“वाचिकं सर्व वाङ्ग्मयम ”

મિત્રો ,

રવિવાર એટલે કશુક નવું કરવાનું ખરું ને ?

તો ચાલો આજે વાચવાની આળસ આવતી હોય તો આજની આ વિડીયો જોઇને સાહિત્યને માણો.

નયનાબેન પટેલ દ્વારા વાર્તા પઠન – ગોડ બ્લેસ હર

(આપણી માતૃભાષા એ વાંચવા, લખવાથી અંદર ઉતરે છે પણ એથી વિશેષ સાંભળવાથી સમજણના અને વિચારોના મૂળ સુધી પહોંચે છે.’બેઠક’નો હેતુ વાર્તાને સાંભળી શકાય,તેને માણી શકાય અને એ રીતે તેને બહોળા પ્રમાણમાં સાહિત્‍ય રસિકો સુધી દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે પહોંચાડી સાહિત્‍યનાં ક્ષેત્રનું પણ આ ઉત્તમ કામ કરવાનો છે.જેમાં નયનાબેનની સહાયતાથી આપણા યજ્ઞને બળ મળ્યું છે માટે ‘બેઠક’ તેમનો આભાર માને છે.)

૧ – मेरे तो गिरधर गोपाल ….. અલ્પા શાહ મુક્તાત્મા મીરાંબાઈ

                           मेरे तो गिरधर गोपाल दूसरो न कोई॥

                          जाके सिर है मोरपखा मेरो पति सोई

              મીરાંબાઈ – મીરાં એટલે મુક્તાત્મા.માત્ર નારી મુક્તિ નહિ પણ જગત મુક્તિ, મીરાં એટલે અડગ વિશ્વાસ ધરાવતી સ્ત્રી.મધ્યકાલીન યુગ નું એક એવું વ્યક્તિત્વ કે જેને કોઈ ઔપચારિક ઓળખાણ ની જરૂર નથી.મીરાં તેમના શબ્દો, સંગીત અને તેમના સેવ્ય સ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણ – ગિરિધર ગોપાલ પ્રત્યે ની અનન્ય પ્રીતથી જ અજરામર થઇ ગયા છે.બે મિનીટ માટે મીરાં વગરના કૃષ્ણની કલ્પના કરી તો જુઓ,આપણા મનમાં અને હૃદયમાં મીરાં એ જ કૃષ્ણને જીવંત કર્યા છે.  

આ શ્રેણીમાં મારે મીરાંબાઈ ની ભક્તિ, મીરાંબાઈ નું જીવન અને મીરાંબાઈ ના પદો ને એકવીસમી સદી ની સ્ત્રી ની નજર થી મૂલવવાનો નમ્ર પ્રયત્ન કરવો છે. તમે સૌ આ લેખનયાત્રામાં મારી સાથે રહેશો અને આપના અભિપ્રાય આપી મને માર્ગદર્શન આપશો.

મીરાં ની જ પસંદગી  શું કામ?

 મારી દ્રષ્ટિએ એ મીરાં – એક એવું સ્ત્રી વ્યક્તિવ છે જેમણે મધ્યકાલીન યુગમાં પણ પોતાની જીવન ની બાગડોર પોતાના હાથ માં રાખી હતી. મીરાં એક એવું વ્યક્તિત્વ હતું કે જેણે સામાજિક સ્વીકૃતિની ક્યારેય ઝંખના કરી નહોતી .ત્યારે તો એક એવો સમય હતો કે જયારે સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય જેવો કોઈ વિચાર પણ સમાજ માં જન્મ્યો ના હતો. આવા સમય માં પણ સામાજિક બંધનો અને નિયમો ની વચ્ચે રહી, વિરોધો ને પચાવી ને પણ મીરાંબાઈ પોતાની શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિ માં દ્રઢ રહ્યા અને આગળ વધતા ગયા એમાં શ્રી કૃષ્ણકૃપા ની સાથોસાથ એ મહાન વ્યક્તિત્વ ના મનોબળ નો પણ એટલો જ ફાળો કહી શકાય.કોઈને માટે અતોનાત પ્રેમ કરવો એ મોટામાં મોટી ઘટના છે

    બીજી એક ખાસ વાત મીરાંબાઈ ની – જે મને સ્પર્શી ગયેલ છે કે એ યુગ માં પણ એક સ્ત્રી થઇ ને તેમણે તેમની અંતર ની સંવેદનાઓને  અક્ષરો માં  અભિવ્યક્તિ કરી – તેમના પદો ની રચના દ્વારા . મારો પોતાનો અનુભવ એમ કહે છે કે સંવેદનાઓ તો વહેતી રહે એમાંજ  જીવન ની ખરી સાર્થકતા છે. પછી એ ભલે ને શબ્દો, સંગીત, નૃત્ય કે પીંછી દ્વારા હોય – પણ સંવેદનાઓ ને તો વહેતીજ રાખવી.

   ત્રીજી વાત, કેટલીક વ્યક્તિ કે વિભૂતિઓ એવી હોય છે કે જેને આપણે આપણા અસ્તિત્વ સાથે કોઈક રીતે સાંકળી લઈએ છીએ. મીરાંબાઈ ના જીવન ની સૌથી મહત્વ ની બાબત જે મને સ્પર્શી ગઈ એ છે એમનો એમના  ગિરિધર ગોપાલ માં અચળ વિશ્વાસ. મીરાંબાઈ ની સરખામણી તો સાવ ક્ષુલ્લક પણ મારા જીવન ના ઝંઝાવાતો સામે ઝઝુમવામાં મારો પણ મારા ઠાકોરજી માં રહેલો અતૂટ વિશ્વાસ જ કારણભૂત છે.

    મીરાંબાઈ ના જીવન વૃતાન્ત પર જરા અછડતી નજર કરીયે તો, મીરાંબાઈનો જન્મ સંવત ૧૪૯૮માં મારવાડ ના એક ગામ માં થયો હતો. જ્યારે મીરાંબાઈ માત્ર ત્રણ વર્ષના હતાં ત્યારે તેમના ઘેર એક સાધુ આવ્યા અને તેમણે કૃષ્ણની એક રમકડાંની મૂર્તિ તેમના પિતાને આપી હતી. પ્રથમ દ્રષ્ટિ પડતાં જ આ મૂર્તિ મીરાંના મનમાં વસી ગઈ અને જાણે કૃષ્ણનું જીવંત અસ્તિત્વ બની ગઈ અને આ રીતે મીરાંબાઈ ના મન માં શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિની અનન્ય ભક્તિ ના બીજ રોપાયા. જયારે મીરાંબાઈ એક નાની બાલિકા હતા ત્યારે એકવાર તેમણે ગલીમાંથી એક લગ્નનો વરઘોડો પસાર થતો જોયો. મીરાંબાઈ એ માતા ને નિર્દોષતાથી પૂછ્યું, “મારા પતિ કોણ હશે?” તેમની  માતાએ અડધી ઉતાવળ અને અડધી મજાકમાં ઉત્તર આપ્યો, “તારે તો પહેલેથી શ્રી કૃષ્ણ તારા પતિ છે ને”. અને આમ મીરાંબાઈ એ શ્રી કૃષ્ણ ને પોતાના હૃદયમાં મનમીત  તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યા. તેમના લોકિક લગ્ન ચિત્તોડના રાણા સંગાના પુત્ર મહારાણા કુમાર ભોજરાજજી સાથે થયો હતો. પણ લગ્નના થોડા જ દિવસ પછી પતિ ભોજરાજજીનો સ્વર્ગવાસ થઈ ગયો. પતિના મૃત્યુ તેમના જીવન માં ઘણા ઝંઝાવાતો આવ્યા પણ આ બધા સામે મીરાંબાઈ ની શ્રી કૃષ્ણ ભક્તિજ તેમનું જીવનચાલક બળ બની રહ્યું.  છેવટે તેમણે રાજમહેલ નો ત્યાગ કર્યો અને તીર્થાટન કરવા નીકળી ગયા. ઘણા લાંબા સમય સુધી વૃંદાવન ની કુંજ ગલીઓ માં કૃષ્ણભક્તિ કરતા રહ્યા.

         મીરાંબાઈ શ્રી કૃષ્ણ ને એક સાકાર સ્વરૂપે ભજતાં અને હંમેશા શ્રી કૃષ્ણ ની પ્રત્યક્ષ હાજરી અનુભવતા અને સાચેજ શ્રી કૃષ્ણ – પરમ પરમેશ્વર – છે જ એવું  વ્યક્તિત્વ કે જો તમે એને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો તો જન્મોજનમ પણ કદાચ ઓછા પડે પણ તમે એક વખત તેનું શરણું સ્વીકારો એટલે તેને સમજવાની કોઈ જરૂર જ ના પડે કારણ કે તે સતત હાજરાહજૂર તમારી સાધે જ હોય. અને આ રીતે ભક્તિરસ માં તરબોળ મીરાંબાઈ દ્વારિકા માં ૧૫૪૮ માં દ્વારિકાધીશ ના ચરણો માં સમાઈ ગયા અને જાણે કહેતા ના હોય…

ઓ શ્યામ, ઓ શ્યામ, તને માન્યો મારો મનમીત

તારા ચરણોમાં સમાવી લે તું મુજને નિત

ઓ શ્યામ, ઓ શ્યામ, તને માન્યો મારો મનમીત

અલ્પા શાહ

કબીરા – ઓળખ

મારા મિત્રો ,હવે હું તમને લઈ જવાની છું એક એવી આધ્યાત્મિક સફરે ……અનહદને પેલે પાર….
અંતરની અનુભૂતિને જેણે સ્વાનુભૂતિથી વાચા આપી એવા રહસ્યવાદી ,સહજ ,સરળ,અનઉપમેય,અવિસ્મરણીય મારા કબીરા પાસે.હા,મને કબીરનું વળગણ લાગી ગયું છે કારણકે તે શબ્દનો નહી અર્થનો કવિ છે. તેની કવિતા ….કવિતાથી આગળ તે વાસ્તવવાદી છે.તેની પાસે ભણતરનું નહી પોતાના અનુભવથી ઊપજેલ સહજ જ્ઞાન છે.

તેના જન્મ અને મરણ રહસ્યમય હતા.એક હિન્દુ વિધવાની કૂખે જન્મ લીધો.લોકલાજથી બચવા માતાએ ત્યજી દીધો.નીરુ અને નીમા નામના મુસ્લિમ વણકર દંપતીએ તેને ઉછેર્યો.આમ જાણે કુરાન અને પુરાણનો સમન્વય થયો.૧૪મી સદીના અંતકાળથી ૧૬મી સદીના પ્રારંભ સુધી તેમની જીવનલીલા વિસ્તરેલી છે.તેમનાં જન્મ જેટલું જ તેમનું મૃત્યુ પણ રહસ્યમય હતું.તેમના મોત પછી મુસ્લિમો કહે કબીરશાહ ને દફનાવીએ અને હિન્દુઓ કહે અમારા કબીરદાસનેા અગ્નિસંસ્કાર કરીએ. તેમના અંતિમ સંસ્કાર માટે તેમના દેહ પરથી ચાદર હટાવી તો દેહના બદલે ફૂલોનો ઢગલો હતો જે હિન્દુ -મુસ્લિમોએ અડધો અડધો વહેંચી લઈ પોતપોતાની રીતે અંતિમસંસ્કાર કર્યા.તેઓ સંસારી હતા.તેમની પત્નીનું નામ લોઈ અને પુત્ર નામ કમાલ અને પુત્રીનું નામ કમાલી હતું.

ખરા અર્થમાં તો કબીર આજે પણ જીવે છે,કોઈ સાંપ્રદાયિકતા કે પંથને કારણે નહી પણ તેમની વિચારોની પ્રભાવકતા અને પ્રસ્તુતતાને કારણે.એમની વાણીનો રણકો એવો નિરાળો છે કે તેમની કવિતાના પુષ્પને કાળ પણ કરમાવી શક્યો નહી.કબીર સંગ છતાં નિસંગના કવિ છે.કબીર નિભ્રાંતિના કવિ છે.

જ્યારથી કબીરને જાણવા અને માણવાની કોશિશ કરી ત્યારથી દરેક સ્થિતિમાં કબીર તેમના દોહા ગાતા ગાતા જાણે મારી સમક્ષ ઊભા રહી,મારે ખભે હાથ મૂકી મને જીવન જીવવાનો સાચો માર્ગ દર્શાવે છે.કબીર મારી પાસે મહાન બનીને નહી,મારાં બનીને આપણાં માના એક બનીને આવે છે.

એક વણકર હોવાનો નાતે કબીરે તેમના આધ્યાત્મિક જ્ઞાનને જીવનની દરેક પરિસ્થિતિમાં વણીનેશબ્દોમાં વહેતું કરે છે.કોઈપણ સંજોગોમાં તે આપણને નિરાશ નહી કરે.મન આનંદમાં મત્ત હોય તો કબીરને મળો.ઉદાસીનાં વાદળ છવાઈ ગયાં છે? કબીરનો જીવનદાયી શ્વાસ તેને વિખેરી નાંખશે.વિરક્તભાવમાં ડૂબ્યા છો?કબીર તરતા શીખવશે.માયામાં ઠગાયા છો? જીવનના દુર્ગમ કોઠાને ભેદી કેમ બહાર નીકળવું, તેનો બોધ કબીર કરશે.કવિતાનાં ચરમ શિખર પર અનુભૂતિના પરમ આનંદ સાથે એકાકાર કરી દેશે.કબીર તમે એકલા પડો તો તમારી સાથે વાત પણ કરે છે.

         ૬૦૦ વર્ષ પહેલા જીવેલા કબીર વર્તમાનમાં પણ જીવંત છે આપણી આસપાસ છે કારણ રાજકીય,ધાર્મિક,સામાજિક ડામાડોળ સ્થિતિમાં કર્મકાંડીઓ,તાંત્રિકો,કાજીઓ,મુલ્લાઓ સમાજને તેની ઈચ્છા પ્રમાણે નચાવે છે ત્યારે માનવ સમાજના ઉદ્ધાર માટે કબીર સમાજને શબ્દબાણથી વીંધે છે.અજ્ઞાની સમાજને જગાડે છે અને નવચેતનાની હવા ફેલાવે છે.ધર્મ અને જ્ઞાતિ જાતિના ભેદભાવ અને સંપ્રદાયની વાડાબંધીથી તે વિરુદ્ધ હતા એટલે તેમણે તેમનો કોઈ સંપ્રદાય સ્થાપ્યો નથી.તેતો કહેતા પરમાત્માને કોઈ પંથ કે સંપ્રદાયથી બાંધી શકાય જ નહી.

         કબીરની વાણીમાં ઉપનિષદના ભણકારા વાગે છે.એમાં ઈશાવાસ્યમ્ ઇદમ્ સર્વમ્ ‘પણ છે. અને”તેન ત્યક્તેન ભૂંજીથા” ની વાત પણ છે. આ ઉપરાંત તેમાં જ્ઞાન,કર્મ,સમાનતા ,અભેદ,નિર્મોહ,સૂફીવાદી,નિમજ્જન એવા કેટલાય તત્ત્વોનો સમન્વય દેખાય છે.                                       

      કબીરવિચારધારાથી પ્રભાવિત કવિવર ટાગોરે તેમના ૧૦૦ દોહાનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો છે.તો ગુરુ નાનકે શીખ સંપ્રદાયના તેમના ગુરુ ગ્રંથસાહેબમાં કબીરજીના ૧૦૦ દોહાને સમાવિષ્ટ કર્યા છે.આમ વિશ્વનો સૌથી પહેલો બિનસાંપ્રદાયવાદી ચિંતક કબીરજી છે.

       આઓ નવા વર્ષના નવપ્રભાતે સૌ કબીરમય બની કબીરરસ પીને મારા કબીરાને સાવ નજીકથી જાણી તેના શબદ અને તેના સાહેબની સાહેબીને માણીએ.

જિગીષા પટેલ

નવી કોલમ -કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી-રીટા જાની

મિત્રો
‘બેઠક’માં બધાનું સ્વાગત છે.
સામાન્ય રીતે માણસ વિચારી વિચારીને જીવતો નથી પણ વિચાર આવે તો લખવાનું મન થાય ખરું.વિચાર એ અનુભવની વાણી છે.અનુભવ માણસને સમૃદ્ધ કરે છે.સંવેદના અનુભવતા કલમ ઉપડે છે અને પ્રસરે છે અનુભૂતિનું અત્તર.

      મિત્રો હવેથી દર શુક્રવારે “કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી”ની કોલમ રજુ કરશે-રીટાબેન જાની.આમ જોવા જઈએ તો રીટાબેનનો પરિચય રાજેશભાઈ શાહએ કરાવ્યો.એક દિવસ ‘બેઠક’માં  આવ્યા અને ચાલુ વિષય પર પોતાના વિચારો પ્રગટ કર્યા.અને મને એમની મૌલિક અર્થઘટનની શક્તિ સ્પર્શી ગઈ.આમ પણ સારા સર્જકની કલમની તાકાત તેમનું બળ એમની મૌલિકતા હોય છે.

     બસ ત્યાર પછી ‘બેઠક’ માટે પણ તેમણે કલમ ઉપાડી,આપણા જીવનનો આધાર જીવનની તંદુરસ્તી પર છે.તેમ મનના વિચારો પણ જીવનને જતન કરવા જરૂરી છે એવું માનનારા રીટાબેન શબ્દયોગી પણ છે. ‘બેઠક’માં લખેલી “અનુભૂતિનું અત્તર” લેખમાળા. જેની પ્રથમ કૃતિને “સ્ટોરી મીરર” પર ઓથર ઓફ ધ વીક નો એવોર્ડ મળ્યો એટલું જ નહિ પણ ઓથર ઓફ ધ યર ૨૦૧૯ માટે નોમીનેશન મળ્યું.

    રીટાયર્ડ બેન્કર, યોગ ટ્રેઈનર, લાઈફ સ્કીલ કોચ,”આદર્શ અમદાવાદ”ના સ્વયંસેવક અને શાળા કોલેજ દરમ્યાન યુવક મહોત્સવ અને ત્યાર બાદ ઇન્ટર બેંક સાહિત્ય વિષયક સ્પર્ધાઓમાં વિજેતા,એવા રીટાબેન બેઠકમાં લખશે એ ખુબ મોટી વાત છે.સખી, તારાંગણ, બેંક કર્ણાવતી મેગેઝિન તથા સંદેશ, ફૂલછાબ વર્તમાનપત્રમાં લેખ અને વાર્તાલેખન લખી ચુકીલી કલમને તમે માણશો એમાં કોઈ શક નથી. 
       કેવળ શરીર નહિ કે કેવળ મન નહિ પણ સાહિત્યની અભિવ્યક્તિ દ્વારા રીટાબેન મુનશીની ફરી ઓળખ કરાવશે અને કનૈયાલાલ મુનશીને જીવંત કરીને એમણે આપેલ શબ્દ ગુજરાતી ‘અસ્મિતા’ ને ઉજાગર કરશે.
      મિત્રો ગમતાને ગમતું મળે તો કોણ જતું કરે.બસ આપણને સૌને ગુજરાતી સાહિત્ય વાંચવું લખવું ગમે છે અને પરદેશમાં આપણી ભાષા ને ઉજાગર કરવા કોઈ સાથ આપે તો આપણા ‘બેઠક’ના ધ્યેય અને યજ્ઞને આહુતિ મળી છે. આપણા સર્જકોને પ્રોત્સાહન આપવાની જવાબદારી સર્વે ગુજરાતી વાચકોની છે.શબ્દયોગી સર્જક રીટાબેન આપણી સાથે જોડાયા તેનો આનંદ આપણને સૌને છે.આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રીટાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા-નિમિત્ત

હળવેથી હૈયાને હલકું કરો -૨૧

આજે કમ્પ્યુટર, ઇન્ટરનેટ, સ્કેનર, પેન ડ્રાઈવ, સ્કાય ડ્રાઈવ,કલાઉડ અને બ્લૂ ટૂથ જેવા અનેક સાધનો અને ટેકનીક ધરાવતા ડિજીટલ યુગમાં ઇ – પુસ્તકો, ઇ – સામયિકો અને ઇ- પુસ્તકાલયો અસ્તિત્વમાં છે. ત્યારે મને મારી જિંદગીનો એક પ્રસંગ યાદ આવે છે પુસ્તકો ન હોય તો શું થાય એની ગંભીરતા મને ત્યારે સમજાઈ હતી .
ત્યારે હું ૭માં ધોરણમાં હોઈશ, અમે શાળામાં ચાર ખાસ મિત્રો. રોજ શાળાએ સાથે જવાનું અને સાથે આવવાનું ,ચાલતા આવતા એટલે ટોળટપ્પા કરતા અને મજા પણ ખુબ આવે,ખાસ વરસાદનાં દિવસોમાં રેઈનકોટ અને છત્રી હોવા છતાં સાથે પલળવાનો ખુબ આનંદ આવતો.મને આજે પણ યાદ છે કે હું નાની હતી ત્યારે જ્યારે પણ વરસાદ શરૂ થાય તો રેઇનકોટ પહેરીને મારા પપ્પાનો હાથ પકડીને બિલ્ડિંગની નીચે વરસાદમાં રમવા જતી રહેતી. મને વરસાદના છાંટાને સ્પર્શ કરવો ખૂબ જ ગમે છે. નાની હતી ત્યારે મારી બંને હથેળીઓને ભેગી કરીને તેમાં વરસાદને પકડવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી.
તે દિવસે  પણ હું મારા મિત્રો સાથે આમ જ વરસાદને માણી રહી હતી .ત્યારે અચાનક મારી એક મિત્રને શું સુઝ્યું કે એણે એક અળસિયું પકડી મારી ઉપર ફેક્યું અને હું ધ્રુજી ઉઠી! હું બૂમાબુમ કરતી કુદકા લેવા માંડી .મારી બીજી બહેનપણી મારી મદદે આવી અને મારા શરીર પરથી અળસિયાને ફેંકી મને શાંત કરી. પણ હું ડરથી હીબકા લેતી રહી. બધા મારી એ મિત્ર પર ખીજાયા પણ એ તો હસતી રહી.એટલે બધાએ એને પકડી અને એની બેગ ખેંચી પાણીમાં તરતી મૂકી દીધી .હવે એ ખીજાઈ. ભાગીને બેગ લીધી પણ બધા પુસ્તકો પલળી ગયા .હવે રડવાનો વારો એનો હતો ,એ રડતી રડતી ઘરે ભાગી ગઈ.આ પ્રસંગના બે દિવસ પછી ફરી સોમવારે હું શાળા એ જવા નીકળી ત્યારે એને બોલવા ગઈ તો એ ન આવી પણ એનો ભાઈ આવી કહી ગયો હવેથી એ તમારી સાથે નહિ આવે.
અમને કંઈ સમજાયું નહિ પણ ઉપરથી એના બેન બોલ્યા “તારી મમ્મીને કહેજે મને મળી જાય.” આમ તો એ તેના મમ્મી હતા પણ મમ્મીને એ બેન કેમ કહે છે તેની મને ખબર નહોતી . હું પૂછું તો કહે “બધા ઘરમાં એને બહેન કહે છે એટલે હું પણ બહેન જ કહું છું.”
ખેર ! આ વાત કરતા મહત્વની વાત એ હતી કે હું મમ્મી સાથે એમને મળવા ગઈ ત્યારે વાસ્તવિક્તાએ મારી આંખ ખોલી નાખી.
બહેને મારી વાત મારી મમ્મીને કહેતા કહ્યું “તમારી છોકરીએ જૂઓ શું કર્યું છે ,આ છોકરીની બેગને પાણીમાં મૂકી બધા પુસ્તકો ખરાબ કરી નાખ્યા હવે એ ભણશે કેવી રીતે ? સાચે જ એના બધાં પુસ્તકો ખરાબ થઇ ગયા હતા .નોટબુકમાં સહી ફેલાઈ જતાં લખાણ ભુસાઈ ગયા હતા,અને પાઠ્યપુસ્તકો ભીનાં થતાં ફાટી ગયા હતા.
ત્યારે મમ્મીએ એમની માફી માંગતા કહ્યું “બાળકો મસ્તીમાં શું કરે છે એની એમને ખબર હોત તો આવું કદાચ ના થાત .તમે કહો તો બીજા પુસ્તકો લાવી આપું પણ બેન વધારે ખીજાયા અને બોલ્યા અમે ભીખ નથી માંગતા પણ તમારી છોકરીને સારા સંસ્કાર આપો,પછી તેમણે જે વાત કરી તેનાથી મારી મમ્મીએ પણ શરમ અનુભવી.આ છોકરી મારી દીકરી નથી કે નથી મારી બહેન પણ એના માબાપના મૃત્યુ પછી એ અનાથ થઇ ગઈ ત્યારથી મેં એને ઉછેરી છે.આ એક રૂમ રસોડામાં અમે ૧૨ જણ રહીએ છીએ.હું બાળકોના વર્ગો લઇ ભણાવી ઘરના બે છેડા ભેગા કરું છું પણ આ રીતે પુસ્તકો ફાટી જાય તો એનું ભણતર રોળાઈ જશે.હવે એ આ વર્ષ કેવી રીતે પૂરું કરશે? પુસ્તકોનું મહત્વ તમારી દીકરીને ક્યારે સમજાશે ? “
આટલા વર્ષે હૈયાની વાત કરતા શરમ અનુભવું છું.મારે લીધે એક છોકરીનું ભણતર અટકી ગયું હોત તો?શું હું મારી જાતને માફ કરી શકત? મસ્તીનું પરિણામ આવું પણ આવી શકે તેની મને કલ્પના પણ ન હતી.તે દિવસે મારી મમ્મીએ બીજા પુસ્તકો એને લઇ આપ્યા અને સ્કુલ માટે ભણવાની ફી પણ આપી. પણ આ બધું અમારી ભૂલ ઢાંકવા માટે નહિ પરંતુ મને મારી ભૂલનો અહેસાસ થાય તે માટે અને ભૂલનો હું સ્વીકાર કરું તે માટે તેમણે મને પાઠ ભણાવ્યો.
ભૂલનો સ્વીકાર કરવાથી કેટલા હળવા થવાય છે તેનો અહેસાસ મને આજે પણ થયો છે.
મિત્રો ,તમને પણ જિંદગીનો કોઈ પ્રસંગ યાદ આવે અને તેની વાતો કરી દિલને હળવું કરવું હોય તો હળવેથી તમારા હૈયાની વાત અહીં મોકલજો.કદાચ તમારી વાત કોઈને દિશા દેખાડી જાય તો કહેવાય નહિ. આમ પણ સરળતા, સહજતા અને સ્વીકાર જિંદગીના ત્રણ સુત્રો યાદ રાખી વહેંચવા જેવા છે.

હળવેથી હૈયાને હલકું કરો -૨૦

અનુભૂતિનું અત્તર- ૩

આયુષ

વસંતઋતુના આગમન સાથે પ્રકૃતિ સોળે શણગાર સજી મહોરી ઉઠેલી .  કોલેજના બીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરતી , યૌવનના ઉંબરે દસ્તક દેતી હું એટલે કે પ્રકૃતિ , પર્વતમાંથી નીકળતી ઉછળકૂદ કરતી નદી સમાન અને મારી મનોસ્થિતિ પણ કોઈ રંગબેરંગી પતંગિયા સમ. મારું સુખી કુટુંબ ને લાડકોડમાં ઉછેર.  વેદનું   કુટુંબ  અમારા માટે વર્ષોથી પરિચિત. વેદ જોતા જ ગમી જાય એવો ફૂટડો જુવાન. અભ્યાસ પૂરો કરી ફેમિલી બિઝનેસમાં ગોઠવાઈ ગયેલ. તેમના તરફથી મારા માટે માગું આવ્યું અને બંને પક્ષે બધું જ યોગ્ય. ના પાડવા માટે કોઈ કારણ નહીં . મુલાકાતો ગોઠવાઈ ને ગોળધાણા પણ ખવાઈ ગયા. એવું નક્કી થયું કે  મારો અભ્યાસ પૂરો થાય પછી લગ્ન કરવા. બસ, પછી તો યુવાનીનો થનગનાટ અને અમે તો માનો કે આકાશમાં જ ઉડવા લાગ્યા. અમે રંગીન કલ્પનાની દુનિયામાં ખોવાઈ જતાં. એવો એક પણ દિવસ ન હોય જ્યારે અમે એકમેકને મળ્યા ન હોઈએ. અમને જોઇને લોકો કહેતા પણ ખરા કે આને કોઈની નજર ના લાગે. દિવસો…મહિનાઓ…વર્ષો વીત્યાં .. મારો અભ્યાસ પૂર્ણ થયો , મને બેંકમાં જોબ મળી અને અમે લગ્નબંધનમાં જોડાઈ ગયા.
            માતા-પિતા સમ સાસુ-સસરા, પાણી માંગો ત્યાં દૂધ હાજર થાય એવું સંપન્ન કુટુંબ, આંખોના ઈશારામાં મારી વાત સમજી જાય એવો મારો પ્રેમાળ વાલમ.સુખમાં વધારો કરવા આવી ગયા અમારા બે બાળકો- મારી જ નાની આવૃત્તિ સમી રૂપકડી દીકરી ઝંખના અને વેદની નાની આવૃત્તિ સમો અમારો રાજકુમાર આયુષ. સમય પાણીના રેલાની માફક કોઈ આફત કે અવરોધ વગર વહી રહ્યો હતો.
             આયુષનો પ્રથમ જન્મદિવસ જરા ધામધૂમથી ઉજવવાનું નક્કી કર્યું. અમે બંનેએ સાથે મળી બધું પ્લાનિંગ કર્યું. હોંશથી તૈયારીઓ કરી. ને એ દિવસ આવી ગયો. એ દિવસ નહિ પણ હતી કાળરાત્રિ. મારા પર તો જાણે આભ તુટી પડ્યું. સવારનું કામ આટોપી લીધું છતાં આજે વેદ કેમ ના ઉઠ્યો માટે તેને જગાડવા ગઈ તો તેનું શરીર ઠંડું લાગ્યું . તેને જગાડવા પહેલા તો બૂમ પાડી પછી ઢંઢોળ્યો પણ કોઈ જવાબ નહિ . કશુંક ન બનવાનું બની ગયું હોય તેવી ભીતિ લાગી . હ્રુદયનો ચિત્કાર ચીસ બની ગળામાં જ સમાઈ ગયો. હું અવાક બની ગઈ.ડોકટરે કહ્યું કે હૃદયરોગના હુમલામાં વેદ પરલોક સિધાવી ગયો છે. જન્મોજન્મ સાથે રહેવાના વાદા કરીને વેદ 32 વર્ષની વયે મને આ જગતના મહાસાગરમાં મધદરિયે મૂકી ચાલી ગયો. મારી તો પૂરી દુનિયા લૂંટાઈ ગઈ. મારું પૂરું અસ્તિત્વ કાચના ટુકડાની માફક વિખેરાઈ ગયું. હું સાનભાન ગુમાવી એક જીવંત લાશ બની ગઈ.
                મારા દાદી એમ કહેતા કે “દુઃખનું ઓસડ દહાડા”. પણ આ દુઃખ એવું હતું જેનો કારમો ઘા કેમે કરીને ભરાય એવો ન હતો. આંખના આંસુ સુકાતા ન હતા. આંસુના પડળ સાથે હવે મને નજરે પડ્યું વૃદ્ધ માતાપિતાનું એ દુઃખ, જેમણે પોતાની એકનો એક લાડકવાયો ગુમાવ્યો હતો. હું જોઈ શકી 3 વર્ષની ઝંખના અને 1 વર્ષના આયુષની આંખોના પ્રશ્નો અને મુંઝવણ કે કિલ્લોલ કરતું ઘરનું વાતાવરણ અચાનક કેમ બદલાઈ ગયું. મારા માતાપિતાએ મને તેમના ઘેર લઈ જવા કહ્યું. પણ મને લાગ્યું કે  જીવનમાં અત્યાર સુધી વાંચેલું અને મેળવેલું તમામ જ્ઞાન આચરણમાં મૂકવાનો સમય હવે આવી ગયો છે. તે રાત આંખનું મટકું પણ માર્યા વગર મેં ભવિષ્યની રૂપરેખા આલેખી. પોતાની જાતને સંતુષ્ટ કરવાથી ખુશી નથી મળતી. ખુશી મળે છે યોગ્ય હેતુ માટે પ્રતિબદ્ધતાથી. મારા હ્રુદય પર પથ્થર મૂકી મેં નિર્ણય લઈ લીધો.  મારા સાસુ-સસરાને મેં જણાવ્યું કે હું અહી તમારી સાથે જ રહીશ. હવે હું તમારો દીકરો, તમારી વૃદ્ધાવસ્થાની લાકડી બનીશ. હું જ બંને બાળકોના માતાપિતા બનીશ. ખબર નહિ મેં ક્યાંથી આટલી હિંમત સમેટી પણ મારું જીવન એક અર્થસભર હેતુ માટે સમર્પિત કર્યું. મારો અંતરનો ખાલીપો, વલવલાટ છુપાવી સામાન્ય જીદંગી તરફ ડગ માંડ્યા.
          સમય વહેતો રહ્યો. હું પણ આખરે તો એક માનવી ને. ભલે બહાર ન બતાવું પણ ક્યારેક હું થાકી જતી, હારી જતી. સદાય હસતો ચેહરો હંમેશા ચિંતાની લકિરોથી નિસ્તેજ લાગવા માંડ્યો. બેંકમાં મારી કેશિયરની કેબિનમાં હું ચૂપચાપ મારું કામ કરતી રહું તો ક્યારેક અતીતમાં ખોવાઈ જાઉં. મારા સહકર્મીઓની  સહાનુભૂતિ હંમેશા મારી સાથે હતી. છતાં મારી બાજુની કેબિનમાં બેસતો ઈશાન  મને ખૂબ સપોર્ટ કરે. આમ તો એ સ્વભાવે ધીર ગંભીર પણ ખૂબ સહૃદયી. મારે એકલા હાથે બંને બાળકો અને સાસુ-સસરાની જવાબદારી સંભાળવાની . ક્યારેક બેંકમાં વધુ કામ હોય તો ક્યારેક બાળકોની શાળાએ જવાનું હોય તો ક્યારેક વૃદ્ધ સાસુ-સસરાની ડોક્ટરની એપોઇન્ટમેંટ હોય.  મારી મદદ માટે મેં પૂછ્યું ન હોય છતાં મારી જરૂરતના સમયે ઈશાન એ રીતે મદદ કરે કે મને ખબર પણ ન પડે. આમ મારી મુશ્કેલીના સમયમાં એક દિવાલ બનીને ઊભો રહેતો ઈશાન અને હું ખૂબ સારા મિત્રો બની ગયા. પડકારોનો સામનો કરવા એક સાથી મળવાથી મારા ચેહરા પરનું સ્મિત પણ ધીરે ધીરે પાછું આવ્યું. મારું મૌન તેને સમજાઈ જતું ને તેની આંખોના ભાવ હું પારખી લેતી.ઘેર પણ કોઈ ને કોઈ કામ અંગે તેની અવરજવર રહે. ઘરના સૌની સાથે પણ તે આત્મીય બની ગયો.
     એક દિવસ જ્યારે ઈશાન બાળકોને પાર્કમાં ફેરવીને મૂકી ગયો પછી મારા સાસુ સસરા એ પૂછ્યું કે તમે બંને શા માટે લગ્નથી જોડાઈ નથી જતા? તારું કન્યાદાન અમે કરીશું. આ પહેલાં માતા, પિતા, મિત્રોએ ઘણીવાર મને મુવ ઓન કરવા પૂછેલું અને કાયમ મેં ના પાડેલી. પણ આજે મને વિચાર કરતી કરી દીધી. મેં ઈશાન સાથે વાત કરી. તેને તો આ ક્ષણનો જ ઈન્તેજાર હતો. પણ મારી કેટલીક શરત હતી. આ બે બાળકો જ અમારા બાળકો રહે અને લગ્ન પછી મારે નવું બાળક ન જોઈએ. મારા સાસુ સસરા ની જવાબદારી પણ અમારી રહેશે. ઈશાને મારી બંને વાત સહર્ષ સ્વીકારી લીધી. વેદના માતાપિતાએ મારું કન્યાદાન કરી દીકરીની જેમ મને ઈશાન સાથે વળાવી.
          નવા વાતાવરણમાં ગોઠવાતા અમને થોડો સમય જરૂર લાગ્યો પણ ઈશાનના પ્રેમ અને  સૂઝબૂઝના કારણે તકલીફ ન પડી. બંને બાળકો અભ્યાસમાં વેદ જેવા જ તેજસ્વી હતા. ઝંખના તો બોર્ડમાં પણ નંબર લાવી. વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ અમેરિકા ગયા અને ત્યાં જ લગ્ન કરી વસી ગયા. અમે પણ બેંકમાંથી નિવૃતિ થયા ને ક્યારેક ઇન્ડિયા તો ક્યારેક અમેરિકા આવતા જતા.અમે અમેરિકા દીકરા આયુષને ત્યાં હતા ને ઇન્ડિયા જવાનું વિચારતા હતા.આયુષ નો એવો આગ્રહ હતો કે તેના દીકરા રાહીલની 4 થી બર્થડે ઉજવીને જ જઈએ. તેથી અમે રોકાઈ ગયા. રાહીલના બર્થડે માટે સાંજે 150 લોકોની પાર્ટી રાખી હતી. બધા ખૂબ ખુશ હતા. બર્થડેની સવારે રાહીલ કૂદતો કૂદતો ઉઠ્યો. તે અને તેની મમ્મી લજ્જા આયુષને જગાડવા ગયા. ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન…લજ્જાની કાળજું કંપાવતી ચીસ… હેબતાઈ ગયેલો રાહીલ…હું દોડી….પણ 34 વર્ષના આયુષના આયુષ્યની દોરી હાથમાંથી સરકી ગઈ….તે પણ પિતાની જેમ અકાળે અમને રડતાં, બિલખતા છોડી અનંતની વાટે ચાલી ગયો….મને સમજ નહોતી પડતી કે હું જાતને સંભાળું, લજ્જાને સાંત્વના આપુ કે રાહીલને  આશ્વાસન…મારી રડીને લાલઘૂમ થયેલી આંખો આકાશમાં તાકીને આ અનુત્તર પ્રશ્નોના જવાબ શોધતી રહી…

રીટા જાની

સંવેદનાના પડઘા-૫૧

દસ વર્ષની જીયા કલાસમાં છેલ્લી પાટલી પર બેસીને માથું નીચું કરીને ડૂસકા ભરી રહી હતી.ક્લાસ ટીચર મિસ મેરીની નજર પડતા જ તે જીયા પાસે જાય છેઅને તેને પૂછે છે ,
“ બેટા કેમ રડે છે?” ટીચરનું તેને આવું પૂછવાની સાથે જ તે જોર જોરથી રડવા લાગે છે.
ત્યારે જીયા કહે છે કે “મારું હોમવર્કનું ફોલ્ડર મમ્મીના ઘેર રહી ગયું છે અને પપ્પા મારું લંચ બેગમાં મૂકવાનું ભૂલી ગયા.લંચબોકસ ઉતાવળમાં રસોડામાં જ રહી ગયું.અને ફરીથી ડૂસકે ચડે છે….
જીત અને યાસ્મીનની પરાણે મીઠી લાગે તેવી દીકરી એટલે જીયા.જીત અને યાસ્મીને પોતાની પસંદગીથી લગ્ન કર્યા હતા.તેમના લગ્નજીવનનાં બાર વર્ષ ખૂબ સરસ વીત્યા હતા.અને અચાનક કોની નજર લાગી અને તેમનો સંસાર હતો નહતો થઈ ગયો.
યાસ્મીન ઘર છોડીને જઈ રહી હતી ત્યારે જીત તેને ગળગળા અવાજે કાકલૂદી કરી રહ્યો હતો કે,
“મીનુ,તું મને છોડીને ન જા,હું તારા વગર નહીં રહી શકુ.જીયુનો તો વિચાર કર”
પણ યાસ્મીન જીતની એકપણ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતી.જીયા પણ મમ્મીને રડતી જોઈને રડી રહી હતી.તે માને પૂછી રહી હતી કે “મોમ આપણે કયાં જઈએ છી? ડેડીને મૂકીને મારે નથી આવવું” પણ યાસ્મીન કોઈની કોઈ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતી..
પોતાના જે ઘરને તેણે પ્રેમથી સજાવ્યું હતું તેને તે આજે અચાનક પરાયું લાગવા લાગ્યું હતું.તેના ઘરનું નામ પણ તેમણે ‘જીયા’ રાખ્યું હતુ.જીત નો જી અને યાસ્મીનનો યા……
આ ઘરમાં આજે એની છેલ્લી રાત હતી.પાપણનું એક પણ મટકું માર્યા વગર તે બાલ્કનીમાં ઊભી રહી બેકયાર્ડમાં ઉડી રહેલા આગિયાને જોઈ રહી હતી.આ જ આગિયા તેને આ ઘરમાં રહેવા આવી ત્યારે પ્રેમમાં મદહોશ મોસમમાં ધરતી પર ઊતરેલા તારા લાગતાં હતાં જે આજે એને તેની આજબાજુ ઊડતા ગરમ અંગારા જેવા લાગતાં હતા.જ્યારે કોઈ સંબધ તૂટે છે ત્યારે તેના તૂટવાથી માત્ર બે જ વ્યક્તિના દિલ નથી તૂટતા,તેની આજુબાજુના બધા લોકો – તેમના બાળકો,બંને પતિ-પત્નીના માતાપિતા,કુંટુંબીજનો સૌના હ્દયની દિવાલો પણ હચમચી જાય છે.અને કુદરતમાં પણ આપણા મનનું જ પ્રતિબિંબ આપણને દેખાય છે.
યાસ્મીન ઘરમાં આવી ત્યારથી આજ સુધીના તેનાં લગ્નજીવનનાં એક એક દિવસને યાદ કરીને ,તેના આંસુ રોકાવાનું નામ નહોતા લેતા..તેને આ ઘરમાં જીતે ગોદમાં ઉઠાવીને સરપ્રાઈઝ આપી કરાવેલ ગૃહપ્રવેશ,જીયાના જન્મની વાત સાંભળી જીતે તેને જે રીતે પ્રેમમાં નવડાવી હતી……જીતની કંપનીના અવિરત વિકાસમાં તેનો ફાળો ……તેણે કરેલી અનેક ભવ્ય પાર્ટીઓ …… ખૂબ પ્રયત્ન કરવા છતાં તે કશું ભૂલી શકતી નહતી. તે જીતને બેહદ પ્રેમ કરતી હતી અને આજે………..તેની સગી આંખે જોયેલ દ્રશ્ય ,તેની આંખથી ખસવાનું નામ નહોતું લેતું.સવાર પડતાંજ તે ટેકસી કરી હંમેશ માટે ચાલી ગઈ…..
આ પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર કરવો સૌથી અધરો જીયા માટે હતો.કાલ સુધી મમ્મી -પપ્પાની વચ્ચે સૂતી જીયા આજે બેઘરમાં વહેંચાઈ ગઈ….અત્યાર સુધી જીત અને રોમાને આડો સંબધ છે તેવી લોકોની વાતો તો યાસ્મીન કાને ધરતી જ નહોતી.ઓફીસના કામ અંગે બન્નેને સાથે મુસાફરી કરવી પડતી તેથી એરપોર્ટ પર અને રોમાને ઘેર જીતની અવરજવર રહેતી .સેક્રેટરી હોવાનો નાતે ઓફીસ અને બહારની મિટીંગોમાં પણ તે હમેશાં જીતની સાથે જ હોતી.અને લોકોને તો બસ પંચાતનું બહાનું જ જોઈએ .રોમા પણ ઓફીસના અને આસપાસના લોકોને પોતાને જીત સાથે ખાસ સંબધ છે તેવી વાત જ કરતી.
જીયાને કંઈજ સમજ પડતી નહતી! એક અઠવાડિયું મમ્મી પાસે અને એક અઠવાડિયું પપ્પા પાસે.પપ્પાના ઘેર હોય ત્યારે તેની સાથે ક્યારેક સાઇકલની પાછળ દોડતી કે તેની સાથે બોર્ડગેમ રમતી કે ગાર્ડનમાં પાણીની ટોટીથી તેની સાથે પાણીથી રમતી તેની મમ્મી નથી અને મમ્મીના નાના ઘરમાં તેના રમકડા નથી.
જીત તો અચાનક યાસ્મીનના ઘર છોડવાથી સાવ એકલો થઈ ગયો હતો અને જીતની સેક્રેટરી રોમા તો પોતાના દાવમાં પોતે જીતી ગઈ તેનો જશન મનાવી રહી હતી.જીતના પૈસાની કમાણી જોઈને રોમાને કોઈપણ હિસાબે જીત જોઈતો હતો.ઓફીસમાં રોજ જીતની ભાવતી ચીજ લાવીઅઠવાડિયામાં બેએકવાર તે જીતનું ટિફિન ભરેલું જ પાછું જવા દેતી.કામથી બહારગામ જીત સાથે જાય તો પણ જાણીને જીતના રુમમાંથી જ યાસ્મીનને કોઈને કોઈ બહાને ફોન કરતી.રોજ અવનવા બહાના કાઢી જીત તેનેજ વધુ મહત્વ આપે છે તેવું યાસ્મીનને બતાવવા પ્રયત્ન કરતી.પરતું યાસ્મીનને તો તેના પ્રેમ પર અતૂટ વિશ્વાસ હતો.પરતું એ દિવસે તો તેણે હદ જ વટાવી દીધી.યાસ્મીન કોઈ કામથી એક દિવસ માટે બહારગામ ગઈ હતી.રાતની દસ વાગ્યાની ફ્લાઈટમાં પાછી ઘેર આવી તો રોમા જાણીને કોઈ લેટર આપવાનો બહાને જીતના ઘેર આવી અને જેવી યાસ્મીનની ગાડીનો અવાજ સાંભળ્યો તો બાથરુમ વાપરવા બાથરુમમાં જતી રહી અને જેવી યાસ્મીન રુમમાં આવી તો બાથરુમમાંથી કપડાં વગર ખાલી ટુવાલ વીંટીને બહાર આવી.યાસ્મીન આ દ્રશ્ય જોઈને હવે જીતની કોઈ વાત સાંભળવા તૈયાર નહતી.
રોમાના સ્ત્રી ચરિત્રથી અને મંથરાવૃત્તિથી જીત અને યાસ્મીનનો ઘરસંસાર ભડકે બળી ગયો. પરી જેવી
જીયાનું બાળપણ રોળાઈ ગયું.જીતે રોમાને પોતાની કંપનીમાંથી કાઢી મૂકી પણ હવે બહુ મોડું થઈ ગયું…..
યાસ્મીનની દશા ચાતકથી છુટી પડેલી ચાતકી જેવી થઈ ગઈ.તે તેના જીતને કોઈ હિસાબે ભૂલી શકતી નહતી.તેને દરેક વારમાં,તહેવારમાં,ખાન-પાનમાં,પાનખર,વસંત અને વરસાદમાં ચારેકોર જીત જ દેખાતો હતો.જીત વગરની તેની માનસિક હાલત ગાંડા જેવી થઈ ગઈ હતી.તે હવે હરતી ફરતી લાશ જેવી બની ગઈ હતી. તેની જિંદગી સાવ મૂરઝાઈ ગઈ હતી.ખાધાપીધાં વગર સુનમુન ઘરના વરંડાંમાં જતા આવતા લોકોને જોતી તે કલાકો બેસી રહેતી.ક્યારેક તેના મગજમાં શું વિચાર ચાલતો તો એકદમ ઊભી થઈ જીતને ગમતી સાડી પહેરી એકદમ સરસ તૈયાર થઈ જીયાને કહેતી “ચાલો ચાલો જીયુ ,પાર્ટી ફ્રેાક પહેરી તૈયાર થઈ જા હમણાં બધા મહેમાન આવી જશે”
અને પછી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડતી.જાણે તેને થતું…….
તેરે હમ નામકો જબ કોઈ પુકારે કહીં,જી ધડક જાતા હૈ મેરા કહીં તું હી ન હો……
તે દિવસે જીયાની વર્ષગાંઠ હતી.જીયા સવારે જીત સાથે જમવા ગઈ.જીતે પૂછ્યું “બેટા તારે શું ભેટ જોઈએ છે?” ત્યારે પોતાની ઉંમર કરતા મોટી થઈ ગયેલ દીકરીએ કીધું” ડેડી મને એ કહો કે એ રાત્રે એવું શું થયું કે મમ્મી ઘર છોડી ચાલી ગઈ?મને ખરેખર સાચી વાત કહો.” જીતે બધી સાચીવાત જીયાને કહી અને તે પણ કીધુ કે “મેં યાસ્મીનને કેટલુંયે સમજાવા કોશિશ કરી પણ તે મને સાંભળવા તૈયાર ન જ થઈ.બેટા ! તું તારી મમ્મી કેટલી જિદ્દી છે તે જાણેછે ને! મીનુ મારા માટે ખૂબ પઝેસીવ હતી.”જીયાને આજે મમ્મી પર બહુજ ગુસ્સો આવ્યો હતો.તે આજે તો ઘેર જઈને મમ્મી સાથે વાત કરવાનું નક્કી કરીને ઊભી થઈ.જીત તેને ગાડીમાં
યાસ્મીનનાં ત્યાં ઉતારવા આવ્યો.વાતોમાં જીયાને ઘેર આવતા મોડું થઈ ગયું હતું.જીયાની રાહ જોઈને યાસ્મીન વિહ્વળ બની ગઈ હતી.જીયાને પણ ઘેર આવતા મોડું થયું હતું એટલે તેણે પણ પપ્પાને જરા જલ્દી કરવાનું કીધું.
પૂર ઝડપે ગાડી ચલાવતો જીત જેવો યાસ્મીનના ઘર પાસે ગાડી રોકવા ગયો કે યાસ્મીન દોડતી સામેથી આવી. હજુ ગાડીને જીત બ્રેક મારે ત્યાંતો યાસ્મીન જોરથી ગાડી સાથે અથડાઈને ફંગોળાઈને સામે પડી.તેની છેલ્લી કારમી ચીસ પણ હતી……..
જી………ત…. જી…….યા…..
જીયાને પોતાની મા સાથે કરવાની વાત અધૂરી રહી ગઈ……જીત અને જીયા યાસ્મીનના નશ્વર દેહ પર વીંટળાઈને હૈયાફાટ રુદન કરી રહ્યા હતા……

જીગીષા પટેલ 

“કવિતા શબ્દોની સરિતા”-રાજુલ કૌશિક

મિત્રો,
રાજુલબેનની કોલમ કવિતા શબ્દોની સરિતા ના ૫૧ લેખ પુરા થાય છે.
તો ચાલો રાજુલબેનને વધાવીએ.
રાજુલબેનની કલમ વધુ ગદ્ય લખતી અને તેને મેં જયારે કવિતા પર લખવા કહ્યું ત્યારે થોડા અચકાયા મને કહે હું કદાચ ૫૧ લેખ પુરા નહિ કરી શકું તો ? એ એમની અવઢવ માત્ર હતી. કવિ અને કવિતા તરફનો આદરભાવ અને એ વણખેડ્યા ક્ષેત્રને પુરતો ન્યાય આપી શકશે કે કેમ એની અવઢવ હતી.  
એ પલાયનવાદી પણ નથી અને નથી એ નિરાશાવાદી. નથી કર્યું એ કામ એમણે સ્વીકાર્યું ત્યારે આદરભાવ થયો અને મારી નજરે માન પણ વધ્યું. શરૂઆતમાં  ભલે અચકાયા પણ પછી સરિતાના વ્હેણમાં એક પછી એક લેખ લખાયા, કવિતાની પંક્તિ મળી એના કરતા કહીશ પંક્તિઓ જાણે ફૂટી.
દરેક વ્યક્તિમાં અંદરની લખવાની ઉત્સુકતા,  જીજ્ઞાસા હોય છે. રાજુલબેનમાં પણ લખવાની ધગશ હતી અને માટે જ કવિતા જાણતા અજાણતા એના જીવનમાં પ્રવેશી ગઈ પાન લીલું જોયું અને હરીન્દ્ર દવે યાદ આવી ગયા ડુંગરો જોયા અને ઉમાશંકર જીવિત થયા અને એમની કલમે કવિતાનો લય જાણે વહેતો કર્યો. તમે હું આપણે સૌ જાણે ખેચાંતા ગયા આપણે સૌ માણતા ગયા કવિતાને, ભાષાની એક પરિપક્વ અભિવ્યક્તિને વાંચતા ત્યારે દરેક કવિ પણ જાણે જીવંત થયા, કવિતામાં જે આનંદ, જે રસ છૂપાયેલો હોય છે તેને શોધી અનુભવી એક ભાવકની જેમ પ્રગટ કર્યા અને એમ કરતા રાજુલબેને કવિની સર્જકતાને ગરવી ઊંચાઈ આપી.
એટલું અહી ચોક્કસ કહીશ કે આજની તારીખે કવિતાના પ્રકારો હેતુઓ ભલે બદલાયા હોય પણ કવિતાના તત્વ આજે પણ આપણને સૌને જોડી રહ્યા છે. જેનો અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો અને એના એમના લેખમાંથી કવિતાનો કલરવ પ્રગટ થયો, ક્યારેક એમણે રણમાં વાદળી પણ વરસાવી તો ક્યારેક પાંપણના બંધ તોડી આપણને લાગણીના પૂરમાં ખેચી લઇ ગયા. કવિની કવિતાને પૂરી પ્રમાણિકતાથી ન્યાય આપ્યો પોતાના શબ્દોમાં કવિનો અવાજ શબ્દ અને કવિતાનું સત્વ અને તત્વ દટાઈ ન જાય તેવી જાગૃતા સાથે બધા લેખ લખ્યા પોતે કવિના શબ્દને માણ્યો અને કવિના મિજાજને ભાવને ઓળખી જીવંત કર્યા.
કેટલીક પંક્તિઓ એવી હોય છે કે સમગ્ર કાવ્યના સંદર્ભ વિના પણ માણી શકાય છે એની ખાત્રી અને અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો તો ક્યારેક ફૂલો તો ક્યારેક સુંગધની હવા,સાથે વેદના અને સંવેદનાની ભૂમિકા રાજુલબેને પ્રગટ કરી. કવિ તો પ્રકૃતિના સૌન્દર્યને અને પ્રેમીની વેદનાને અનેક પ્રકારે વર્ણવે પણ કવિ અને તેની કવિતા વિશે ચાલતી કલમે વાત કરવી એ પવન પર જાજમ પાથરવા જેવી વાત છે. પણ રાજુલ બેને તેમના ૫૧ લેખો પુરા કરી આપણને “કવિતા શબ્દોની સરિતા”માં સાહિત્યનો આનંદ કરાવ્યો. બેઠક અને તેના દરેક સર્જકો અને વાંચકો તરફથી રાજુલબેનને ‘અભિનંદન’.
હું એમને ફરી આમંત્રણ આપું છું કે જાન્યુઆરી મહિનાથી આપ “શબ્દોના સર્જન” પર એક નવા વિષય સાથે આપની કલમ રજુ કરો. તે દરમ્યાન આ લેખ લખતા થયેલા આનંદ અને અનુભવને આપ દર સોમવારે લખી ચાલુ રાખો જેથી બીજાને લખવાની પ્રેરણા મળે.
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રાજુલબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
         – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-૧૮

અનુભૂતિનું અત્તર -2

ઉડાન

31 ઓગસ્ટ, 2019.લંડન. આંખો ખુલતા જ સવારનો ઉજાસ ભરેલી દિશાઓ જોવાને ટેવાયેલી હીના આજે ચોતરફ અંધકારમાં જ ઉઠી ગઈ .વહેલી સવારની ઠંડીમાં ફટાફટ રૂટિન આટોપવા લાગી . આજ નો દિવસ તેના માટે બહુ ખાસ છે. આજે તેના પગ રોજ કરતા વધુ ઝડપથી દોડી રહ્યા છે. સ્વ માં શ્રદ્ધા છે ને મનમાં  છે આશા..તે રસોઈ કરતા મીઠા ભાવવાહી સ્વરમાં પ્રાતઃ વંદના ગાઈ રહી છે.બેકયાર્ડમાંથી તાજા ફૂલો લાવી પૂજા કરી ,સ્વર્ગસ્થ માતાની છબીને પ્રણામ કરી ,તેનો ફેવરિટ ઓરેન્જ કલરનો ડ્રેસ પહેરી ઑફિસ જવા નીકળી. પતિ બોબ સાઇકલ રેસિંગની પ્રેક્ટિસ માટે નીકળી ગયા છે.  રોજનો આ રસ્તો પણ આજે કાંઈ વધુ લાંબો લાગે છે. પોતાની કંપનીની ઓફિસ પહોંચી કામમાં પરોવાઈ જાય  છે.
           આજનો દિવસ ખૂબ વ્યસ્ત છે. પહેલા સેશનમાં એક વર્કશોપ છે સાઉથ બેડસ ગોલ્ફ કલબમાં- How to grow your business with high performing team. અને ત્યારબાદ રૂટીન કામ.  પોતાના કામ પ્રત્યે કમિટેડ હીના વ્યસ્ત છે કલાયન્ટ  મિટિંગમાં.  ત્યારે જ બ્રિટનના  અતિ પ્રતિષ્ઠિત એવા નેશનલ એવોર્ડ ફોર બેસ્ટ બીઝનેસ વુમન,2019 ના 3 ફાઈનલિસ્ટ નું નોમિનેશન જાહેર થાય છે જેમાં એક નામ હીના નું પણ છે. પુરી ઓફિસમાં હર્ષોલ્લાસ છવાઇ જાય છે ને પૂરો સ્ટાફ તાળીઓના ગડગડાટ સાથે હીનાની કેબિનમાં પહોંચી જાય છે. આ કંપની એ તેનું બ્રેઈન ચાઈલ્ડ છે- તેની સ્થાપનાથી લઈને આજ સુધી પોતાના ખૂનપસીનો એક કરી આ લેવલે પહોંચાડી છે.તેનું વિઝન, તેનું સ્વપ્ન, તેની મેહનત ,તેની કાળજી ને તેનો પ્રેમ આ કંપનીના પાયામાં છે.
         બધાના અભિનંદન સ્વીકારી પોતાની કારમાં ઘેર જવા નીકળે છે તો રિયર વ્યુ મીરરમાં પાછળ હીથરો એરપોર્ટ નજરે પડે છે ને તેને યાદ આવે છે  7 ઓક્ટોબર, 1972 નો એ દિવસ જ્યારે હીથરો એરપોર્ટ,  લંડનમાં પહેલી વાર પગ મૂક્યો. કંપાલામાં રહેતો માતાપિતા અને બે દીકરીઓનો આ પરિવાર ઇદી અમીનના દેશ છોડીને જવાના ફરમાનના કારણે બ્રિટિશ પાસપોર્ટના આધારે લંડન પહોંચે છે. મોટી દીકરી હીના 18 વર્ષની, યુવાનીના ઉંબરે પગ માંડતી, આંખોમાં અનેરા અરમાન અને દિલમાં ધગશ આભને આંબાવાની, નમણા નાક-નેણ ને પારેવા જેવી ભોળી, સુંદર મુગ્ધા તો નાની દીકરી  રીના હજુ 12 વર્ષની- દુનિયાદારીથી સાવ અજાણ , દુન્યવી કે સામાજિક, રાજકીય પરિસ્થિતિના પડકારો  તેના કુમળા દિમાગની સમજની બહાર હતા. માતા બિંદુ એક મોટા ખાનદાન  કુટુંબની દીકરી પણ બહુ ભણે એ પહેલાં તો લગ્ન થઈ ગયા ને આફ્રિકા પહોંચી ગઈ.  શૈક્ષણિક ડિગ્રી ભલે ન હતી પણ દેખાવમાં ખૂબ સુંદર, તેજસ્વી દિમાગ અને ખુદદારી તો એવી કે  ક્યારેય પોતાની મુશ્કેલીઓ માટે કોઈ પાસે હાથ લાંબો ન કરે કે ન કોઈ પાસે રોદણાં રડે. પતિ પ્રવીણ આફ્રિકામાં બિઝનેસ કરે પણ મૂળમાં જુનવાણી ને થોડો શંકાશીલ સ્વભાવ. આ કારણે બિંદુને ઘણું સહન કરવું પડે. પણ તે દીકરીઓના ભવિષ્યને સામે રાખી પોતાનું જીવન ચલાવે રાખે.
                 હવે જ્યારે તેમને દેશ છોડવાની મજબૂરી આવી તો તેમના માટે તે કસોટીની નિર્ણાયક ઘડી આવી. પ્રવીણને તો નવી જગ્યાએ કોઈ કામ કરી મેહનત કરવાની તૈયારી જ ન હતી. તેના વિચારો પ્રમાણે તે 18 વર્ષની હીનાને ઈન્ડિયા જઈને પરણાવવા માંગતા હતા ને બાકી નિવૃત થઈ આરામ કરવો હતો. તેણે બિંદુને કહી દીધું કે તમારે લંડન રહેવું હોય ને મજૂરી કરવી હોય તો કરો, હું તો ઇન્ડિયા જઈ આરામ કરીશ. ને  ખરેખર તે મા-દીકરીઓને લંડનની શેરીમાં બેસહારા મૂકીને ઇન્ડિયા પહોંચી ગયો.ફાઇટ અથવા ફ્લાઇટ ની આ ઘડીમાં સ્પિરિચ્યુઅલ બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતી માએ દીકરીઓને જીવનના એવા પાઠ ભણાવ્યા કે જે જિંદગીભર માર્ગદર્શક બની રહ્યા. પહેલું કામ એ પરિસ્થિતિ નો સ્વીકાર, શંકાથી નહિ પણ શ્રદ્ધાથી ચાલવું, મોટા સ્વપ્નો જોવામાં કઈ ખોટું નથી પણ પછી એ સ્વપ્નોના મહેલને જમીન પર ઉતારવા પ્રયત્નો કરી પાયા ચણવા.
             રીના તો નાની એટલે સમજે નહીં પણ બિંદુ અને હીનાએ પોતાના  ભવિષ્યનું બલિદાન આપવાના બદલે કઠોર અને કાંટાળો માર્ગ પસંદ કરવાનું સાહસ કર્યું. બંને એકબીજાને હિમ્મત આપીને નોકરીની શોધમાં લાગી ગયા. એક જ અઠવાડિયામાં હીનાને ટેલિફોનિક કંપનીમાં કામ મળી ગયું. પણ માતા બિંદુને કામ મળતા 40 દિવસ થયા. શિફ્ટ ડયુટી માં કામ, નવો દેશ, નવા લોકો, અલગ આબોહવા, પોતાનું ઘર પણ નહીં, કોઈ સંબંધી ને ત્યાં રહેવાનું- પડકારોનો પાર નહીં પણ આ મા-દીકરી એવી માટીમાંથી બનેલા કે એમ હિમ્મત હારે કે ડગે નહીં. થોડા જ સમયમાં ભાડે ઘર લઇ લીધું. તેમના ઈરાદા  વધુ મજબૂત બનતાં ગયા ને હીનાએ તો સાથે હ્યુમન રિસોર્સ મેનેજમેન્ટ નો અભ્યાસ પણ કર્યો. પોતાના અથાક પ્રયત્નો, કાબેલિયત અને મહેનતના જોર પર ધીમા પણ મક્કમ પગલે કારકિર્દીનો ગ્રાફ ઉપર ચઢતો રહ્યો. ને એરપોર્ટ પર  HR ઓફિસરની જોબ મળી ગઈ. ને સમય જતાં HR મેનેજર બની.
         એક મેનેજમેન્ટ વર્કશોપમાં હીનાની મુલાકાત બોબ સાથે થઈ. બોબ પણ એરપોર્ટ પર કામ કરતો. બંનેની આંખોમાં હતી એકમેક માટે કોઈ અજબ ઓળખાણ, એકના દિલની ધડકન બીજાએ સાંભળી, મૈત્રી પ્રેમમાં પરિણમી ને ઓગળી ગયા દેશ, ધર્મ, રંગ કે જાતિ ના સર્વ બંધનો. હીનાએ માતાની રજા લઈ ,પાનેતર પહેરીને મંદિરમાં અને ગાઉન પહેરીને ચર્ચમાં મનના માણીગર સાથે  જીવનના તાર જોડ્યા.
             પ્રેમ અને સમજદારીની મિસાલ બની આ યુગલ નવા નવા કીર્તિમાનો  સર કરતું રહ્યું. બોબના  રસના વિષય હતા ફોટોગ્રાફી, સાઇકલ રેસિંગ, કાર રેસિંગ તો હીના માટે તેની કેરિયર, સંબંધો મહત્વના હતા. તેનો પ્રેમાળ સ્વભાવ તેના સંપર્કમાં આવનાર તમામને પોતાના બનાવી દેતો. છતાં 2009 માં કોઈ બાબતે વિચારભેદ થતાં જોબ છોડી. હવે નવી જોબ લેવાના બદલે તેણે પોતાની જ HR સોલ્યુશન ની કંપની સ્થાપી. તેનો સ્વભાવ,તેની વિષયની નિપુણતા, ધગશ, મેહનત  રંગ લાવી અને તેની કંપનીની ગણના એક અગ્રગણ્ય કંપની માં થવા લાગી અને આજે તો તેમાં ચાર ચાંદ લાગી ગયા જ્યારે બ્રિટનના પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રિય પુરસ્કારના 3 ફાઇનલિસ્ટમાં તેનું નામ આવ્યું. બોબના અભિનંદનના ફોનથી હીનાના વિચારોની ઘટમાળ થંભી. સામેથી જ એક વિમાન ટેઈક ઓફ કરી રહ્યું હતું જે જાણે કે તેને સંદેશ આપી રહ્યું હતું કે આસમાન ભલે અલગ હોય, ડેસ્ટિનેશન ભલે જુદા હોય , મહત્વ ઉડાનનું છે. પડકારો જીવનના ગમે તેવા મોટા હોય, મહત્વ નિર્ધારનું છે. આ તો જીવનનો એક પડાવ માત્ર છે, ઉડાન હજુ ચાલુ છે.

મિત્રો,
હૈયાની વાતો જયારે હોઠ ઉપર ન આવે અને  શબ્દ સ્વરૂપે  પ્રાગટ્ય પામે  છે. અને  હૈયાને હલકું કરે છે. મોટા ભાગના લોકો જીવન કેમ આટલું મુશ્કેલ છે તે પાછળનું કારણ શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે વાસ્તવિક હીરોએ તેનાથી આગળ જોવાનું નક્કી કરે છે.જે દિવસો એમને તોડી નાખે છે  તે દિવસો તેમને બનાવે પણ છે! માટે  તેમના ઘા પર ચમકતા હોય છે, .હું ઈચ્છું છું કે આપણે બધા હૈયાને હળવું કરી આપણે આપણી પોતાની વાતકહેવાથી  વાર્તાનો ભોગ બનવું ન પડે, અને આપણી વાત  બધાને માટે દ્રષ્ટાંત બને છે. આપણા બધામાં એક ફાઇટર છે.હું ઈચ્છું છું કે આપણે આપણું જીવન એવી રીતે બનાવવી કે જ્યારે આપણે આપણી યાત્રા તરફ નજર કરીએ, ત્યારે આપણે ગર્વથી કહી શકીએ કે ‘હું મારો પોતાનો હીરો છું!’ હા મિત્રો તો તમારી પાસે પણ કોઈ એવી વાત હોય તો હળવેથી અહી રજુ કરી હલકા પણ થાજો અને ગર્વ પણ જરૂર લેજો.
           

Rita jani

સંવેદનાના પડઘા -૪૯વૃદ્ધાવસ્થાનો સહર્ષ સ્વીકાર

માયાબેનનાં બંને દીકરાઓ ભણી ગણીને પોતાની જિંદગીમાં વ્યસ્ત થઈ ગયા હતા.માયાબેન અને તેમના પતિ નરેશભાઈ ભરી દુનિયામાં જાણે એકલા પડી ગયા હતા.બે બાળકો અને સાથે સાથે પોતાનો ધમધમતો વ્યવસાય અને માયાબેનની બેંકમાં જોબને લીધે તેમનું આખું જીવન ખૂબ વ્યસ્ત વ્યતીત થયું હતું.માયાબેનને બેંકમાંથી ઉંમર સાથે નિવૃત્તિ મળી ગઈ.અને મિલો બંધ થવાથી મિલમાં કોટન સપ્લાયનો નરેશભાઈનો ધંધો પણ ધીરે ધીરે પડી ભાંગ્યો .આખી જિંદગીની બચત અને બંને દીકરાઓ ઉચ્ચ ભણતરને લીધે સરસ સેટ થયેલ હોવાથી તેમનેઆર્થિક તકલીફ કોઈ નહતી.બસ નિવૃત્તિના ખાલીપાએ તેમનું જીવન નીરસ બનાવી દીધું હતું. વ્યવસાયને પ્રાધાન્ય આપીને ક્યારેય પોતાના કોઈ મોજશોખને તેમણે પોષ્યા ન હતા.પોતે ઘરડા થઈ ગયા છે તેમ વિચારીને બે ટાઈમ સાદું જમીને આખો દિવસ ટીવી જોયા કરે .પ્રવૃત્તિ વગરના નિવૃત્ત જીવને તેમને ઉંમરથી વધુ ઘરડા બનાવી વૃદ્ધત્વને કોસતા કરી દીધા હતા.એવામાં તેમના મિત્રના માતા ગુણવંતીબેનની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીનું નિમંત્રણ આવ્યું. બંને પતિપત્નીતો ૧૦૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીની વાત સાંભળીને જ આભા બની ગયા હતાં તેઓ તો ૬૫ની ઉંમરે રોજ,“આજે મારી કમર દુખે છે અને મને ચાલતા શ્વાસ ચડે છે.ભગવાન અટકી જઈએ તે પહેલા લઈલે તો સારું ,હવે જીવનમાં કંઈ મઝા નથી.” હમેશાં આવીજ વાતો કરતા.
       ગુણવંતીબેનની પાર્ટીમાં જઈને તો તેઓ આશ્ચર્ય ચકિત થઈ ગયા. તેમના વિચારો તેમનું રહનસહન તેમના દીકરાઓએ બનાવેલ તેમની ફિલ્મ ,ફોટા અને પુત્ર,પુત્રવધુઓ અને તેમના પૌત્ર-પૌત્રીએ તેમના અંગે કરેલ વાતોએ માયાબેન અને નરેશભાઈને વિચારતા કરી મૂક્યા.
        ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે તેમનો જીવન જીવવાનો ઉત્સાહ નવજુવાનને શરમાવે તેવો હતો.સંગીતમાં ડબલ વિશારદ અને અંગ્રેજી સાથે મુંબઈની વિનસેંટ કોલેજમાંથી ગ્રેજયુએટ ગુણવંતીબેનનું અંગ્રેજી પરનું પ્રભુત્વ પણ કંઈ નોખું જ હતું.તેમની જીવન જીવવાની રીત અને જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ લાજવાબ હતો.સોવર્ષની ઉંમરે ગીતો ગાવા,કોઈપણ વાજીંત્ર હોય તાનપૂરો,હાર્મોનિયમ કે સરોદ વગાડી પોતાની જાત સાથે મગ્ન બની આનંદિત રહેવું.ગરબા અને નૃત્યના પ્રોગ્રામ સ્ટેજ પર ભજવવા.બધીજ બોર્ડ ગેમ,પત્તા ,કેરમમાં ભલભલાને હરાવી દેવા.સિનિયરોની સોસાયટીનીઅને ઉમંગ અને રોટરી ,લાયન્સ જેવી સંસ્થામાં સક્રિય રહી સમાજને ઉપયોગી થવું.રોજ પલાળેલા ડ્રાયફ્રુટ ખાઈને કસરત કરવી. પોતાના પૈસા સંભાળવા ,ચેકો ભરવા ,પોતાના પૈસાનો વહીવટ પોતે જ કરવો,પોતાનું બેંકનું કામ પોતે જ સંભાળવું.ઘરડાં થયા હવે શું કપડાંને દાગીના એવો વિચાર જરા પણ કર્યા વગર રોજ નવી સાડી પહેરી અને પોતાના બગીચામાંથી ફૂલો તોડી સાડીને મેચીંગ મોગરા,ગુલાબ અને કોયલની વીણી બનાવી અંબોડામાં નાંખવી.મિત્રો સાથે મળી નિત નવી વાનગી આરોગવી.આઈસક્રીમ પાર્ટી કરવી,રોજ નિયમિત ચાલવું અને કસરત કરવી.નવા નવા ભજનો જાતે બનાવી ગાવા,નાટકને સંગીતના સમારંભોમાં જવું.તેમના જીવનની વાત સાંભળી માયાબેન અને નરેશભાઈતો વિચારમાં પડી ગયા!
       એથીએ વિશેષ જ્યારે તેમના જમાનાથી ખૂબ આગળ કોઈ જ્ઞાની ગુરુ જેવી તેમની વિચારસરણીની વાત તેમની પૌત્રીઓએ કરી ત્યારે તો પાર્ટીમાં આવેલ સૌ વાહ વાહ પોકારી ઊઠ્યા.
        તેમની પૌત્રીએ કીધું” જ્યારે હું સ્કૂલમાં જતી ત્યારે મારા ક્લાસનાં બધા છોકરાઓ પહેલાં પાના પર તેમના દાદીના કહેવા પ્રમાણે નમ:શિવાય કે શ્રી રામ કે જય સાંઈબાબા લખતા ત્યારે મારા દાદી મને લખાવતા “હું બધાંથી વિશિષ્ટ છું”આજની secret પુસ્તક કે ગુરુઓના હકારાત્મક અભિગમની વાત તેમણે ૫૦ વર્ષ પહેલા તેમના બાળકોને શીખવી છે.તેમજ તેમના પૌત્ર-પૌત્રીને લખેલા તેમના પત્ર જે તેમના જ મોતીના દાણા જેવા અક્ષરમાં નીચે મુજબ પાર્ટીનાં પરિસરમાં લગાવેલ હતા.
1. દુ:ખી થવાના દસ રસ્તા
2. તમારી જ વાત કર્યા કરો.
3. તમારો જ વિચાર કર્યા કરો.
4. કદર કદર ઝંખના કરો.
5. કોઈ ઉપેક્ષા કરે તો બળ્યા કરો.
6. બંને તેટલીવાર “ હું” વાપરો.
7. બીજાઓ માટે બંને તેટલું ઓછું કરો.
8. તમારા સિવાય કોઈનોય વિશ્વાસ ન કરો.
9. બંને ત્યાં તમારી ફરજમાંથી છટકી જાઓ.
10. દરેક બાબતમાં તમારો જ કક્કો ઘૂંટ્યાં કરો.
11. તમારી મહેરબાની માટે લોકો આભાર ન માને તો મનમાં સમસમ્યા કરો.
આવા તો અનેક પત્રો ત્યાં મૂકેલા જોઈ અને પુત્રવધુઓને તેમની વ્યવસાયીક પ્રગતિ માટે લખેલ પ્રશંસાના પત્રો જોઈ સૌને તેમના વિશિષ્ટ અને બધાંથી અલગ તરી આવતી વિચારસરણી માટે અનેરું માન ઊપજ્યું.
ગુણવંતીદાદીની પાર્ટીમાંથી ઘેર ગયા ત્યારે માયાબેન અને નરેશભાઈ જેવા અનેક સિનિયરો પણ પોતે પોતાની જાતને વૃદ્ધ નહી સમજી ,જીવનને કોઈપણ શારીરિક,માનસિક કે સામાજિક ફરિયાદ વગર અંત સુધી નિજાનંદી બનીને રસસભર રીતે કેવીરીતે જીવી શકાય તેની પ્રેરણા લેતા ગયા.સાથેસાથે વૃધ્ધાવસ્થાનો
સહર્ષ સ્વીકાર કરવાનું પણ શીખતા ગયા.
જીગીષા પટેલ