હીમકણિકા – એક અવલોકન

     હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધતું જતું હતું. એમ જ ઠંડીનું પણ. થર્મોમીટરનો પારો શૂન્યથી પણ નીચે જતો રહ્યો હતો. ઝાડના પાંદડાં પરના બાષ્પબિંદુઓ થીજવા માંડ્યા હતા. કાચાં પોચાં પાંદડાં તો ક્યારનાંય ખરી ચૂક્યાં હતાં. પણ આ તો ઠંડા પ્રદેશનાં ખમતીધર, જાડી ચામડીનાં પર્ણો હતાં ને!

      ધીમે ધીમે વરસાદના છાંટાં પડવા માંડ્યા. હવાની ઠંડી હજુ તેમને થીજાવી શકે તેટલી પર્યાપ્ત ન હતી. જેમ જેમ એ વર્ષાબિંદુઓ ઠંડાગાર પાંદડાં ઉપર પડી એકઠાં થવાં માંડ્યાં; તેમ તેમ તે ઠંડાં અને વધુ ઠંડાં થવા લાગ્યાં. એમનો સરકતો એક રેલો ઠંડા બાષ્પબિંદુઓ પરથી પસાર થતો થતો, વધારે ને વધારે ઠંડો થવા લાગ્યો.

    પાંદડા પરથી ટપ્પક..ટપ્પક…ટપ્પ…ટપ્પાક, ટપ્પાક… નીચે ટપકી પડવાનો પોતાનો જાતિસ્વભાવ છોડી; નીચે ધરાશાયી થતાં પહેલાં જ એ તો ઠરી ગયો. સોડ વાળીને ઈવડો ઈ તો પોઢી ગયો!  ઓલ્યું બાષ્પબિંદુ, આ રેલાના આશ્લેષમાં પ્રાપ્ત થયેલી નવી સંપદાથી વધુ પુષ્ટ બનવા માંડ્યું. એ સાવ ઝીણા મોતી જેવું હતું; પણ હવે તેની કાયા વિસ્તરવા લાગી. એ તો લાખેરાં મૂલ્ય વાળા મોતી જેવું, મોટું મસ બનતું ગયું.

    વરસાદ ટૂટી પડ્યો. રેલે રેલા….. પાણીની છાકમ છોળ……. થીજેલા એ મોતી પરની એમની એ સફર એમનેય થીજવાની માયા લગાવતી ગઈ. હવે એ મોતી તો ઝૂલતું લટકણિયું બનવા માંડ્યું. એલચીના દાણા જેવડું, ને પછી લવિંગની લાકડી જેવડું, ને પછી પીકનની ફાડ જેવડું.

    અને લ્યો! આ તો ત્રણ ઈંચ લાંબી હીમકણિકા બની ગયું. એની આવી અનેક સહીપણીઓ ઝાડની ડાળ પર, પવનમાં  ઝૂલતી ઝૂલતી, ‘કોની મિલ્કત મોટી?’ – એની હોડ બકવા માંડી! ચારે બાજુ જ્યાં નજર કરો ત્યાં હીમનાં ઝુમ્મરો જ ઝુમ્મરો.

કોક કોક તો
મકાનના છાપરાં પરથી હીંચતા
વાર, બે વાર લાંબા
ઝુમ્મર !

iscicle

      વરસાદ થંભી ગયો. વાદળ વિખેરાઈ ગયાં. એમની આડશે ઢંકાયેલા સૂરજે, બીતાં બીતાં ડોકિયું કર્યું. એ તો ગુસ્સામાં રાતો પીળો અને આકુળ વ્યાકુળ બની ગયો. પોતાના ગરમાગરમ સામ્રાજ્ય પર વ્યાપી ગયેલી કડકડતી ઠંડીની આ અનધિકાર ચેષ્ટા જેવી વિરાસત પર કડવી, રાતી, તીખી નજર કરતો સૂરજરાણો, ક્રોધમાં પ્રદિપ્ત બની, થર્મોમીટરને ઉશ્કેરતો રહ્યો. પારાને ઊંચે ને ઊંચે ચઢાવતો રહ્યો.

   ધીમે ધીમે બધીય હીમકણિકાઓ ટપક ટપક ઓગળવા લાગી. ફરી પાછું એ ટપ્પક..ટપ્પક…ટપ્પ…ટપ્પાક, ટપ્પાક… ચાલુ! જમીનમાં ધરબાઈને પોઢેલા, સુક્કા ઘાસના મૂળની વાસંતી તરસ, વસંતના આગમન પહેલાં થોડી  જ સંતોષાવાની હતી? પણ શિયાળાની મોસમમાં ભીંજાવાનો, અનેરો લ્હાવો કાંઈ જતો કરાય ?

    કાલે દખણાદા વાયરા વાવાનો વાવડ છે. ફરી ભીંજાયેલી ધરતી તપશે. અને ભીંજાયેલું ઘાસ ફરી સુકાશે. ધીમે ધીમે એમાં લીલાશ ફરીથી પાંગરશે. એ હીમકણિકાઓ ફરી પાછી ભેજ બનીને વાતાવરણમાં ઓગળી જશે.

  • વરસાવું
  • રેલાવું
  • થીજાવું
  • જામવું
  • ઝુલવું
  • ઓગળવું
  • ફરી રેલાવું
  • સુકાવું
  • વિસ્તરવું
  • વિખેરાવું

   સતત પરિવર્તન જ પરિવર્તન …

Advertisements
Posted in અવલોકન, સુરેશ જાની | Tagged , , , | 2 Comments

રાજુલબેન જન્મદિવસની વધાઈ

રોજ ઉગતો દિવસ પણ આજે જુદો….

બધા રોજ ઉગતો દિવસ પોતપોતાની રીતે જીવે

પણ રાજુલબેન તમે કોઈના સપનાને સાચું પાડવા લાખો.

તો કોઈના સપના ઉજવતા કલમને તમે કહો લખ

લખ એવું કૈક કે દિવસ સાથે જન્મ પણ ઉજવાય.. 

બસ તો આજે 

વિશેષ પ્રાર્થનાઓ,

વિશેષ જાગૃતિ,

વિશેષ સંકલ્પ

 વાચકોની પ્રાર્થના

અને શુભભાવના 

સાથે જન્મદિવસ ઉજવતા રહો . 

વહેલો કે મોડો શું ફર્ક પડે છે ? આ તો ક્ષણ નું સૌંદર્ય છે.

જેણે અમને બળ આપ્યું

તેમને માટે સારું કે શુભ ઈચ્છવા માટે વિચાર થોડો કરાય. 

બેઠકના સૌ  વાચકો અને સર્જકોની હાર્દિક શુભેચ્છાઓથી 

બસ ખોબો ભરી નવા દિવસની નવી શરૂઆત કરો… જન્મદિવસ મુબારક 

Posted in "બેઠક "​, જન્મદિવસની શુભેચ્છા, રાજુલ કૌશિક | Tagged , , , | 5 Comments

૨૧ – શબ્દના સથવારે – ટપાલ – કલ્પના રઘુ

ટપાલ

ટપાલ શબ્દ ‘ટપ્પો’ પરથી આવ્યો. ડાક, પત્ર, ચિઠ્ઠી, કાગળ, પોસ્ટકાર્ડ, અંતરદેશીય, પરબીડીયુ એટલે ટપાલ. અંગ્રેજીમાં તેને ‘Post’ કે ‘Mail’ કહેવાય. જેમાં પત્રો નંખાય તેને ટપાલપેટી કહેવાય. ટપાલને, જે તે વ્યક્તિ સુધી પહોંચાડનારને ડાકીયા, ટપાલી કે પોસ્ટમેન કહેવાય. આ માટેની ઓફીસને ડાકઘર, ટપાલકચેરી કે પોસ્ટઓફીસ કહેવામાં આવે છે.

Mahatma Gandhi vintage post card3

ટપાલયુગથી ઇ-મેઇલ સુધીની યાત્રા રસપ્રદ છે. ટપાલ સંદેશાવહેવારનું સબળ અંગ છે. વિશ્વનો સર્વપ્રથમ પ્રેમપત્ર રૂકમિણીજીએ કૃષ્ણ ભગવાનને લખ્યો હતો. કવિ કાલીદાસે મેઘને પોતાનો ટપાલી બનાવીને પ્રિયતમાને સંદેશ મોકલ્યો હતો. રાજાઓ દૂત દ્વારા પોતાનો સંદેશ મોકલતા. ક્યારેક કબૂતરને દૂત બનાવતા. સૌ પ્રથમ પર્શિયાના રાજા સાયરસે સંદેશા પહોંચાડવા માટે ઘોડા દ્વારા ટપાલ વ્યવસ્થા શરૂ કરી. આમ કરવાથી સંદેશાવ્યવહારની ગતિ થોડી વધી. ભારતમાં ટપાલસેવાનો પ્રારંભ ૧૮૩૭માં થયો હતો. આજે ભારતમાં દોઢ લાખ ઉપર પોસ્ટઓફીસો છે. ટપાલના પ્રકારોમાં સાદી ટપાલ અને રજીસ્ટર્ડ પોસ્ટ, સ્પીડપોસ્ટ, અંતરદેશીય અને આંતરદેશીય, ટેલીગ્રામ કે તારસેવા કે મનીઓર્ડરનો સમાવેશ થાય છે. ભારતમાં ૧૯૧૧માં પહેલી વખત વિમાનમાં ટપાલ લઇ જવામાં આવી હતી. ટપાલને ઝડપથી છૂટી પાડવા માટે પોસ્ટઓફીસોને પીન કોડ આપવામાં આવ્યા હોય છે. પોસ્ટઓફીસોમાં જુદા જુદા રંગની ટપાલપેટીઓ મૂકવામાં આવી હોય છે. ૯ ઓક્ટોબર, વિશ્વ-ટપાલ દિન તરીકે ઓળખાય છે. ૧૫ ઓગષ્ટ ૧૯૪૭ના દિવસે પોસ્ટકાર્ડ પર જય-હિન્દનો ખાસ સીક્કો મારવામાં આવ્યો હતો. રક્ષાબંધન, દિવાળી કે અન્ય વાર-તહેવારે ટપાલ આશીર્વાદરૂપ બને છે. ટપાલ ટિકિટ, પોસ્ટકાર્ડ તેમજ પરબીડિયાના સંગ્રહનો લોકો શોખ ધરાવતાં હોય છે.

આજે ટપાલનું સ્થાન બદલાયું છે. કોમ્પ્યુટર પર ટાઇપ કરેલો મેસેજ કે ઇ-મેઇલ થોડીજ ક્ષણોમાં વિશ્વના કોઇપણ ખૂણે પહોંચાડી શકાય છે. આજના મોબાઇલના ટચસ્ક્રીન પર વોટ્સએપ ટપાલીનું કામ કરે છે. જય શ્રીકૃષ્ણને JSK લખનાર ભક્તોની ભક્તિનું પૂછવુંજ શું? ‘To the point’ વાત કરવાવાળો યુવાન ટપાલ અને ટપાલીને ક્યાંથી ઓળખે? સૌથી ટૂંકા પત્રમાં ‘I Love you’ લખાયેલું હશે, તો સાચા પ્રેમીઓ ‘between two lines’ વાંચીને પ્રેમીને નખશીખ ઓળખવાની ક્ષમતા ધરાવતા હશે!

એક જમાનામાં ટપાલીનો પણ વૈભવ અને ઠાઠ હતો. ટપાલનો કોથળો ઊચકી, સાયકલ પર ઘંટડી વગાડતા, પોસ્ટમેનકાકા, અષાઢી મૂશળધાર મેઘ હોય કે ભાદરવાના ઓતરા-ચિતરાના તાપ હોય કે પોષ મહિનાની કડકડતી ઠંડી હોય, ઘરના એક સદસ્યની જેમ આપણી લાગણીઓના સહભાગી બની ગયેલાં. ખાખી ડગલોને પાટલૂન, આંખે ચશ્મા, કાન પર ભેરવેલી પેન્સીલ, માથે ત્રણ બટનવાળી ત્રિકોણ ટોપી પહેરેલાં ટપાલીકાકાની યાદ તાજી થાય છે. ફળિયામાં સૌ તેમની વાટ જોતાં. કોઇ વિધવા તેના પેન્શનની, કોઇ બૂઢી આંખો પરદેશ ગયેલાં તેના દિકરાનાં વાવડની, કોઇ પરણેતર સરહદ પર ગયેલ તેના પિયુની, કોઇ બાળક તેનાં શાળાના પરિણામની તો કોઇ તેનાં પ્રમોશનની કે કોઇ કંકોત્રીની રાહ જોતાં હોય. જેવી સાયકલની ઘંટડી વાગે, સૌ ટપાલીને ઘેરી વળે જાણે સૌના હૈયા સાથે દસ્તાવેજ ના કર્યો હોય? તેમની આસપાસ લાગણીઓનો સમુદ્ર હિલોળા લે. અભણ વ્યક્તિનો કાગળ વાંચતા તે પોતાનાં દિલની વાત પણ વણી લેતો. નવલકથા ‘પોસ્ટમેન’ના ‘અલી ડોસા’ નું પાત્ર આ વાત લખતા જાણે જીવંત બની જાય છે! ‘ચિઠ્ઠી આઇ રે’, ‘ફૂલ તુમ્હે ભેજા હૈ ખતમેં’, ’લીખે જો ખત તૂઝે’, ‘યે મેરા પ્રેમપત્ર પઢકર’ ગાનારના જીવનમાં ટપાલનું કેટલું મહત્વ હતું?

આ ટપાલ એટલે પાંચ પૈસાનું પોસ્ટકાર્ડ પણ સૌના દિલની લાગણીઓનો રીમોટ કંટ્રોલ તેની પાસે હતો. ક્યાંક પેંડા વહેંચાતા તો ક્યાંક ગમગીની ફેલાઇ જતી. ટપાલની સાથે યાદોના પડીકા બાંધીને તેને વાગોળવાની લિજ્જત કંઇ ઓર જ હતી. ટપાલ હૂંફ હતી, આંધળી માનો કાગળ હતો, પિયુનો એકરાર હતો, વાટ નિરખતી પ્રેમીકા કે માતાનો આધાર હતો. તેમાં સંવેદના હતી અને માટેજ ટપાલી ભગવાન ગણાતો.

ટપાલ સેવા આજે પણ ચાલુ છે. માણસની હયાતિ છે ત્યાં સુધી બે વ્યક્તિનું જોડાણ છે. સંદેશો પહોંચાડવો છે ત્યાં સુધી ટપાલ લખાશે, વહેંચાશે, વંચાશે અને સંઘરાશે.

શું પ્રાર્થના પણ ઇશ્વરને લખેલી ટપાલ નથી? આપણે રોજ પ્રભુને ટપાલ મોકલીએ છીએ. કેટકેટલી અરજી! રોજ બદલાતી અરજી! ક્યારેક યોગ્ય ટપાલી મળે અને યોગ્ય રીતે અરજી મોકલાય, તો પ્રભુ તેને સ્વીકારે છે નહીં તો અરજી પહોંચતી નથી. માનવ પોતે ટપાલી છે. ધ્યાનમાર્ગે પાંચ ઇન્દ્રિયોના ઘોડા સાથે મન, બુધ્ધિ અને અહમ્‍ને અંદર વાળી આત્મા સુધી પહોંચવાની પ્રક્રિયા જો માનવ શીખી જાય તો તેની ટપાલ જરૂર ઇશ્વર સુધી પહોંચે અને તેને તેની સાબિતિરૂપ અનાહતનાદની ઘંટડી સંભળાય જ!

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , | 6 Comments

માતૃભાષા દિવસે મારી ભાષાને સલામ

એક ભાષા જે બાળક, નાનપણ થી શીખે છે અને સાંભળે છે, આપણા પરિવારમાં આપણી ગુજરાતી ભાષામાં બોલીએ છે ત્યારે કેટલું મીઠું લાગે છે
મિત્રો ,
૨૧મી ફેબ્રુઆરીનો દિવસ પણ આવી પહોંચ્યો !!
આ દિવસ વિશ્વભરમાં માતૃભાષા દિવસ તરીકે હવે ઉજવાઈ રહ્યો છે
તો મીત્રો આજે સંકલ્પ કરીએ કે નવી પેઢી આપણી ભાષાને સારી રીતે શીખવાનો પ્રયત્ન કરશે ,તેઓ ગુજરાતી ભાષા બોલશે, લખશે, વાંચશે અને સંભાળશે .આપણે સહુ વિદેશમાં રહીને ભાષાને,માતૃભાષા પ્રત્યેના પ્રેમને જાળવી રાખશું .ભાષા માત્ર સંપર્કનો સેતુ નથી. ભાષા એક પટારો છે, જેમાં સંસ્કૃતિનો સમગ્ર ખજાનો સચવાઈને રહે છે. સમાજની સભ્યતા, સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિની રખેવાળ ભાષા છે. આપણો અમૂલ્ય સાહિત્યનો વારસો ભાષાએ સાચવ્યો છે અને ભાષા પછીની પેઢીને એ વારસો ભાષાની સંદૂકમાં સુરક્ષિત સોંપશે. ‘આંતરાષ્ટ્રિય કક્ષાએ ગુજરાતી ભાષાનું ઘણું મહત્વ છે. ઈમર્સન કહે છે – જ્યારે કોઈ ભાષા ખતમ થાય છે ત્યારે એક સંસ્કૃતિ નષ્ટ થાય છે. સંસ્કૃતિને જીવંત રાખવા આપણે માતૃભાષાને સતત આત્મસાત રાખવાની છે. કવિ કટ્સના જ શબ્દો છે- માતૃભાષા વિહોણી પ્રજા આત્મગૌરવ વિહોણી બની જાય છે.આજે આપણી ગુજરાતી ભાષા વિશ્વની પ્રથમ ૩૦ ભાષામાં સ્થાન પામે છે. જે આપણા માટે ગૌરવની વાત છે.વાસ્તવિકતા એ છે કે, વિશ્વનાં દરેક દેશમાં વસેલા ગુજરાતીઓ પોતાની સાથે ગુજરાતી ભાષાનો પણ જાણ્યે-અજાણ્યે પ્રચાર અને પ્રસાર કરી રહ્યા છે….ભાઈ આપણાં બેઠકનો નો હેતુ પણ આપણી માત્રુ ભાષા છે ..આપણે બધા જોડાયા છે આટલે દુર આપણી માતૃ ભાષા ને કારણે જ તો ..કહેવાય છે કે, જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ..પરંતુ, જ્યાં ન પહોંચે કવિ, ત્યાં પહોંચે ગુજરાતી.અને એટલે જ.. હા, આજના ‘વિશ્વ માતૃભાષા દિવસે’ આપ સર્વને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ..!!

Posted in "બેઠક "​ | Tagged , , | 4 Comments

એવું કેમ ? ધર્મ ગુરુઓનું ક્વોલિફિકેશન:-

હમણાં તાજેતરમાં ગુજરાતના એક પ્રસિદ્ધ ધાર્મિક સ્થળની મુલાકાતે જવાનું થયું . આમ તો જેટલાં ધાર્મિક સ્થળો , જેટલાં મંદિર અને જેટલાં સંન્યાસીઓ બાબાઓ , મુનિઓ , સ્વામીઓ અને ધર્મ ગુરુઓ અને એમના ભક્તોએ ફાળવેલી જમીનમાં રચાયેલા આશ્રમો ,તમને આ ‘સ્વર્ગાદિપિ ગરિયસી’ પુણ્યભૂમિ ભારતમાં જોવા મળશે એટલાં તમને દુનિયામાં ક્યાંય જોવા નહીં મળે.  આખ્ખો દેશ જ ‘ મહાત્માઓ ‘ યોગીઓ અને સાધુ – સંન્યાસીઓથી ઉભરાય. આત્મા અને પરમાત્માની વાતો કરતાં આ મહાનુભાવો સંસારમાં જલકમલવત રહેવાનો ઉપદેશ આપે . ક્ષણભંગુર આ સ્થૂળ દેહ કાલે બળીને ભસ્મ થઇ જશે . એનો મિથ્યા મોહ ન રાખવા ની વાતો કરે, કથાઓ કરે. ચારે બાજુએ અહીં ઢોલ ઢપાટા અને બેન્ડ વાજા સાથે ‘ માઈની ગરબીઓ ‘ ભાગવતની શોભા યાત્રાઓ કે ગમે તે દેવ દેવીના સરઘસો નીકળે અને કોઈની તાકાત નથી કે ગમે તેવા બીઝી સમયે ટ્રાફિકને રોકતાં આ શોભા યાત્રા , માતાજીની સવારી કે ભક્ત મંડળને કોઈ રોકે. અમાસના દિવસે આનંદનો ગરબો કે પૂનમની સત્યનારાયની કથા કે શનિવારે સુંદરકાંડ કે weekendમાં ત્રણ દિવસનું રામાયણ પારાયણ કે સાત દિવસની ભાગવત સપ્તાહ .. આ બધ્ધું જ તમને અહીં જોવા મળે. ઓહહો! જાણેકે હું તો સ્વર્ગમાં જ વસુ છું !
આટલો બધો ધર્મ!!
અને જરાક જ બાજુમાં નજર થઈ જાય ને ભૂખ્યે ટળવળતાં , લાલચુ નજરે કાંઈકે મળવાની આશાએ ભટકતાં છોકરાંવ ને જોઈને ધરતી પર પછડાઉં.
ગુંગણામણ થઇ જાય આ વિરોધાભાસ જોઈને. જો આત્મા અમર છે અને જીવ શિવનો જ અંશ છે તો લાકડીએથી હાંકી કાઢવામાં આવતાં આ મજદૂર વર્ગના બાળકો શું શિવનો અંશ નથી? જો આ જાહેર જનતા માટેનો પ્રોગ્રામ છે તો શું ગરીબ મજદૂર વર્ગને અહીં સ્થાન નથી? ભગવાન ભાવનો ભૂખ્યો છે અને વિદુરજીની ભાજી ખાધી અને દુર્યોધનના મેવા ત્યાગ્યા. સુદામાને રાજ મહેલમાં બોલાવી રુક્મણિજીએ તેમના પગ ધોયા. તો આ લાકડીએથી હાંકી કાઢવામાં આવતાં ભુખ્યાં બાળકોમાં સુદામા જ તો છે.  તો તેઓ સામે આવું અમાનુષી ઘૃણાનું વર્તન ?
એવું કેમ?

શું થઇ રહ્યું છે આ મારી માતૃભૂમિ ભારતમાં?

કોણ છે આ ધર્મને નામે આવાં કાર્યક્રમોનું આયોજન કરનાર ? બોલનારા વ્યાસપીઠ પરથી બોલ્યાં કરે અને સાંભળનારાં હરિ ૐ ! હરિ ૐ કહી સાંભળ્યા કરે.  આવી જાતની ધર્મ સભાઓ આપણાં હિંદુ ધર્મ સિવાય બીજા ધર્મમાં જોયાનું યાદ નથી. અમેરિકામાં લગભગ ચાર દાયકાનો વસવાટ અને ક્રિશ્ચિયન અને યહૂદી ધર્મના મિત્રો સાથે ચર્ચ , સીનેગાગ માં જવાનું થાય . એમના ફંડ ફાળાના પ્રોગ્રામોમાં પણ જઈએ . ઈઝરાયેલને ઉભા થવામાં મદદ કરવાની હોય કે કોઈ આપત્તિમાં સહાય કરવાની હોય. ધર્મ સ્થાનેથી આવી પ્રવૃત્તિઓના એલાન અપાય . અલબત્ત , થોડે ઘણે અંશે સત્તાની ખેંચમખેચ બધેય રહે જ. પણ, આપણાં ધર્મગુરુઓ અને ધર્મસ્થાનોની તાકાત જો પચાસ ટકાયે જો લોકહિતાર્થે વપરાય તો દેશનો નકશો જરૂર બદલાય. આપણે ત્યાં ધર્મ એક મહત્વનું બળ છે. રાજકારણ ભલે ઉદાસ રહે પણ વ્યાસપીઠની તાકાત ભારે છે અને તેનામાં પરિવર્તન લાવવાની તાકાત છે- જો એ ધારે તો

પણ એવું થતું નથી!
એવું કેમ?
બ્રાહ્મણ ઘરમાં મારો જન્મ (?) ને પરંપરાગત કથાકારો , ગોરમારજો , જપ તપ , વિધિ વહેવારો વગેરેનો ઈજારો આ બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિમાં તેથી અમે ઘણાં ધર્મગુરુઓને અને તેમના કુટુંબીને પેઢી દર પેઢીથી જાણીયે.

ગુજરાતના એક પ્રસિદ્ધ મંદિરના દર્શન કરી નજીકના ગામમાં ,જાણીતા ખ્યાતનામ ગોરમારાજ ને ઘેર ગયાં. નાનપણમાં અત્યંત ગરીબાઈ અને ગામડામાં અન્ય સુવિધા વિના ઉછરેલ આ સાત ચોપડી ભણેલ મહારાજે સાચું જ કહ્યું કે ધર્મનું એમનું જ્ઞાન પરંપરાગત કુટુંબના વડીલના જ્ઞાનને આધારે ,કોઈ પદ્ધતિસરના અભ્યાસ વિના જ ઘડાયું હતું ! એ જુનવાણી ,અંધ શ્રદ્ધા ,અને કોઠા સૂઝથી એમની ખ્યાતિ ચારેકોર પ્રસરી હતી.

“ પતંગ કાંઈ દિશામાં ઉડાવાય ? જે દિશામાં પવન વહેતો હોય!” એમણે કહ્યું. લોકોને જે ગમે છે તે અમે પીરસીએ છીએ ! એમની શ્રદ્ધાને ઠેસ પહોંચાડવાની શી જરૂર ? અને ગરીબોનો ઉદ્ધાર કરવાનો અમે ઠેકો નથી લીધો. લોકોને આવા વરઘોડાઓ અને જમણવારમાં શ્રદ્ધા હોય તો અમે એ રીતે વાર્તાઓ કહીએ : રુક્મણી વિવાહ કે કૃષ્ણ જન્મ કે જે તે પ્રસંગોને ધામધૂમથી ઉજવીએ અને સાડી સેલાં કે ઘરેણાંનો વરસાદ વરસે એમાં સૌનું હિત જ છે ને!”

એમની વાતે મને વિચાર કરતી કરી દીધી !
આપણે ત્યાં બધાને જે ફાવે તે કરે ! એમને ક્રિશ્ચિયનોની જેમ કોઈ મિનિસ્ટ્રીમાં પ્રિસ્ટહુડ – પાદરી બનવાની લાયકાત માટે ભણવા જવાનું નહીં. વેટિકનના પોપની જેમ આપણા શંકરાચાર્યના મઠ પાસે કોઈ સત્તા નહીં. યહુદીઓના રેબાઈની જેમ કોઈ પરીક્ષાઓ પાસ કરવાની નહીં.

અલબત્ત સારા સંતો અને આશ્રમો પણ અહીં છે જ ! પણ એ બધા સ્વેચ્છાએ બનેલા સારા આશ્રમો છે. રાજ્યનું એના પર કોઈ નિયંત્રણ નથી. વળી બિનસાંપ્રદાયિકતાના નામે પણ રાજકારણીઓ આ વિષયથી દૂર રહે પણ તો નવી હવા – નૂતન વિચારો ક્યાંથી ફેલાવવા ?
આવું કેમ ?
ધર્મનો સાચો અર્થ શું છે?
ધર્મનું સાચું કર્તવ્ય શું છે?
કોણ કોને માર્ગ બતાવશે ?
આવું કેમ?
અને આવું ક્યાં સુધી ચાલશે ?
ક્યાં સુધી આપણે આ ગાડરિયા પ્રવાહમાં ખેંચાતા રહીશું ?
પ્રશ્ન ઊંડો છે.. હજુ તો માત્ર સપાટીએથી જ બૂમો પાડું છું .. આવું કેમ?

Posted in Uncategorized | 5 Comments

૨૨- હકારાત્મક અભિગમ- વ્યક્તિત્વ વિકાસ- રાજુલ કૌશિક

એક દિવસની વાત છે. એક કિશોર નજીકના સ્ટોરમાં ગયો. ત્યાં પબ્લિક ટેલીફોન પરથી એણે એક ફોન જોડ્યો અને અત્યંત નમ્રતાથી એણે સામેની વ્યક્તિ સાથે  “ગુડ મોર્નિંગ મેમ”નું અભિવાદન કરીને વાતની શરૂઆત કરી, “ એક્સક્યુઝ મી મેમ, મને તમારા ઘરની લૉન કાપવાનું કામ મળી શકે ?”

“ મારી પાસે અત્યારે લૉન કાપવા માટે વ્યક્તિ છે જ.” કદાચ સામેથી જવાબ મળ્યો.

“પણ હું આપની લૉન અત્યારે આપ ચૂકવી રહ્યા છો એના કરતાં અડધા ભાવે કાપી આપીશ,”

“ સોરી, હાલમાં મને જે લૉન કાપી આપે છે એના કામથી હું અત્યંત સંતુષ્ટ છું.” ફરી સામેની વ્યક્તિએ જવાબ આપ્યો.

“ હું આપના ઘરની પગથીની આસપાસ ઉગેલું ઘાસ પણ કાપી આપીશ. આપની લૉનની હું ખુબ સરસ રીતે માવજત કરીશ.”પેલો કિશોર નમ્રતાથી પણ પોતાની વાત પર અડી રહ્યો.

“સોરી, પણ મારે ખરેખર મારા કામ માટે અન્યને બોલાવવાની જરૂર નથી.”

હવે પેલા કિશોરે સરસ મઝાના સ્મિત સાથે ફોન ક્રેડલ પર પાછો મુક્યો.

આખી વાત સાંભળી રહેલા સ્ટોરના માલિકને આ કિશોરમાં રસ પડ્યો. એમણે કિશોરને પાસે બોલાવીને કહ્યું મને તારી કામ પ્રત્યેની ધગશ ગમી. તારું કામ પ્રત્યેનું વલણ ગમ્યું. તને અહીં કામ કરવું ગમશે?”

“ના સર, આપનો આભાર….” કિશોરે નમ્રતાથી સ્ટોર માલિકને ના પાડી.

અરે ! પણ હમણાં તો તું કામ માટે આજીજી કરતો હતો..”  આશ્ચર્ય પામતા સ્ટોર માલિકે કહ્યું.

“ જી, હું મારી પાસે હાલમાં જે કામ છે ત્યાં મારી કામગીરીથી સંતોષ છે કે નહીં એ જાણવા માંગતો હતો.”

આને કહીશું જાતનું મૂલ્યાંકન કરવાનો એક અનોખો અંદાજ. જાત માટેની અનેરી અજમાયેશ ?

મોટાભાગે આપણે આપણી જાતની અન્ય સાથે જ સરખામણી કરતાં હોઇએ છીએ. આપણા કરતાં કોણ કેટલું આગળ છે, કોનામાં કેટલી ક્ષમતા છે એ અંગે જ આપણે વિચારતા હોઇએ છીએ..

સીધી વાત- ખરેખર તો પહેલી જરૂર છે આપણે આપણી જ ક્ષમતાને જાત સાથે સરખાવવાની. ગઈ કાલે જે કરી શકતા હતા એના કરતાં આજે કંઇક વધારે સારો દેખાવ કરીએ છીએ? ઓફિસ હોય કે ઘર, ભણતર હોય કે ગણતર, આપણામાં કશો પણ સુધારો થયો છે?  ગઈકાલે જે પરફોર્મન્સ કે પરિણામ હતું એના કરતાં આજે વધારે ઉચ્ચ કોટીનું પરફોર્મન્સ કે પરિણામ આજે આપી શક્યા છીએ?

આજે વિશ્વ જે રીતે હરણફાળે આગળ વધી રહ્યું છે એ રફ્તારે દોડવાની ખરેખર જરૂર છે ખરી? હા ! પ્રગતિ માટે કોઇનો કોઇપણ એક આદર્શ હોઇ શકે. એ આદર્શ આઇન્સ્ટાઇન કે અંબાણી. સ્ટીવ જોબ કે સ્ટીવન સ્પિલબર્ગ, અમિતાભ કે આર્નોલ્ડ શ્વાઝનેગર પણ હોઇ શકે. પણ ખરેખર તો એ સૌની જેમ સફળ થવા માટે કે એમણે સર કરેલી સફળતા સુધી પહોંચવા માટે થઈને પણ આપણે જાતને જ પહેલા કરતાં વધુ ને વધુ સક્ષમ બનાવવાની જરૂર છે.. અને એ માટે જરૂરી છે જાત ચકાસવાની કે આપણે જે કંઇ કામગીરી કરી રહ્યા હતા એના કરતાં આજની કામગીરી વધુ સંતોષજનક છે ખરી?

જવાબ હા હોય તો ઉમદા. એનો અર્થ આપણે સાચા અર્થમાં વિકાસ કરી રહ્યા છીએ. આપ સંતોષની સાથે અન્યનો સંતોષ ભળે તો તો વળી એનાથી વધુ ઉમદા.

 
Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

 

Posted in રાજુલ કૌશિક, હકારાત્મક અભિગમ | 4 Comments

સ્વીમિંગ પુલમાં – બે અવલોકન

સ્વીમીંગપુલની સપાટી

       તે દિવસે સવારે વહેલો પુલમાં તરવા ગયો. કોઇ હાજર ન હતું. પુલની સપાટી સાવ તરંગ-રહિત હતી. સામેની દીવાલ પરના ત્રણ દીવા, બારીઓ અને બાજુએ રાખેલા થાંભલાના પ્રતિબિંબ પાણીની સપાટી પર યથાવત્ ઝીલાતા હતા –  અરીસામાં ઝીલાય તેમ.  હું પુલમાં દાખલ થયો. પાણી ડહોળાયું. એ સ્વચ્છ પ્રતિબિંબ રોળાઇ ગયું. બધું ધુંધળું થઇ ગયું. થોડી વાર શાંત ઉભો રહ્યો અને પાણી પરના તરંગો શાંત થવા લાગ્યા. થોડી વારમાં પાછું સ્વચ્છ દેખાવા લાગ્યું.

      વિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ આ સાવ સામાન્ય ઘટના હતી, પણ……

       આપણું  મન જડ અરીસા જેવું નથી હોતું. તે તો પાણીની તરલ સપાટી જેવું હોય છે. સહેજ સંવેદનાની લ્હેરખી આવી અને માનસપટ પરનું ચિત્ર ડહોળાઇ જાય. દ્રશ્ય રોળાઇ જાય.

      કાશ, આપણે ગીતાના સ્થિતપ્રજ્ઞ જેવા બની શકીએ –  પ્રચંડ પ્રભંજન પણ તેની સમતાને વિખેરી ન શકે તેવા.

ફ્લડલાઈટ

       બીજા દિવસે સાંજે મોડા તરવા ગયો હતો.  પુલમાં તરતાં ચારે બાજુની દીવાલો પર મુકેલ ફ્લડલાઈટો પર નજર કેન્દ્રિત થઈ. બહુ પાવરવાળી લાઈટો હતી. તેમના પ્રકાશથી ઉપરની સફેદ છત પ્રકાશિત થતી હતી- આંખને ગમે તેવી દેદિપ્યમાન લાગતી હતી. ફ્લડલાઈટનાં થોડાં કિરણો સીધાં આંખમાં પણ આવતા હતા, પણ તે આંખોને આંજી દેતા હતા.

      તરત સૂર્ય અને ચન્દ્રના પ્રકાશ સાથે સરખામણી  થઈ ગઈ. સૂર્યની સામે બે સેકન્ડ પણ ન જોવાય. ચન્દ્રકિરણો કેવાં શીતળ લાગે છે?

      લે કર વાત! આમાં શી નવાઈ? એ તો એમ જ હોય ને?

     પણ ……બહુ પ્રતાપી વ્યક્તિત્વો ફ્લડ લાઈટ કે સૂર્ય જેવાં હોય છે. તેમના મદથી દેખનાર દાઝી જાય!  એ પ્રકાશના દર્પને પચાવી, તેને નરમ બનાવી એ છત, એ ચાંદો કેટલી મોટી સેવા કરે છે?

    બીજી રીતે જોઈએ તો,  મુળ સ્રોતમાં ખરી શક્તિ હોવા છતાં, પરાવર્તિત શક્તિ  ક્યાંક વધારે  કામમાં લાગે છે.

    આપણે પરમતત્વની શક્તિના પરાવર્તક બનીએ તો ? આંખોને દઝાડતી ફ્લડલાઈટ નહીં, પણ એ સૌમ્ય છત જેવા બનીએ તો?

Posted in અવલોકન, સુરેશ જાની | 5 Comments

૨૦ – શબ્દના સથવારે – કામધેનુ – કલ્પના રઘુ

કામધેનુ

કામધેનુ એટલે ઇચ્છા પૂરી કરનારી ગાયમાતા. કામ એટલે ઇચ્છા અને ધેનુ એટલે ગાય. કામધેનુ એ સમુદ્રમંથન વખતે નિકળેલા ચૌદ રત્નોમાંનુ એક રત્ન છે. જેનામાં કલ્પવૃક્ષની જેમ યાચકની સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરવાની શક્તિ હતી. જેમ દેવોમાં વિષ્ણુ, નદીઓમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ છે તેમ ગાયોમાં કામધેનુ શ્રેષ્ઠ છે. કામધેનુ ગાયની પુત્રી નંદિની પણ તેની માફક વરદાયિની છે. પુરાણો અનુસાર, કામધેનુ એ દિવ્ય ગાય છે, જેનું દૂધ અમૃત સમાન મનાય છે. તેના વિષે એમ કહેવાય છે કે આ ગાય બ્રહ્મચારી હોવા છતાં તે દૂધ આપે છે અને જ્યારે ઇચ્છા થાય ત્યારે તેને દોહી શકાય તેવી વિશિષ્ટતા છે.

કામધેનુ સાથે ઘણી પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. પરશુરામના પિતા, જમદગ્નિના આશ્રમમાં કામધેનુ હતી જેના પ્રતાપે તેમની પાસે પ્રતાપી શક્તિ હતી. આ કામધેનુનું અપહરણ કરનાર હજાર હાથવાળા સહસ્ત્રાર્જુનનો પરશુરામે સંહાર કરી, કામધેનુને આઝાદ કરી હતી. મહર્ષિ વશિષ્ઠના આશ્રમમાં ‘શબલા’ નામની કામધેનુ હતી. વિશ્વામિત્રએ કામધેનુની શક્તિ જોઇને તેની માંગણી કરી. વશિષ્ઠે ના પાડતા યુધ્ધ થયું જેમાં વિશ્વામિત્ર હાર્યા. રઘુવંશની પ્રગતિના મૂળમાં રહેલ દિલીપરાજા પાસે ‘નંદિની’ નામની કામધેનુ હતી.

kamadhenu-surabhi-hinduism

સૃષ્ટિના નિર્માણમાં સૌ પ્રથમ ગાય ઉત્પન થઇ હતી એટલે વેદ તેને ‘અજાગ્ર’ કહે છે. ગાય એ તો સનાતન ધર્મની કવિતા છે. ગાયના રોમેરોમમાં તેત્રીસ કરોડ દેવી-દેવતાઓનો વાસ હોય છે. ગાયના શરીરમાં સર્વ દેવોની સ્થિતિ દર્શાવતું જે ચિત્ર જોવામાં આવે છે તે કલ્પિત નથી પરંતુ અથર્વવેદ અનુસાર છે.

ગાયોમાં હું કામધેનુ છું એવું શ્રીમદ્‍ ભગવદ્‍ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું છે. શ્રીકૃષ્ણલીલામાં ગૌચરણનું મહત્વ બતાવ્યું છે. શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને જાતે ગૌ-પૂજા કરી, ટચલી આંગળી પર ગોવર્ધન પર્વત ધારણ કર્યો હતો ત્યારે કામધેનુએ પોતાના દૂધથી ભગવાનનો અભિષેક કર્યો હતો.

ચાર પ્રકારની ગાય છે. કામધેનુ, કપિલા, સુરભિ અને કવલી. ગીરગાય, બ્રાઝીલની કામધેનુ સિધ્ધ થઇ છે. વિદેશી જર્સી ગાયો કરતાં ભારતીય ગાયો વધુ સાત્વિક હોય છે. આજના યુગમાં કામધેનુ ના હોય પરંતુ ગાય માત્રને કામધેનુ ગણવી જોઇએ. સોલા ભાગવત વિદ્યાપીઠની ગૌશાળામાં રોજ સાંજે ગાયની આરતી થાય છે. દિવાળી અને મકરસંક્રાંતિમાં ગાયને ઘાસ ખવડાવવાનુ, તેનુ પૂજન કરવાનું અને ગૌસેવાનું મહાત્મ્ય છે. વ્યક્તિગત અને સામૂહિક રીતે ધાર્મિક, સામાજીક સંસ્થાઓ દ્વારા ગાયોનું સંવર્ધન થાય તે ખૂબ જરૂરી છે.

વૈદિક ભારતીય સંસ્કૃતિની પરંપરા પ્રમાણે ગાયોનું મુખ્ય સ્થાન લોકોનું આંગણું છે અને ત્યાંજ ગાય કામધેનુ છે. ‘જેને ઘેર તુલસી ને ગાય તેને ઘેર વૈદ્ય ન જાય’. તેના દૂધ દ્વારા પોષક તત્વો મળે છે. તે આરોગ્યનું રક્ષણ કરે છે અને ખેતી માટે બળદ પણ આપે છે. ચરકે સુશ્રુતના ગ્રંથોમાં તેમજ વાગ્ભટ્ટસંહિતા મુજબ ઔષધીઓ બનાવવા માટે પંચગવ્યને મહત્વ આપ્યું છે. તેના છાણમાં લક્ષ્મીજીનો વાસ હોય છે જ્યારે ગૌમૂત્રમાં ભગીરથી ગંગા વહે છે. ગાયનાં છાણાને બાળવાથી વાતાવરણ શુધ્ધ થાય છે માટે અગ્નિહોત્રમાં ગાયના છાણાનો ઉપયોગ થાય છે. મહાભારતમાં કહ્યુ છે કે કોઇપણ વ્યક્તિ કોઇપણ વિષયનું વાંચન ગાયની પાસે બેસીને કરે તેને તે વિષય આત્મસાત થઇ જાય છે કારણકે ગાય હંમેશા ભાવતરંગો છોડતી રહે છે. એને લીધે આપણું મન સ્થિર, સંયમમાં રહે છે. ગાય સામે મળે તે શુકન કહેવાય. ગાયની આંખમાંથી નિકળતા આસું અપશુકન કહેવાય. મૃતક પાછળ ગાયનુ દાન સર્વશ્રેષ્ઠ ગણાય છે જે મૃતકને વૈતરણી નદી પાર કરવામાં સહાયક બને છે. તેવું માનવામાં આવે છે. ગાયના પૂંછડાની પૂજા કરવામાં આવે છે. મૃત્યુ બાદ શબને ગાયના છાણનું લીંપણ કરી, તેની ઉપર સૂવડાવવામાં આવે છે જેથી વ્યક્તિ અનેક પ્રકારના પાપોમાંથી મુક્તિ મેળવી દેવલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

કામધેનુ એટલે મનોકામના પૂરી કરનારી એક કલ્પિત ગાય. યથાર્થગીતામાં કહ્યું છે, કામધેનુ કોઇ એવી ગાય નથી જે દૂધની જગ્યાએ મનપસંદ વાનગી પીરસતી હોય. વસ્તુતઃ ‘ગો’ ઇન્દ્રિયોને કહેવામાં આવે છે. ઇન્દ્રિયો પરનુ નિયંત્રણ ઇષ્ટને વશમાં રાખનારમાં હોય છે. જેની ઇન્દ્રિયો ઇશ્વરમાં સ્થિર થઇ જાય છે તેને કશાની જરૂર રહેતી નથી. તેજ સાચા અર્થમાં કામધેનુ છે. પ્રાર્થના કામધેનુ છે. જેનાથી નિર્ભયતા અને આત્મશુધ્ધિ થાય છે. ભક્તિ, વિદ્યા અને કર્મ કામધેનુ સમાન છે. એને દોહતા આવડે તો આનંદરૂપી દૂધ મળે છે. ગીતાને કામધેનુ કહે છે. ગીતાનું દોહન કરનારને તમામ સમસ્યાનું સમાધાન થઇને ઇશ્વર પ્રાપ્તિ થાય છે.

આપણી ગાયમાતા એ આપણી પરંપરા છે. એંઠવાડો ઉલેચતી અને કચરો કે પ્લાસ્ટિક ખાતી, રઝળતી અને કપાતી ગાયોનું રક્ષણ કરવું એ દરેક ભારતીય નાગરિકની ફરજ છે. ગૌસેવાનાં દિવડાં પ્રગટી, અજવાળા રેલાય તે જ જરૂરી છે. કામધેનુ સ્વરૂપ ગૌમાતાને આપણાં વંદન. ‘વંદે ગૌ માતરમ્’

 

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , | 8 Comments

તિથિ’ તોરણમાં તારીખ!-અનુપમભાઈ બુચ

 

મારા બેડરૂમના સ્વિચબોર્ડ પર એક ‘તિથિ’તોરણ લટકે છે. હું રોજ સવારે ઊઠું ત્યારે મારી આંખો એ ‘તિથિ’તોરણ પર અચૂક પડે છે અને મારું પહેલું ધ્યાન ‘તારીખ’ પર પડે છે, ‘તિથિ’ની મને પડી નથી હોતી.

હું અમુક તારીખે ઓફિસ પહોંચું છું અને અમુક તારીખે બેંકમાં જાઉં છું. હું તારીખ પ્રમાણે જન્મુ છું અને તારીખને આધારે રિટાયર થાઉં છું. ખરેખર હું અંગ્રેજી તારીખ અને મહિના પ્રમાણે જીવું છું. છતાં જીવનમાં કેટલીય ક્ષણો, કેટલાય મુકામ એવા આવે છે કે જયારે મારે ‘તિથિ’તોરણમાં જોવું જ પડે છે, તિથિ જાણ્યા વિના ચાલતું નથી. તમે પણ કોઈને પૂછતા જ હશો, ‘આજે તિથિ કઈ થઈ?’ આપણે ભલે ડગલેને પગલે તારીખમાં જીવતા હોઈએ પણ તિથિ વિના ચાલતું નથી.

વર્ષો પહેલાં અમારા ઘરની પરસાળમાં એક પૂઠાંનું કેલેન્ડર લટકતું રહેતું. એ કેલેન્ડર પર ચાર-પાંચ વર્ષ માતાજી, ચાર-પાંચ વર્ષ શંકર ભગવાન તો ચાર-પાંચ વર્ષ રામનો રાજ્યાભિષેક અમારા પર કૃપા દ્રષ્ટિ કરતો. આહા! એક સમય હતો જ્યારે આવાં પૂંઠાંના કેલેન્ડરોથી ઘરની દિવાલો શોભતી! ત્યારે રામ-લક્ષ્મણ-જાનકી-હનુમાનજીના ચિત્રવાળું એક કેલેન્ડર દસ વરસ સુધી મોંઘા પોર્ટરેટની અદામાં લટકતું રહેતું અને એના પર પ્રતિ વર્ષ માત્ર ‘ડટ્ટા’ બદલાતા રહેતા.

પછી ગિફ્ટમાં આવેલાં મસમોટાં તારીખવાળાં કેલેન્ડર ડ્રોઈંગરૂમની ટેક્સચર્ડ વોલની શોભા બન્યા. કુદરતી દ્રશ્યોના કેલેન્ડર ડ્રોઈંગરૂમમાં અને હીરો-હિરોઈન કે અન્ય હોટ કેલેન્ડર્સ દાદા-દાદીથી દૂર બેડરૂમની દીવાલો પર લટકતાં થયાં જયારે તારીખ સાથે બે-ત્રણ ધર્મોની તિથિઓ છાપેલ ‘તિથિ’તોરણ પૂજારૂમમાં કે રસોડાનાના સ્વિચ બોર્ડ ટીંગાતાં થયાં.

ધર્મ ગમે તે હોય, તિથિ એટલે ધર્મ હોવાનું આધારકાર્ડ!

આપણને જન્મતિથિ કે લગ્નતિથિ અને વડીલોની મૃત્યુતિથિ જોવા ‘તિથિ’તોરણ વિના ચાલતું નથી. અપણા જીવનના મહત્વના પ્રસંગો માટે આપણે તિથિનો આધાર લઈએ છીએ. આપણે સભાન થઈ પૂછીએ છીએ કે ‘તારીખ જે હોય તે, તિથિ કઈ આવે છે?’ નવા ઘરમાં કુંભ મૂકવો છે? તિથિ જોવાની, લગ્ન લેવા છે? જૂઓ તિથિ. અમુક ત્રીજ, ચોથ, છઠ્ઠ, અગિયારસ ને પૂનમ માસ માટે ખાસ બની ગયેલ છે. કેમ દશેરાએ સૌથી વધુ ગાડીઓ છોડાવાય છે? કેમ સૌથી વધુ સોનાની લગડીઓ પૂષ્ય નક્ષત્રમાં ખરીદાય છે? શુભ તિથિ વિના સારાં કામ કરતાં આપણે ડરીએ છીએ. આપણે માટે શુભ તિથિ વિનાનો દિવસ અશુભ છે એવી ભીરૂતામાં જીવવું આપણને કોઠે પડી ગયું છે. આપણે ગમે તેટલા સુધારાવાદી હોઈએ, આપણને શાસ્ત્રોથી છેડો ફાડતાં ડર લાગે છે. હૃદયથી નજીક હોય એવા કોઈ પણ સારા કે માઠા પ્રસંગની તારીખ યાદ હોય પણ તિથિ વિસરાઈ જાય ત્યારે આપણો જીવ બળે છે. કંઇક તો છે તિથિમાં.

કૃષ્ણ ભગવાન શ્રાવણ વદ આઠમને દિ’ કારાવાસમાં ‘છાના’ જન્મ્યા’તા. ત્યારે નહોતાં ઢોલ-ત્રાંસા વગડ્યાં કે નહોતાં ટોડલે તોરણ બંધાયાં. કૃષ્ણભગવાનની જન્મતિથિ મને બરાબર ખબર છે પણ ભગવાનની જન્મ તારીખ જાણવા હું ગુગલમહારાજને શરણે જાઉં છું તો એ કહે છે, ‘કાનુડો 27July, 3112 BCEના રોજ જન્મ્યો’તો!’ ઇન્ટરેસ્ટિંગ!

ઊંડા મનોમંથનને અંતે મને તારીખ અને તિથિની ભેળસેળ ગમવા લાગી છે. માણસ એક જ વાર જન્મે છે અને એક જ વાર મૃત્યુ પામે છે છતાં તારીખ અને તિથિ એમ બન્ને દિવસો યાદ કરાય એનાથી વધુ રૂડું શું? બે વખત મેરેજ એનિવર્સરી ઉજવાય એમાં ખોટું શું છે? હું તો કહું છું કે શાસ્ત્રો અને સશોધાકોના તારણને માન આપીને કૃષ્ણજન્મ ગોકુલઅષ્ટમી ઉપરાંત તારીખ પ્રમાણે દર 27, July પર પણ કેમ ન ઉજવવો? કોઈ દિવંગત વડીલને વર્ષમાં બે વખત પુષ્પાંજલિ કરાય તો કેવું મજાનું?

મને લાગે છે કે મારે રોજ સવારે ‘તિથિ’તોરણમાં કે ‘ડટ્ટા’માં તારીખ અને તિથિ બન્ને જોવાં જોઈએ, મને યાદ પણ રહેવાં જોઈએ. મને ‘ડિસેમ્બર’ જ નહિ, ‘માગસર’ મહિનો પણ ચાલે છે એ ખબર હોવી જોઈએ. આપણે રામલલ્લાની જન્મ તારીખ શોધી કાઢવી જોઈએ અને ભગવાનના જન્મની ‘પંજરી’નો પ્રસાદ વરસમાં બે વાર વહેંચવો જોઈએ!Anupam Buch

ચાલો, આપણે પાસપોર્ટની તારીખમાં જ નહિ, વિધિના લેખ લખાયા એ તિથિમાં પણ જીવીએ!

Posted in "બેઠક "​, અભિવ્યક્તિ | Tagged , , , , , , | 2 Comments

એવું કેમ ? વતનમાં વેલેન્ટાઈન ડે!
વેલેન્ટાઈન ડેની ઉજવણીઓની તૈયારીઓ ચારેકોર ઉત્સાહથી થઈ રહી છે: જરાક વધારે પડતા ઉત્સાહથી.અહીં અમદાવાદમાં કોલેજોમાં આ પ્રેમ – રોમાન્સનો તહેવાર એક , બે નહીં ત્રણ દિવસનો.  પહેલા દિવસે ફૂલ – ગુલાબ આપો, પછી ચોકલેટ અને ત્રીજે દિવસે પ્રેમનો એકરાર અને આ બધું કોલેજ કેમ્પસમાં. કોલેજોમાં જેમ વાર્ષિકોત્સવ ઉજવાય, અન્ય કલ્ચરલ ફેસ્ટિવલ ઉજવાય તેમ આ પ્રેમ- રોમાન્સનો તહેવાર પણ પુરા જોશથી ઉજવાય અને આમ તો એ આનંદની વાત છે. પણ- પણ એમાં કેમ કાંઈ ખૂટતું લાગે છે ?

હું મારી કર્મભૂમિ USAનાએ દિવસો યાદ કરું છું : ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોરની ચેક આઉટ લાઈનમાં ઉભી છું.ચારે બાજુએ સુંદર લાલ ગુલાબી હાર્ટ શેઈપ બૉક્સ , ચોકલેટ્સ અને મુગ્ધ કરીદે તેવાં રાતાં ગુલાબના ગુલદ્સ્તાઓની સજાવટને લીધે વાતાવરણ રોમેન્ટિક બન્યું છે. ફેબ્રુઆરી મહિનો છે એટલે બહાર હજુ ઠંડી ( અને કદાચ સ્નો પણ ) છે ત્યારે વિન્ટર દિવસોમાં હૂંફ અને ઉષ્મા અનુભવીએ તેવો માહોલ રચાયો છે. સ્ટોરમાં મારી આગળ નાના બે બાળકો ચોકલેટનું પેકેટ અને નાનકડા પોકેટ સાઈઝ વેલેન્ટાઈન કાર્ડનું બૉક્સ  લઈને ઉભા છે- લાગે છે કે બાળકોના એ કાર્ડ અને કેન્ડી ક્લાસમાં વહેંચવા માટે છે. આમ પણ, વેલેન્ટાઈન ડે એ પ્રેમનું પ્રતીક છે.  શાળામાં બાળકો એક બીજાને નાત -જાત ,ધર્મ કે ચામડીના રંગ ભેદ વિના એક બીજાની સાથે મૈત્રી કરે પ્રેમથી સ્વીકારી લે તેવું અભિપ્રેત હોય છે .

મારી પાછળ કોઈ રોમિયો મોટું હાર્ટ શેઈપ ચોકલેટ બૉક્સ , ગુલાબનું ફૂલ અને સ્ટફ ટેડીબેર ટોય લઈને પૈસા આપવા લાઈનમાં ઉભો છે. એ કોઈ રેસ્ટોરન્ટમાં જોબ કરતો હશે તેમ તેના ટીશર્ટ અને ટોપી પરથી લાગે છે… પ્યાર,  બસ પ્યાર હી પ્યાર.  પોતાની ગર્લફ્રેન્ડ માટે એની મહેનતની કમાણીમાંથી એણે કૈંક ખરીદ્યું લાગે છે.  હું એ મુગ્ધ વાતાવરણમાં લિન થઇ જાઉં છું..

ત્યાં ધડામ ધબ અવાજ આવ્યો . મેં ચમકીને જોયું તો હું અહીં અમદાવાદમાં યંગસ્ટર્સના હબ સી. જી. રોડના એક સ્ટોરમાં છું .બાજુમાં કૈંક પડવાથી મોટો અવાજ આવ્યો… ગીર્દી પણ ખુબ છે .-

અહીંયા પણ બધા રોમિયો પોતાની જુલિયટ માટે કાંઈ વેલેન્ટાઈન ગિફ્ટ શોધી રહ્યા છે , પણ મને જરા વિચિત્ર ફિલિંગ થાય છે- એક બે નહીં પણ ત્રણ ચારના ઝુંડમાં રખડતા આ ,ફૂંક મારતાં ઉડી જાય તેવાં , કસરતના અભાવે માયકાંગલા શરીરવાળા અને કદાચ જીવન માટે કોઈ અભિગમ ન ધરાવતા હોય તેવાં આ ધ્યેયવિહીન યૌવનને જોઈને મને ચીડ ચઢે છે. મને પૂછવા દે એ યુવાનોને વેસ્ટર્ન વર્લ્ડની દેખાદેખી કરીને ખરીદવામાં આવતી આ ચોકલેટના પૈસા શું તમારી જાત કમાઈના છે?

બી પી એલ ! B.P.L.
“બાપને પૈસે લીલાલ્હેર ! “કોઈ ત્રાહિત વ્યક્તિ મને સમજાવે છે. અહીંના યુવાનો મોટાભાગે બાપકર્મી – બાપના પૈસે લીલાલહેર કરનારા છે!
એવું કેમ?

શું તેમને પગભર થવાની , પોતાની રીતે આર્થિક સધ્ધર થવાની ઈચ્છા થતી નથી? ઉત્સવની ઉજવણી કરવા માટે પશ્ચિમ તરફ મીટ માંડતાં યુવાન વર્ગને કહેવા દો કે ત્યાં હોટલમાં કામ કરવું કે કચરા પોતાં કરવામાં કોઈને રજ ભર પણ નાનમ લાગતી નથી. ઊંચ નીચના જાતીભેદમાં ભમતો યુવાન વેલન્ટાઇનનો પ્રેમ સંદેશ  કેવી રીતે સમજી શકશે ?આજના યૌવન પાસે બધું જ છે માત્ર યોગ્ય માર્ગદર્શન આપનાર પથદર્શકની જ ખોટ છે.

એવું કેમ?
હું એમને કેવી રીતે સમજાવું કે જે વેલેન્ટાઈન સંતની યાદમાં આ પ્રેમનો દિવસ ઉજવાય છે તેઓ પોતે પણ એક ધ્યેય પાછળ ખપી જનારા શહીદ હતા. લગભગ ઈસ્વીસનની ત્રીજી સદીમાં જયારે રોમન સામ્રાજ્યની બોલબાલા હતી ત્યારે રોમન એમ્પરરને લાગ્યું કે પરણેલા , કુટુંબવાળા સૈનિક કરતા અપરણિત યુવાનો વધુ સારી રીતે ઝનૂન જુસ્સાથી યુદ્ધમાં લડી શકે છે અને તેથી યુવાનોને અપરણિત રાખવા પ્રયત્ન થતા.  તે સમયે આ ક્રિશ્ચિયન પાદરી સંત વેલેન્ટાઈન ખાનગીમાં યુવાન – યુવતીઓને લગ્નની ગ્રંથીથી બાંધતા . એ જયારે પકડાઈ ગયા ત્યારે તેમને મૃત્યુદંડ મળ્યો અને સદીઓ ,પછી આ બે હૈયાને ભેગા કરતા પાદરીની યાદમાં પ્રેમ રોમાન્સનો દિવસ ઉજવવાનું નક્કી કર્યું.

પણ આપણે ત્યાં તો વધુ પડતાં લાડપાડમાં ઉછરતાં ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના યુવાનોમાં પગ પર સ્વતંત્ર રીતે ઉભા રહેવાની આવડત કે ધગશ કે ઈચ્છા કાંઈ જ નથી. એવું કેમ? કદાચ સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેતો યુવાન દાદા બાના અતિશય લાડમાં પોતાની સાહસિક વૃત્તિ ખોઈ બેઠાછે ? કદાચ વિભક્ત કુટુંબમાં રહેતો યુવાન વૈભવ વચ્ચે વંઠી ગયો છે? કદાચ આ સમાજમાં એક રોગ લાગી ગયો છે જે યુવાનોને પણ દિશાશૂન્ય કરી દે છે.  કેમ આ દેશના રાજકારણીઓ કાંઈ કરતાં નથી?  અરે તેમને તો એ જ રસ છે કે અબુધ પ્રજા બસ આવા ઝગડાઓમાં જ વ્યસ્ત રહે
એવું કેમ?

સવાસો કરોડની વસ્તીવાળો દેશ પણ સમાજને નવેસરથી કોઈ સર્જનાત્મક દિશા ચીંધે એવા જ્યોતિર્ધરો કેટલાં ? ઉત્સવોની ઉજવણી નાચ ગાન , ખાણી પીણી અને ભેટ સોગાદોની આપ-લે થી થાય એતો સારી વાત છે જ. પણ આ વર્ગ ભેદ, જાતિભેદ , ઊંચનીચના ભેદ સાથે પ્રેમ અને રોમાન્સને ક્યાં મેળ બેસે ?

કેમ આપણે ગરીબોના મહોલ્લામાં જઈને બાળકોને ચોકલેટ વહેંચીને પ્રેમનો સંદેશો પહોંચાડતા નથી? કેમ કોલેજો એક દિવસ ,”રસ્તા સાફ તો દિલ પણ સાફ” એમ કહીને સ્ટ્રીટ ક્લિનિંગ ડે ઉજવતી નથી?

બાપના પૈસે ચોકલેટ ખરીદીને કોઈનો પ્રેમ ખરીદવા વ્યર્થ પ્રયાસો કરવાને બદલે ,” કોઈ કામ નીચું નથી” એમ કહીને મજૂરી કરીને પોતાની કમાણીમાંથી કરેલી ઉજવણીની મીઠાશ કાંઈ ઓર જ હશે!
પણ એવું કંઈ જ થતું નથી. યુવતીઓય આવા ગાડરિયા પ્રવાહમાં સામેલ હોય છે!
એવું કેમ?

પશ્ચિમનું અનુકરણ કરવું છે પણ અધૂરું!
એવું કેમ?

હેપ્પી :વલણ બદલ ડે!
હેપ્પી વેલેન્ટાઈન ડે

Posted in Uncategorized | 4 Comments