જાય છે!
વાહ ! આ તો સરસ!
આમ જુઓ તો ઇસ્કોનનાં પ્રભુપાદે ૧૯૬૯ માં સૌપ્રથમ રથયાત્રા કાઢીને પાશ્ચાત્ય દેશમાં એનું ઘેલું લગાડ્યું : ત્યાં સુધી એ મુખ્યત્વે જગન્નાથપુરી અને અમુક શહેરો પૂરતી સીમિત હતી ! હા , અમદાવાદ શહેરમાંથી નીકળતી રથયાત્રાઓ મને યાદ છે: જાહેર રસ્તા પર ટ્રાફિક જામ થઇ ગયો હોય, અને મોટા એક અથવા ત્રણ જેટલા રથને લોકો દોરડા વડે ખેંચતા હોય, રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘ કે એવા ગ્રુપના અખાડાઓ , અંગ કસરતો અને વાંસ , ડમ્બેસ કે લેઝીમ કે એવા સાધનોથી ખેલ કરતાં કરતાં આગળ વધતાં હોય! લોકો નાચતાં ગાતાં રથ ખેંચતાં હોય સાથે ખટારાઓમાંથી લોકો મગ કે એવું કૈક વહેંચતા હોય !
અને ક્યારેક બે જૂથ વચ્ચે અથડામણ થતાંકોમવાદના તોફાનો પણ ફાટી નીકળે..
પણ , પ્રશ્ન થયો :
આ જગન્નાથ , સુભદ્રા અનેબલભદ્ર ની મૂર્તિઓ આવી અધૂરી હોય તેમ કેમ લાગે છે? રથમાં બિરાજેલ ત્રણેય ભાઈ બેનની પ્રતિમાઓને જોઈને વિચાર આવ્યો !
આવું કેમ?
ઇંદ્રદ્યુમ્ન નામના રાજાએ કોઈ કુશળ શિલ્પીને આ ત્રણ મૂર્તિઓ ઘડવા કહ્યું . પણ શિલ્પીની શરત હતી૨૧ દિવસ સુધી મંદિરની અંદર ડોકિયું પણ કરવું નહીં . રાજાએ ૧૪ દિવસ બાદ છાનું માનું ડોકિયું કર્યું એટલે શિલ્પીના રૂપમાં આવેલ વિશ્વકર્મા અદ્રશ્ય થઇ જાય છે! અને ત્રણેય મૂર્તિ અધૂરી જ રહે છે!
આવું કેમ?
કારણકે કેટલીક બાબતોમાં સુપરવિઝન કરવું જરૂરી છે, પણ કેટલીક મહત્વની બાબતમાં સુપરવિઝન કરતાં શ્રદ્ધા હોવી તે મહત્વનું છે!
એ દર્શાવવા પ્રયત્ન કર્યો છે!
અહીં સમગ્ર પ્રસન્ગ એક રૂપક સ્વરૂપે સમજીએ:
જગન્નાથ એટલે કે જ- ગત : જે ગતિમાન છે- તે જગતનો નાથ ! ( જે આળસુ નથી પણઉદ્દયમી છે) જગન્નાથ આપણને સતત ઉદ્યમ કરવાની પ્રેરણા આપે છે!
અને બળ ભદ્ર : એટલેકે જેની પાસે સારું બળ છે, ( ગેરમાર્ગથી આવેલું ધન , શક્તિ વગેરે નથી ) સારી શક્તિઓવાળો ( શુભ ચિંતક ) આપણી તાકાતને સારે માર્ગે દોરવા પ્રોત્સાહન આપે છે!
અને સુ ભદ્રા – સુશીલ જીવન નીતિમાનજીવન જીવવા પ્રેરે છે!
જો આપણે આપણામાં આવાં ગુણો કેળવીએ તો ભગવાન આપણી સાથે જ છે!
અને ,અરે હા, શ્રદ્ધા વિના બધું અધૂરું – એ ત્રણ અધૂરી મૂર્તિઓ એ યાદ અપાવે છે!
ઉત્સવપ્રિય આપણો સમાજ અને ઉર્ધ્વ – ઉચ્ચ જીવન શીખવતો આપણો ધર્મ ! હસતાં અને હાથ ફેલાવી ભક્તને પ્રેમથી બોલાવતાં એ ત્રણેય ભાઈ બેન જેવી કલ્પના બીજા કોઈ ધર્મ કે સમજમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે ! આપણા હિન્દૂ ધર્મમાં કેવા સુંદર તહેવારો અને તેની ઉજવણી થાય છે! હું વિચારું છું :
આ નૂતન જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું તેના આનઁદમાં અમે નાચી રહ્યાં હતાં ત્યાં નજીકના ક્રિશ્ચિયન ચર્ચમાંથી એમની મેશ- સભા – પુરી થઈ એટલે લોકો બહાર નીકળ્યાં ; ને અવળચંડુ મન વિચારે ચઢ્યું : ક્યારેય આ ક્રિશ્ચિયન હરિ ભક્તો ( !)જીસસ કે મધર મેરીના સરઘસો કે શોભા યાત્રા કેમ કાઢતાં નહીં હોય?
આવું કેમ?
કેમ ક્યારેય કલર્જીમેન , પ્રિસ્ટ , કે ફાધર કે સિસ્ટર કે કોઈને હાથમાં મીણબત્તીઓ કે માથે બાઇબલ મૂકી ભાગવત જેમ પોથીયાત્રા કાઢતાં જોયા જ નથી?
આપણે ત્યાં તો ભાગવત સપ્તાહ બેસે તે પૂર્વે ભાગવત – પોથીનો વરઘોડો નીકળે! બધી બહેનો સજી ધજીને માથે પોથી કે ગરબી લઈને મ્હાલે !
અરે બાઇબલની શોભા યાત્રા જ નહીં , સાત સાત દિવસ સુધી બાઇબલ કે ઓલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટ ની સપ્તાહ ય જોઈ કે સાંભળી નથી!
આવું કેમ?
હા, ઈસ્ટર , ક્રીશ્ચ્યમસ કે કોઈ તહેવારે પરેડ જરૂર નીકળે છે પણ તેમાં બાળકોને ગમે તેવાં
મિકી માઉસ , મીની માઉસ, સિન્ડ્રેલા કે એવા સ્ટોરીબુક કેરેક્ટરો સજી ધજીને મ્હાલતાં હોય ! બાળકો સાથે હાથ મિલાવે અને ફોટા પડાવે ! બધું યન્ગ જનરેશન માટે ! નવી પેઢી એમાં રસ લે તે અપેક્ષિત હોય!
આપણાં વરઘોડાઓ અને શોભા યાત્રાઓમાં બસ ભરી ભરીને સિનિયરોને લઇ આવે ; પણ પછી ફરિયાદ પણ કરીએ કે નવી પેઢી રસ લેતી નથી!
હજુ વિચારું છું ત્યાં રથમાંથી ઉછાળેલી કેંડીઓમાંની એકાદ, માથામાં ટકરાઈ અને વિચાર ધારા ત્યાંજ અટકી ..
આવું કેમ?
Posted in આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ | 3 Comments

૪૪-હકારાત્મક અભિગમ- મનદુરસ્તી-રાજુલ કૌશિક

બે પડોશી મિત્રો….એ બંનેના પરિવાર વચ્ચેના સંબંધો પણ સરસ. એક મિત્રને દિકરો અને બીજાને દિકરી આ બંને બાળકો પણ એક સરખી જ વયના એટલે બંને વચ્ચે પણ સરસ દોસ્તી. સાથે રમે, સાથે જમે અને સાથે જ સ્કૂલે જાય.

છોકરાને ગાડીઓ ભેગી કરવાનો શોખ. નાની નાની જુદી જુદી જાતની, જુદા જુદા રંગની ગાડીઓ એના ખજાનામાં મળે.  એવી રીતે છોકરી ઉજવાઈ ગહેયા ઇસ્ટર તહેવારમાં મળેલા ઈસ્ટર એગ્સ સાચવી રાખેલા.

જ્યારે મળે ત્યારે બંને પોતાની પાસેના એ ખજાનામાં શું ઉમેરો થયો એ એકબીજાને બતાવે અને ખુશ થાય. એક દિવસ છોકરાના મનમાં વિચાર આવ્યો અને એણે પેલી છોકરીને કહ્યું કે,

“હું તને મારી પાસે છે એ બધી ગાડીઓ આપી દઉં અને તું મને તારી પાસે જેટલા ઇસ્ટર એગ્સ છે એ આપ. આપણે અદલાબદલી કરીએ.”

છોકરીએ તો ખુશી ખુશી પોતાની પાસે જેટલા ઈસ્ટર એગ્સ હતા  એ બધી એની નાનકડી શૉલ્ડર બેગમાં ભરીને આપી દીધી. છોકરાએ પણ પોતાની પાસે હતી એ બધી ગાડીઓ બેગમાં ભરીને છોકરીને આપી પણ એમ કરતાં પહેલા એણે એની સૌથી વધુ ગમતી ગાડી છોકરીનું ધ્યાન ન પડે એમ સેરવી લીધી.

થોડા સમય માટે રમીને બંને પોત-પોતાના ઘેર ગયા. રાત પડે પેલી છોકરી તો ઘસઘસાટ ઊંઘી ગઈ પણ પેલા છોકરાને જરાય ઊંઘ ન આવી. કારણ ?

એના નાનકડા મનમાં સતત એક વિચાર ઘોળાયા કરતો હતો કે જેમ મેં એક ગાડી સરકાવી લીધી એમ પેલી છોકરીએ પણ એને ઈસ્ટર એગ્સમાંથી ગમતા રંગનું ઈસ્ટર એગ કાઢી જ લીધું હશે ને?  બસ એના મનમાં ઘૂમરાયા કરતા આ વિચારે એની ઊંઘ ઉડાડી દીધી.

વાત તો જાણે નાના બાળકોની છે પણ આપણી સાથે ય એવું બનવાની શક્યતા ખરી? કોઇપણ કાર્યમાં , કોઇપણ સંબંધમાં, કોઇપણ લેવડ-દેવડમાં જો આપણે સંપૂર્ણ નહી હોઇએ તો આપણું મન પણ પેલા છોકરાની જેમ આશંકાના વમળમા ઘૂમરીઓ લીધા કરશે. આપણે જે કંઇ વિચાર્યું કે આચર્યું હશે એવું જ સામેની વ્યક્તિએ વિચાર્યું કે આચર્યું હશે એમ માનવા પ્રેરાઈએ છીએ.

સીધી વાત- પાણી  કે આયનો સાફ હશે તો પ્રતિબિંબ પણ સાફ દેખાશે. મન સાફ હશે તો જ માન્યતાઓ શુધ્ધ રહેશે.  આપણે પણ જો આપણા દરેક  કાર્યક્ષેત્રે ,વ્યહવારમાં, મિત્રતામાં કે પારિવારિક સંબંધોમાં સંપૂર્ણ હોઇશું- શ્રેષ્ઠ હોઇશું તો આપણું મન શાંત રહેશે. આપણે શાંતિની નિદ્રા માણી શકીશું. મનની શાંતિ માટે જરૂરી છે આપણા કર્તવ્યનું સો ટકાનું યોગદાન.

Rajul Kaushik

https://rajul54.wordpress.com/

Posted in Uncategorized | 2 Comments

૩-પ્રેમ એક પરમ તત્વ

“મોટા ભાગના પ્રેમી પ્રેમીકાઓને પ્રેમ જતાવવા માટે ‘આઈ લવ યુ’ કહેવાની ટેવ હોય છે અને તેઓ એમ માની લે છે કે એમાં બધુ આવી ગયુ, પરંતુ ફક્ત આઈ લવ યુ કહેવાનું પૂરતું નથી. શું આઈ લવ યુ”એક સામન્ય થતો વહેવાર છે ?…પ્રેમમાં શું કહેવાની જરૂર છે ખરી ? પ્રેમ દર્શાવવા માટે વાણી કે સ્પર્થીની જરૂર છે? ?”હું તને પ્રેમ કરું છું’ આજ કાલના યુવાનોમાં આ વાત ખૂબ સામાન્ય થઈ ગઈ છે!! ફોન કરે તો પણ ,આઈ લવ યુ’ કહેવાનું અને મૂકે તો પણ આઈ લવ યુ કહેવાનું!!પાર્ટીમાં મળે તો કહે આઈ લવ યુ’ એની આંખમાં જોઈને ખબર પડી જાય કે એનો તમારા પ્રત્યે કેટલો પ્રેમ છે!! તડપ શબ્દોમાં વર્ણવી ના શકાય!!પૂરી મહેફીલમાં ફક્ત એક જ વ્યકિતની શોધ જયારે આંખો કરે ત્યાં પ્રેમ..
ભરી મેહફીલમે બેતહાશા તુમ્હે દેખના પ્યાર તો નહીં?
તેરા મેરી તરફ પલટ પલટકે દેખના ઈકરાર તો નહીં? 
શબ્દોની કિંમત છે, પણ પ્રેમ એ શબ્દોનો મોહતાજ નથી હોતો!!
હવે આ બીજું દ્રશ્ય જોઓં …એક સ્ત્રી છે એક પુરુષ છે બેઠા છે.. રોજ મળે દરિયા કિનારે, એકબીજાના સાનિધ્યમાં હૂફ મેળવે છે. સ્ત્રી કાંઈ નથી  કહેતી પુરુષ પણ મૌન છે…  આમ જ ચાલ્યાં કરે છે . કોઈ વાર મળતા પણ નથી …એક બીજાથી દૂર હતાં છતાં એક બીજાથી નજીક !! ક્યારેક પ્રેમને શબ્દો દ્વારા વ્યક્ત કરવાને બદલે ચૂપકીદી જ પ્રેમની ભાષા બની જતી હોય છે…ચૂપકીદીમાં જ પ્રેમનો પૂરો અહેસાસ  થાય છે.તો  ક્યારેક એકબીજા માટેની ઘેલછા ટકાવી રાખવામાં શારીરિક આકર્ષણ પણ બહુ મોટુ પરીબળ સાબિત થતું હોય છે.પ્રેમમાં પામી લેવું જરૂરી છે? પામવું એટલે પ્રેમ ? પામવું એટલે શું ?..શું પ્રેમમાં બે શરીરનું મળવું જરૂરી છે?  શરીર સંબંધ જ પ્રેમની પરાકાષ્ટા  છે ? …..અહી વાત સાનિધ્યની છે. પ્રેમ કોઈના સાનિધ્યમાં પાંગરે …દરેક સંબંધનું એક સત્‍ય હોય છે. બે વ્‍યકિતના સત્‍ય જયારે એક થાય છે ત્‍યારે જ સાત્‍વિક પ્રેમનું નિર્માણ થાય છે. પ્રેમ એટલે એકબીજામાં ઓગળવાની આવળત..દૂર રહીને પણ એક બીજાના થવાય છે!! જે નામ લેવાથી દિલમાં સ્પંદન થઈ આવે!! જે નામ લેવાથી હ્રદય ઊછળીને બહાર આવી જાય! કે જે નામ લેવાથી વિરહ માં આંખ ભીની થઈ જાય, જે નામ સવાર સાંજ તમારાથી સંકળાયેલું હોય!! જેની હાજરી અને ગેરહાજરીની નોંધ હૃદય લે છે એ જ તો પ્રેમ છે. ભલે એ દૂર હોય કે પાસે !! સ્પર્શ વગર આખા શરીરમાં ઝણઝણાટી એટલે પ્રેમ!! સ્પર્શ વગર સ્પર્શી લેવું એટલે પ્રેમ! ઘનિષ્ઠતાનવી ઊંચાઈ પર પહોંચે, જે દિલ માં આ પ્રેમ રહે છે ત્યાં ઈશ્વરનો વાસ છે અને ઈશ્વરનો વાસ ત્યારે પ્રેમ પરમ તત્વ બને છે!!
અહી આ ચિરાગ આર. કોઠારી”ની પંક્તિઓ જરૂર મુકીશ …તમને પણ બીજો પ્રેમનો અંક મુકું ત્યાં સુધી વાગોળવાની મજા આવશે….
“હું” તને કંઈ કહીશ નહિ
અને તું પણ
કંઈ જણાવીશ નહિ …
બધું આમ જ ચાલ્યા કરશે ,
કંઈ કહ્યા વગર
રહ્યા વગર
વરસો બાદ
યાદ રહશે એટલું જ કે’
“આપણે “
એક બીજા ની ઘણા નજીક હતા
એક -બીજા ના થયા વગર …….”
સપના વિજાપુરા
Posted in નિબંધ, પ્રેમ એક પરમ તત્વ, સપના વિજાપુરા | Tagged , , , , , | 5 Comments

આજથી શરુ થતી નવી કોલમ -દૃષ્ટિકોણ

મિત્રો ગઈ બેઠકમાં દર્શનાબેને એક સુંદર મજાની કવિતા રજુ કરી, મને એની સાહિત્યને માણવાની અને એની કવિતાને જોવા, વિચારવાની રીત, ‘એંગલ ઑફ વિઝન’ ખુબ ગમ્યું  તો હવે દર શનિવારે આપણે એમની કલમને માણશું.દર્શનાબેન  નવા નવા  દ્રષ્ટિકોણ થી નવી વાતો કરશે જે આપણે સૌ માણશું તેનું માનવું છે કે ઘણી વાર જિંદગી, તેમાં રહેલા પાત્રો અને સંજોગો ને એક નિશ્ચિત નજરે જોવાથી આપણે ઘણું ગુમાવીએ છીએ. જયારે બીજી દ્રષ્ટિ થી, બીજી વ્યક્તિના દ્રષ્ટિકોણ થી અને ક્યારેક જુદા વિષય વિષે જાણવા અને શીખવાથી આપણે જિંદગીમાં સહાનુભૂતિ અહેસાસ કરી શકીએ છીએ એ ઉપરાંત દ્રષ્ટી  વિસ્તારવાથી જિંદગી માણવાનો પણ વિસ્તાર વધે છે. તો આ વાત ને વણી ને તે ઘણા નવા વિષયો ઉપર તેમના વિચારો આપણી સાથે અભિવ્યક્ત કરશે.

મિત્રો બેઠક રજુ કરે છે એક નવો વિભાગ દર શનિવારે .

વિષય છે -દૃષ્ટિકોણ

દર્શનાબેન વરિયા નાડકર્ણી 

મનની મોસમમાં ખીલતી મિત્રતાની વાત કરું કે  આપણી ‘બેઠક’ના એક  સહયોગી લેખકની વાત કરું .આમ અ જોઈતો બન્નેની એક મોસમ છે. પોતાની એક અલાયદી એક મોસમ  …દર્શના શિક્ષિત નારી સાથે સંવેદનાભરી લેખિકા પણ છે.બુદ્ધીજીવી સાથે  સંકળાયેલી  હોવા સાથે  પણ  એક સર્જક છે.   મસ્તી ભરી અને  બિનધાસ્ત છે,તો પોતાના વિચારો દ્વારા આકાશને  સ્પર્શવાનો અહેસાસ પણ છે. પોતાનું કેરીયર માણતાની સાથે  મોસમ બદલાય છે ત્યારે  વિચારો શબ્દ્સ્વરૂપ લઇ એની કલમે ફૂટી નીકળે છે.બસ એની એ મોસમમાં  સૌ ભીંજાય છે.અનેક ……વાચકો એના લખાણના ચાહક બન્યા છે.એનું કલ્પનાજગત સાવ જ નવું અને અદકેરું હોવા ઉપરાંત ખાસ્સું અર્થસભર છે.મારી મિત્રતાને બાજુએ મુકીએ તો સજ્જતાનું સુપેરે પ્રતિબિંબ પણ પાડે છે..હા તેનો પોતાનો એક દ્રષ્ટિકોણ છે.અને એજ વાત થી મોસમ છલકે છે.

Posted in ચિન્તન લેખ, દર્શનાબેન વરિયા નાડકર્ણી , દ્રષ્ટિકોણ | Tagged , , , , , , | 3 Comments

એ શું? – પ્રશ્નાવલોકન

આમ તો રોજ સૂતા પહેલાં,
જોતો હતો
સાવ ઘટના વિહીન,
કોઇ નોંધ કે પ્રાણ
કે કવિતા વિના …

રાતની નિર્જન શાંતિમાં,
પાછળ આવેલા,
થોડીક ઊંચાઇ પરના,
પાડોશીના ઘર
અને અમારી વચ્ચે,
કાળી ધબ લાકડાની વાડની,
ફાટોની વચ્ચેથી,
ચળાઇ આવતી,
નિર્જીવ, પીળાશ પડતા
કેસરી રંગની ફીક્કી,
એ જ વીજળીની બત્તી.

અને કોઇ પ્રાણ વિના,
પાનખરના ઝપાટે  ખરેલાં
પાનના વિયોગમાં આક્રંદ કરતી,
તે બતીના ફીક્કા પ્રકાશથી,
અંધારામાં થોડી ઉજાસાતી
ઓકના ઝાડની એ જ
સાવ નિર્વસ્ત્ર ડાળીઓ.

પણ ……

કાલે જોયું મેં એક દર્શન,
અભૂતપૂર્વ, અવર્ણનીય,
કોઇ કવિતામાં કદી ન વાંચેલું.

એ જ સૂમસામ ઘર
એ જ નિસ્તબ્ધ શાંતિ,
એ જ કાળી ધબ્બ,
લાકડાની વાડ ની ફાટો,
એ જ નિષ્પ્રાણ વૃક્ષ,
એ જ પીળો ચટ,
નીરસ પ્રકાશ વેરતી
એ જ વીજળીની બત્તી,

પણ …..

એ જ પીળો ચટ્ટ પ્રકાશ,
ઉજાળી રહ્યો હતો,
એ જ નિષ્પ્રાણ ડાળીઓ પર,
થીજી ગયેલાં
વર્ષાબિંદુઓને.
અને એ જ પીળો ચટ્ટ
સાવ પ્રાણ વિહીન
પ્રકાશનો ટૂકડો,
બની ગયો હતો…..

અગણિત, સોનેરી,
આભની અસંખ્ય તારલીઓ સમ,
કાળા ધબ પાર્શ્વમાં, ઝળહળતી,
દેદીપ્યમાન, પ્રકાશ કણિકાઓનો
ઝળહળતો પુંજ.

અને મુગ્ધ મને પૂછ્યુ…

”એ શું?”

587d072708354-image

આમ તો આ હીમ કણિકા ( iccicle ) પરથી સૂઝેલું  અવલોકન – કાવ્ય છે, પણ એના પરથી અવલોકન આ રહ્યું !

    વિજળીની એ બત્તીના નિર્જીવ પ્રકાશની જેમ પરમ તત્વનું અસ્તિત્વ આપણા ધ્યાન પર આવતું નથી. પણ જ્યારે એક સાવ નાનકડી હીમકણિકા તે પ્રકાશનું પરાવર્તન કરે છે, ત્યારે તે તેજ પુંજની જેમ ઝળહળી ઊઠે છે. પરમ તત્વના પ્રકાશનો એક નાનો-શો ટૂકડો દેદિપ્યમાન થઇ જાય છે. તે હીમકણિકાનું આયુષ્ય બહુ લાંબું નથી હોતું, પણ તેના આ સ્વરૂપનું એક ગૌરવ હોય છે.

      ચાલોને ! આપણે ભલે સાવ નાના હોઇએ, પણ એ હીમકણિકા જેવા બનવા પ્રયાસ કરીએ  અને પરમ તત્વના ઉજાસને પરાવર્તિત કરીએ…..

Posted in અછાંદસ, અવલોકન, સુરેશ જાની | 4 Comments

૩૮ – શબ્દના સથવારે – ગાંઠ – કલ્પના રઘુ

ગાંઠ

ગાંઠ એટલે આંટીવાળો બંધ, ગ્રંથિ, ઝાડ કે શેરડીમાં જ્યાંથી ડાળા ફૂટે છે તે ભાગ, લાકડાંનો ભમરાવાળો ગંઠાઇ ગયેલો ભાગ, કંદ (જેમાંથી મૂળ ફૂટી, છોડ થાય છે), શરીરમાં લોહી ગંઠાઇ જતાં જામતો નાનો મોટો ગઠ્ઠો, મરકી જેવા રોગમાં તેમ જ સાથળ, બગલમાં થતી રોગની ગ્રંથિ, અંટસ, વેર, શત્રુતા, સંઘ, લગ્નગાંઠ, મુશ્કેલી, આંટી મારીને બાંધવું તે, કપટ, દગો, ઘૂંટીનુ કે કાંડાનુ હાડકું, વેઢો, સાંધો, સંપ, એકતા, કીનો, એક જાતની મિઠાઇ, ગટ્ટો, દડબ, સમજફેર. અંગ્રેજીમાં ગાંઠને ‘knot’, ‘tie’, ‘tuber’, ‘tumor’, ‘unity’, ‘marriage tie’, ‘bubo’, ‘node’ કહે છે. ગાંઠ થવી, ગાંઠ બાંધવી, ગાંઠ મારવી, ગાંઠવું, ગાંઠાળું, ગાંઠ ઉકેલવી, ગાંઠ ખૂલવી, ગાંઠ ઘાલવી, ગાંઠ ઓગળી જવી, ગાંઠડી, ગાંઠણ, ગાંઠનુ ગોપીચંદન કરવું, ગાંઠિયો તાવ, વિગેરે શબ્દો ગાંઠ સંદર્ભે વપરાય છે.

ગાંઠનુ પણ એક શાસ્ત્ર છે જેમાં અનેક પ્રકારની ગાંઠો હોય છે જેમકે સૈડકાગાંઠ જેને એક છેડેથી ખેંચવાથી છૂટી જાય છે. દંપતિમાં સૈડકાગાંઠ પડે તો ચાલે. શૂ-લેસ ગાંઠ. કેટલીક ગાંઠો જેમ ખેંચાય તેમ વધુ ટાઇટ થતી હોય છે. ફાંસીના ફંદાની ગાંઠ જે મૃત્યુ લાવે છે. વર્ષોની ગાંઠો મારીને વર્ષગાંઠ ઉજવતો માનવ આયુષ્યના ચક્કરમાં અટવાય છે અને છેવટે મૃત્યુ સમયે શબ બાંધનાર બોલે છે, ‘ગાંઠ બરાબર મારજો નહીંતર છૂટી જશે’, આ વાક્ય કેટલું બધું કહી જાય છે? જ્યાં છોડવાની નથી ત્યાં ગાંઠ કસીને મારવી જરૂરી છે. સંબંધો સાચવવા કોમ્પ્રોમાઇઝની ગાંઠ બાંધવા કોઇ તૈયાર નથી હોતું. ક્યારેક વળ ચઢાવીને ગાંઠ બાંધવી જરૂરી બને છે. કેટલીક વાર વસ્તુ ખોવાય અને બા સાડલાના છેડે ગાંઠ વાળે એટલે વસ્તુ મળી જાય તેવી માન્યતા હોય છે.

માનવ શરીરમાં અનેક પ્રકારની ગાંઠ થતી જોવા મળે છે. બ્રેઇન, લીવર, થાઇરોઇડ, બ્રેસ્ટ, ગર્ભાશય, પ્રોસ્ટેટ. શરીરમાં ગમે ત્યાં રસોળી, ચરબીની ગાંઠ, સારણગાંઠ, ટી. બી.ની કે કેન્સરની ગાંઠ ફૂટી નીકળે છે. અનનેસેસરી અને અનકન્ટ્રોલ્ડ સૅલ ગ્રોથને કારણે ગાંઠ (ટ્યુમર) થાય છે. આ ગાંઠો કેટલીક વખત પ્રાણઘાતક હોય છે. ૨૦૦૦ની સાલથી ૮ જુનના રોજ ‘વિશ્વ મગજ ગાંઠ દિવસ’ (World Brain Tumor Day) મનાવવામા આવે છે. અમુક ગાંઠો ઍલોપથી, હોમીયોપથી, ઘરગથ્થુ ઉપચાર કે સર્જરીથી મટી શકે છે.

શરીરમાં થયેલી ગાંઠોના ઉપચાર હોય છે પરંતુ મનની ગાંઠો ઉકેલવી બહુજ કઠીન હોય છે. જીદની, લોભની, અહમ્‍ની, માન કે વાહ વાહની ગાંઠ છોડવી સહેલી નથી. વિશ્વાસ, પ્રેમ જેવા સદ્‍ગુણોની ગાંઠો જીવનમાં લિફ્ટનું કામ કરે છે જ્યારે પૂર્વગ્રહની ગાંઠો લપસણીનું કામ કરે છે. પળવારમા અધઃપતન થાય છે. એક સાઇકલ શરુ થાય છે. નકારાત્મકતાના સહારે એક પછી એક ગાંઠ બંધાતી જાય છે જે ફાંસીના ફંદાની જેમ મૃત્યુ આવે પણ છૂટતી નથી.

ગાંઠ શબ્દથી અનેક ગઝલોનો ઉદ્‍ભવ થયો છે. શેરડી જેવું મીઠુંમધ જીવન હોય તો શું થાય? કહેવાય છે કે એટલાં ગળ્યાં પણ ના બનો કે લોકો તમને ચૂસીને ફેંકી દે માટે જ ભગવાને શેરડી ગાંઠોવાળી બનાવી હશે! શેરડીમાં જ્યાં જ્યાં ગાંઠ હોય છે ત્યાં રસ નથી હોતો. જીવનમાં રસ ભોગવવા, સંબંધો ગાંઠરહિત હોવા જોઇએ. યુવા કવિ અનીલ ચાવડાએ શેરડીમાં આવતી ગાંઠને જીવન સાથેની સરખામણી કરતી સુંદર વાત લખી છે. જેમ સાંઠાંમાં ગાંઠ હોય તો તે ટટ્ટાર ઉભો રહી શકે છે. તેમાં જીવાત પડે તો બીજી ચીર સુધી પહોંચે તે પહેલાં ગાંઠ આવે ત્યાં સડો અટકી જાય છે એમ જીવનમાં પણ બધું સીધું સરળ રહે તે જરૂરી નથી. જીવન ટકાવવા માટે મીઠા સાથે માઠા પ્રસંગો એટલે કે ગાંઠો પણ જરૂરી છે. ગાંઠોથી માણસ વિકસે છે. જયેશ ભટ્ટની ગઝલ આદ્યાત્મિક પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે. મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. પંચમહાભૂતથી બનેલો માનવદેહ, મૃત્યુ પહેલાં પાંચ વળની ગાંઠને છોડે તો જ તે પંચમહાભૂતમાં ભળી જઇ શકે છે નહીંતો લાગણીઓના વળની વાળેલી ગાંઠ માનવ બીજા જન્મે લેતો જાય છે.

કોઇ વ્યક્તિ સાથે અણગમો થાય પછી તેના માટે નેગેટીવ ભાવ આવે જેનાથી દ્વેષ અને વેર ઉભુ થાય છે. આ વેર-ઝેરની ગાંઠને ખોલવા માટે જૈન ધર્મમાં પર્યુષણ પર્વ આવે છે. ક્ષમાપના કરીને અણગમો, નેગેટીવ ભાવ અને ભૂતકાળની ઘટનાઓને દિલથી ભૂલી જવાથી જ ગાંઠો ખૂલે છે જેને પ્રાયશ્ચિત કહે છે જેનાથી મોક્ષના દ્વાર ખૂલે છે તેવી માન્યતા છે. જીવન દરમ્યાન હજારો ગાંઠો આપણે વાળીએ છીએ જેને કારણે ‘પુનરપિ જનનમ્, પુનરપિ મરણમ્’ ચાલ્યાં જ કરે છે.

Posted in કલ્પનારઘુ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , , | 7 Comments

૩૯)આવું કેમ?લગ્ન વિચ્છેદ: પણ કેમ??

લગ્ન વિચ્છેદ: પણ કેમ??

હમણાં કોઈ મિત્રના ઘરે પિકનિક પાર્ટીમાં જવાનું થયું . અમે બધાં મિત્ર મન્ડળ અને કુટુંબીજનોમાં મિત્રની દીકરી સોનાલીને (નામ બદલ્યું છે) જોઈને આનન્દ થયો – પણ તરત જ એ આનન્દ કોઈ વિચિત્ર લાગણીમાં ફેરવાઈ ગયો ! એકાદ દશકા પૂર્વે સોનાલી અને સૌમિલના લગ્નમાં અમે ખુબ નાચ્યાં હતાં , મહાલ્યા હતાં; પણ આજે એ જેસન નામના બીજા કોઈ બોયફ્રેન્ડ સાથે હતી !
‘શું થયું સોનાલી?’ ચિંતાથી પુછાઈ ગયું; ‘સૌમિલને શું થયું?’
“He was not for me !” સોનાલીએ કહ્યું “મારી અને સૌમિલની કેમેસ્ટ્રી ક્યારેય મેચ થતી નહોતી! એ સ્વભાવે ઠંડો , ધીમો અને કાયમ જતું કરવાની ભાવનાવાળો, પોતાની જાતને જાણેકે રામ સમજીને કુટુંબમાં પણ બધાને બધું લૂંટાવી દે ! I hate it! I am not Sita who would follow him in the jungle !”
હું અવાક થઈને સાંભળી રહી!
કાયમ આપણાં ધર્મગ્રન્થો અને વિચારધારા પર ‘આવું કેમ કહી’ પ્રશ્ન કરનારી હું , આદર્શ મર્યાદા પુરુષ રામ અને પતિવ્રતા સીતા પ્રત્યેના આવા અભિગમથીયે કોઈ વિચારેછે એ જાણીને , ફરી એક વાર સ્તબ્ધ બની ગઈ !
બે વ્યક્તિના સ્વભાવમાં ફરક હોય ,ગમો અણગમો જુદા હોય, કહોકે મત ભેદ હોય; પણ જો એક બીજાને વફાદાર હોય, દારૂ કે ડ્રગ્સનો નશો કરતા ના હોય, શારીરિક રીતે ત્રાસ આપતા ના હોય ને સાંજ પડે દડિયું કમાઈને ઘેર આવતાં હોય , તો શું સહ જીવન શક્ય નથી ?
આવું કેમ? ક્યાં ગઈ આપણી સાત જન્મ સાથે રહેવાની ભાવના? સાત જન્મ તો દૂર રહ્યા પણ ‘Till death can apart us ‘ મૃત્યું અમને જુદાં કરે ત્યાં સુધી અમે સહજીવન સાથ ભોગવશું! એ પણ હવેની પેઢી ભૂલવા માંડી કે શું?
આ નો ફોલ્ટ ડિવોર્સ (No Fault divorce )- કોઈનોયે વાંક નથી- માત્ર Irreconcilable differences -ના સુલઝાવી શકાય તેવા મતભેદોને કારણે -હવે સાથે રહેવાનો ચાર્મ – આનન્દ- જતો રહ્યો છે એ કારણે ડિવોર્સ લેનારાની સંખ્યા વધતી જાય છે!
સામાન્ય રીતે જે લગ્નો વિચ્છેદમાં પરિણમે છે તેના મુખ્ય કારણોમાં એનો નંબર બેવફાઈ, આર્થિક પ્રશ્નો અને કમ્યુનિકેશન અભાવ પછી -(Infidelity , Money , lack of communication ) પછી, પણ , lack of intimacy and equalities લગ્નમાં એક બીજા માટે સમાનતા અને ઈન્ટીમસીની પહેલાં No Fault divorce -આવે છે!!
આવું કેમ?
પ્રેમ , સુખ દુઃખમાં સાથ અને હૂંફ, કુટુંબ પરિવારમાં સાથે જોડાઈને રહેવા કાંઈ જતું કરવું , આ બધી ભાવના અને એનાં મૂલ્યો આજની પેઢી કદાચ વિસરી ગઈ છે અથવા તો તેનો એમને ખ્યાલ જ આપવામાં આવ્યો નથી!
મુશ્કેલીમાં – માંદગીમાં અહીંની સરકાર સોસ્યલ સિક્યોરિટી આપે છે- જેની પાસે પૈસા છે , ઇન્સ્યોરન્સ છે તેઓને હવે કોઈની તમા નથી! Who cares? નોકરી – ઓફિસ એ હવે ઘરની ખોટ પુરે છે! ત્યાં મિત્રો છે, પૈસા છે અને આનન્દ, દુઃખ સુખ હૂંફ કમ્યુનિકેશન બધું જ મળે છે! હવે ઘેર કુટુંબની જવાબદારીનું વળગળ શા માટે ? આ આજની પેઢીનું મંતવ્ય છે! એક નવા જ પ્રવાહમાંથી આ પેઢી પસાર થઇ રહી છે!
સોનાલીના માતા પિતાએ એકાંતમાં હૈયા વરાળ કાઢી ; “ શું કરીએ ? અમારી દીકરી જ અમારું નથી માનતી ! કહે છે કે તમને જો મારા વિચાર માન્ય ના હોય તો તમારી સાથે પણ સબંધ તોડવા તૈયાર છું!”
આવું કેમ? પુખ્ત વયના સંતાનો માટે માબાપને દોષ ન જ દેવાય ; પણ સંતાનોનાં ઉછેર સમયે શું ક્યાંક કયારેક આપણે ભૂલ તો નથી કરીને ?
ઇમિગ્રન્ટ્સ તરીકે આ દેશમાં આવ્યાં બાદ , સેટલ થવાના મહદ પ્રશ્ને બાળકો તરફ ઉપેક્ષા થઇ હોય!
આજે અમેરિકામાં ભારતીયોનું નામ ગૌરવથી બોલાય છે! ને તેમાંયે ગુજરાતીઓ મેરુના મણકા જેમ શિરમોર છે; કારણ કે જેમાનાં અનેક કારણોમાંનું એક તે આપણી કૌટુંબિક તાકાત, સંતાનોનાં વિકાસ માટે સર્વસ્વ ન્યોચ્છાવર કરવાની ભાવના! ક્યાં ગયો
એ ભાવ ? ઓછી સગવડને કારણે સવારની ચા ઘરેથી પી ને પછી કામ ધન્ધે જવાનો રિવાજ હતો ; હવે પૈસાની છૂટ એટલે સવારની કોફી સ્ટાર બક્સમાંથી , લન્ચમાં ભાખરી શાક ને સ્થાને જોબ પરના કાફેટેરિયાની સેન્ડવીચ અને સાંજનું ડિનર પણ હવે કમ્પનીના કામે ક્લાયન્ટ સાથે થઇ ગયું ! સાચ્ચે જ નો ફોલ્ટ ડિવોર્સ વધે નહીં તો જ નવાઈ !
આવું કેમ ?
સોનાલીને હું એટલું જ કહીશ : જે ગોરમહારાજ બે લાખ ડોલરના ખર્ચવાળા મોંઘા લગ્નો કરાવવા આવે છે તે બધાય કાં તો સાયકલ પર કે બહુ તો ટોયોટામાં આવે છે; પણ તમને પાયમાલ કરનાર વકીલોકાયમ મર્સીડીઝ , લેક્ષસ કે ઔડીમાં ફરતા હોય છે! કારણ ? કારણ કે એમને રસ આ ફોલ્ટ કે નો ફોલ્ટ પણ ડિવોર્સમાં છે જેથી એમના ઘર ચાલુ રહે !એમની મર્સીડીઝ ગાડીઓ ફરતી રહે! સૌ પ્રથમ વાર આ ‘ નો ફોલ્ટ ડિવોર્સ’ શબ્દ મેં સાંભળ્યો હતો એ દિવસ મને હજુ આજેય યાદ છે: લગભગ અઢી દાયકા પહેલાં,અમારે ત્યાં બાળમંદિરમાં પાંચેક વર્ષની એક બાળકીએ મને કહ્યું કે હવે એના પપ્પા બીજે રહેવા જશે .. સ્વાભાવિક રીતે જ એના કહેવામાં એક જાતની એંક્ઝાયટી હતી . “Can I come and stay with you?” એ બાળકી લિસા એ મને લાડ કરતાં કહ્યું. “ Anytime ;you are always welcome !” મેં એને હૈયા ધારણા આપી ; ને સાંજે એની મમ્મી સાથે વાત છેડી ! “કોઈ એવું એક કારણ નથી!”’મા એ કહ્યું; “ અમે બન્ને જુદી દિશામાં પ્રગતિ કરી રહ્યાં છીએ ! બેંકમા પ્રમોશનો અને ટ્રેનિંગ લીધે એ ખુબ આગળ વધી રહી હતી જયારે એનો વર કાર મિકેનિક્સ તરીકે હજુ ત્યાં જ હતો!ત્યારે મને આઘાત લાગેલો અને લીસાની મમ્મીએ કહેલું – અલબત્ત દુઃખથી – “ મારે મારા ભવિષ્યનો વિચાર કરવો જ જોઈએ ને?”“પણ , લિસાનું શું?”“ એ પણ ઘડાઈ જશે! વધારે સ્માર્ટ થશે!”વાત ખોટી તો નહોતી ! તથ્ય હતું ! પણક્યાંક કશું ખૂટતું હતું !એમ દિલ કહેતું હતું! આપણી સંસ્કૃતિ સ્વ નો સ્વાર્થ પહેલા સ્વજનનું હિત જોવા સમજાવે છે! પણ આવું કેમ?કોણ સમજાવશે આ સોનાલી જેવાઓને કે કોઈ કારણ હોય – અફેર હોય કે વર સટ્ટોડીઓ હોય તો સમજ્યા , કે એને છોડવો જ રહ્યો ; પણ આ ,’ બસ , મને એ ગમતો નથી !’ શું એ કારણે લગ્ન વિચ્છેદ ? સ્વતંત્રતાનો શું આમ દુરુપયોગ ? આવું કેમ? પ્રિય વાચક! આપ શું માનો છો ? શું મારો આ ઉકળાટ અયોગ્ય, અસ્થાને ,છે? આવું કેમ?
Posted in આવું કેમ ?, ગીતાબેન ભટ્ટ, ચિન્તન લેખ | 6 Comments