વિનું મર્ચન્ટ વાર્તા ૨૦૨૦ -પરિણામ

વિષય:”મને કેમ વિસરે રે”

વિનુ મર્ચન્ટ વાર્તા સ્પર્ધા -૨૦૨૦ 

 પ્રથમ ઇનામ

-‘અજાણ્યો દેવદૂત’-વૈશાલી રળિયા પ્રથમ ઇનામ $125

બીજું ઇનામ

૨-એની રીંગ હજી ન વાગી -ઈલા કાપડિયા $40

૨-પુરાવો -સપના વિજાપુરા-$40

 ત્રીજું ઇનામ

૩-જીવનદાયિની”-આલોક ભટ્ટ -$31

૩-સહ પ્રવાસી –અલ્પા શાહ $31

આશ્વાસન

મને કેમ વિસરે રે –રાજુલ કૌશિક -$25

મારું તોફાની હનીમુન-જીગીષા પટેલ- $25

      મને આ વાર્તા સ્પર્ધાની બધી જ વાર્તા વાંચવાની ખૂબ મજા આવી. જે વાર્તાઓને ઈનામ મળ્યું છે તે વાર્તાઓ અને નથી ઈનામી ઘોષિત થઈ એ વાર્તાઓ વચ્ચે માત્ર ૧૯-૨૦નો ફરક રહ્યો છે. સાચા અર્થમાં તો દરેક વાર્તા એના આગવાપણાને કારણે કોઈને કોઈ સ્તર પર હ્રદયને સ્પર્શે છે. મારા માટે ઈનામી વાર્તાનું ચયન કરવું સહેલું નહોતું.

અહીં સાચા અર્થમાં તો દરેક પ્રતિસ્પર્ધી વિજેતા છે. સહુને મારા હાર્દિક અભિનંદન.
વિનુ મરચંટ વાર્તા હરિફાઈ પાંચ વર્ષોથી બેઠકના પ્લેટફોર્મ પર ચાલી રહી હતી. એમાં ઈન્ટરનેશનલ સ્તર પર સહુએ ઉમંગથી ભાગ લઈને એને સફળ બનવી એ બદલ હું બેઠકનો, બધાં હરીફોનો અને ઉત્સાહથી એને વાંચનારા ને સાંભળનારા વાચકો ને શ્રોતાગણનો અંતરથી આભાર માનું છું. આ સમસ્ત સફળતાના સાચા હકદાર આપ સહુ છો.
આ હરિફાઈનું હાલ માટે આ છેલ્લું વર્ષ છે. આશા રાખું છું કે હું આપ સાથે બીજી યોજના લઈને આવતા વર્ષે ફરી જોડાઈ શકું.
કોરોનાના આ મુશ્કિલ સમયમાં, આપ સહુ સ્વસ્થ રહો, સુરક્ષિત રહો એવી જ શુભકામના.

-જયશ્રી વિનુ મરચંટ

દરેક વિજેતાને વિનંતી તમારો ફોન નંબર સાથે સરનામું જયશ્રીબેનને મોકલે. jayumerchant@gmail.com

૧૦-કબીરા

                       ક્બીરો મારો નિર્ભય 
આદિકાળ સાથે જન્મ આપણા સાથે સંકળાયેલ છે અને જન્મ સાથે મૃત્યુ….અને જીવન સાથે વિસ્મય,અભિપ્રાય અને ભય સંકળાયેલા હોય છે, તો ઘણીવાર પ્રશ્ન થાય ,આ જીવન પાર સહજ કેવી રીતે કરી શકાય? આ મૃત્યુનો ભય તો સુખેથી જીવવા પણ નથી દેતો . આ ભય, સમય અને માણસ બન્નેને ખાઈ જાય છે ત્યારે હું જવાબ શોધવા કબીરા તરફ વળું છુ.આ કબીરની જેમ બેફિકર અને નિર્ભય કઈ રીતે રહેવાય ? 
          કબીરા ઓ કબીરા -આ મૃત્યુ મને સમજાતું નથી.જેની સાથે દિવસ રાત વિતાવ્યા હોય ,આખું જીવન જેમની આસપાસ વિતાવ્યું હોય. કેટલી મહેનતે ઘર વસાવ્યું હોય અને બસ આમ જ એક દિવસ બધું છોડીને ચાલ્યા જવાનું……ઘરને ઉંબરેથી નીકળેલો માણસ સાંજે હેમખેમ ઘેર પહોંચશે કે નહિ ? તે આપણને અચાનક છોડીને ચાલી જાય તે કેવીરીતે સહેવાય? મૃત્યુના ભયનો અતિરેક મુંઝવે  છે મને અને હું કબીરના દોહાનું પુસ્તક ખોલું છુ.અને સામે જ પાનામાં દેખાય છે આ દોહો 
“અનજાને કો સરગ નરક હૈ,હરી જાને કો નાહી,
જે હી ભવ લોગ ડરત હૈ,સો ડર હમરે નાહી.”
         “સો ડર હમરે નાહી” આમ કહેવાથી થોડું નિર્ભય થવાય છે? મારે કબીરની વિચારધારાને જો મારા ગર્ભમાં રોપી ઉછેરવી હોય તો પણ પહેલા આ નિર્ભયતાને અપનાવવી પડશે..આ દુનિયા તો મેળો છે.એમાં જાતજાતનાં અને ભાતભાતનાં લોકોને મળવાનું થાય છે ત્યારે સજાગતા સાથે પોતાની મસ્તીમાં મસ્ત રહેતા શીખી કબીરની જેમ વેળાસર નિર્ભય થવું પડશે.કબીરના દોહા સામાન્ય દેખાય છે.પણ તેના તત્વને પકડીએ તો આપણે પણ કબીરની જેમ ગાઈ ઊઠેએ કે ..
“કોઈ નહી અપના સમઝ મના,ધન દોલત તેરા માલ ખજીના,
દો દિનકા સપના સમઝ મના,નંગા આના ,નંગા જાના,
નહી કપડાં રખના સમઝ મના,ભ્રુકૃટીમેંસે જાન નિકલ ગઈ,
મુંહ પર ડાલા ઢકના……કહે કબીરા સુન મેરે સાધો
  વો હી હૈ ઘર અપના…..”
          કબીર બધી વસ્તુ કેટલી સરળ રીતે ઉઘાડેછોગ મૂકી આપી સત્યને પ્રગટ કરે  છે.વાત એની સરળ છે કે સ્થૂળ ચક્ષુ વસ્તુને વસ્તુ રૂપે જુએ છે. અને આ અભિપ્રાય થકી જ ભય ઉત્પન્ન થાય છે.જે મારું નથી તે મારું ક્યાંથી હોય ?પોતાના મન સાથે વાત કરતા કબીર પોતાને જ ટોકે છે.ત્યારે મને પ્રશ્ન થાય છે કે શું કબીર પોતાને ટોકી ટોકીને નિર્ભય થયા હશે ?કબીરને સંત તરીકે ન લઈએ અને એની નિર્ભયતાને વિચારધારા તરીકે અપનાવીએ તો પણ આવા વિચારોને આપણામાં પોસવા આપણે આપણી જાતને ટોકવી પડે !
          મને કબીરો ગમે છે કારણ એ મારા તમારા જેવો માણસ છે.અને છતાં એ પાણીના વહેણની જેમ સહજ કઈ રીતે જીવે છે ? કશી અપેક્ષા વગરના તમારી પાસે બધું છે તે તમારું નથી તમે માત્ર તેના રખેવાળ છો તેવા સાક્ષીભાવ સાથે કઈ રીતે રહેવાય?  આ આજની પેઢીને પ્રશ્ન  થાય એ સ્વભાવિક છે.તેનો જવાબ પણ કબીર પાસે છે.
      “ઇસ તનધન કી કૌન બડાઈ”ગાનાર કબીર ઘૂંટીઘૂંટીને પોતાને જ કહે છે.આ દોહાના  અને કોઈ પણ ધર્મના અર્થ આવા સીધાસાદા કાઢીએ તો ..”કશું કાયમ ટકતું નથી, કશુંય શાશ્વત નથી, કશુંય કાયમ માટે તમારી પાસે રહેવાનું નથી. આપણું પાંચ તત્ત્વનું બનેલું ખોળિયું; એ પણ ક્ષણભંગુર છે. તો આ ક્ષણભંગુરનું મમત્વ અને મહત્ત્વ શા માટે?”
        કબીરને પણ આપણી જેમ નવાઈ લાગે છે, અચરજ થાય છે, અચંબો થાય છે અને આજ અચરજ એને આત્માની સભાનતા તરફ દોરી જાય છે.તમને મળેલા જીવનને ભયથી વેડફી નાખો તો વાંક કોનો છે ? 
કબીર પોતાને પ્રશ્ન કરે છે અને પછી પોતા ઉપર હસે છે.પોતાની અજ્ઞાનતા ઉપર આપણે હસી પણ ક્યાં શકીએ છીએ ?મને કબીરામાં સદાય જ્ઞાન ભક્તિનો સમન્વય દેખાયો છે..હું એને પ્રશ્ન કરું તો એ ભક્તિરૂપી દોહામાં એના જવાબ પીરસે છે.એના દોહા એટલે ઘૂંટાયેલી અનુભૂતિ.બીજી તરફ કવિ તરીકે કબીરને પોખીએ તો દોહાની બે પંક્તિમાં સમગ્ર અનુભૂતિવિશ્વ કબીર સમાવી શકે છે.સમજણ તો આપણે અર્થ તારવીને ઉત્પન્ન કરવાની છે.મને કબીરની રીત ગમે છે.એ પોતાને ટોકીને પોતાને સુધારે છે.કોઈ તમને ટોકે એ ગમે ખરું? પણ તમે જ તમારી જાતને ટોકીને અનુભવથી જ્ઞાન કેળવો તો ?
      હું પણ કબીરની વિચારધારાને જયારે મારામાં રોપું છું ત્યારે એને પોષવા મારે અનુભૂતિનું ખાતર નાખવું રહ્યું.મને કબીર ની નિર્ભયતા જોઈએ છે.  જે થતું હોય તે થવા કેવી રીતે દેવું. કશામાં દખલ કરવી નહિ. શું આ શક્ય છે ખરું ?કબીર વિચારધારા તો આપણને વિચારવા મજબૂર કરે છે.
       “તારું પોતાનું મન શાંત હોય તો,આ જગતમાં કોઈ દુશ્મન છે જ નહી. પોતાનો મિથ્યા અહંકાર ફેંકી દે અને ખોટા અભિપ્રાય થી બહાર નીકળ અને તારા આત્માને ઓળખ. શરીર અને આત્મા જુદા છે. આત્મા પરમાત્માનો અંશ છે તેનો અનુભવ એકવાર થશે પછી મૃત્યુનો ભય નહી રહે તું  મૃત્યને પણ સહજ સ્વીકારીશ.
        “ એકવાર યોગગુરુ બાબા ગોરખનાથ કબીરને પૂછે છે” કબીર તુમ કબસે ભયે બૈરાગી? તુમ્હારી સુરતી કહાઁ કો લાગી?”તો કબીર કહે છે”મૈં ચિત્રા કા મેલા નાહી,નાહી ગુરુ નાહી ચેલા,સકલ પસારા જિન દિન નાહી,જિન દિન પુરુષ અકેલા,ગોરખ હમ તબકે હૈ બૈરાગી.હમારી પ્રીતિ બ્રહ્મા સો લાગી,હમારી સુરતી બ્રહ્મા સો લાગી.”  આમ જેની સુરતી ને પ્રિતી પરમ સાથે જોડાએલ હોય તેને મૃત્યુનો ડર ક્યાંથી હોય ! હું તો પંદરમી સદીમાં થઈ ગએલ કબીરને શોધી રહી હતી કે જેના ગીત દેશ-વિદેશના દરેક ખૂણામાં ગુંજી રહ્યા છે.મને પણ જાણે કબીરો કહી રહ્યો છે ‘ચલો હમારે દેશ ‘.
       આજે અને આવતી કાલે આપણે કદાચ કબીરને સંત અને મહાત્મા તરીકે ન સ્વીકારીએ તો પણ આજની પેઢી એની વિચારધારાને જો અપનાવે તો કબીર સૌમાં જીવશે જ.બાહ્ય વિજ્ઞાનની શોધો કરી માણસ જયારે થાકશે ત્યારે બહારની દુનિયામાંથી નીકળીને ભીતરમાં એની ખોજ શરુકરશે ત્યારે કબીરો ફરી જીવીત થશે, સમય માણસને ખાઈ શકે છે પણ સારા સાત્વિક વિચારો ક્યારેય નાશ પામતા નથી હું પણ કબીરાને એક કોન્સેપ્ટ તરીકે મારા જીવનમાં સ્વીકારું છું. 
             “સ્વવશતા”નો સંત કબીરનો સિદ્ધાંત તો એવો અનોખો છે કે જે કદાચ વાચકોએ ભાગ્યે જ જાણ્યો હશે જેની વાત આવતા અંકે કરીશું 

 

-જિગીષા પટેલ

 

૮-કબીરા

કબીરાની સાથે તેના માતાપિતાની સમર્પણ સમજ અને સ્વીકાર
“સત્ય પ્રેમકા ભર ભર પ્યાલા,આપ પિયે ઔર પિયાવે,
કે પરદા દૂર કરે અખિયન કા,બ્રહ્મા દરસ દિખલાવે…
                કબીર ….ઓ કબીર…. હમ જુલાહે હૈ બેટા! કયા પૂરા દિન ગાતા રહેતા હૈ સબ સાધુઓકો ઈક્કઠા કરકે, તુમ્હારા ધ્યાન અપને ધંધેમેં લગાઓ બેટા ! હમેં જોગીયા નહી બનના હૈ……કબીરની માને તો આ આધ્યાત્મના અનોખા વણકરની એક પણ વાત સમજાતી નહોતી.”ઘર કી મૂર્ગી દાલ બરાબર” એને તો કબીરાની આ બ્રહ્મવાક્ય જેવી વાણીમાં રસ નહોતો.માને તો પોતે કેટ કેટલા સમર્પણ અને મહેનત થકી ઊભો કરેલો વણકરનો ધંધો દીકરો સરસ રીતે કરે અને ઘર ચલાવવા બે પૈસા રળી ગરીબાઈની ભૂખ ભાંગે તેમાં રસ હતો.આ બાજુ માની બૂમાબૂમ,બીજી બાજુ કબીરના પિતાએ કબીરને વણેલી ચાદરો આપી હતી તેને વેચવાની હતી.કબીર તો તે ચાદરો વેચવાના પોટલા એકબાજુ મૂકી ભજન કરવા બેસી ગયા.કબીરનાં પિતા પણ ગામનો માણસ ચાદરોનું રખડતું પોટલું આપવા આવ્યો ત્યારે કબીર પર ગુસ્સે થઈ ગયા કે “બેટા !તું ભજન કરવામાં ,ધંધામાં ધ્યાન નહી આપે તો કેમ ચાલશે?આ મહેનત કરી વણેલી ચાદરો,તું વેચીશ નહી તો આપણા ઘરનો ગુજારો કેમ ચાલશે?
               માતા પિતાની નજરે સમજીએ . બંનેની ઈચ્છા હતી કબીર વણકર તરીકે દક્ષતા પ્રાપ્ત કરે પણ કબીર માટે આ શક્ય જ ન હતું. હા એણે ચાદર વણતા જીવન વણી નાખ્યું, એમના માબાપે કેટલો સંઘર્ષ કર્યો હશે તેની કલ્પના તો કરો પણ આ સંઘર્ષ સમય જતા સમજણમાં પરિવર્તન પામ્યો.કબીર કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ નથી – એ વાત સમયે તેમનામાં દ્રઢ કરી હશે. અનહદ સાથેના આવા અનર્ગળ પ્રેમની ભાષા સમજતા સામાન્ય માણસને તો વાર જ લાગે ને?
              કબીરના જીવનના કેન્દ્રબિંદુમાં પ્રભુ છે અને જીવનનાં સર્વ કાર્યો આ કેન્દ્રબિંદુમાંથી જ થતા હોય છે આથી કાર્યોનો સહજ આનંદ આવા જીવનને ગતિ આપે છે, શક્તિ આપે છે અને સ્થિતિ આપે છે. પરંતુ મોટે ભાગે માનવીનાં કાર્યો અહંકાર,ફળની ઇચ્છાઓ, આવેગોથી થતા હોય છે આથી આવાં કાર્યો જીવનને પરિપૂર્ણતાની દિશામાં લઈ જઈ શક્તાં નથી.કબીર તો પોતાની મસ્તીમાં મસ્ત હતા. એને તો એના સાહેબ પર પોતાની જાત કરતા પણ વધુ વિશ્વાસ હતો.વ્યવસાયે વણકર હતો.એમના પિતાનો વ્યવસાય એમને મળ્યો.તણાવાણા ભેગા કરી ચાદર વણવી એ વારસાગત મળ્યું.એમના પિતા ઈચ્છતા કે એ સારો વણકર થાય અને જીવન નિર્વાહ પણ થાય પણ કબીર ક્યારેય ધંધામાં ઠરીઠામ ન થયા.પણ ક્યાંથી થાય ? ફકીર જો હતાં… ……એટલે કબીરો તો એ ગાતો કે
          “ભલા હુઆ મેરી ગગરી ફૂટી,મેં પનીયા ભરનસે છૂટી,
                     ભલા હુઆ મેરી માલા તુટી, મેં માલા ફેરનેસે છૂટી.”
“ધીરે ધીરે રે મના ધીરે સબકુછ હોય,
માલી સીંચે સો ઘડા વક્ત આયે ફલ હોય.”
             કબીરાએ પોતાના માતાપિતાને સમજાવતા સમજાવતા આખા જગતને બે લાઈનમાં જીવન જીવવાની ચાવી બતાવી દીધી. માતાપિતાએ પૂછ્યું કે “બેટા ! તારી વાત ,તારી સમજ સાચી પણ તું શું ચાહે છે ?”ત્યારે કબીરાએ કહ્યું:
“ચાહ ગઈ ,ચિંતા મીટી ,મનવા બેપરવાહ,
જિસકો કછુ નહી ચાહિયે વહી હૈ શહેનશાહ.”
           કબીરાની આવી વિદ્વતાભરી વાતો સાંભળી તેના માતપિતાને પણ દીકરાની પ્રભુ પરની અનૂઠા પ્રેમ ,વિશ્વાસ અને અખંડ શ્રદ્ધાની વાતોની સમજ આવતી ગઈ. કબીર સ્વભાવે ફકીર હતા..જે હોય તેને સહજ સ્વીકારી લ્યો ને….આવી સહજ ફ્કીરતાનો જોટો જડવો મુશ્કેલ હતો.એકવાર કબીરને કોઈએ પૂછ્યું:
ઈશ્વરની પાસે જવાનો માર્ગ કયો?કબીરે જવાબ આપ્યો: ‘અરે! માર્ગની વાત કરીએ તેમાં જ દૂરતા આવી જાય છે.હું પ્રાણી છું અને ઈશ્વર મારો પ્રાણ છે પછી દૂરતા કયાં રહી? દૂર હોય તો માર્ગ હોય. દૂર ન હોય તો માર્ગ કેવો?’ અને તેમણે ગાયું:
“પાની બીચ મીન પિયાસી ,મોહિં સુન સુન આવૈ હાઁસી.”
          યોગ ગુરુ ગોરખનાથાબાબા એકવાર કબીરને કાશીના ગંગા કિનારે એ જોવા લઈ ગયા કે કબીર કોના પ્રેમમાં લીન છે? ગોરખનાથ બાબાએ કીધું “ચાલ ,તું મને શોધી બતાવ!”ગોરખનાથજીએ દેડકો બની ગંગામાં કૂદકો માર્યો.કબીરે તો ગંગામાં એક હાથ નાંખ્યો અને ગોરખનાથ બાબાને દેડકા રુપે હાથમાં લઈ બહાર કાઢ્યા. હવે કબીરનો વારો હતો. કબીરે ગંગામાં કૂદકો માર્યો. ગોરખનાથ બાબાએ કબીરાને શોધવા આમ તેમ બહુજ ગોતા લગાવ્યાં પણ કબીર હાથમાં ન આવ્યા.જયારે ગોરખનાથબાબાએ હાર માની ત્યારે કબીર હાથ જોડીને બહાર આવ્યા.  કબીરે કીધું” મેં તો ગંગાની લહેરનું રુપ ધારણ કર્યું હતું”આવી હતી કબીરની સુરતી અને આવો હતો કબીરનો પ્રેમ.કબીરાની આવી પ્રેમમાં ઓગળીને એકાકાર થતી કબીરવાણી સાંભળી માતાપિતા પણ બહુજનસમુદાયની જેમ કબીરાને સહર્ષ સ્વીકારવા લાગ્યા.
              કબીર નો આત્મવિશ્વાસ તો જૂઓ “તું મારી આંખમાં એકવાર આવી જા કે પછી આંખો જ બંધ કરી દઉં.- પછી હું કોઈને ના જોઉં અને તને પણ કોઈને ન જોવા દઉં. મારી આંખના એકાંતખંડમાં કીકી રુપી પલંગ પાથરી અને પલકોના પરદા પાડીને મેં મારા પિયુને રીઝવી લીધો છે.”
“નૈંનો કી કરી કોઠરી,પુતરી પલંગ બિછાય
પલકોં કી ચિક ડારિ કૈ,પિયા કો લીયા રિઝાય.”
           કબીરે સત્યને પીને અનુભવીને પ્રગટ કર્યું માટે કબીર એક સુસાંસ્કૃતિક વિચારક હતો.વણકર ખરો પણ પ્રભુની હાજરીનો સભાનપણે સતત અનુભવ કર્યો.પ્રભુની ચેતના સાથે તાદાત્મ્ય સાધ્યું છે. આ વાત કબીરના માબાપને અને સામાન્ય વ્યક્તિને સમજતા વાર લાગે તેમાં નવાઈ નથી. આધ્યાત્મિક જીવનની બક્ષિસ પ્રભુ સર્વને કંઈ એમ ને એમ આપી દેતા નથી. અંતઃસ્થ પ્રભુ કંઈ એમ ને એમ જ પોતાના ઉપર રાખેલો પડદો ઉઠાવી દેતા નથી.
             સંઘર્ષમાંથી સમજ કેળવી અને તેનો સહજ સ્વીકાર કરીને આત્માને વણતા વણતા કબીરે તેમના માબાપની વણકર બનવાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી અને પરમાત્માને આંખોમાં પરોવી એવી દક્ષતા પ્રાપ્ત કરી કે પોતાના આત્માને જાણી પાણીમાં લહેરની જેમ તરી ગયો.

જીગીષા પટેલ 

સંવેદનાના પડઘા-૫૧

દસ વર્ષની જીયા કલાસમાં છેલ્લી પાટલી પર બેસીને માથું નીચું કરીને ડૂસકા ભરી રહી હતી.ક્લાસ ટીચર મિસ મેરીની નજર પડતા જ તે જીયા પાસે જાય છેઅને તેને પૂછે છે ,
“ બેટા કેમ રડે છે?” ટીચરનું તેને આવું પૂછવાની સાથે જ તે જોર જોરથી રડવા લાગે છે.
ત્યારે જીયા કહે છે કે “મારું હોમવર્કનું ફોલ્ડર મમ્મીના ઘેર રહી ગયું છે અને પપ્પા મારું લંચ બેગમાં મૂકવાનું ભૂલી ગયા.લંચબોકસ ઉતાવળમાં રસોડામાં જ રહી ગયું.અને ફરીથી ડૂસકે ચડે છે….
જીત અને યાસ્મીનની પરાણે મીઠી લાગે તેવી દીકરી એટલે જીયા.જીત અને યાસ્મીને પોતાની પસંદગીથી લગ્ન કર્યા હતા.તેમના લગ્નજીવનનાં બાર વર્ષ ખૂબ સરસ વીત્યા હતા.અને અચાનક કોની નજર લાગી અને તેમનો સંસાર હતો નહતો થઈ ગયો.
યાસ્મીન ઘર છોડીને જઈ રહી હતી ત્યારે જીત તેને ગળગળા અવાજે કાકલૂદી કરી રહ્યો હતો કે,
“મીનુ,તું મને છોડીને ન જા,હું તારા વગર નહીં રહી શકુ.જીયુનો તો વિચાર કર”
પણ યાસ્મીન જીતની એકપણ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતી.જીયા પણ મમ્મીને રડતી જોઈને રડી રહી હતી.તે માને પૂછી રહી હતી કે “મોમ આપણે કયાં જઈએ છી? ડેડીને મૂકીને મારે નથી આવવું” પણ યાસ્મીન કોઈની કોઈ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતી..
પોતાના જે ઘરને તેણે પ્રેમથી સજાવ્યું હતું તેને તે આજે અચાનક પરાયું લાગવા લાગ્યું હતું.તેના ઘરનું નામ પણ તેમણે ‘જીયા’ રાખ્યું હતુ.જીત નો જી અને યાસ્મીનનો યા……
આ ઘરમાં આજે એની છેલ્લી રાત હતી.પાપણનું એક પણ મટકું માર્યા વગર તે બાલ્કનીમાં ઊભી રહી બેકયાર્ડમાં ઉડી રહેલા આગિયાને જોઈ રહી હતી.આ જ આગિયા તેને આ ઘરમાં રહેવા આવી ત્યારે પ્રેમમાં મદહોશ મોસમમાં ધરતી પર ઊતરેલા તારા લાગતાં હતાં જે આજે એને તેની આજબાજુ ઊડતા ગરમ અંગારા જેવા લાગતાં હતા.જ્યારે કોઈ સંબધ તૂટે છે ત્યારે તેના તૂટવાથી માત્ર બે જ વ્યક્તિના દિલ નથી તૂટતા,તેની આજુબાજુના બધા લોકો – તેમના બાળકો,બંને પતિ-પત્નીના માતાપિતા,કુંટુંબીજનો સૌના હ્દયની દિવાલો પણ હચમચી જાય છે.અને કુદરતમાં પણ આપણા મનનું જ પ્રતિબિંબ આપણને દેખાય છે.
યાસ્મીન ઘરમાં આવી ત્યારથી આજ સુધીના તેનાં લગ્નજીવનનાં એક એક દિવસને યાદ કરીને ,તેના આંસુ રોકાવાનું નામ નહોતા લેતા..તેને આ ઘરમાં જીતે ગોદમાં ઉઠાવીને સરપ્રાઈઝ આપી કરાવેલ ગૃહપ્રવેશ,જીયાના જન્મની વાત સાંભળી જીતે તેને જે રીતે પ્રેમમાં નવડાવી હતી……જીતની કંપનીના અવિરત વિકાસમાં તેનો ફાળો ……તેણે કરેલી અનેક ભવ્ય પાર્ટીઓ …… ખૂબ પ્રયત્ન કરવા છતાં તે કશું ભૂલી શકતી નહતી. તે જીતને બેહદ પ્રેમ કરતી હતી અને આજે………..તેની સગી આંખે જોયેલ દ્રશ્ય ,તેની આંખથી ખસવાનું નામ નહોતું લેતું.સવાર પડતાંજ તે ટેકસી કરી હંમેશ માટે ચાલી ગઈ…..
આ પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર કરવો સૌથી અધરો જીયા માટે હતો.કાલ સુધી મમ્મી -પપ્પાની વચ્ચે સૂતી જીયા આજે બેઘરમાં વહેંચાઈ ગઈ….અત્યાર સુધી જીત અને રોમાને આડો સંબધ છે તેવી લોકોની વાતો તો યાસ્મીન કાને ધરતી જ નહોતી.ઓફીસના કામ અંગે બન્નેને સાથે મુસાફરી કરવી પડતી તેથી એરપોર્ટ પર અને રોમાને ઘેર જીતની અવરજવર રહેતી .સેક્રેટરી હોવાનો નાતે ઓફીસ અને બહારની મિટીંગોમાં પણ તે હમેશાં જીતની સાથે જ હોતી.અને લોકોને તો બસ પંચાતનું બહાનું જ જોઈએ .રોમા પણ ઓફીસના અને આસપાસના લોકોને પોતાને જીત સાથે ખાસ સંબધ છે તેવી વાત જ કરતી.
જીયાને કંઈજ સમજ પડતી નહતી! એક અઠવાડિયું મમ્મી પાસે અને એક અઠવાડિયું પપ્પા પાસે.પપ્પાના ઘેર હોય ત્યારે તેની સાથે ક્યારેક સાઇકલની પાછળ દોડતી કે તેની સાથે બોર્ડગેમ રમતી કે ગાર્ડનમાં પાણીની ટોટીથી તેની સાથે પાણીથી રમતી તેની મમ્મી નથી અને મમ્મીના નાના ઘરમાં તેના રમકડા નથી.
જીત તો અચાનક યાસ્મીનના ઘર છોડવાથી સાવ એકલો થઈ ગયો હતો અને જીતની સેક્રેટરી રોમા તો પોતાના દાવમાં પોતે જીતી ગઈ તેનો જશન મનાવી રહી હતી.જીતના પૈસાની કમાણી જોઈને રોમાને કોઈપણ હિસાબે જીત જોઈતો હતો.ઓફીસમાં રોજ જીતની ભાવતી ચીજ લાવીઅઠવાડિયામાં બેએકવાર તે જીતનું ટિફિન ભરેલું જ પાછું જવા દેતી.કામથી બહારગામ જીત સાથે જાય તો પણ જાણીને જીતના રુમમાંથી જ યાસ્મીનને કોઈને કોઈ બહાને ફોન કરતી.રોજ અવનવા બહાના કાઢી જીત તેનેજ વધુ મહત્વ આપે છે તેવું યાસ્મીનને બતાવવા પ્રયત્ન કરતી.પરતું યાસ્મીનને તો તેના પ્રેમ પર અતૂટ વિશ્વાસ હતો.પરતું એ દિવસે તો તેણે હદ જ વટાવી દીધી.યાસ્મીન કોઈ કામથી એક દિવસ માટે બહારગામ ગઈ હતી.રાતની દસ વાગ્યાની ફ્લાઈટમાં પાછી ઘેર આવી તો રોમા જાણીને કોઈ લેટર આપવાનો બહાને જીતના ઘેર આવી અને જેવી યાસ્મીનની ગાડીનો અવાજ સાંભળ્યો તો બાથરુમ વાપરવા બાથરુમમાં જતી રહી અને જેવી યાસ્મીન રુમમાં આવી તો બાથરુમમાંથી કપડાં વગર ખાલી ટુવાલ વીંટીને બહાર આવી.યાસ્મીન આ દ્રશ્ય જોઈને હવે જીતની કોઈ વાત સાંભળવા તૈયાર નહતી.
રોમાના સ્ત્રી ચરિત્રથી અને મંથરાવૃત્તિથી જીત અને યાસ્મીનનો ઘરસંસાર ભડકે બળી ગયો. પરી જેવી
જીયાનું બાળપણ રોળાઈ ગયું.જીતે રોમાને પોતાની કંપનીમાંથી કાઢી મૂકી પણ હવે બહુ મોડું થઈ ગયું…..
યાસ્મીનની દશા ચાતકથી છુટી પડેલી ચાતકી જેવી થઈ ગઈ.તે તેના જીતને કોઈ હિસાબે ભૂલી શકતી નહતી.તેને દરેક વારમાં,તહેવારમાં,ખાન-પાનમાં,પાનખર,વસંત અને વરસાદમાં ચારેકોર જીત જ દેખાતો હતો.જીત વગરની તેની માનસિક હાલત ગાંડા જેવી થઈ ગઈ હતી.તે હવે હરતી ફરતી લાશ જેવી બની ગઈ હતી. તેની જિંદગી સાવ મૂરઝાઈ ગઈ હતી.ખાધાપીધાં વગર સુનમુન ઘરના વરંડાંમાં જતા આવતા લોકોને જોતી તે કલાકો બેસી રહેતી.ક્યારેક તેના મગજમાં શું વિચાર ચાલતો તો એકદમ ઊભી થઈ જીતને ગમતી સાડી પહેરી એકદમ સરસ તૈયાર થઈ જીયાને કહેતી “ચાલો ચાલો જીયુ ,પાર્ટી ફ્રેાક પહેરી તૈયાર થઈ જા હમણાં બધા મહેમાન આવી જશે”
અને પછી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડતી.જાણે તેને થતું…….
તેરે હમ નામકો જબ કોઈ પુકારે કહીં,જી ધડક જાતા હૈ મેરા કહીં તું હી ન હો……
તે દિવસે જીયાની વર્ષગાંઠ હતી.જીયા સવારે જીત સાથે જમવા ગઈ.જીતે પૂછ્યું “બેટા તારે શું ભેટ જોઈએ છે?” ત્યારે પોતાની ઉંમર કરતા મોટી થઈ ગયેલ દીકરીએ કીધું” ડેડી મને એ કહો કે એ રાત્રે એવું શું થયું કે મમ્મી ઘર છોડી ચાલી ગઈ?મને ખરેખર સાચી વાત કહો.” જીતે બધી સાચીવાત જીયાને કહી અને તે પણ કીધુ કે “મેં યાસ્મીનને કેટલુંયે સમજાવા કોશિશ કરી પણ તે મને સાંભળવા તૈયાર ન જ થઈ.બેટા ! તું તારી મમ્મી કેટલી જિદ્દી છે તે જાણેછે ને! મીનુ મારા માટે ખૂબ પઝેસીવ હતી.”જીયાને આજે મમ્મી પર બહુજ ગુસ્સો આવ્યો હતો.તે આજે તો ઘેર જઈને મમ્મી સાથે વાત કરવાનું નક્કી કરીને ઊભી થઈ.જીત તેને ગાડીમાં
યાસ્મીનનાં ત્યાં ઉતારવા આવ્યો.વાતોમાં જીયાને ઘેર આવતા મોડું થઈ ગયું હતું.જીયાની રાહ જોઈને યાસ્મીન વિહ્વળ બની ગઈ હતી.જીયાને પણ ઘેર આવતા મોડું થયું હતું એટલે તેણે પણ પપ્પાને જરા જલ્દી કરવાનું કીધું.
પૂર ઝડપે ગાડી ચલાવતો જીત જેવો યાસ્મીનના ઘર પાસે ગાડી રોકવા ગયો કે યાસ્મીન દોડતી સામેથી આવી. હજુ ગાડીને જીત બ્રેક મારે ત્યાંતો યાસ્મીન જોરથી ગાડી સાથે અથડાઈને ફંગોળાઈને સામે પડી.તેની છેલ્લી કારમી ચીસ પણ હતી……..
જી………ત…. જી…….યા…..
જીયાને પોતાની મા સાથે કરવાની વાત અધૂરી રહી ગઈ……જીત અને જીયા યાસ્મીનના નશ્વર દેહ પર વીંટળાઈને હૈયાફાટ રુદન કરી રહ્યા હતા……

જીગીષા પટેલ 

“કવિતા શબ્દોની સરિતા”-રાજુલ કૌશિક

મિત્રો,
રાજુલબેનની કોલમ કવિતા શબ્દોની સરિતા ના ૫૧ લેખ પુરા થાય છે.
તો ચાલો રાજુલબેનને વધાવીએ.
રાજુલબેનની કલમ વધુ ગદ્ય લખતી અને તેને મેં જયારે કવિતા પર લખવા કહ્યું ત્યારે થોડા અચકાયા મને કહે હું કદાચ ૫૧ લેખ પુરા નહિ કરી શકું તો ? એ એમની અવઢવ માત્ર હતી. કવિ અને કવિતા તરફનો આદરભાવ અને એ વણખેડ્યા ક્ષેત્રને પુરતો ન્યાય આપી શકશે કે કેમ એની અવઢવ હતી.  
એ પલાયનવાદી પણ નથી અને નથી એ નિરાશાવાદી. નથી કર્યું એ કામ એમણે સ્વીકાર્યું ત્યારે આદરભાવ થયો અને મારી નજરે માન પણ વધ્યું. શરૂઆતમાં  ભલે અચકાયા પણ પછી સરિતાના વ્હેણમાં એક પછી એક લેખ લખાયા, કવિતાની પંક્તિ મળી એના કરતા કહીશ પંક્તિઓ જાણે ફૂટી.
દરેક વ્યક્તિમાં અંદરની લખવાની ઉત્સુકતા,  જીજ્ઞાસા હોય છે. રાજુલબેનમાં પણ લખવાની ધગશ હતી અને માટે જ કવિતા જાણતા અજાણતા એના જીવનમાં પ્રવેશી ગઈ પાન લીલું જોયું અને હરીન્દ્ર દવે યાદ આવી ગયા ડુંગરો જોયા અને ઉમાશંકર જીવિત થયા અને એમની કલમે કવિતાનો લય જાણે વહેતો કર્યો. તમે હું આપણે સૌ જાણે ખેચાંતા ગયા આપણે સૌ માણતા ગયા કવિતાને, ભાષાની એક પરિપક્વ અભિવ્યક્તિને વાંચતા ત્યારે દરેક કવિ પણ જાણે જીવંત થયા, કવિતામાં જે આનંદ, જે રસ છૂપાયેલો હોય છે તેને શોધી અનુભવી એક ભાવકની જેમ પ્રગટ કર્યા અને એમ કરતા રાજુલબેને કવિની સર્જકતાને ગરવી ઊંચાઈ આપી.
એટલું અહી ચોક્કસ કહીશ કે આજની તારીખે કવિતાના પ્રકારો હેતુઓ ભલે બદલાયા હોય પણ કવિતાના તત્વ આજે પણ આપણને સૌને જોડી રહ્યા છે. જેનો અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો અને એના એમના લેખમાંથી કવિતાનો કલરવ પ્રગટ થયો, ક્યારેક એમણે રણમાં વાદળી પણ વરસાવી તો ક્યારેક પાંપણના બંધ તોડી આપણને લાગણીના પૂરમાં ખેચી લઇ ગયા. કવિની કવિતાને પૂરી પ્રમાણિકતાથી ન્યાય આપ્યો પોતાના શબ્દોમાં કવિનો અવાજ શબ્દ અને કવિતાનું સત્વ અને તત્વ દટાઈ ન જાય તેવી જાગૃતા સાથે બધા લેખ લખ્યા પોતે કવિના શબ્દને માણ્યો અને કવિના મિજાજને ભાવને ઓળખી જીવંત કર્યા.
કેટલીક પંક્તિઓ એવી હોય છે કે સમગ્ર કાવ્યના સંદર્ભ વિના પણ માણી શકાય છે એની ખાત્રી અને અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો તો ક્યારેક ફૂલો તો ક્યારેક સુંગધની હવા,સાથે વેદના અને સંવેદનાની ભૂમિકા રાજુલબેને પ્રગટ કરી. કવિ તો પ્રકૃતિના સૌન્દર્યને અને પ્રેમીની વેદનાને અનેક પ્રકારે વર્ણવે પણ કવિ અને તેની કવિતા વિશે ચાલતી કલમે વાત કરવી એ પવન પર જાજમ પાથરવા જેવી વાત છે. પણ રાજુલ બેને તેમના ૫૧ લેખો પુરા કરી આપણને “કવિતા શબ્દોની સરિતા”માં સાહિત્યનો આનંદ કરાવ્યો. બેઠક અને તેના દરેક સર્જકો અને વાંચકો તરફથી રાજુલબેનને ‘અભિનંદન’.
હું એમને ફરી આમંત્રણ આપું છું કે જાન્યુઆરી મહિનાથી આપ “શબ્દોના સર્જન” પર એક નવા વિષય સાથે આપની કલમ રજુ કરો. તે દરમ્યાન આ લેખ લખતા થયેલા આનંદ અને અનુભવને આપ દર સોમવારે લખી ચાલુ રાખો જેથી બીજાને લખવાની પ્રેરણા મળે.
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રાજુલબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
         – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

સંવેદનાના પડઘા- ૩૨ મા ના વહાલની અનુભૂતિ

મા ના વ્હાલની સંવેદનાને શું શબ્દોથી વર્ણવી શકાય?ભગવાનને નરી આંખે આપણે જોઈ શકીએ છીએ?નહીં ને ! તે સચ્ચિદાનંદ આનંદની માત્ર અનુભૂતિ જ કરી શકાય.એવીરીતે માના પ્રેમની પણ અનુભૂતિ જ હોય , તેનું શબ્દોમાં વર્ણન કરવું નામુમકીન છે.
                 આજે મધર્સ ડે હતો.મારા દીકરા અને પુત્રવધુએ મને ભેટ સાથે શુભેચ્છા પાઠવી અને તેઓ એક્સરસાઈઝ કરવા જીમ ગયા.મને પણ મારી વ્હાલી મા યાદ આવી ગઈ અને એની યાદમાં આંખો ટપકવા માંડી.વિચારતી હતી જેના વગર જરા પણ ચાલતું નહોતુ તે પ્રેમાળ ચહેરો ક્યારેય જોવા નહી મળે?? મોં ધોવા અને આંસુ ખાળવા બાથરુમમાં ગઈ.મને બધા કહે છે તું આબેહૂબ તારી મા જેવીજ દેખાય છે.અને આ શું !! આજે મારી માને જોવા ઇચ્છતી મારી આંખો ,મારો ચહેરો આયનામાં જોઈ ચમકવા લાગી!.મને પણ મારા ચહેરામાં છૂપાએલ તેનો ચહેરો,મારી આંખોમાં તેના જેવા જ બ્રાઉન રંગની કીકી.તેના મારી ઉંમરે જ આછા થઈ ગએલ વાળ પણ મારા જેવાજ. અને હું મારા ચહેરામાં જ માને જોવા લાગી.કલાકેક સુધી આયના સામે ઊભી રહીને મારામાં જ માને જોઈને જાણે મા સાથે વાતો કરતી રહી અને મનથી જ ખુશ થતી રહી.
                  મા સાથેનો મારો લગાવ એટલો હતો કે તેના મૃત્યુ પછી તે આ દુનિયામાં નથી એ મારું મન માનવા જ તૈયાર નહોતુ.હું બે ત્રણ વર્ષ સુધી તેના મૃત્યુ પછી રોજ રાત્રે તેની સાથે વાતો કરતા ખૂબ રડતી. તેની વિદાય તો ભારતમાં થઈ હતી પણ જાણે અમેરિકાના મારા રુમમાં તે સદેહે મોજુદ ના હોય તેમ હું રોજ તેની સાથે વાતો કરતી. તે મારી ફ્રેન્ડ,ફીલોસોફર,ગાઇડ અને ગુરુ હતી.તેની યાદ હમેશાં અનરાધાર વહેતું ચોમાસું બનીને જ આવે છે.હજુ સપનામાં હું તેની સાથે તે મારી સામે હાજર હોય તેમ જ વાતો કરુછું. મારા જીવનમાં તે હંમેશ મારું અભિન્ન અંગ બનીને રહી છે.તેનો કોઈ પર્યાય ખરેખર નથી.તેની વિદાયે અમારા ભારત જવાના ઉત્સાહને ઓગાળી નાંખ્યો છે.બેટા તું ક્યારે પાછી આવીશ?કહી વિદાય આપનાર અને ભારત જઈએ ત્યારે આપણી રાહમાં વ્યાકુળ થઈ બંગલાના વરંડામાં પરોઢિયે ચાર વાગે આંટા મારતી મા વગરનું ભારત જવું હવે ચંદ્ર વગરની અમાસની રાત જેવું ભેંકાર લાગે છે.વેદાન્તની વાસ્તવિકતા જાણવા છતાં ભગવાનને પૂછતી હતી કે આ વળી કેવું કે એકવાર છોડીને ગએલ માનવ ક્યારેય જોવા જ ન મળે?
            હું આખેઆખી માના વહાલના દરિયામાં ન્હાતી હોવ તેમ માની યાદમાં ખોવાઈ ગઈ. મારી મા સાથેના મારા કંઈક નોખા જ સંબધ હતા.અમારી વચ્ચે જનરેશનગેપ ઓછો હતો.મારી ઉંમરના દરેક પડાવને તે ખૂબ સરસ રીતે સમજતી અને તે સમયની જીવન જીવવાની શ્રેષ્ઠ રીત મને કારણો સહિત સમજાવી શીખવતી.બોલવા ચાલવાની મીઠાશ ,હ્રદયની નિર્મળતા અને નિખાલસતા,સમાજની દરેક વ્યક્તિને પોતાના સ્વાર્થ વગર ઉપયોગી થવું અને જીવનમાં આધ્યાત્મિકતા ને પોતે પોતાના જીવનમાં જીવી તેવીજ રીતે અમને જીવવા પ્રેર્યા.અમારા બધા ભાઈબહેનોમાં આત્મવિશ્વાસ તેણે ઠાંસી ઠાંસીને ભર્યો.જિંદગી જીવવાના મૂળભૂત સિધ્ધાંતોને તેણે એટલી સહજતાથી અમારામાં રોપ્યા હતા કે જીવનની ઝંઝાવાતની ક્ષણોમાં પણ અમે અડગતાથી હિંમત અને ગૌરવથી જીવ્યા. સાસરાના અમારા કરતા એકદમ જુદાજ વાતાવરણમાં પોતાના આત્મગૌરવને હણાયા વગર કેવીરીતે સંયુક્ત પરિવારમાં પ્રેમપૂર્વક રહેવું તે શીખવ્યું.
              માતાપિતાના દાંપત્યજીવનની કેમેસ્ટ્રી એટલી અદ્ભૂત હતી કે તેનાથી અમને સ્વસ્થ બાળપણ અને યૌવન જીવવા મળ્યું જેનો અમારા વિકાસમાં બહુ મોટો ફાળો રહ્યો.મારા પિતાના સામાજિક,રાજકીય ,ધંધાકીય અને ધાર્મિક સંસ્થાઓના જોડાણ અને તેને લીધે ઘરમાં રહેતી અવર જવર ને તે પ્રેમથી નવાજતી.મારા પિતાના દરેક કાર્યને ખભેખભા જોડી સ્વીકારતી અને પૂરતો સપોર્ટ કરતી.તેની જીવન જીવવાની રીત જ અમારી પ્રેરણારુપ પાઠશાળા હતી.માના દિવસની શરુઆત નિયમિત કસરત,સ્વાધ્યાય ને પ્રાર્થના થકી પ્રભુ સાથે જોડાણથી થતી.પણ આ પૂજાપણ સામાન્ય લોકો કરતા તેવી પૂજારુમની કે મંદિરમાં કંકુ-ચોખા કે દૂધ ચડાવવાની નહતી.વિદ્વાન ગુરુઓ પાસે તે આપણા વેદો,ઉપનિષદો,જૂદાજુદા ગ્રંથો પરના ભાષ્યો અને ગીતાના જુદા જુદા વિદ્વાનોએ કરેલા વિવેચનો ભણતી અને અમને પણ તે શીખવતી. સમાજમાં પ્રસરેલી ધાર્મિક અંધશ્રદ્ધા ,દહેજ ,બાળલગ્નો ,ખોટા રીતરિવાજ અને નાતજાતના વાડાઓ સામે નીડરતા પૂર્વક વિરોધ તે કરતી અને તેની સાચી સમજણ અમને આપતી.રસોઈકળામાં એટલી પારંગત કે દિવાળી ,લગ્ન કે પાર્ટી સમયે તેને બધા મિત્રો,પાડોશીઓ અને અંગત સગાંઓ પોતાને ઘેર લઈ જવા લાઈન લગાડતા.અમને બંને બહેનોને પણ તેમાં પારંગત કરી.
                તે પોતે શિક્ષિકા અને જરુર પડે ટયુશન પણ કરતી.સ્ત્રીઓ માટે આત્મનિર્ભરતા ખૂબ જરુરી છે તે નાનપણથી જ સમજાવ્યું હતું તેથી અમે બંને બહેનો પણ આત્મનિર્ભર બન્યા.જીવનમાં આગળ વધવા માટે અને હજારો લોકોમાંથી જુદા તરી આવવા માટે જરુરી બધું જ શીખવ્યું .ભરપૂર આત્મવિશ્વાસ સાથે બદલાની ભાવના વગર સમાજોપયોગી બની દરેક માનવમાં પ્રેમ અને ભગવાનનો અંશ જોઈ પોતે પોતાનું જીવન જીવી અને તેવું જીવતા અમને શીખવ્યું.
દરેક જન્મે આ જ મા મળે તેવી અંત:કરણ પૂર્વકની પ્રભુને પ્રાર્થના

૫-સંવેદનાના પડઘા-જિગિષા પટેલ

જ્યોતસે જ્યોત જલાતે ચલો..

અસલાલી ગામની ભાગોળે બે ખાદીધારી ઝભ્ભોલેંઘો પહેરેલા વ્યક્તિઓ રામજીઠાકોરનું ઘર કયાં આવ્યું તેમ કોઈને પૂછી રહ્યા હતા.પૂછતાં પૂછતાં રામજી ઠાકોરની ઓસરી પાસે આવી પહોંચ્યા ને પૂછ્યું “લક્ષ્મણ ઠાકોરના ભાઈ રામજી ઠાકોરનું ઘર આ …જ ….કે? ત્યાં તો જશોદા રામજી ઠાકોરની પત્ની હાકોટો પાડતી બહાર આવી” અરે …..એય……કુણસે…..ઈની માને………કે મારા ફળિયામાં આવીને એ કાળમુખા લખમણીયાનું નામ લે …સ!!”જશોદા કુતૂહલ સાથે બહાર આવી.માણેકભાઈ ને હરિભાઈએ જશોદાને બેહાથ જોડી નમસ્કાર કર્યા અને કીધું”બહેન અમે સદવિચાર પરિવાર ના કાર્યકર છીએ.તમારી સાથે થોડી વાત કરવા માંગીએ છીએ.
જશોદાના પતિને તેના દીયર લક્ષ્મણે ધારિયાથી હુમલો કરી મારી નાંખ્યો હતો.લક્ષ્મણ જનમટીપની સજા સાબરમતી જેલમાં કાપી રહ્યો હતો.માણેકભાઈને હરિભાઈ જશોદાને નાના દીયર સાથેનું વેર ભૂલીને તેને માફ કરી દેવાનું સમજાવવા આવ્યા હતા.જશોદા તો વાત સાંભળીને જે…..ભડકી ને જોગમાયાનું સ્વરૂપ લઈ મોટામોટા ડોળા કાઢી ગુસ્સા સાથે બોલી “ મારા ધણીને ઈયોને ભર ઊંઘમાં દગો દઈને ઘાસ વાઢે તેમ વાઢી  નાંખ્યો અને તમે હું કોસ કે ભૂલી જઉં ,તમને લગીરેય શરમ નથ આવતી ?? મને ઈ ટાણે આવું કહેતા……જેવા આયા સો એવા હેંડવા મોંડો અહીં કનેથી નહી તો તમારા ટોંટીયા પોંહરા કરી દેઈસ….હોવ…. સુલેહ કરાવવા વારા ના જોયા હોય…..નીકરી પડયાસે…….”
રામજી ઠાકોર મોટાભાઈ હતા.તેમણે નાનાભાઈ લક્ષ્મણની જમીન પચાવી પાડી હતી. લક્ષ્મણ અને તેની પત્નીએ રામજીભાઈને પોતાની હક્કની જમીન પાછી આપવા બહુ સમજાવ્યા. ગામના લોકો અને મુખીના  કહેવા છતાં રામજીભાઈ માન્યા નહી.લક્ષ્મણને ચાર નાના બાળકો હતા..દાઢીયાની મજૂરી કરીને ઘર ચલાવવાનું ,છોકરાને ભણાવવું – ગણાવવું આ મોંઘવારીમાં પહોંચાતું નહતું. પોતાની બાપાની જમીન હતી તો તેમાં તે ઘર બાંધે અને પોતાની જમીનમાં ખેતી  કરે તો શાંતિથી તેનો પરિવાર જીવી શકે.એક દિવસ ભૂખતરસથી પીડાતા પોતાના બાળકોને જોઈને અને સતત પત્નીના કકળાટથી ઉશ્કેરાએલ લક્ષ્મણ રામજીભાઈ પાસે ગયો.રામજીભાઈને બહુ સમજાવવા છતાં તે  માન્યા નહી ને ઉપરથી લક્ષ્મણને ભાંડવા માંડ્યા. ગુસ્સાથી વિફરેલ લક્ષ્મણે તેમને રાતમાં સૂતેલા જ વાઢી નાંખ્યા.
આ વેરની આગ ઓલવવાનું કામ માણેકભાઈ અને હરિભાઈએ માથે લીધું હતું.અનેક ધક્કા ને ગાળો ખાઈ તેમણે આ કામ પારપાડ્યું.રામાયણ,મહાભારત,ગીતા ને જ્ઞાનની વાતો જશોદાને સરળ શબ્દોમાં સમજાવી.
“તારા પતિએ ખોટું કર્યું છે તે બધા ગામ લોકો કહે છે. તે તો ભગવાનને પ્યારો થઈ ગયો.તું  લક્ષ્મણને  માફ  કરીને મોટી બનીજા. તારા છોકરાઓ મોટા થઈ ગયા છે.આ તારા દીયરના છોકરાઓ ભૂખે મરે છે.લક્ષ્મણને  એની ભૂલની સજા મળી ગઈ છે .તે જેલમાં હવે ખૂબ પસ્તાય છે.તે પેરોલ પર આવે ત્યારે ગામ વચ્ચે તારી પગે પડીને માફી માંગવા તૈયાર છે.અમે તેને પણ સમજાવ્યો છે.તું પણ સમજી તારો જન્મારો તારી લે.”
ઘણી સમજાવટ પછી જશોદાના હ્રદયમાં રામ વસાવવામાં માણેકભાઈ અને હરિભાઈ સફળ થયા.જસીભાભીએ લક્ષ્મણ ને રક્ષાબંધનના દિવસે જેલમાં જઈને બીજા અનેક કેદીઓની સામે તાળીઓના ગડગડાટ સાથે રાખડી બાંધી.બંનેની આંખમાં પશ્ચાતાપ અને મિલનના આનંદના આંસુ હતા.દિવાળીમાં પોતાના હાથે મગસ ને સુખડી શેકીને લક્ષ્મણને જેલમાં ખવડાવ્યા .
માણેકભાઈ ને હરિભાઈની આંખો ને હ્રદય અનોખા આનંદથી ભીંજાઈ ગાઈ રહ્યા હતા……
રે ….પસ્તાવો વિપુલ ઝરણું સ્વર્ગથી ઊતર્યું છે,
પાપી તેમાં ડૂબકી દઈને પુણ્યશાળી બને છે.
આમ વેરની આગ શમાવી પ્રેમનો દીવો પ્રગટાવવાની કેટલી મોટી વાત છે. !!!!!!!આજે દિવાળીને દિવસે આ વાત કરી છે. કારણ…………ચાલો આપણે પણ સાથે મળી ને પ્રેમ નો દીવો આપણા અંતરમાં પ્રગટાવીએ………
નવા સંકલ્પ સાથે………..આપણને પણ કોઈ ને માટે દિલમાં ખારાશ હોય……..કોઈ વિચારભેદ……….કોઈ મનભેદ…..હોય તો તે ભૂલીને નિર્મલ પ્રેમની જ્યોત જલાવીએ ….સાચા અર્થમાં દિવાળી ઊજવીએ…..ખુદ નિખરી સૌને સાથે નિખારીએ.
જ્યોતસે જ્યોત જલાતે ચલો,પ્રેમકી ગંગા બહાતે ચલો
રાહમેં આયે જો દીન દુ:ખી સબકો ગલે સે લગાતે ચલો……
( સત્ય ઘટના પર આધારિત .દર વર્ષે સદવિચાર પરિવારના ટ્રસ્ટીઓ ને મુખ્ય કાર્યકરો જેલમાં જઈ કેદીના  અને ગુનામાં જે  પરિવારે માણસ ગુમાવ્યો હોય તેને સુમેળ કરાવવાનું  કામ કરતા અને એક બે પરિવારમાં સુમેળ કરાવવામાં અચૂક સફળ થતા.મારા પિતાના એક સફળ પ્રયત્નની આ વાત છે.)

2-જીવન મને ગમે છે.-સુરેશ જાની

વોલમાર્ટ માં જીવનનું એક દર્શન.

       હજુ ગઈકાલની જ વાત છે. રોજના નિત્ય ક્રમ મુજબ  હું વોલમાર્ટના આગળના દરવાજાની નજીક આવેલા બાંકડા પર બેઠો હતો. રોજ તો ચારેય દિવાલની જેટલા નજીક જવાય તેટલા જઈ; પૂરા ચાર આંટા મારવાનો નિત્યક્રમ બે એક મહિનાથી જળવાયો છે. મારી પત્ની શોપિંગ કરે અને હું આમ જાતે આપી દીધેલી, વિના પગારના વોચમેનની નોકરી કરું!
પણ ગઈકાલે સવારે કોઈક કારણસર પગમાં થોડોક ઝટકો આવ્યો હતો.  આમે ય થોડોક નબળો એવો જમણો ઢીંચણ સહેજ દૂખતો હતો. આથી એક જ રાઉન્ડ માંડ માંડ પતાવી, દુખાવાને વધારે વકરતો અટકાવ્યો હતો. આટલી મોટી જગ્યામાં જ્યોતિને ખોળીને  શી રીતે વહેલા પતાવવાની સૂચના આપવી? એટલે ‘ટાઈમ પાસ’ પ્રવૃત્તિ માટે મારી પાસે હમ્મેશ હાજર રહેતા બે કાગળમાંથી ઓરિગામીનાં મોડલ બનાવવામાં હું મશગૂલ હતો. એક કાગળમાંથી ખુરશી બનાવી દીધી હતી, અને બીજા કાગળમાંથી મારું મનપસંદ મોડલ ‘વાઇકિંગ હોડી’ બનાવી રહ્યો હતો.
      એટલામાં મને આભાસ થયો કે, કોઈ મારી સામે ઊભું છે. મેં કાગળમાંથી ડોકું બહાર કાઢીને સામે જોયું તો એક સોળેક વર્ષનો, નખશીશ ગોરો છોકરો મને ધીમા અવાજે કાંઈક કહી  રહ્યો છે.
      મારા બન્ને કાન ઘણું ઓછું સાંભળી શકે છે, અને ધ્યાન ન હોય તો તો કશી જ સમજ ન પડે. વળી આ તો પૂરો ગોરો અમેરિકન. એમના  ઉચ્ચાર સમજવામાં મને આમેય તકલીફ પડે છે.
       મેં એને મારી નબળાઈ જણાવી. તેણે થોડાક મોટા અવાજે બોલવાનું ચાલુ કર્યું. તે મને કાંઈક મદદ કરવાનું જણાવી રહ્યો હતો. મને લાગ્યું કે, નક્કી કશીક નવી આફત આકાર લઈ રહી છે. મેં કહી દીધું , “ જો ભાઈ! હું તો રિટાયર્ડ માણસ છું. મારી પાસે કશી આવક કે હાજર રકમ નથી”
     પણ તેણે તરત કહ્યું,” ના, ના, હું તમને શી મદદ કરી શકું?”
       શંકા – કુશંકાઓથી ટેવાયેલા ઘરડા ખખ્ખ દિમાગમાં કોઈ નવી જ ચાલબાજી રમાઈ રહ્યાની આશંકા ઘેરાવા લાગી.  મેં કહી દીધું “ જો ભાઈ! થાકીને હું અહીં બેઠો છું, પણ મારે કશી મદદની જરૂર નથી.”
      પણ એ જવાનિયો મારો કેડો એમ મેલે એમ ન હતું. તેણે કહ્યું,” લાવો , તમારા પગ દબાવી આપું.”
       મેં કહ્યું, “ના , ભાઈ  તારા જેવડા જ મારા પૌત્રની પણ હું એવી મદદ લેતો નથી.”
      તેણે કહ્યું,” મને તમારો પૌત્ર જ માની આટલી સેવા કરવા દો ને?”
       હવે મને  તેના રૂપાળા ચહેરા પાછળ છુપાયેલો માનવતા ભર્યો આતમરામ દેખાવા લાગ્યો. મારા અવાજમાં આત્મીયતા ઊભરાઈ આવી. મેં કહ્યું, “દીકરા! મારા જયની જેમ તું આમ મીઠા અવાજે બોલે છે, એનાથી જ મારો દુખાવો હળવો થઈ જાય છે. તારી ઉમર કેટલી, બેટા?”
      તેણે  કહ્યું, “ ઓગણીસ વર્ષ. તમારો જય કેટલી ઉમરનો છે?”
      “બરાબર તારી જ ઉમરનો. એ પણ તારા જેવો જ મીઠડો છે.”
       “તમારા પગ દબાવવા દીધા હોત તો મને બહુ આનંદ થાત.”
“લે! તારા આનંદ ખાતર હમણાં જ બનાવેલી આ ઓરિગામી ખુરશી તને મારા તરફથી ભેટ.”
        એ ખુરશી જોઈ તે આનંદ વિભોર બની ગયો. મને કહ્યું,” મને મળેલી આ સર્વોત્તમ ભેટ છે. એમાંથી તમારો પ્રેમ નીતરી રહ્યો છે.” આમ કહીને નીચા વળીને તેણે મને પ્રણામ કર્યા.
અને …..
‘જીવન મને ગમે છે.’ એ વિચારમાં મારો વિશ્વાસ અનેક ગણો વધી ગયો.

સુરેશ જાની

મૌન પણ બોલે છે ..

 મને આ વાત બાળપણમાં સમજાઈ હતીત્યારે  હું ૧૧માં ધોરણમાં હતી. સ્વાભાવિક ઉંમર એનું કામ કરતી હતી. મને કશુક નવું કરવું ગમતુંજેને એડવેન્ચર કહી શકાય. એક દિવસ રીસેસમાં ગાપચી મારી હું મારી બહેનપણી સાથે મેટેની શોમાં પિક્ચર  જોવા ગઈમારી માસીની દીકરી મારા જ વર્ગમાં હતી. તેણે મારી મમ્મીને વાત કરી કે હું શાળામાંથી પિક્ચર જોવા ગઈ હતી.
હું ઘરે આવી. સમય કરતા થોડીક જ મોડી અને મમ્મીએ માત્ર એટલું જ કહ્યું કે આવી ગઈસારું, જમી લે અને સ્કુલનું lesson કરી લેજે.’ ત્યાર પછી શનિરવિની રજા હતી. રજા પછી શાળામાં ગઈ ત્યારે મારી બહેનપણીએ કહ્યું. તારી મમ્મીએ પૂછ્યું હતું કે પ્રજ્ઞાની  ફિલ્મની ટીકીટના તને કેટલા પૈસા દેવાના છેને  તારા પપ્પા મમ્મી મને રવિવારે પૈસા આપી ગયા..’ હું બે ક્ષણ માટે એને જોઈ રહી અવાચકઆ વાત જાણ્યા પછી મમ્મી પપ્પાનું આ મૌન મને ખટકી ગયું. હા, અહીં એમનું મૌન બોલતું હતું. શબ્દો ન કરી શકે તે કામ મૌને કર્યું. હું મારી જાતે બધું સમજી ગઈઆવી વાત આપણી હો કે ગાંધીનીપણ શબ્દો અને વાણી વિનાની મૌનની એક અજબની પરિભાષા છે.
 હું તો ક્યારેક મારા શહેરનું પણ મૌન સાંભળું છું. મુંબઈ શહેર એટલે ચોવી કલાક હાંફ્તું ,ધબકતું અને ક્યારેય ના થાકતુંધાંધલ ધમાલ, ઉથલપાથલનું શહેરએ મૌન કેવી રીતે હો શકેહીં મુંબઈ શહેર તમને ખોટા પાડે છે. કારણ  શહેરનું મૌન  ભેદી હોય છે. મુંબઈ શહેર શબ્દોનું મહોતાજ નથી. ભાવની ભરતીનું શહેર છે. એનું મૌન ક્યારેક ડર પહેરીને આવે છે તો ક્યારેક ચિંતા ઓઢીને આવે છે.અહી મૌનની તીક્ષ્ણતા આકરી હોય છે. હા ક્યારેક શહેરનું મૌન શબ્દોથી પણ તેજધારદારઘાતકજીવલેણ અને તીક્ષ્ણ બની જતું હોય છે. ત્યારે જાણે મૌન શબ્દની આબરૂ લેતું હોય તેવું ભાસે છે. હા,પણ મૌન બોલે છે.
સાંભળો તો મૌન ઘણું બોલે છે. મૌન માણસને ચીરી નાખે છે તેમ મૌન માણસને સીવી નાખે છે મૌન જીવન છેમૌનમાં ધબકાર છે. મૌનમાં શ્વાસ છે. મૌન એ શબ્દોની કબર નથી. મૌન હૃદયના ધબકારામાં ગાજતું હોય છે..હા મૌન બોલતું હોય છે.
 પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

મારો પત્ર  દેવિકાબેને અને રાજુલબેન શાહએ તેમના બ્લોગ પર  ​ગયા રવિવારે પર મુક્યો છે . પ્રતિભાવકો એમના બ્લોગ પર​ આપના  અભિપ્રાય આપશો.

https://devikadhruva.wordpress.com/

https://rajul54.wordpress.com/

અભિવ્યક્તિ -૩૩-સુખડી ની વાતો -અનુપમ બુચ

સુખડી” ની આવી વાતો તમે પેહલા ક્યારેય નઈ વાંચી હોય…

ગોળપાપડી. 766 B.C.ની આસપાસ શોધાઈ ત્યારથી આજ સુધી સતત અને સર્વત્ર રાજ કરતી મીઠાઈની મહારાણી ‘ગોળપાપડી’ના ગુણગાન ગાઈએ તેટલાં ઓછાં છે.
ઇન્દ્રદેવે માણસને પહેલીવાર આ રેસિપી સુઝાડી ત્યારે નારદજી વ્યંગમાં બોલ્યા, ‘હે ભગવંત! આટલી સાદી મીઠાઈ માણસને ક્યાં સુધી રીઝવશે?! એ ખાઈ ખાઈને કંટાળશે. ત્યારે ઈન્દ્રએ નારદજીને વચન આપ્યું’તું કે ‘બીજી કોઈ પણ મીઠાઈની તુલનામાં આ સાદી લગતી મીઠાઈ સદીઓ સુધી સૌના હૃદયમાં રાજ કરશે, હંમેશા મોખરે રહેશે. નારદજી, આ મીઠાઈ ગરીબ હોય કે તવંગર, સમાજના દરેક સ્તરે વખણાશે’. ઇન્દ્રએ આ મીઠાઈને નામ પણ સાવ સાદું આપ્યું, ‘ગોળપાપડી’!
નારદજીએ પૃથ્વીના પરિભ્રમણ દરમ્યાન લોકોને આ મીઠાઈ સુખ અને શુકનથી માણતાં જોયા અને ખૂબ પ્રસન્ન થયા. નારદમુનિએ ઇન્દ્રે સુઝાડેલ અને નામાંભ્ધન કરેલ ‘ગોળપાપડી’ને ‘સુખડી’નું હૂલામણું નામ આપ્યું!
સાહેબ, દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે, કોઈ પણ ક્ષણે ગોળપાપડીથી વધુ સાદી, ‘સ્પીડી’, સરળ અને સ્વાદિષ્ટ બીજી કોઈ મીઠાઈ બનતી હોય તો બતાવો. સવાલ જ નથી! ‘મેગી’ કરતાં વધુ સહેલાઈથી અને ઝડપથી બની જતી આ મીઠાઈનાં ઇન્ગ્રેડીયનટ્સ એટલે હાથવગાં ઘઉંનો લોટ, ગોળ અને શુદ્ધ ઘી. નહીં કાજુ-કિસમિસ, નહીં કેસર બદામ. ઘીમાં ઘઉંનો લોટ શેકાયા પછી એમાં ગોળ પડે, ઘી ઉમેરાય એટલે ગોળપાપડીની અલૌકિક મહેક ઘરમાં ફરી વળે. એ મહેક રસોડાના ઝાળિયામાંથી ફળિયા સુધી પહોંચે ત્યારે ટૂંટિયું વાળીને સૂતેલા કૂતરાનાં કાન પણ બે ઘડી ઊંચા થઇ જાય. અરે, એ ઘઉં, ગોળ અને શુદ્ધ ધીની સહિયારી સોડમ પાસે લસલસતા શીરાની સુગંધ પણ પાણી ભરે. હા, તાજો દેશી ઢીલો ગોળ હોય તો ઘી-ગોળની જુગલબંધીની વાત જ કંઈ ઓર છે.
આહા! એ કડાઈમાં ઘસાતા તાવિથાનો આંગણા સુધી રેલાતો ‘ધાતુધ્વની’ કોઈ ખૂશી કે શુભ પ્રસંગની ચાડી ફૂંકે. એમાં પણ ધીમી ધારે પડતા વરસાદી માહોલમાં લસોટાતી સુખડીની સુગંધ જેમણે છાતીમાં ભરી છે એનો અવતાર કદિ એળે ન જાય. હા, ભલે જીભ પર ચોંટી જાય પણ ગરમ ગોળપાપડીની એક ચમચી કોઈ વાર મોઢામાં મૂકી જોજો, થનગની ઉઠશો! અમને બાળપણમાં પેંડા, શિખંડ કે બાસુંદી કો’ક જ વાર ખાવા મળતાં પણ ગોળપાપડી ખાઈને તો અમે ઉછર્યા છીંએ! આહા! એક ચોસલું! એક બટકું! ખલ્લાસ!
આ બારમાસી મીઠાઈને નથી નડતાં કોઈ દેશ કે કાળના બંધન. માળિયા હાટીનાનાં કોઈ ખેડૂતના રસોડાનાં ચૂલા પર એલ્યુમિનિયમની કડાઈમાં ઘીસોટાય કે મુંબઈમાં ‘એન્ટિલા.’ના ડિઝાઈનર કિચનની હોટ પ્લેટ પર નોનસ્ટિક વાસણમાં ખદબદે એનું નામ સુખડી! .
એક વાત તો કબૂલ કરવી પડે કે દરેક વખતે એક સરખી ગોળપાપડી બનાવવી એટલે સાંબેલું વગાડવું. કોઈવાર મોળી તો કોઈ વાર ગળી બની જાય. કોઈ વાર સહેજ પોચી તો કોઈ વાર કડક બની જાય. કોઈ વાર કાચી રહી જાય તો કોઈ વાર લોટ વધુ શેકાઈ જાય. એક સરખી ગોળપાપડી બનાવી શકે એ સાચી અન્નપૂર્ણા. મારી ચેલેન્જ છે કે જો ગોળપાપડી બનાવવાની કૂકિંગ કોન્ટેસ્ટ થાય તો બધા જ હરીફની ગોળપાપડીના સ્વાદ અને બનાવટ અલગ અલગ જ હશે એ વાત પાક્કી.
ગોળપાપડી એક શુભ અને પવિત્ર મીઠાઈ છે. ‘કૂછ મીઠા હો જાય’ ના લિસ્ટમાં ટોપ પર જો કંઈ હોય તો એ ગોળપાપડી. કોઈ શુભ સમાચાર આવે એટલે ભગવાનને ઝટ ગોળપાપડી ધરાય. મહુડીની સુખડીનો પ્રસાદ લેવાનો લાભ મળે એટલે તમે અને નસીબદાર પુણ્યશાળી! રામેશ્વરની જાત્રાએ જતા પરિવારના ભાતાનાં ડબ્બા ખોલી જૂઓ તો એમાં ગોળપાપડી મળશે, શિખંડ કે લાડુ નહીં હોય. વડોદરાનો કોઈ સથવારો મળી જાય તો હોસ્ટેલમાં રહીને ભણતા દીકરાને સવિતાબેન વેરાવળથી સુખડી મોકલશે. ગોળપાપડી નૈનિતાલ અને ઊટી-કોડાઈકેનાલની સફર પણ કરે. સક્કરપારા અને સુખડી ભરેલા ડબ્બાઓ અમદાવાદથી ન્યૂ જર્સી જતા બોઇંગ પ્લેનમાં ઓગણત્રીસ હજાર ફીટની ઊંચાઈએ હોંશે હોંશે ખૂલતા હોય છે.
ગોળપાપડી બનતી હોય ત્યારે ભજન ગણગણવાનું મન થાય, ફિલ્મી ગીત યાદ ન આવે, સાહેબ!
હું તો પ્રભુને પ્રાર્થના કરું કે રાય હો કે રંક, આંગણે શુભ સમાચાર આવે કે પછી ફળિયે ઝરમરઝરમર વરસાદ પડતો હોય, દરેક ઘરમાં એક નાની થાળીમાં ઠારી શકાય એટલી સુખડી બનાવવા પૂરતાં લોટ, ગોળ અને ઘી હોય!