દ્રષ્ટિકોણ 29: પુસ્તક ઉપર પ્રતિબંધ – દર્શના

પુસ્તક પરત્વેનો પ્રશ્ન
મારા, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તરફથી શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર તમારું સ્વાગત છે. થોડા સમય પહેલા આપણે “પુસ્તક ના પ્રભાવ” વિષે વાત કરેલી http://bit.ly/2oV0SsE .  આપણે બ્રોનટે બહેનો ના અંગ્રેજી સાહિત્ય ઉપરના પુસ્તકોની પણ  વાત કરેલી http://bit.ly/2Ttldmy . તે સમયે માત્ર પુરુષો લખતા અને તે સામાજિક ધોરણો ને અવગણીને તે લેખિકા બહેનોએ અદભુત પુસ્તકો લખ્યા છે. આજે પુસ્તક ના પ્રભાવ ને જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી જાણીએ। આજે આપણે “પુસ્તક ઉપર પ્રતિબંધ” “Book Censorship” વિષે વાત કરીએ. ક્યારેક પુસ્તકો લોકોમાં એવી માન્યતા ઉજાગર કરવાની તાકાત ધરાવે છે. તેવી ફ્લિમ પણ બનતી હોય છે.  ફિલ્મ ઉપર ની મારી કોલમ આ લિંક http://bit.ly/2W2Xuez ઉપર મળશે। તો અમુક સામાજિક ધોરણો ની તમે વિરુદ્ધ હો અને તો તેવા પુસ્તકો અથવા ફિલ્મ ઉપર પ્રતિબંધ મુકવો જરૂરી છે કે તેવો પ્રતિબંધ ક્યારેય નહિ મુકવો અને લોકોની સમજણ ઉપર વિશ્વાસ રાખવો? તમારું શું માનવું છે?
મિત્રો આજે ફરી ઇતિહાસ માં ડૂબકી મારીએ।  આ ઘટના બનેલી 1958 માં મોન્ટગોમરી અલાબામા માં. મોન્ટગોમરી અલાબામા કોન્ફેડરેસી ના પારણાં તરીકે ઓળખાય છે. એટલે કે ત્યાં જ કોન્ફેડરેસી ની શરૂઆત થયેલી.  1958 માં આફ્રિકન અમેરિકન વિરોધી લાગણીઓ જોરદાર હતી. અને આ  બાજુ તેમને સમાન હક માટે ચળવળ પણ શરુ થઇ ગયેલી. તે સમયે ગાર્થ વિલિયમ્સ નામના લેખક દ્વારા લખાયેલ એક બાળવાર્તા પ્રકાશિત થઇ અને તેનું નામ હતું “સસલાના લગ્ન”. તે બાળવાર્તામાં ઘણા પશુઓ અને પ્રાણીઓ એકત્રિત થયેલા અને આખરે એક કાળા સસલાના લગ્ન એક ધોળા સસલા સાથે થયા. બસ આવી નાની એવી વાર્તાએ ઉહાપોહ મચાવી દીધો. સ્ટેટ સેનેટર થી લઈને બધાજ નેતાઓ મંત્રણા કરવા ભેગા થયા અને આખરે એવો નિર્ણય લેવાયો કે સ્ટેટ લાઈબ્રેરી માંથી તે પુસ્તક હટાવી લેવું. તે પુસ્તક ધોળા અને કાળા રેસ નું મિશ્રણ થવા માટે લોકોને પ્રેરિત કરે છે અને તે કારણસર તે પુસ્તક હટાવી લેવાનો આદેશ અપાયો।
Image result for rabbits weddingતે સમયે સ્ટેટ લાઈબ્રેરીના મુખ્ય સંચાલક એમિલી રીડ કરીને એક બહેન હતા. તેમણે દલીલ કરી કે પુસ્તકો પ્રભાવશાળી યુવા વય માટે શિક્ષણનો મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. યુવા વય ના છોકરા છોકરીઓને બધીજ માહિતી ઉપલબ્ધ થવી જોઈએ જેથી તેઓ પોતાની જાતે પોતાના નિર્ણયો કરી શકે. સેનેટરે તેની દલીલ ના માન્ય રાખી અને આદેશ આપ્યો કે પુસ્તક ને જનરલ સર્ક્યુલેશન માંથી હટાવી દેવું. એમિલી બહેને તેમની વાત માન્ય રાખીને પુસ્તક ને જનરલ સર્ક્યુલેશન માંથી હટાવી અને રિઝર્વ સર્ક્યુલેશન માં મૂકી દીધું જેથી કરીને તે પુસ્તક હંમેશા ઉપલબ્ધ રહે.
આ સત્ય હકીકત નું મુખ્ય બિંદુ શું છે? આ એક સરળ સત્ય હકીકત છે કે જે બતાવે છે કે દરેક ઇતિહાસ માં એવી ઘણી નાની નાની ઘટના બનતી રહે છે જે ઇતિહાસ માં મોટા અક્ષરે લખાયેલ ન હોય પણ સામાન્ય લોકોની તેમાં કસોટી થતી હોય છે.  એમિલી રીડ ને ત્યાંના નેતાઓનો એક નજીવા પુસ્તક બાબતે જબ્બર સામનો કરવો પડેલો. એમીલીબહેન સહેલાઈથી તે પુસ્તકને સર્ક્યુલેશન માં થી હટાવી શકતે. પરંતુ તેમણે કહ્યું કે આ પુસ્તકમાં કોઈના માટે ખરાબ સંકેત હતો નહિ. આ માત્ર નિર્દોષ બાળવાર્તા હતી અને તેને હટાવવાની કોઈજ જરૂર હતી નહિ. એક વર્ષ બાદ લેખક ગાર્થ નો ઇન્ટરવ્યૂ લેવામાં આવેલો. ત્યારે લેખકે કહ્યું કે આ માત્ર બાળવાર્તા હતી અને તેમાં કોઈ છુપાયેલ સંદેશ હતો નહિ અને સફેદ અને કાળી રુવાંટી વાળા પશુઓ તો કાયમ મળતા હોય છે અને પશુની દુનિયા માં તેવો કોઈ બાધ નથી.
પણ શું લેખક નો ગૂઢ હેતુ હોઈ શકે, રેસ મિશ્રણ અપનાવવા માટે લોકોને પ્રેરિત કરવા માટેનો? તમને શું લાગે છે? આજ વાર્તા જો ભારત માં લખાણી હોય અને તેમાં એક સસલું એક ધર્મ માં માનતું હોય જેમાં તે મૂર્તિઓની પૂજા કરતુ હોય અને બીજું સસલું નીચે ચટાઈ ઉપર ગોઠણ ટેકવી આકાશ તરફ આગળના પંજા ઉઠાવી ખુદા પાસે દુઆ માંગતું હોય તો શું તે વાર્તા ઉપર ભારતમાં પ્રતિબંધ મુકવો જોઈએ કે ચાલવા દેવી જોઈએ? અથવા એક સસલો હોય અને સસલી ની જગ્યાએ બીજો પણ સસલો હોય તો તે ચોપડી ઉપર પ્રતિબંધ મુકવો જોઈએ કે તેવી બાળવાર્તા ને સર્ક્યુલેશન માં રાખવી જોઈએ? તમારું શું માનવું છે?
આજના નિબંધ માં જવાબ નથી, માત્ર પ્રશ્ન છે. મન થાય તો તમારો મત જણાવશો.

દ્રષ્ટિકોણ 28: પ્રેમ ને બંધન નહિ બનાવો – દર્શના

મિત્રો શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર તમારું સ્વાગત। આજે જીવનસાથી દિવસે (spousal day) ચાલો થોડી પ્રેમ ની વાતો કરીએ। પહેલા તો એવું ખરું કે દંપતી હોય, જીવનસાથી હોય તો પ્રેમ હોય જ, કે એવું જરૂરી નહિ? પહેલાની કોલમ માં ભૌતિક પ્રેમ વિષે લખેલ કાવ્ય આ લિંક ઉપર જોવા મળશે. – http://bit.ly/2x3YbJ3 

જીવનસાથી વિષે તો ઘણું કહેવાયું છે, લખાયું છે અને દંપતી હંમેશા જોક્સ ના વિષય પણ બનતા હોય છે.

મને ગમતા વાક્યો અહીં લખું છું.
* આપણા સ્પાઉસ આપણી મુસાફરી નું ગંતવ્ય નહિ, પણ સાથી છે
* સરસ સંબંધોમાં પતિ-પત્ની એકબીજા ની પસંદ અને અવકાશ નું ધ્યાન રાખે છે અને એક બીજાના હેતુઓ અને ધ્યેય ને આગળ ધપાવે છે અને તેને પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરે છે.
* આદર્શ પતિ તેની પત્નીએ નહિ ઉચ્ચારેલ દરેક શબ્દો સમજી શકે છે.
(ખબર નહિ કેમ પણ પત્ની ને જ સમજવી હંમેશા મુશ્કેલ હોય છે, પતિ ને સમજવાની વાતો ભાગ્યેજ જોવા મળે છે. કેમ સ્ત્રીઓને સમજવી મુશ્કેલ છે?)

શું દરેક જીવનસાથી, આત્માસાથી (સૉઉલમેટ) soulmate હોય છે?

મેં એવું વાંચ્યું કે
* “જીવનસાથી એ છે જેની સાથે તમે જિંદગી ગુજરી શકો છો અને આત્મસાથી એ છે જેના વગર તમે જિંદગી ગુજરી શકતા નથી”.
એવું પણ વાંચેલ કે “જીવનસાથી નો સબંધ કેળવી શકાય છે પણ આત્માસાથી નો સબંધ નસીબ માં લખાયેલ પૂર્વનિર્ધારિત સબંધ છે”.

વાચકો શું માને છે?

એક નાની વાત કહું છું. રોન ઓવેન અને રૂથ હોલ્ટ મળ્યા ત્યારે તેમની ઉમર હતી 18 વર્ષ। એક વર્ષ આ પ્રેમી પંખીડાએ સાથે ગુજાર્યું। તે પછી તેમની કેરીઅર વિષે વિચારતા રોને નિર્ણય કર્યો કે તે સંગીત અને નૃત્ય માં આગળ કેળવણી ધારણ કરીએ ને જાહેર માં પરફોર્મન્સ આપવાની ઈચ્છા ધરાવતો હોવાથી તેણે બીજા મોટા શહેર માં સ્થાયી થવાની જરૂર હતી. તેણે રૂથ પાસેથી વિદાય લીધી અને બીજા શહેર માં ચાલ્યો ગયો. તે વખતે ટેક્નોલોજી ની સુવિધા, સેલ ફોન અને ફેસબૂક તો હતા નહિ અને ધીમે ધીમે તેમની વચ્ચેના વાર્તાલાપ નો અંત આવ્યો। તે પછી રૂથ ના લગ્ન થયા અને રોને પણ લગ્ન કર્યા। સમય જતા બંનેએ તેમના જીવનસાથી ખોયા અને બંને એકલા રહેતા હતા. એક દિવસ રૂથ ની બહેને તેને આવીને કહ્યું કે રોન કરીને એક વ્યક્તિ તેની સામેના ફ્લેટ માં રહેવા આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર ની 2018 ની સાલ માં જયારે રૂથ ની બહેને આ માણસ નું વર્ણન કર્યું ત્યારે રૂથ ના મન માં કોઈજ શક ન રહ્યો કે બરોબર 60 વર્ષ પહેલા તેને જેની સાથે પ્રેમ હતો તે જ છે આ રોન. રૂથ તેના ઘરે પહોંચી ગઈ. અને આ વાત આગળ ચલાવતા કહું છું કે આવતા એક બે મહિના માં આ 80+ વર્ષના રૂથ અને રોન ના લગ્ન થવાના છે. રોન ક્યે છે કે આટલો સુખી હું મારી જિંદગી માં ક્યારેય હતો નહિ.  

રાધા તો ક્રષ્ણ ની જીવનસાથી હતી પણ મીરા કોણ હતી? શું તે આત્માસાથી હોઈ શકે? મારી જ એક અમેરિકન સહેલી ની વાત પણ કરું છું. તેને કોઈની જોડે પ્રેમ હતો અને પ્રેમ ના પ્રતીક રૂપે તેમને એક દીકરી પણ જન્મી। પણ કૈક કારણસર તે બંને જુદા થઇ ગયા અને ખાસ કોન્ટેક્ટ માં રહ્યા નહિ. આ બહેને તેમની દીકરી મોટી કરી અને કોલેજ પુરી કરાવી। અચાનક કોઈએ મારી સહેલી માટે બ્લાઇન્ડ ડેટ ગોઠવી અને પહોંચી તો તેને જેની સાથે પ્રેમ થયેલો તે જ હતો. ફરી તેઓ મળતા રહ્યા અને હવે તો ઘણા વર્ષોથી તેમના લગ્ન પણ થઇ ગયા છે.

શું એવું બની શકે કે જીવનસાથી બન્યા હોય કે નહિ પણ અમુક લોકો વચ્ચે આત્માસાથી (soulmate) નું જોડાણ હોય? કે તેમનો સબંધ પૂર્વનિર્ધારિત, તેમના નસીબ માં લખાયેલ હોય? તમારું શું માનવું છે?

અને બાકી તો બધા ને આત્માસાથી હાસિલ થાય કે ન થાય પણ ઘણા ને જીવનસાથી નો સહારો તો મળે જ છે. અને તેની સાથે વિતાવવાની પળોને અતિ મધુર બનાવવાની કોશિશ આપણે કરી શકીએ….

અરેબિક કવિ ખલિલ જિબ્રાને થોડી  વાતો તેમના મશહૂર કાવ્યો માં કહી છે. તેના થોડા સુંદર વાક્યો નો અનુવાદ નીચે મુકેલ છે. (To see more of his poems and quotes, google Khalil Gibran).

“તમારા સબંધ માં વચ્ચે થોડી જગ્યા રાખો કે સ્વર્ગ નો પવન તમારી વચ્ચે નૃત્ય કરી શકે. એકબીજાને પ્રેમ કરો, પરંતુ પ્રેમ ને બંધન નહિ બનાવો। પ્રેમને અપેક્ષાઓના બંધન માં જકડી નહિ દ્યો. પ્રેમ ને બંધન માં જકડવાની બદલે તમારા આત્માના બે કિનારા વચ્ચે તમારા પ્રેમ ને વહેતા દરિયા જેવો રહેવા દ્યો। સાથે સંગીત બનાવો, ન્રત્ય કરો પણ તમારા જીવનસાથી ને ક્યારેક એકલતા પણ માણવા દ્યો। જેમ સિતાર ના તાર એક સાથે સંગીત બનાવે છે પણ એક એક છુટ્ટો તાર  છે તેમ. એકમેકને તમારું હૃદય આપો પણ સોંપી નહિ દ્યો કેમકે જિંદગી ને જ તે અધિકાર છે. જોડે ઉભા રહો પણ એકદમ નજીક નહિ. એકમેક ને ઉગવાની, પાંગરવાની જગા રહેવા દ્યો”.

જીવનસાથી પાસેથી અપેક્ષા રાખ્યા વગર જીવી શકાય? તે તો તમારા અનુભવ ઉપરથી તમે કહેશો તો જ ખબર પડશે :).

દ્રષ્ટિકોણ 27: ફિલ્મ આપણી અપેક્ષા અને દ્રષ્ટિકોણ ફેરવી શકે છે – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક ની દ્રષિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ કોલમમાં આપણે જુદા જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે પોપકોર્ન દિવસ મનાઈ રહ્યો છે ત્યારે ચાલો આપણે ચલચિત્રો, સિનેમા, મુવીઝ, ફિલ્મ્સ, અભિનય ઉપર થોડી વાતો કરીએ.
તમને આ ડાયલોગ યાદ છે? ક્યા પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? ગુજરાતી માં અનુવાદ કર્યો છે એટલે તમારા મગજ ને થોડું કસવું પડશે.
જે રસ્તા ઉપર તું ચાલી રહ્યો છે તેનો અંજામ ખરાબ પણ હોઈ શકે.
જાણું છું. પણ તમે જે રસ્તા ઉપર ચાલી રહ્યા છો તેનો અંજામ તો ખરાબ જ છે, ભાઈ.
રવિ, હું તો મારી બાજી રમી ચુક્યો છું. હવે હારું કે જીતુ. પણ તારી પાસે તો હજી સમય છે.
પણ, મારા સિદ્ધાંત……..
શું કામના છે તારા એ સિદ્ધાંત? તેને મસળીને રોટલી નથી બનાવી શકાતી? શું આપ્યું છે તારા સિદ્ધાંતોએ, શું છે આજે તારી પાસે?
હવે તેનો જવાબ તો તમે કદાચ ઊંઘ માં પણ બોલી શકશો. ખરું ને? ક્યુ મશહૂર હિન્દી પિક્ચર યાદ આવે છે? કદાચ તમે પણ મારી જેમ વર્ષો પહેલા આ પિક્ચર જોઈને રડી રડી ને લાલ આંખ લઈને થીએટર માં થી શરમાઈ ને બહાર નીકળ્યા હશો.
અને આ ક્યા હિન્દી પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? – પહેલા હું એકલો હતો અને હવે બિલકુલ એકલો છું.
અને આ? – કેટલા મર્દ હતા?
અને આ? – ડોન ને મારવો મુશ્કેલ જ નહિ, અસંભવ છે
અને આ? – શેરે ખાન કાળો ધંધો કરે છે, પણ ઈમાનદારી થી
અને આ? – મોટા મોટા દેશોમાં આવી નાની નાની વાતો હોતી રહે છે
અને આ? – બધું સારું છે, ભાઈ બધું સારું છે………
અને આ? આમાં તો શબ્દો વાંચીને જ અભિનેતા ના અવાજ નો પડઘો તમારા કાન માં ગુંજતો હશે. – પુષ્પા, મને આંસુ પસંદ નથી. એને લૂછી નાખ.
અને આ? – એક ચુંટકી સિંદૂર ની કિંમત તમે શું જાણો, રમેશ બાબુ?
થોડું વધુ અઘરું? આ? – તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ મળતી રહે છે. પણ ઇન્સાફ નથી મળતો, માઇ લોર્ડ, મળે છે તો માત્ર તારીખ………
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લો… – બાબુ ______ જિંદગી મોટી હોવી હોઈએ, લાંબી નહિ.
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લ્યો… – મારુ નામ _____ છે અને હું ટેરોરિસ્ટ નથી.
અને આ? – એનો તો ને, બેડ લક જ ખરાબ છે.
અને આ?  – રાહુલ, નામ તો સાંભળ્યું જ હશે.
અને આ મસ્ત ફિલ્મ કઈ છે?- ટેંશન લેવાનું નહિ, માત્ર દેવાનું
અને આ? – તમે કન્વિન્સ થઇ ગયા કે હું વધારે બોલું?
Image result for bollywood moviesથયા કન્વિન્સ? રાત્રે ચાવી મૂકીને સવારે ગોતાગોત અને ધાંધલ ધમાલ કે ચાવી મળતી નથી. આટલું કેમ યાદ નથી રહેતું અને આટલા પિક્ચર ના ડાયલોગ ભાષા બદલીને મુક્યા તો પણ ઓળખાય જાય છે? પિક્ચર માં એવો શું જાદુ છે કે આપણને તેની સ્ટોરી, તેના ડાયલોગ, તેના અભિનેતા અને અભિનેત્રી યાદ રહી જાય છે? તેમાં એવો શું જાદુ છે કે બે કે ત્રણ કલાક ના સમય માં એક પિક્ચર આપણી સંવેદના ને ફમ્ફોળીને ફદરબદર અસતનસત કરી નાખે છે? માફ કરશો, પણ તેવા નવીન અનુભવ માટે નવા શબ્દો વાપરવા પડે :).
ફિલ્મ આપણા માનસ ઉપર, આપણા હૃદય ઉપર ઘણી અસર કરે છે. ફિલ્મ, સંવેદના સુધી પહોંચવાનો, લાગણીઓને સ્પર્શ કરવાનો, પ્રેમ કરવાનો, ઘણી વાર રસ્તો ચીંધે છે. ઘણી વાર ઊંડી ચર્ચા વિચારણા થી ન બદલી શકાય તેવી ઝડપતા થી ફિલ્મ લોકોને આંચકો આપીને તેમની અપેક્ષાઓ અને દ્રષ્ટિકોણ ને ફેરવી શકે છે. ફ્રેન્ક કાપ્રાએ કહેલ કે, દુનિયા માં ત્રણ વિશ્વવ્યાપી ભાષા છે, જે બધાજ સમજી શકે છે. તે છે, ગણિત, સંગીત અને ફિલ્મ. ફિલ્મ ના માધ્યમ દ્વારા આપણે કલા અને માનવતા ને એક સાથે ઉજવી શકીએ છીએ. હવે તો જેમ કોઈ પણ લખી શકે છે અને પુસ્તક ને પ્રકાશિત કરી શકે છે તેમ જ કોઈ પણ ફિલ્મ પણ બનાવી શકે છે અને તેમાં ટેક્નોલોજી સમજતા હોય તેને પુરી મદદ મળી રહે છે.
ફિલ્મ માં સારી સ્ટોરી અને સારો અભિનય હોવો જરૂરી છે. લેખક જેમ બીજાની વાત કહી શકે છે તે કરતા પણ વધીને સારા અભિનેતા અને અભિનેત્રીઓ બીજાની હકીકત ને પોતાની કરીને બતાવે છે. કોઈ પણ વિષય ને પોતા સિવાય અન્ય ની દ્રષ્ટિ થી લખવાનું અઘરું છે. લખવામાં સૌથી પહેલા બાળકો પોતોની ડાયરી લખતા હોય છે અને લખવામાં ઘણા મોટાઓ પણ પોતાની સંવેદનાઓ અને સ્વંયંના અનુભવો કહેવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પણ લખવામાં પરિપક્વ થયા પછી લેખક બીજાના અનુભવોને પણ ઊંડી સંવેદના થી ઓળખી અને તેને વર્ણવી શકે છે. પોતની વાત કહેતા કહેતા પણ પરિપક્વ લેખક વાચકોમાં બીજા માટે લાગણી ઉભી કરી શકે છે. આત્મકથાના લેખકો ને મૂકીને બીજા લેખકો જો પોતાની વાત થી પર જઈને કોઈના માટે સંવેદના ઉભી કરી જ ન શકે, તો તો તોબા તોબા!  તેમજ પરિપક્વ થયેલ અભિનેતા અન્ય ની સત્ય હકીકત ને જ નહિ પણ કાલ્પનિક વાત ને પણ સત્ય હકીકત નું પહેરણ પહેરાવી શકે છે. સારી અભિનેત્રી કે અભિનેતા અને સારા લેખકો can explore the human soul – માનવ હૃદય ને વલોવીને, નીચવીને, અન્વેષણ કરી શકે છે.  આજે પોપકોર્ન દિવસે ચાલો લઈએ એક બેગ પોપકોર્ન ની અને સારી ફિલ્મ જોવા બેસી જોઈએ. પણ ખરાબ લખાણ અને ખરાબ ફિલ્મ થી બચતા રહેજો — આજ કાલ કોની પાસે સમય છે બગાડવા માટે?
તાજેતર માં તમે કોઈ સરસ ફિલ્મ જોઈ હોય તો જરૂર શેર કરશો. મેં તાજેતર માં બે, ત્રણ  સરસ અંગ્રેજી ફિલ્મ જોઈ તેમના નામ છે “Vice” http://bit.ly/2QRZp6R ,  “The Hate U Give” http://bit.ly/2Fhxrw7 , અને “Journey to her Smile” http://bit.ly/2LxMILU  . તેમની ઉપરની સમીક્ષા (reviews) તેમની સાથે મુકેલા ત્રણ લિંક ઉપર મારા  બ્લોગ http://www.darshanavnadkarni.wordpress.com ઉપર મળશે।

દ્રષ્ટિકોણ 25: પીડાદાયક ઇન્જેક્શન ને નાબૂદ કરતી ટેક્નોલોજી – દર્શના

મિત્રો હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી અને બેઠક તમને આવકારીએ છીએ. દર શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર આપણે જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી અથવા જુદા વિષયો વિષે વાતચીત કરીએ છીએ. તો આજે અમુક મેડિકલ ટેક્નોલોજી વિષે વાત કરીએ.
આપણું આજનું શીર્ષક છે – પીડાદાયક ઇન્જેક્શન ને નાબૂદ કરીને ગોળી દ્વારા દવા પહોંચવાની નવી મેડિકલ ટેક્નોલોજી – રાની
જયારે દવા લેવાની વાત આવે ત્યારે દવા નો ખર્ચો એ દર્દીઓ માટે મોટી વાત હોય છે. પણ એ પછી બીજી મોટી વાત એ છે કે દર્દીઓને પીડાદાયક ઇન્જેક્શન ને બદલે ગોળી લેવાની હોય તો વધુ ફાવે. ખરુંને? પરંતુ ઘણી દવાઓ માત્ર ઇન્જેક્ટિબલ ફોર્મમાં જ આપી શકાય છે. દુનિયાની બેસ્ટ-સેલિંગ દવા, હ્યુમિરા જે સોરાઈયાસીસ જેવા દર્દો માટે લેવાય છે તે હાલમાં ઇન્જેક્ટેબલ ફોર્મમાં જ ઉપલબ્ધ છે. તેમજ ડાયાબિટીસ ના ઉપચાર માટે ઈન્સુલિન નો ઉપયોગ થાય છે તેને પીડાદાયક દૈનિક ઈન્જેક્શન થી જ લેવાય છે. એકોલોગ્લેલી નામના દર્દ ની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સેન્ડોસ્ટેટીન પણ માત્ર ઇન્જેક્શન થી લેવાય છે અને સારવારની શરૂઆતમાં દૈનિક ત્રણ વખત સ્વ-ઇન્જેકશનની જરૂર પડે છે.
આ દવાઓ ગોળીથી શા માટે નથી લઇ શકાતી? હકીકતમાં, પીડાદાયક ઇન્જેક્શનને પીડારહીત ગોળીઓમાં રૂપાંતર કરવા માટે કંપનીઓ દ્વારા હજારો પ્રયાસો અને અબજો ડોલર ખર્ચવામાં આવ્યા છે. પણ તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા છે કારણ કે ઇન્જેક્ટેબલ મોટા પ્રોટીન વાળી દવાઓ લોહી માં પહોંચાડવાની હોય છે પણ મુખ વાટે લેવાથી તે પેટ માં પહોંચતા જ પાચન થઇ જાય છે અને તે લોહી સુધી પહોંચતીજ નથી.
તો તે દવા ને ઇન્જેક્શન ની બદલે ગોળી થી કેમ વહેતા લોહી માં પંહોંચાડવી તેના ઘણા પ્રયોગો થઇ રહ્યા છે. તેમાંનો એક પ્રયોગ છે કે જેને માઇક્રોનીડલ પેચ તરીકે ઓળખાય છે. હમણાં જીઓર્જીઆ ટેક અને એમરી ના વૈજ્ઞાનિકોએ મળીને ફલૂ વેક્સીન માટે તેવું પેચ બનાવ્યું છે. તેમાં બેન્ડ એડ જેવું પેચ લગાવવામાં આવે છે. તે પેચ માં ખુબ મોટી સંખ્યામાં નાની નાની દવાવાળી સોય હોય છે. તે એટલી નાની હોય છે કે તે પીડાદાયક નથી અને અમુક સમયમાં બધી દવા લોહીમાં પહોંચી જાય પછી સોય ઓગળી જાય છે અને પેચ કાઢી નાખી શકાય છે. પણ તે અમુક દવામાં જ કામ કરી શકે.  ખુબ મોટા પ્રોટીન હોય તેને જીણી સોય મારફત લોહી માં પહોંચાડી ન શકાય અને મોટી સોય નો ઉપયોગ થાય તો પાછી તે જ પીડા દર્દીઓને સહન કરવી પડે.
હવે હું એક કંપની જોડે કામ કરું છું તેની વાત કહું. દરેક નવી ટેક્નોલોજીમાં કોઈ નવા દ્રષ્ટિકોણ થી કોઈ સમસ્યા નો ઉકેલ શોધવાનો હોય છે. આ કંપની નું નામ છે રાની.  રાની ની ટેક્નોલોજી એવી છે કે દર્દી ગોળી લ્યે તેની ઉપર એક આવરણ હોય છે જે પેટ માં ગોળી ને ઓગળતા બચાવે છે. પેટ માંથી ગોળી આગળ વધે અને આંતરડામાં પહોંચે ત્યારે આંતરડાના જુદા વાતાવરણમાં ગોળી ઉપરનું આવરણ ઓગળી જાય છે. તે ઓગળી જાય એટલે તેમાંથી ત્રણ નાના નાના ઇન્જેક્શન બહાર આવે છે અને તે આંતરડામાં ભોંકાય છે અને તે વાટે દવા લોહીમાં દાખલ કરી દેવાય છે. આ ટેક્નોલોજીમાં બે ખાસ વાત છે. એક તો એ કે ઇન્જેક્શન ખાંડ નું બનાવેલ છે તેથી તે ભોંકાયા પછી ઓગળી જાય છે અને તેની બીજી કોઈ અસર થતી નથી. બીજું, એ કે આંતરડામાં પીડા ની ઇન્દ્રિયો હોતી નથી અને તેથી ઇન્જેક્શન ભોંકાય ત્યારે વ્યક્તિને કોઈ પીડા કે દર્દ થતું નથી.  તેવું મનાય છે કે રાની કંપની દ્વારા ઘણી દવાઓ ગોળી વડે લઇ શકાશે અને ઇન્જેક્શન ની પીડા માંથી ઘણો છુટકારો મળશે.  પણ હજી તો ઘણા પ્રયોગો થશે, 2-4 વર્ષ તેનો અભ્યાસ થશે અને પછીજ વ્યવસાયિક ધોરણે બહાર પડશે.
તે ગોળી કેવી રીતે પેટ માંથી આંતરડામાં પહોંચે છે અને કેમ ઇન્જેક્શન ભોંકાય છે તે જોવું હોય તો નીચેના વિડિઓ ઉપર લિંક કરીને જરૂર જોશો.  ચાલો આજે કૈક નવું જાણવા મળ્યું ને? તમારા વિચારો જણાવશો.

https://www.youtube.com/watch?v=ZZUncCfwex4 

 

દ્રષ્ટિકોણ 24: “અગત્યનું ગણવાનું” વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાનની સત્ય ઘટના – દર્શના

મિત્રો, હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી અને બેઠક તમને આ ચેનલ ઉપર આવકારીએ છીએ. આ ચેનલ ઉપર આપણે નવા વિષયોને અને ક્યારેક નવા દ્રષ્ટિકોણ થી વિષયોને માણવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ.
આજનું શીર્ષક છે – “અગત્યનું ગણવાનું”
પાછલું વર્ષ પૂરું થવામાં છે અને બે દિવસ માં નવા વર્ષ ની શરૂઆત થશે. ઘણી વાર નવું વર્ષ શરુ થાય ત્યારે લોકો ને નવો નિર્ણય (રિસોલ્યુશન) કરવા માટે પ્રેરણા મળે છે.  પહેલા તો એ વિચારવાનું રહ્યું કે જિંદગી માં શું અગત્યનું છે કે જેને ગ્રહણ કરવાથી આપણે જિંદગી ને ઉચ્ચ સ્તરે લાવી શકીએ. ક્યારેક આપણે વધારે પૈસા કે મોટું ઘર કે નવી ગાડી માટે આશા રાખતા હોઈએ છીએ. પણ સાચું સુખ શામાં છે અને કેવું વર્તન અપનાવવાથી તે પ્રાપ્ત થશે તે આગામી વિચાર પણ જરૂરી છે.   તમને સર્વે વાચકોને નવા વર્ષ ની ખોબો ભરીને શુભેચ્છા ઇચ્છતા હું એક નાની સત્ય ઘટના સંભળાવવા માંગુ છું.
વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાન ઇંગ્લેન્ડ ના ઘણા હવાઈ જહાજ ને જર્મની તોડી પડતું હતું તેથી ઇંગ્લેન્ડે એક વખત તેના વિજ્ઞાનીકો, એન્જીનીઅર, ગણિતશાસ્ત્રી અને આંકડાકીય નિષ્ણાતોને ભેગા કર્યા અને તેમને કહ્યું કે યુદ્ધમાં થી પાછા ફરેલા હવાઈ જહાજ નો અભ્યાસ કરો અને જણાવો કે હવાઈ જહાજ ને મજબૂત બનાવવા માટે ક્યાં બખ્તર સમાન આવરણ લગાવવું। સમય અને ખર્ચ ની મર્યાદા જાળવવાની હતી અને વિમાન ઉપર ખુબ વજન ન વધી જાય માટે નાની જગ્યા ઉપરજ આવરણ લગાવી શકાય તેમ હતું.
આ નિષ્ણાતોએ બારીકાઈથી પાછા ફરેલા વિમાનો નું નિરક્ષણ કર્યું અને નિર્ણય આપ્યો કે મોટા ભાગના વિમાનો ઉપર ગોળીના નિશાન અને ઘોબા વિમાનોની ટેઈલ સેક્શન એટલે કે પાછળના ભાગ ઉપર હતા અને તેને આધારે તે જગ્યા ઉપર આવરણ લગાવવાની જરૂર હતી. અબ્રાહામ વાલ્ડ કરીને એક નિષ્ણાત હતા તેમનું જબરું માન હતું. તેમણે જુદો નિર્ણય આપ્યો.  તેમણે કહ્યું કે આવરણ એન્જિન ના ભાગ ઉપર લગાવવું જોઈએ. બધા આશ્ચર્યચકિત થઇ તેમની સામે તાકી રહ્યા. પાછા ફરેલા વિમાનોમાંથી બહુ થોડાજ વિમાનો ને એન્જિન ની જગ્યા ઉપર ગોળી લાગેલી હતી. પણ વધુ ફોડ પડતા વાલ્ડ બોલ્યા: આ પાછા ફરેલા વિમાન છે અને તેને જોઈને આપણે કહી શકીએ છીએ કે મૉટે ભાગે ગોળી વિમાનના પાછળના ભાગ ઉપર લાગેલી છે અને ત્યાં આવરણ ની જરૂર છે. પરંતુ જે વિમાનને એન્જિનના ભાગ ઉપર ગોળી લાગી છે તે વિમાન તો પાછા ફરીજ નથી શકતા તેને આપણે ભૂલી જઈએ છીએ. અને મારા મત અનુસાર આપણા મોટા ભાગના વિમાનો પાછા હેમખેમ પરત આવી શકે તેને માટે એન્જિન ના ભાગ ઉપર આવરણ લગાવવાનું અનિવાર્ય છે.
વિલિયમ કેમેરોન નામના મહાનુભાવે કહેલું કે – “ઘણી વખત આપણે જે અગત્યનું નથી તેને ગણતા હોઈએ છીએ અને ઘણી વખત જે અગત્યનું હોય છે તેને ગણતા નથી”.  તમે તેવું જોયું છે? વાલ્ડ કેવી રીતે જોઈ શક્યા જે મોટા મોટા વિજ્ઞાનીકો ના ધ્યાન બહાર રહ્યું?

દ્રષ્ટિકોણ 22: bill of rights (first 5 amendments) – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક ની શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર આવકારું છું. આ કોલમ માં આપણે જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે ડિસેમ્બર 15 ના “બિલ ઓફ રાઇટ્સ” દિવસે, અમેરિકા ના નાગરિક તરીકે આપણા હક વિષે થોડી જાણકારી મેળવીએ.  
આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ શું છે? અમેરિકન કોન્સ્ટિટ્યૂશન ના પહેલા 10 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ને બિલ ઓફ રાઇટ્સ તરીકે ઓળખાય છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ સપ્ટેમ્બર ની 25, 1789 માં પસાર થયેલ અને તે ગવર્મેન્ટ ની શક્તિ ઉપર કાબુ રાખે છે. તે જેમ્સ મેડીસને દાખલ કરેલ અને ત્યાર પછી તેઓ અમેરિકાના 4થા પ્રેસિડેન્ટ બન્યા. પહેલા તેમાં 12 સુધારાઓ હતા અને તેમાંથી 10 પસાર થયા. વર્ષો જતા સુધારાઓ માં વધારો થયો છે અને અત્યારે લગભગ તેમાં 27 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ ને The Rotunda of the National Archives Building in Washington, DC. માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.  
આપણે પહેલા પાંચ સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ઉપર વાત કરીએ.
1) પહેલા સુધારા અનુસાર, કોંગ્રેસ ક્યારેય એક ધર્મ ને અપનાવવાનો કાયદો નહિ બનાવે અને ક્યારેય મુક્ત અભિવ્યક્તિ ઉપર પ્રતિબંધ નહિ મૂકે. આ સુધારો લોકોને મુક્તપણે બોલવા ઉપર અને અખબાર માં તેમના અભિપ્રાય પ્રકાશિત કરવા માટે નો અને ગવર્નમેન્ટ તરફ ની ફરિયાદ દર્શાવવાનો હક અદા કરે છે.
2) સુધારા 2 અનુસાર લોકોને પોતાનો બચાવ કરવા માટે અને પોતાના સ્ટેટ ને સુરક્ષિત રાખવા માટે, શસ્ત્ર રાખવાનો હક છે અને તે ક્યારેય છીનવી લેવામાં આવશે નહિ. આ સુધારા અનુસાર આપણે પિસ્તોલ ને બિલકુલ હટાવી શકીએ નહિ. અને સુધારાને બદલવાનું કાર્ય ખુબજ મુશ્કેલ છે. પણ તે સુધારા નો આદર કરીને પણ બીજા સુધારા લાવી શકીએ. જેમ કે આ અમેન્ડમેન્ટ દાખલ કર્યું તે સમયે ઓટોમેટિક રાઇફલ હતી નહિ. તે આ સમય ની નવીનતા છે જે ખોટા લોકોના હાથ માં આવે તો તેનાથી મિનિટો માં કેટલાય ને તેઓ મોત ને ઘાટ ઉતારી શકે છે અને અસમર્થ ઇજા પહોંચાડી શકે છે. તેમજ પિસ્તોલ માટે અરજી કરનારાઓ માટે વેઇટિંગ પીરીઅડ (જેથી તેઓ લાગણી ના ઉશ્કેરાટ માં અજુગતું પગલું ન લઇ શકે) અને પૃષ્ઠભૂમિ તપાસ (background checks), જેથી કોઈ વ્યક્તિ એ ભૂતકાળ માં અજુગતું કાર્ય અથવા બોલવાનું કર્યું હોય તેમને પિસ્તોલ થી દૂર રાખી શકાય, જેવા કાયદાઓ લાવાની જરૂર છે તેવું ઘણા અમેરિકનો માને છે.
3) સુધારા 3 અનુસાર, કોઈ પણ સૈનિક ને ક્યારેય કોઈના ખાનગી ઘર માં રાખવા માટે સરકાર દબાણ નહિ કરી શકે.  આ સુધારો ક્યારેય ચર્ચાસ્પદ બન્યો નથી અને બધાએ તેને તુરંત સ્વીકારી લીધો છે. તેનું કારણ? 1765 માં બ્રિટને એવો કાયદો પસાર કરેલ જેને લીધે સરકાર જયારે ઈચ્છે ત્યારે કોઈ પણ નાગરિક ને તેના ઘરમાં સૈનિક ને રાખવાનું દબાણ કરી શકે. આ કાયદો અમેરિકા ના બ્રિટન સામેના બળવા નું એક મુખ્ય કારણ હતું.
4) આ સુધારો લોકોને સરકારના ગેરવાજબી શોધ અને હુમલામાંથી રક્ષણ આપે છે. આ સુધારા અનુસાર લોકોને પોતાના ઘર માં સુરક્ષિત રહેવાનો હક છે. સરકાર કોઈ કારણ વગર કોઈના ઘર માં ધાડ પાડી શકે નહિ. કોઈના ઘર માં દાખલ થવા માટે અને કોઈના ખાનગી ઘર ની તપાસ કરવા માટે સરકાર પાસે વૉરંટ હોવો જોઈએ અને તેની મહત્વતા કોર્ટ માં પુરવાર કરી શકે ત્યારેજ સરકાર ને તેવો હક મળે.
એક વખત હું ભારત માં મારા કુટુંબ જોડે ઇન્સ્પેક્ટર નો શો જોતી હતી. તેમાં આવ્યું કે ઇન્સ્પેક્ટર ને કોઈ માણસ ઉપર શક હતો તેની જોડે વાત કરવા તેના અનુયાયી ને લઈને તેઓ શક હતા તે માણસ ની ઘરે ગયા. ત્યાં ઇન્સ્પેક્ટર ના અનુયાયીએ તેમને તાળું જોઈને કહ્યું, “सर यहाँ पे तो ताला लगा है. इंस्पेक्टर: चलो इसको तोड़ देते है”. તોડ્યા પછી….   “सर, यहाँ तो बहोत सारी इन्फॉर्मेशन है”. इंस्पेक्टर: “चलो प्रूफ मिल गया अब उसको अरेस्ट करने की कोशिश करते है”. સુધાર 4 અનુસાર અમેરિકામાં તેવી રીતે મેળવેલ પ્રુફ ની કૈજ વેલ્યુ નથી. (જોકે હું માનું છું ત્યાં સુધી ભારત માં પણ તેવો જ કાયદો છે. મેં મારી સાથે ટીવી જોઈ રહેલા ને કહ્યું કે આ તો ખોટું છે. તો મને બધા કહે કે તેમાં ખોટું વળી શું, જો પુરાવો મળી ગયો ને).
આપણે જાણીએ છીએ કે એક વખતના ટ્રમ્પ ના વકીલ માઈકલ કોહેન ના ઘરે અને ઓફિસ માં FBI એ ધાડ પાડેલી. તે ધાડ પાડવા માટે પહેલા સરકારી વકીલ, મલરે ખુબ મહેનત કરી અને સાબિતી મેળવી અને કોર્ટ માં પુરવાર કર્યું કે ત્યાં ધાડ પાડી અને બાકીની સાબિતી મેળવવી જરૂરી છે અને કોર્ટે તેને તે પછી જ કોહેન ના ઘરે ધાડ પાડવાની પરવાનગી આપી અને મલરે ખાસ વૉરંટ મેળવ્યું.  જો સરકાર કોર્ટ ની પરવાનગી વગર ધાડ પડે તો તેને જે સાબિતી મળે તેને કોર્ટ અવગણે. તેમજ પ્રેસિડેન્ટ ઓબામાએ ટ્રમ્પ ના કેમ્પેઇન ના વડા પોલ માનફોર્ટ ઉપર ફાઇસા વૉરંટ કાઢેલો તે પણ કોર્ટ માં પુરવાર કરીને જ મળેલ। 
5) આ સુધારા અનુસાર, લોકોને પોતાની જાન, સ્વતંત્રતા અને સંપત્તિ ને સુરક્ષિત રાખવાનો હક છે. તેના પ્રમાણે, કોઈ પણ ગુના ને સ્વીકારવા સરકાર કોઈના ઉપર દબાણ કરી શકે નહિ, સિવાય કે તે મામલો પબ્લિક ડેન્જર ને લાગતો હોય. સરકાર કોઈને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે જેઈલ માં પુરી રાખી શકે નહિ અને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે કોઈની સંપત્તિ ઉપર હક જમાવી શકે નહિ.
અમેરિકા અને ભારત બંને ખુબ મોટા દેશ છે; એક દેશ ભૂગોળ ની દ્રષ્ટિએ માપ માં અતિ મોટો છે અને બીજો લોકો ની સંખ્યા ને લીધે અતિ મોટો દેશ છે. એવા દેશ માં લોકશાહી સતત ટકાવી રાખવી તે જેવી તેવી વાત નથી.  આ બંને દેશો માં સતત અને ટકી રહેલ લોકશાહીનું રહસ્ય મારા મત અનુસાર બે ચીજો માં સમાયેલ છે. 1) બંને દેશો માં સ્થાપના દરમ્યાન જે વ્યક્તિઓ હતા તેઓ એકદમ દેશભક્ત વ્યક્તિઓ હતા. 2) બંને દેશો ની સ્થાપના ખુબજ વિચારશીલ દસ્તાવેજ “કોન્સ્ટિટ્યૂશન” વડે કરવામાં આવી છે. બંને દેશો ના નિર્માણ સમયે અપનાવેલ બંધારણ અદ્ભુત અને ખુબ ફોરવર્ડ લૂકિંગ અને visionary દસ્તાવેજ છે. જો તમે Washington D.C. નો પ્રવાસ કરો તો માત્ર ત્યાંના બિલ્ડીંગ જોઈને નહિ આવતા પણ તેના ઉપર જરૂર થોડી જાણકારી મેળવજો અને ઘણી ઇમારતો ઉપર કોતરેલ લખાણ ને જરૂર વાંચવાની કોશિશ કરજો। પ્રવાસ નો તમારો આનંદ વધશે અને તમારી જાણકારી માં વધારો પણ થશે.

દ્રષ્ટિકોણ 21: વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાન જર્મન કપ્તાનની માનવતા – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક માં, દ્રષ્ટિકોણ ની કોલમ ઉપર આવકારું છું. આજે ઇમિગ્રેશન અને રેફયુજીસ ઉપર ઘણી ચર્ચા થઇ રહી છે તો આપણે આજે ડિસેમ્બર 7 ના પર્લ હાર્બર હુમલાના દિવસે, ઇતિહાસ માં એક ડૂબકી મારીએ। 
વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાન હિટલર જેવા દાનવ પેદા થયા અને ઘણા દેશો અને ઘણા લોકો માનવતાને ભૂલી ગયા. ડિસેમ્બર 7 ની વહેલી સવારે, 7:55 વાગે, 1941 માં જાપાન ના ઇમ્પિરિઅલ આર્મી એ અમેરિકા ના પર્લ હાર્બર ના નેવલ બેસ ઉપર હુમલો કર્યો અને 18 અમેરિકન શિપ અને 188 વિમાનો નો નાશ કર્યો।  2300 અમેરિકન આ હુમલા માં માર્યા ગયા અને આ હુમલા ને લીધે અમેરિકા એ પુરી રીતે વિશ્વયુદ્ધ માં પ્રવેશ કર્યો.  જો જાપાને અમેરિકા ઉપર તે હુમલો ન કર્યો હોત તો યુદ્ધ કઈ દિશા તરફ વળાટ તે કહેવું મુશ્કેલ છે. જો જાપાને હુમલો ન કર્યો હોત તો અમેરિકા યુદ્ધ માં થી બહાર રહેત તો જર્મની અને જાપાન ને લાભ મળી જાત અને તે પછી અમેરિકા યુદ્ધમાં પ્રવેશ કરત તો પણ તેમને કદાચ હરાવી ન શકત. પણ જાપાન ના પર્લ હાર્બર ના હુમલા ને લીધે અમેરિકા એ યુદ્ધ માં પ્રવેશ તો કર્યો પણ પછી જાપાન ના હિરોશિમા અને નાગાસાકી માં ન્યુક્લિઅર હથિયાર નાખ્યા જેને લીધે લાખો નિર્દોષ લોકો મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા તે પણ અજુગતું થયું. યુદ્ધ માં મોટી હાર તો માનવતાની જ થાય છે. આજે તે યુદ્ધ ના અંત ની નહિ પણ શરૂઆત ની એક વાત કરીએ.
1939 ના સમય ની વાત છે. જર્મની એ જુઇશ લોકો ઉપર દબાવ ચાલુ કરી દીધેલો. તેમના ઘરબાર છીનવી લેવામાં આવતા, તેમની તરફ દૃષ્ટ અને ક્રૂર વર્તન અને વાતે વાતે તેમનું અપમાન કરવામાં આવતું. થોડા ઘણા જુઇશ લોકોને ગવર્મેન્ટ પૂછતાછ ના બહાને ઉપડાઈ ગયેલી. આ તેમના જુઇશ લોકોની જડમુળ માં થી નાશ કરવાના પોગરોમ ની શરૂઆત હતી. જુઇશ લોકો માટે ત્યાં જીવવું દિવસે દિવસે મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું. અને તેઓ જર્મની માં બધું છોડી ને તક મળે ત્યારે જર્મની બહાર નીકળી રહ્યા હતા. ક્યારેક જર્મની તેમને બધીજ ઘરવખરી અને ખુબ પૈસા ના બદલે જર્મની છોડવાની પરવાનગી આપતા હતા.  એ સમયે જર્મની થી સેન્ટ લુઈસ કરીને એક સ્ટીમર, જુઇશ રેફયુજીસ ને લઈને, ક્યુબા તરફ નીકળી.   
937 પેસેન્જર ને લઈને નીકળેલી સ્ટીમર આખરે ક્યુબા પહોંચી ત્યારે ક્યુબાએ ત્યાં રેફયુજીસ ને ઉતારવાની સાફ ના પડી. તે સમયે અમેરિકા અને કેનેડા ઉપર પણ દબાણ થયું અને તે દેશોએ પણ રેફયુજીસ ને ઉતારવાની સાફ ના પડી.  આ લોકોએ તેમની બધીજ ઘરવખરી વેંચી અને મહા મુસીબતે સ્ટીમર માં સીટ મેળવેલી અને હવે જર્મની પરત જાય તો નક્કી તેમને માટે ત્યાં બચીજ શકાય નહિ તેવી પરિસ્થિતિ હતી. તેવી પરિસ્થિતિમાં સ્ટીમર પાછી જર્મની તરફ રવાના થઇ. ફ્લોરિડા ની એકદમ નજીક થી તે પસાર થઇ પણ અમેરિકા એ ઘસીને તેમને અહીં ઉતારવાની પરવાનગી આપવાની ના જ પડી. જર્મન કપ્તાન ને પેસેન્જર તરફ ખુબ જ સહાનુભૂતિ હતી. તેમણે બીજા દેશો જોડે વાટાઘાટ ચાલુ રાખી. આખરે યુરોપ ના થોડા દેશોએ થોડા થોડા પેસેન્જર ને ઉતરવાની પરવાનગી આપી.
ગ્રેટ બ્રિટને 287 પેસેન્જર ને લીધા, ફ્રાન્સ માં 224 પેસેન્જર ઉતર્યા, થોડા થોડા બેલ્જિયમ અને હોલેન્ડ માં ઉતર્યા। પણ હિટલર નો ગુસ્સો વધી ગયો. તુરંત હિટલરે યુદ્ધ ની જાહેરાત કરી અને જે દેશોએ આ પેસેન્જર ને લીધેલા તે દેશો તેમના પહેલા શિકાર બન્યા અને ત્યાં તુરંત જ બધા જુઇશ લોકોને ઉપાડી અને કોન્સેન્ટ્રેશન કેમ્પ માં નાખવાનું કાર્ય શરુ થયું. મોટા ભાગના જુઇશ લોકો તેમાં ખલાસ થઇ ગયા. માત્ર બિર્ટન માં ઉતરેલ 287 પેસેન્જર તદ્દન બચી ગયા.  કપ્તાન ને જર્મની પહોંચ્યા પછી કપ્તાન ની પદવી લઈને, એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ડ્યૂટી ઉપર રાખી દેવામાં આવ્યા. યુદ્ધ પૂરું થયું પછી નાઝીઓની ઉપર મુકદમા જાહેર કરવામાં આવ્યા ત્યારે કપ્તાન શ્રેડર ઉપર પણ મુકદમો જાહેર થયો. પરંતુ બચી ગયેલા લોકોએ તેમની તરફેણમાં લખેલ પત્રો અને ટેસ્ટીમનીસ ના આધારે આ મુકદમો બંધ થયો. 1949 માં તેમણે તેમના આ અનુભવ ઉપર પુસ્તક લખેલ અને 1957 માં કપ્તાનને નવા જર્મની તરફથી રેફયુજીસ ની મદદ કરવા માટે પારિતોષિક ઇનામ મળ્યું અને તે પછી ઈઝરાઈલ દ્વારા પણ તેમને નવાજવામાં આવ્યા.
આખરે રહી રહીને 2009 માં અમેરિકા માં રિસોલ્યુશન પસાર થયું। તે આ પ્રમાણે છે. “અમેરિકા સ્વીકારે છે કે એ અમેરિકા અને કેનેડા એ તેમને અહીં ઉતારવાની પરવાનગી ન આપી તેથી  જર્મની ના રેફયુજીસ ની ખુબ સફરિંગ થઇ”. 2012 માં અમેરિકા સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે સેન્ટ લુઈસ ના પેસેન્જર ની જાહેર માં માફી માંગી અને જે બચી ગયા તે અને બીજાઓના કુટુંબો ને અહીં આવકાર્યા અને તેમની વાત કહેવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. 2011 માં હેલિફેક્સ, કેનેડા માં અંતકરણ નું ચક્ર નું (wheel of conscience) કરીને મોન્યુમેન્ટ નું ઉદ્ધઘાટન કરવામાં આવ્યું અને કેનેડાએ જાહેર માં તેમના વર્તન બદલ અત્યંત અફસોસ અને નારાજી વ્યક્ત કરી. ક્યુબા તેમના વર્તન બદલ અફસોસ વ્યક્ત કરે તેની હજી રાહ જોવાઈ રહી છે.

આખરે મોટા મોટા દેશો માનવતા ભૂલી ગયા પણ એક દુશ્મન દેશના કપ્તાને માનવતા નો વાવટો ફરકાવી રાખ્યો અને જુઇશ રેફયુજીસ ને બચાવવાની અથાગ મહેનત કરી.

https://youtu.be/XWagCpz5u2M

દ્રષ્ટિકોણ 20: ટેક્નોલોજી અને આપણી બદલતી દુનિયા – દર્શના

ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ ને લીધે આપણી બદલતી દુનિયા

નમસ્તે મિત્રો. હું તમને બેઠક માં આવકારું છું.  આપણે નવા દ્રષિકોણ થી અને નવા વિષયો ઉપર અહીં વાતો કરીએ છીએ. આજનું શીર્ષક છે ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ. આપણે દ્રષ્ટિકોણ ની એક કોલમ માં બ્લોકચેઇન ટેક્નોલોજી વિષે વાત કરેલ. તેનું લિંક છે http://bit.ly/2x8m4QD .  આજે બીજી થોડી ટેક્નોલોજી વિષે વાત કરીએ.

ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ આપણી દુનિયા બદલી રહી છે. તાજેતરમાં MIT Technology Review દ્વારા 10 ઉભરતી ટેક્નોલોજીસ ની નોંધ થયેલી જે આપણી દુનિયાને નવો આકાર આપી રહી છે. તેમાંથી થોડી નવી ટેક્નોલોજીસ કેવી રીતે આપણી દુનિયા  બદલી રહી છે તેની વાત કરીએ.

3D printing: વિષે તો તમે સાંભળ્યું જ હશે. પણ અત્યાર સુધી તે માત્ર પ્લાસ્ટિક માં જ થઇ રહેલું. હજુ પણ ધાતુ માં તે કરવું મુશ્કેલ અને મોંઘુ છે. પરંતુ હવે આધુનિક સોફ્ટવેર અને સસ્તા ધાતુ ના પ્રિન્ટર થી કદાચ ધાતુની ચીજો નું સામુહિક ઉત્પાદન કરી શકાશે. કલ્પના કરો કે એક દિવસ તમે તમારી મર્સીડિસ ને ઠોકી દ્યો અને તેમાં નાનો ઘોબો પડે. તમે ઘરે આવો ત્યારે તમારી પૌત્રી ક્યે દાદા, ચિંતા નહિ કરો હું તમને 3D printing દ્વારા નવું બમ્પર બનાવી આપું છું.

સેન્સર સભર શહેર: હમણાં કેનેડા માં થઇ રહેલ પ્રોજેક્ટ માં ક્વેસાઇડ નામના શહેરમાં દરેક જગાએ ડિજિટલ સેન્સર લગાડવામાં આવ્યા છે. પહેલા વહેલા તો આ સેન્સર, શહેર વિષે ની જાત જાતની માહિતી ભેગી કરે છે. ક્યાં હવામાન સારું છે, ક્યાં ટ્રાફિક ક્યાં સમયે વધુ હોય છે વગેરે. અને તે માહિતી ના આધારે શહેરવાસીઓ માટે જિંદગી સહેલી કરવા માંગે છે. બીજું આ સેન્સર દ્વારા લોકોને અવનવી શહેર ની માહિતી મળે તે પ્રમાણે તેઓ તેમની રોજિંદી જિંદગી માટે નિર્ણય કરી શકે છે.  એમ કહેવાય છે કે આપણે હમણાં રહીએ છીએ તે શહેરો સ્માર્ટ નથી. હવે પછીના શહેરો સ્માર્ટ હશે. તે આપણને તુરંત જાણ કરશે કે પાર્કિંગ ક્યાં સહેલાઈથી મળી જશે, ક્યાં લાઈટ સારી છે, ક્યાં રસ્તાઓ સુરક્ષિત ગણાય છે અને શહેરના કેટલા વિભાગ જાહેર માં ફ્રી વાઇફાઇ વડે સંકળાયેલ છે.

Artificial intelligence (AI): તમે આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ વિષે પણ સાંભળ્યું હશે. આ કૃતિમ બુદ્ધિ શું છે અને કેવી રીતે આપણી જિંદગી બદલશે તેને એક નાના ફકરામાં કહેવું મુશ્કેલ છે કેમ કે તેની પહોંચ ખુબ મોટી છે. તેને machine intelligence, મશીન બુદ્ધિ તરીકે પણ ઓળખાય છે. જયારે મશીન ને શીખવાડવામાં આવે અને મશીન પછી માણસો જેવી રીતે બુદ્ધિ વાપરીને નિર્ણય લઇ શકે તેને ટૂંકમાં આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ કહેવાય છે. પહેલા તો મશીન ને જેટલું શીખવાડીએ તેટલુંજ શીખતાં હતા. પણ હવે મશીન વધુ ને વધુ સ્માર્ટ બની રહ્યા છે અને થોડું શીખ્યા પછી નવા નિર્ણય લેવાના હોય તો પાછલું શીખ્યા હોય તેના આધારે નવી ચીજોનો નિર્ણય પોતાની જાતે કરી શકે છે. હવે તે દરેક જગ્યાએ ઉપયોગ માં આવી રહ્યા છે. આપણે એક IBM ના Watson નો દાખલો લઈએ અને એક કેન્સર જેવી બીમારી નો દાખલો લઈએ. કોઈ દર્દી તેને થઇ રહેલા રોગ ના લક્ષણો વિષે વાત કરે અને નિદાન કરવાનું ક્યે. તેમાં ડોક્ટરો ભૂલ ખાઈ જાય અને કેટલીયે ટેસ્ટ કરાવે. પણ વોટસન થોડા સવાલો પછી બધી ભેગી કરેલ માહિતી ને આધારે સચોટ નિદાન આપી શકે છે, તેવું પુરવાર થયું છે.

પણ હવે તો વોટસન ના આર્ટીફીસીયલ ઇન્ટેલિજન્સ થી રસોઈ બનાવવા માટે પણ નુસખા શોધાઈ રહ્યા છે. તેને તમે કયો કે મારી પાસે અત્યારે લસણ, ટામેટા, મીઠું, મરચું અને તરબૂચ છે તો વોટસન તમને તુરંત રેસીપી શોધી આપે અને જણાવે કે 100 ટકા મેચ વળી રેસિપી છે તરબૂચ નો સૂપ અને બીજી ચાર રેસીપી માં 50 થી 70 ટકા વધુ વસ્તુઓની જરૂર પડશે. પછી તમે નિર્ણય કરી શકો કે તમારે શું જમવું છે.

તેવી તો ઘણી નવી ટેક્નોલોજી આપણી જિંદગી અને આપણી દુનિયાને બદલી નાખશે, કે દસ વર્ષ પછી કેટલા ફેરફારો આવશે તેની આજે આપણે કલ્પના પણ ન કરી શકીએ.

PS: વધારે જાણવાની આતુરતા થાય તો નીચેના લિંક્સ ઉપર Forbes અને MIT દ્વારા બહાર પડેલ માહિતી વાંચશો.

https://www.forbes.com/sites/jaysondemers/2017/12/30/7-technology-trends-that-will-dominate-2018/#16418ed057d7
https://www.forbes.com/sites/jaysondemers/2017/12/30/7-technology-trends-that-will-dominate-2018/#16418ed057d7

દ્રષ્ટિકોણ 19: celebrate your unique talent – દર્શના

મિત્રો હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક માં, દ્રષ્ટિકોણ ની કોલમ ઉપર આવકારું છું.
દસ વર્ષ સુધીનું મારુ બાળપણ ઇથિયોપિયા માં વીત્યું. ત્યાં રેડિયા માં ઇન્ડિયન ગીતો આવતા નહિ અને મારા ઘર માં સંગીત વહેતુ નહિ. અને ચિત્રકામ માં પણ એવી મારી ખાસ આવડત હતી નહિ. દસ વર્ષ ની વયે ભારત આવ્યા પછી હું પણ અન્ય લોકોની જેમ રેડિયો સાંભળવા લાગી અને પછી તો મને નાનો રેડિયો પણ ભેટ મળ્યો અને હું ફિલ્મી દુનિયા બોલિવૂડ ગીતો અને નૃત્ય ની દીવાની બની. મને પણ વાજિન્દ્રો વગાડતા અને ગાતા શીખવું હતું. મેં ભારતનાટ્યમ ન્રત્ય શીખવાના કલાસ શરુ કર્યા। સંગીત માટે પહેલા તો મેં ઘર માં હાર્મોનિયમ લેવડાવ્યું અને સુગમ સંગીત ના શિક્ષિકા બહેન ઘરે આવવા લાગ્યા. પછી મને થયું કે જો મારે ખરેખર સંગીત શીખવું હોય તો મારે શાસ્ત્રીય સંગીત શીખવું જોઈએ. તેના કલાસ ભરવાના ચાલુ કર્યા પછી મને લાગ્યું કે કદાચ મારામાં ગાવાની આવડત ન હોય અને આમેય કદાચ સંગીત ના વાદ્યો શીખવા જોઈએ અને મેં મુંબઈ ના શન્મુખાનંદ હોલ માં વીણા શીખવાની શરુ કરી અને સાથે સાથે રબીન્દ્ર સંગીત શીખવા પણ જતી. આખરે એક દિવસ નાસીપાસ થઇ ગઈ કે કદાચ મારામાં સંગીત ની ટેલેન્ટ જ નતી અને બધુજ મેં મૂકી દીધું. પછી મેં મારી એક સ્ટોરી બનાવી લીધી મેં મારામાં સર્જનાત્મક ટેલેન્ટ જ નથી.
એક દિવસ એક વર્કશોપ માં અમને કોચે કહ્યું કે દરેક માં સર્જન કરવાની કોઈક ટેલેન્ટ હોય છે અને તમારી શું સર્જનાત્મક આવડત છે તે વિચારો. અને તેણે કહ્યું કે તમારી સર્જનાત્મક આવડત ને એક નામ આપો અને તે પછી ના કલાસ માં તેજ તમારી ઓળખ બની જશે. તમે સંગીત નામ આપો તો પછી ક્લાસ માં દર્શના ને બદલે સંગીત નામથી બધા ઓળખશે. હવે આ તો મુસીબત માથે આવી. મેં તો માની જ લીધું હતું કે મારામાં સર્જનાત્મક કોઈ આવડત છે જ નહિ. ખુબ વિચાર પછી મેં વિચાર્યું કે મને લખવાનો અને મારા વિચારો દર્શાવવાનો શોખ છે અને ઘણી વાર લોકો મને કૈક લખવા માટે વિનંતી કરતા. હું ઘણી ઘટનાઓને નવી રીતે કે નવા દ્રષ્ટિકોણ થી જોઈ અને તેને પ્રસ્તુત કરી શકું છું માટે તે સર્જનત્મક ગણાય. તેમ વિચારીને મેં મારુ નવું નામ ધારણ કર્યું કે હું છું “creative self expression” સર્જનાત્મક આત્માભિવ્યક્તિ. પછી તો કલાસ આગળ ચાલ્યો અને ક્લાસ પછી મેં વધુ ને વધુ લખવામાં રસ કેળવ્યો અને નાસીપાસ થવાને બદલે, મારા પોતાના આનંદ માટે પણ લખવાનું શરુ કર્યું. કોચે એમ પણ સમજાવ્યું કે દરેક નિપુણતા દુનિયા માં નામ અને શાન કમાવા માટે નથી હોતી. પણ દરેક ની જે “talent” આવડત હોય છે તે તેમના પોતાના મનોરંજન અને અભિવ્યક્તિ માટે પણ હોય છે અને આપણે આપણી ટેલેન્ટ ને બિરદાવીને તેને વ્યક્ત કરવી જોઈએ. સંગીત માં રસ હોય તો એવું જરૂરી નથી કે સ્ટેજ ઉપર ગાવું જ જોઈએ. તમને આનંદ આવતો હોય અને શીખો તો તે તમારી ટેલેન્ટ જ છે. આજે “celebrate your unique talent day” “તમારી અનન્ય પ્રતિભા ની ઉજવણી કરો દિવસ” ઉજવાઈ રહ્યો છે ત્યારે ચાલો ઇતિહાસ માં ડૂબકી મારીએ।     
Image result for Bronte sistersઆજે આપણે એક સત્ય ઘટના ઉપર વાત કરીએ. 1816 અને 1855 વચ્ચેના નાના ગાળાની આ વાત છે. એ સમય માં ઇંગ્લેન્ડ માં ત્રણ બહેનો હતી. તેમના નામ હતા શારલોટ, એમિલી અને એન. તેઓ એકદમ સાહિત્યિક કુટુંબ માં ઉછરી રહી હતી અને તેમને લખવા અને વાંચવાનો ખુબજ શોખ હતો. પણ એ સમયે સ્ત્રીઓને માટે અપેક્ષા હતી કે તેઓ ઘરકામ કરે અને જો દેખાવ માં સુંદર હોય તો સારા અને આર્થિક રીતે સદ્ધર પતિ શોધી લ્યે. બૌદ્ધિક પ્રવૃતિઓ માટે તો તેમની પાસેથી કોઈજ અપેક્ષા કરવામાં આવતી નહિ.
તેમને બીજી બે બહેનો હતી તે નાની વય માં ગુજરી ગયેલી અને નાની 38 વર્ષની ઉંમરે આ બાળકોને છોડીને મા ટીબી ને કારણે મ્રત્યુ પામી. તેથી ઘરકામ નો બધોજ બોજો આ ત્રણ બહેનો ના માથા ઉપર હતો. અને તેઓ આર્થિક રીતે એટલા સદ્ધર નહોતા કે બધા કામ માટે મેઇડ રાખી શકે. તેમનો એક ભાઈ હતો અને બધી આશા તે ભાઈ ઉપર હતી. પણ ભાઈ ને દારૂ નું વ્યસન લાગી ગયેલું અને તે કોઈ રીતે છૂટતું નહોતું. તે કુટુંબના બધાજ પૈસા દારૂ ઉપર ઉડાડી આવતો. પણ દારૂ છોડાવવાની કોશિશ કરતા તે દારૂ વગર એટલો પીડાતો અને કરગરતો કે તેના પિતા અને બહેનો ના મન પલળી જતા અને કોઈ ને કોઈ તેને પૈસા આપી દેતું અને તે પાછો દારૂ પીવામાં પૈસા ખર્ચી નાખતો. ભાઈ ને પણ સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિ માં શોખ હતો અને તે કહ્યા કરતો કે તે નવલકથા લખી રહ્યો છે પણ મૉટે ભાગે દારૂ ના બંધન માંજ તેની જિંદગી વીતી રહી હતી. તે વખતે છોકરીઓ ને તો પોતાના નામ ઉપર સંપત્તિ, મિલકત કે પ્રોપર્ટી રાખવાની પરવાનગી જ હતી નહિ. મૉટે ભાગે ઘર કે પ્રોપર્ટી દીકરાના નામ ઉપર થતી અને દીકરો ન હોય કે ન કમાય શકે તો સગાસંબંધી ના દીકરા ના નામ ઉપર થતી અને તે થોડા પૈસા આપે અને રહેવાની  વ્યવસ્થા કરે તે પ્રમાણે છોકરીઓને જિંદગી કાઢવી પડે. તેવા સંજોગોમાં ઘણી છોકરીઓ ચર્ચ માં ભરતી થઇ અને નન તરીકેનું જીવન અપનાવી લેતી.
આ ત્રણેય બહેનો ને તેમના ભવિષ્યની ચિંતા ખુબ સતાવતી। ત્રણેય ને કાવ્ય અને સાહિત્ય લખવાનો ખુબજ શોખ હતો, પરંતુ સામાજિક ધોરણો અનુસાર તેમને બિલકુલ લખવાની અને પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાની કોઈ જ પરવાનગી હતી નહિ. પરંતુ તેમને લખવું ગમતું અને લખવાની ટેલેન્ટ હતી તેથી તેઓ લખ્યે જતી. એકબીજાને કહ્યા વગર ત્રણેય પોતાની જાતે લખતી રહેતી. એક દિવસ શારલોટે જોયું કે તેની બહેન એમિલી એ કઈ લખેલ હતું। તેણે એમિલીને કહ્યું તું આટલું સારું લખે છે તો આ પ્રકાશિત કરવું જોઈએ. એમિલી તુરંત ગભરાઈ ગઈ અને તે સંતાડવા ગઈ. શારલોટે તેને કહ્યું કે “મને પણ લખવાનો શોખ છે”. આ વાત તેમણે એન ને કરી અને જાણવા મળ્યું કે એન ને પણ લખવાનો શોખ હતો. તેમણે ત્રણેય બહેનોએ મળીને એક નુસખો શોધ્યો. ત્રણેયે પુરુષના ઉપનામ ઉપર લખવાનું ચાલુ કર્યું અને એક પછી એક તેમની નવલકથા પ્રકાશવા માટે મોકલવા લાગી.
હવે તમને ત્રણેય બહેનો ની અટક કહું।  તે છે બ્રોન્ટે। તમે કદાચ તે નામ સાંભળેલ હશે. સૌથી પહેલા શારલોટ બ્રોન્ટે ની નવલકથા જેન આયર પ્રકાશિત થતાંજ ખુબ ખ્યાતિ પામી. તે પછી નાની બહેન એન ની નવલકથા ટેનન્ટ ઓફ વાઇલ્ડફેલ હોલ પ્રકાશિત થઇ અને પ્રખ્યાત થઇ ગઈ. અને પછી એમિલી ની વુધરિંગ હાઈટ્સ પ્રકાશિત થતા એકદમ પ્રખ્યાત થઇ ગઈ. ત્રણેય બહેનો ના નામ બહાર આવ્યા ત્યારે લોકોમાં થોડો ઉહાપોહ અને પછી નવાઈ અને પછી વિસ્મય નો પાર ન રહ્યો. તેમના પિતા પણ આ વાત સાંભળતા આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયા અને તેમણે દીકરીઓની આ કામયાબીને ઉમળકાથી વધાવી લીધી. આ બધી નવલકથાના નાટકો ભજવાઈ ગયા છે અને ઘણી ફિલમો તેના ઉપર બની ચુકી છે. વુધરિંગ હાઈટ્સ સૌથી પ્રખ્યાત છે અને તેના ઉપર ઘણા નાટક, બેલે, ઓપેરા, ટીવી ફિલ્મ, ફીચર ફિલ્મ વગેરે બની ચુક્યા છે.  અને તે ઉપરાંત નાના સમયમાં તેઓએ બીજા પુસ્તકો અને કાવ્યો લખ્યા છે. ત્રણેય બહેનો ની વાર્તાઓમાં સ્ત્રીઓ ઉપર ના બંધનો નો ઉલ્લેખ થાય છે અને લોકો આ બહેનો ને પહેલ વહેલી ફેમિનિસ્ટ/ નારીવાદી સ્ત્રીઓ ગણે છે.  
હવે ઉદાસી ની વાત કરીએ. તેમની ખ્યાતિના થોડા જ સમયમાં તેમનો પ્રિય પણ દારૂડિયો ભાઈ મોત ને શરણ થયો. ભાઈના ગુજાર્યા ના ચાર મહિના પછી એમિલી નું 30 વર્ષની કુમળી વયે મ્રત્યુ થયું. તેને તેના ભાઈના ગુજરી જવાની પ્રાર્થના સભા દરમ્યાન શરદી અને તાવ નો ચેપ લાગી ગયેલ।  તે પછી થોડાજ સમયમાં નાની બહેન એન નું 29 વર્ષની ઉંમરે ટીબી ને કારણે મ્રત્યુ થયું. આખરે એકલી રહેલી શારલોટે 39 વર્ષની મોટી ઉંમરે લગ્ન કર્યા અને લગ્ન કરવાના નવ મહિના પછી તે પણ મ્રત્યુ પામી. આ બ્રોન્ટે બહેનો ની કરુણ છતાં વિસ્મય અને ગર્વ ઉપજાવતી જીવનકથા છે. તે બહેનો અંગ્રેજી ભાષાને જે સાહિત્ય રચના ની ભેટ આપીને ગઈ છે તેને કેટલીયે પેઢીઓ હજી સુધી ખુબ ઉમળકા થી વધાવે છે અને માણે છે. આજે દરેક ની અનન્ય પ્રતિભાને ઉજવવાના દિવસે બ્રોન્ટ બહેનો ને મીઠી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પિત કરતા આપણા માં રહેલ ટેલેન્ટ ને પણ અભિવ્યક્તિ આપીએ. 

 

દ્રષ્ટિકોણ 17: જળ માં જિંદગી ના પાઠ અને પ્રાણ વસે છે – દર્શના

જળ માં જિંદગી ના પાઠ અને પ્રાણ વસે છે.
મિત્રો, હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક માં આવકારું છું. આપણે જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી અથવા જુદા જુદા વિષયો ઉપર વાતો કરીએ છીએ. તો આજે આપણે પાણી સંપત્તિ વિષે થોડી વાત કરીએ?
ઓગષ્ટ 2018 માં જયારે કેલિફોર્નિયા માં જબરજસ્ત આગ ફેલાઈ રહી હતી ત્યારે ઘણા લોકો ઝડપથી નીકળી પણ નતા શક્યા અને આજે એવું જ બની રહ્યું છે. તે સમયે એક ઉમરવાળું કપલ ઘરે હતું અને અચાનક તેમણે જોયું કે ચારે બાજુ આગ ફેલાઈ રહી હતી અને તેમના ઘર થી ખુબજ નજીક હતી. તેમની પાસે નીકળવાનો સમય નતો અને તેમણે નિર્ણય લીધો. તેમના ઘરે થી તેઓ પાડોશી ના ઘર તરફ દોડ્યા અને પાડોશી ના પુલ માં ઝંપલાવ્યું. કલાકો સુધી, ચારે બાજુ આગ બધું વિનાશ કરી રહી હતી ત્યાં સુધી તેઓ પુલ માં તરતા રહ્યા. થોડી વાર માથું પાણી ની અંદર અને થોડી વાર શ્વાસ લેવા માથું બહાર કાઢીને તરતા રહ્યા અને આખરે આગ શમતા તેઓ બહાર આવ્યા. આમ પાણી ને લીધે બચ્યા પણ અંતે બહાર આવ્યા બાદ તે બહેને આખરી શ્વાસ લીધા. તેમણે એટલી પ્રદુષિત હવામાં શ્વાસ લીધેલા કે તેમના ફેફસા મંદ પડી ગયા.   
આજે કેલિફોર્નિયા ભડકે બળી રહ્યું છે. આ સ્ટેટ ના ઉત્તર અને દક્ષિણ તરફથી આગ ઝડપથી પ્રસરી રહી છે અને આખા સ્ટેટ માં હવા પ્રદુષિત થઇ ગઈ છે અને શ્વાસ લેવાની મુશ્કેલી લોકોમાં વધી ગઈ છે. લોસ એન્જલ્સ પ્રાણી સંગ્રહાલય માં પ્રાણીઓ શ્વાસ નથી લઇ શકતા તેમને બચાવવા કોશિશ થઇ રહી છે.  આગ લડવૈયાઓ કુદરતે પ્રસરાવેલ અનિયંત્રિત આગ ને કાબુ માં લાવવા મથી રહ્યા છે. 2018 માં કુલ મળીને 7579 આગ માં 1,564,609 એકર માં વિનાશ પ્રસર્યો છે અને $ 3 બિલિયન થી ઉપર નુશન થયું છે અને આ આંકડો ઉપર જઈ રહ્યો છે. હવામાન માં ઓછા ભેજ ને કારણે આગ ખુબ જલ્દી પ્રસરે છે. આખા સ્ટેટ માં દુકાળ છે, એક મહિના થી ક્યાંય વરસાદ નથી અને સૂકી વનસ્પતિ આગ પ્રસારવાને બળતણ પોષે છે. તો આપણે પાણી ની મહત્વતા વિષે થોડી વાત કરીએ.
માનવજાતમાં પાણી નો વપરાશ સદીયો થી વધતો આવ્યો છે. આપણને જીવવા માટે, ખેતર માં, શાકભાજી ઉગાડવા, ઘર ના વપરાશમાં, પશુઓ માટે અને મનોરંજન માટે તેમજ પર્યાવરણ ને સુરક્ષિત રાખવા માટે, પાણી અગત્યની વસ્તુ છે. જળ એ જ જીવન છે અને શાસ્ત્રોમાં તો જળ ને દેવ સાથે સરખામણી કરવામાં આવી છે. કબીરે જળને આધારે કહ્યું છે…
જલ મેં કુંભ, કુંભ મેં જલ હૈ બાહર ભીતર પાની
ફૂટાકુંભ જલ જલહિ સમાયા, યહ તત્ કહ્યો ગિનાની !!
રહિમન પાની રાખીએ બિન પાની સબ સૂન
પાની ગએ ન ઉબટે, મોતી માનુષ મૂન ॥
મારી સમજ પ્રમાણે કરેલ અનુવાદ
જળ માં માટલું ને માટલામાં જળ છે, અંદર બહાર પાણી.
ફૂટે માટલું તો પાણી પાણી માં મળે, કહે છે જ્ઞાની.
ભગવાને અર્પેલ પાણી સલામત રાખીએ, વિના પાણી બધું નકામું
વગર પાણી માણસ ન જીવે, વિના પાણી નથી મૂલ્ય માણસ ને મોતીનું
બીજો અર્થ એમ પણ કાઢી શકીએ કે માટલું એટલે કે માનવ શરીર માં મોટા ભાગે પાણી છે અને પર્યાવરણમાં પણ પાણી છે. શરીર ખલાસ થાય ત્યારે માટી માંજ નહિ પરંતુ જળ જળમાં મળે છે. શરીર માં વહેતુ પાણી એટલે કે શરીર માં વહેતા પ્રાણ ને ઈશ્વર જોડે સાંકળી રાખીએ. પાણીથી મોતી અને મનુષ્યનું જીવન છે અને તેનો પ્રાણ છે. મોતી અને મનુષ્ય માં રહેલ પ્રાણ, આત્મા વગર તેનું શું મૂલ્ય છે?
એમ તો 71 ટકા પૃથ્વી તો પાણી જ છે. તેમાં 96 ટકા થી ઉપર પાણી દરિયામાં સમાયેલ છે. માત્ર 2.5 ટકા પૃથ્વી નું પાણી આપણા ઉપરાશમાં લેવા યોગ્ય મીઠું પાણી છે. અને તેમાંથી 66 ટકા જેટલું પાણી બરફમાં જામેલું છે. પર્યાવરણ ના ફેરફારોને લીધે બર્ફીલી હિમનદીઓ ગ્લેસીયર્સ જલ્દી થી ઓગળી રહ્યા છે. માનવજાત પણ દુનિયા માં વધી રહી છે અને બીજા કારણોસર પણ દુનિયામાં પાણીનો વપરાશ વધી રહ્યો છે. તે ઉપરાંત ઘણા પ્રદૂષકો પાણી ના પુરવઠા માટે જોખમી છે. તેમાં ખાસ કરીને મળમૂત્ર અને ગટર નું ગંદુ પાણી મીઠા પાણી માં ભળે છે, ખાસ કરીને વિકસતા રહેલા દેશોમાં તે પાણી ના પુરવઠા માટે અત્યંત જોખમી વસ્તુ છે. તે પ્રમાણે વિકસેલા દેશોમાં તો સમજૂતી આવવા લાગી છે. છતાં પણ પેસ્ટીસાઇડ, ઔદ્યોગિક ટોક્સિન્સ વગેરે ઘણી વાર પાણી માં ઉતરે છે તે પાણી ના પુરવઠાને નુકશાન પહોંચાડે છે.

હમણાં NASA દ્વારા કરવામાં આવેલ સંશોધન પ્રમાણે જો આપણે પાણી ને જાળવીને વપરાશમાં લેવાનું શીખશું નહિ તો તે બાબતમાં ભવિષ્યમાં ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ સર્જાવાની શક્યતા છે.  પાણી એ સંપત્તિ જ નહિ પણ સાર્વભૌમિક અને વિશ્વવ્યાપી સંપત્તિ છે જેના ઉપર સર્વ જગત નો અધિકાર છે તેવું મોટા ભાગના વૈજ્ઞાનિકો માને છે અને પાણી ને જાળવવાની જવાબદારી પણ દરેક દેશોની છે તેવી માન્યતા ફેલાઈ રહી છે.

તો પાણીને સંભાળવાની અને પર્યાવરણ ને જાળવવાની આપણી સર્વે ની જવાદારી બને છે. હમણાં રેમન્ડ ટેન્ગ નામના વૈજ્ઞાનિકે પાણી પાસેથી શીખવાના પાઠ વિષે વાત કરેલી. તેના આધારે નીચેની વાત મેં લખી છે. જળ માત્ર જીવનજ નહિ પણ જીવવા માટે અમૂલ્ય પાઠ શીખવે છે. તેમાં પહેલો પાઠ છે નમ્રતા। પાણી જીવન માટે અમૂલ્ય છે છતાં તે નમ્રતાથી નમીને વહે છે.  બીજો પાઠ છે, અડગતા. નમ્રતા હોવા છતાં પાણી અડગ રહી ને વહે છે અને અવરોધો વચ્ચે આવે તેમાંથી રસ્તો કાઢે છે. પાણી નો ત્રીજો ગુણ છે સુગમતા અને અનુકૂળતા. સંજોગો ને અનુકૂળ થઈને પાણી ઘનતા, પ્રવાહી કે વાયુ નું સ્વરૂપ લઇ શકે છે. માણસો આમાંથી શીખી શકે કે એક તો સંજોગોને અનુસાર કુશળતા વિકસાવવા માટે અને જિંદગી માં નવું શીખવા માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ। અને બીજું, સંજોગોને અનુકૂળ થઇ ને એકમેકને હળીમળીને અને પર્યાવરણને જાળવીને સંવાદિતતા થી રહેવાથી માણસ પણ આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી શકે છે અને કદાચ દુનિયા માં વિશ્વયુદ્ધની જગ્યાએ વિશ્વશાંતિ સ્થાપિત કરી શકે……..
https://youtu.be/gKXo8AWzxfk