સ્પંદન-41




ધનતેરસે ઊઘડે ભાગ્ય
ધન, ધાન્ય કે આરોગ્ય
લક્ષ્મી થકી સહુ સર્જન
કરીએ લક્ષ્મીનું પૂજન

લક્ષ્ય સિદ્ધિ કરાવશે લક્ષ્મી
ભાગ્યનો ઉગશે સહસ્ત્રરશ્મિ
લક્ષ્મી કૃપાથી હર કાર્યસિદ્ધિ
લક્ષ્મી આશિષ અર્પે સમૃધ્ધિ.

અર્જુન હોય કે એકલવ્ય; આજનો વ્યવહાર કુશળ વ્યાપારી હોય કે પછી દિન પ્રતિદિન સંસાર સાગરમાં ઝઝૂમતો સામાન્ય માનવી – સહુ ચાહે છે લક્ષ્ય અને લક્ષ્યસિદ્ધિ. પુરાતન કાળના લક્ષ્યની વાત તો ઇતિહાસની ટાઇમ કેપ્સ્યુલમાં બંધ છે પણ આજે તો સવારનો સૂરજ ઉગે ને શરૂ થાય ભાગદોડ, જેના કેન્દ્રમાં હોય લક્ષ્મીપ્રાપ્તિનું લક્ષ્ય. દેશ હોય કે વિદેશ, સ્થળ હોય કે જળ કે પછી હવાઈ ઉડાનો; અર્થ (નાણાં ) એ જ એક માત્ર અર્થ, અર્થ એ જ શસ્ત્ર અને અર્થ એ જ શાસ્ત્ર. કારણ કે લક્ષ્મી એ જ સિદ્ધિ અને સમૃધ્ધિની કારક છે, લક્ષ્મી એ જ સંસારના દુઃખોની મારક છે અને લક્ષ્મી એ જ ભવસાગરની તારક છે તેવું સામાન્ય જ્ઞાન સહુના મનમાં પણ છે અને વ્યવહારમાં પણ. માતા લક્ષ્મીની કૃપા એ વૈદિક સંસ્કૃતિનો પણ સૂર છે. તેથી જ દિપાવલીના શુભ પર્વની શરૂઆતમાં જ આવે ધનતેરસ, અશ્વિન માસની કૃષ્ણ પક્ષની તેરસ. પણ લક્ષ્મીનો ચમકાર કોઈ પણ અંધકારને હરી લેવાની શક્તિ ધરાવે છે અને તેથી જ પ્રતિવર્ષ લક્ષ્મીપૂજનથી આ ઉત્સવ હર્ષભેર ઉજવાય છે.

ભારત એ સનાતન સંસ્કૃતિનો દેશ છે. સાંસ્કૃતિક વિચારધારા એ સદીઓથી દેશનો પ્રાણ રહી છે. સોનાની લંકા હોય કે દ્વારિકા કે સોમનાથનું મંદિર બધી જ કથાઓમાં ક્યાંક સમૃધ્ધિ કે ખજાનાનો સંદર્ભ છે અને આ ખજાનાની શોધમાં અને પછી તેજાનાની શોધમાં વિદેશીઓ ભારત આવતા રહ્યા છે. આ સાંસ્કૃતિક વારસો આપણા તહેવારો કે ઉત્સવોમાં પણ ઝળકે છે. હર દિપાવલી એટલે કે અંધકારમાં પણ દીપના પ્રાગટ્યથી પ્રકાશનો ધ્વનિ અહીં ઉત્સવ બને છે જેની શરૂઆત થાય છે ધનતેરસથી. ધનતેરસ એટલે ધન, ધાન્ય અને આરોગ્યની પ્રાપ્તિ અર્થે માતા લક્ષ્મી અને ધનવંતરીનું પૂજન. લક્ષ્મીજીનું અને ઔષધોના કુંભ સાથે ધનવંતરીનું પ્રાગટ્ય સમુદ્રમંથન સમયે થયેલું એવી વૈદિક કથા છે. તેથી જ ધનવંતરી અને લક્ષ્મીના પૂજનથી શરૂ થતી ધનતેરસ એટલે દૈવી શક્તિના એવા આશીર્વાદ જ્યાં તન, મન, ધન અને આરોગ્યથી સમૃધ્ધ માનવી કલ્યાણ ઝંખે.

ધનતેરસના દિવસે ધનની પૂજા થાય. માતા મહાલક્ષ્મી પ્રસન્ન થાય તેવી કામના અને પ્રાર્થના સાથે લક્ષ્મીજીના પગલાંની રંગોળી અને દીપના પ્રાગટ્ય સાથે લક્ષ્મીપૂજન કરી પંચામૃત અને પ્રસાદનો પરમ આનંદ સહુ ઉઠાવે છે ત્યારે પ્રશ્ન થાય કે લક્ષ્મી એટલે શું? હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં માનવને સમૃધ્ધ બનાવતા લક્ષ્મીના આઠ વિભિન્ન સ્વરૂપોની વાત છે. આ અષ્ટ લક્ષ્મી એટલે…
1.આદિલક્ષ્મી, જે જીવન અને મૃત્યુના ફેરામાંથી મુક્તિ અપાવે છે.
2. ધન લક્ષ્મી, જે મનોબળ, શક્તિ, નિશ્ચય અને હિંમત સાથે સંકળાયેલ છે. જે સખત પરિશ્રમ કરે તેને ધન, વૈભવ અને સંપત્તિ આપે છે.
3. ધાન્ય લક્ષ્મી, જેની કૃપાથી ધાન્ય કે અન્ન મળે છે. સાથે જરૂરતમંદોને ભોજન કરાવવાનો મહિમા પણ છે. ધન હોય પણ ધાન્ય ન હોય તો શરીર કે મનની સુખશાંતિ ન હોય.
4. ગજ લક્ષ્મી, જે વાહન સાથે સંકળાયેલ છે તથા સત્તા અને સ્વામિત્વ પ્રદાન કરે છે.
5. સંતાન લક્ષ્મી, જે બાળકના માટે રક્ષણાત્મક માતાની વાત્સલ્યતા દર્શાવે છે.
6. વીર લક્ષ્મી, જે બહાદુરી અને વીરતા સાથે સંકળાયેલ છે. ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના પથ પર આવતા વિઘ્નો સામે લડવાની શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
7. વિદ્યા લક્ષ્મી, જે જ્ઞાન સ્વરૂપ છે અને ભીતરના ખજાનાને ખોલી આપે છે.
8. વિજય લક્ષ્મી, જે આશા અને અપેક્ષા જગાવી વિજય અને સફળતા પ્રદાન કરે છે.

હવે જોઈએ આજના યુગમાં ધન એટલે શું?
આજે આખી દુનિયામાં આપણાં જીવન વ્યવહારમાં સૌથી વધુ મહત્વનું સ્થાન ધન કે નાણાંનું છે. છતાં જો કોઈ એમ કહે કે ધન એટલે માત્ર પૈસા કે નાણાં, તો એ ખોટું છે. નાણાં જીવન માટે ખૂબ જરૂરી છે. તેમ જ નાણાંના જોર પર કામ સરળતાથી કરવી શકાય છે તે માટે કોઈ બેમત નથી. પરંતુ, ફક્ત નાણાં એ જ સાચું ધન નથી. સાચું ધન છે –
સમય
સ્વાસ્થ્ય
સંતોષ
વિદ્યા/જ્ઞાન
ભક્તિ.

નાણાં જો વેડફાય, ખોવાય કે ચોરાઈ જાય તો પાછા મેળવી શકાય છે. પણ સમય એ એવું ધન છે જો વેડફવામાં આવે તો પાછું મેળવી શકાતું નથી. માટે સમયનો આદર કરતાં શીખીએ જેથી પસ્તાવાનો વખત ન આવે. વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં જે ભણે નહીં, યુવાવસ્થામાં જે કારકિર્દી ન બનાવે તેની વૃદ્ધાવસ્થા ક્યાંથી સારી જાય? એક વાર સમય ચૂકયા તો જીવન એ મોકો ફરી નથી આપતું. પણ જે સમયના ધનનો સદુપયોગ કરે છે, તે જરૂર સફળતાને વરે છે.

ઓછાવત્તા અંશે પૈસાની માયામાં સૌ બંધાયેલા છે. પણ કેટલાક લોકો નાણાં કમાવામાં બધું ભૂલી જાય છે. પરિણામે નાણાં તો મળે છે પણ સ્વાસ્થ્યના ભોગે. જે નાણાં પ્રાપ્ત કરવા સ્વાસ્થ્ય ગુમાવ્યું તે ભોગવવાનો કોઈ આનંદ રહેતો નથી. એ નાણાં બીમારી પાછળ વપરાય છે. ‘ પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા’ એ સમજીને જે કામ કરે છે તે સ્વાસ્થ્યનું ધન ભોગવી શકે છે. આરોગ્યનું મહત્વ શું છે તે કોઈને કોરોના કાળ પછી સમજાવવું પડે તેમ નથી કારણ કે બહુરાષ્ટ્રીય કંપની હોય કે ઊડતાં વિમાનો જ્યારે આરોગ્યના પ્રશ્ને ઊભાં રહી જાય, હરદમ દોડતી ઔદ્યોગિક અને આર્થિક તાકાત લાચારી અનુભવે અને ટુરિઝમની દુનિયા સત્કારના સ્થાને ચિત્કાર અનુભવતી થાય ત્યારે સહુને સમજાય કે આરોગ્ય વિનાની સિદ્ધિ અને સમૃધ્ધિ નિરર્થક છે.

રોકેટની ગતિએ દોડતી એકવીસમી સદીમાં ઉપભોક્તાવાદ પૂરા સમાજને ગ્રસી રહ્યો છે. સંતોષ નામનું સુખ નામશેષ થયું છે. લાવ લાવ અને વધુ ને વધુ ભેગું કરવાની એક હોડ લાગી છે. કેટલાક લોકો માટે ધન એ સાધન નહિ પણ લક્ષ્ય બની ગયું છે. ત્યારે સંતોષનું ધન બહુ ઓછાં લોકો પાસે જોવા મળે છે. જે લોકો સંતોષની વાત કરતાં હોય તેમનું પણ આચરણ કંઇક જુદું જ કહેતું હોય છે. ‘સંતોષી નર સદા સુખી.’

નાણાં વધુ હોય તો ચોરાઈ જવાનો ડર સ્વાભાવિક જ રહે છે. પરંતુ જેની પાસે વિદ્યા કે જ્ઞાનરૂપી ધન છે તેને ચોરી શકાતું નથી. નાણાં એવું ધન છે જે આપવાથી કે વહેંચવાથી ઘટે છે. જ્યારે જ્ઞાન એવું ધન છે જે વહેંચો એટલું વધે છે.

મીરાં એવું ગાય કે ‘પાયો જી મૈંને રામ રતન ધન પાયો. ‘ તો ભક્તિરૂપી ધન તો સૌથી શિરમોર છે. જેને આ ધન પ્રાપ્ત થાય તે સુખ કે દુઃખ, ગરીબી કે અમીરીથી પર થઈ જાય છે.

આ તમામ પ્રકારના ધન પ્રાપ્ત કરવા હોય તો જરૂર છે પ્રયત્ન, સંકલ્પ અને ઉત્સાહની. કેટલાક લોકોમાં સંકલ્પ, ઉત્સાહનો અભાવ હોય છે. તેઓ દારિદ્રયને નસીબનો અભિશાપ માની ગરીબી ઓઢી લે છે. એવા લોકો ક્યારેય ધન પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી. આથી વિરુદ્ધ જે વ્યક્તિ હતાશા અને લાચારીને ફગાવી દે છે, આળસ,અસમર્થતા અને નિષ્ક્રિયતાને હટાવી મનને સંપન્નતાની કલ્પનાથી ભરી દે છે એ જરૂર ધન પ્રાપ્ત કરવા સક્ષમ બને છે. ઈતિહાસ પણ આવા લોકોની સફળતાની નોંધ લે છે. આ ધનતેરસ પર સહુ સર્વ પ્રકારે ધનવાન બને તેવી શુભેચ્છાઓ.

રીટા જાની
29/10/21

4 thoughts on “સ્પંદન-41

  1. હવે જોઈએ આજના યુગમાં ધન એટલે શું?
    આજે આખી દુનિયામાં આપણાં જીવન વ્યવહારમાં સૌથી વધુ મહત્વનું સ્થાન ધન કે નાણાંનું છે. છતાં જો કોઈ એમ કહે કે ધન એટલે માત્ર પૈસા કે નાણાં, તો એ ખોટું છે. નાણાં જીવન માટે ખૂબ જરૂરી છે. તેમ જ નાણાંના જોર પર કામ સરળતાથી કરવી શકાય છે તે માટે કોઈ બેમત નથી. પરંતુ, ફક્ત નાણાં એ જ સાચું ધન નથી. સાચું ધન છે –
    સમય
    સ્વાસ્થ્ય
    સંતોષ
    વિદ્યા/જ્ઞાન
    ભક્તિ.

    ખૂબ જ સાચી વાત કરી..🙏સરસ સ્પંદન 👌

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.