દ્રષ્ટિકોણ 42: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ 2 – જૈન ધર્મ (અહિંસા પરમોધર્મ) – દર્શના

હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું. આપણે દરેક ધર્મ માં શાંતિ નો સંદેશ કરી રીતે વણી લેવામાં આવ્યો છે અને તેના સાહિત્ય વિષે વાત કરીએ છીએ. આ પહેલા આપણે યહૂદી અને ઝોરાસ્ટ્રીઅન ધર્મો વિષે વાત કરી http://bit.ly/2MsTXDy . આજે જૈન ધર્મ વિષે વાત કરીએ.
ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત આસપાસ લોકો ઇસ્લામનું પાલન કરે છે, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી ધર્મનું પાલન કરે છે, અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન ધર્મ નું પાલન કરે છે. અને લગભગ તેમના જેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.  આ પહેલા આપણે ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદી ધર્મ ઉપર વાત કરેલ। હવે પછી બુદ્ધ ધર્મ, શીખ ધર્મ, ખ્રિસ્તી ધર્મ, ઇસ્લામ ધર્મ અને હિન્દૂ ધર્મ ઉપર વાત થશે.
જૈન ધર્મ – જૈન ધર્મ માં અગમ સૂત્રો અને ગ્રંથો અર્ધ-માગદિ પ્રાકૃત ભાષામાં લખાયેલા છે. ત્યાર બાદ તે ગ્રંથો નો પ્રાકૃત, સંસ્કૃત, અપભ્રમ, જૂની મરાઠી, રાજસ્થાની, ગુજરાતી, હિન્દી, કન્નડ, તામિલ, જર્મન અને અંગ્રેજી જેવી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયેલ છે. જૈન ધર્મ ના પાયાનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે અહિંસા। તે પ્રમાણે કોઈ પણ પ્રાણી અથવા જીવને ઈજા પહોંચાડવી નહીં, કોઈ જીવનો દુરુપયોગ કરવો નથી  કરો, કોઈને ગુલામ બનાવવું નહિ કે કેદ ન કરવું, કોઈના ઉપર જુલમ ન કરવો, કોઈનું અપમાન કરવું નહિ કે કોઈને ત્રાસ આપવો કે મારવું નહિ.  
તે ઉપરાંત અનેકાંતવાદ નો પણ સિદ્ધાંત તેના પાયામાં છે. અનેકાંતવાદ એટલે કે સત્ય અને વાસ્તવિકતા જટિલ છે અને તે અનેક વિવિધ પાસાઓ ધરાવે છે. દરેક ને વાસ્તવિકતાનો અનુભવ થઈ શકે છે પરંતુ દરેકને તે અનુભવ જુદી રીતે થાય છે અને જુદી રીતે સ્પર્શે છે જેને બધાજ એક રીતે સમજી શકે તેમ ભાષાથી સંપૂર્ણ રીતે વ્યક્ત કરવું શક્ય નથી. તેથી કોઈ પણ સત્યને કોઈ પણ ભાષામાં વ્યક્ત કરવું તે પ્રયાસ માત્ર છે અને તે એક અપૂર્ણ પરિપેક્ષ્ય જ હોય છે. તેથી એકપક્ષી પરિપેક્ષ્ય (પર્સપેકટીવ) ધરાવવું અને તેને જ સત્ય માનવું અને અન્ય ને બાકાત કરવું તે મોટી ભૂલ છે.  હું મંદિર, તપ અને બીજી ધાર્મિક વિધિઓમાં વિશ્વાસ નથી કરતી પરંતુ અનેકાંતવાદ અને અહિંસા મારા જીવનના પાયાના સિદ્ધાંત છે.
જૈન ધર્મ ની મુખ્ય પ્રાર્થના, શ્રી નમોકાર મંત્ર પ્રાકૃત ભાષામાં લખાયેલ છે. તે મંત્ર માં પ્રભુ પાસે કોઈ યાચના નથી કરવાની। તે મંત્ર માં આપણે બધાજ અરિહંત, સિદ્ધ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, સાધુ અને ચરિત્ર વ્યક્તિઓને નમન કરીએ છીએ.  અર્ધમાગદિ ભાષાની પ્રાર્થના અનુવાદ કર્યા વગર સમજવી અઘરી હોય છે. પણ અમીભર્યા જૈન સ્તવન સાંભળવામાં મધુર અને કરુણા ભરેલા હોય છે. આબુ, દેલવાડા, સમતશિખર, અને પાલીતાણા જેવા જૈન તીર્થસ્થાન ભવ્ય હોય છે અને નીચેના સ્તવન મા પ્રભુ ભજન સાથે તે ભવ્યતા નો ઉલ્લેખ છે. ધર્મ અને સાહિત્ય ના સબંધ ઉપરાંત ક્યારેક ધર્મસ્થળ ના શિલ્પકામ (આર્કિટેક્ચર) ની પણ વાત કરવી જોઈએ. કેમ કે ધર્મસ્થળ ની જગ્યાના શિલ્પકામ અદભુત રહ્યા છે. હવે પછીના લેખ માં તેનો થોડો ઉલ્લેખ કરીશ. 
ઊંચા ઊંચા શત્રુંજય ના શિખરો
વચ્ચે મારા દાદા કેરા ડેરા જગમગ થાય
જય જય સિદ્ધાચલ, જય જય વિમલાચલ
દાદા તારી યાત્રા કરવા, મારુ મન લલચાય
તળેટીયે શીશ નમાવું, ચડવા લાગુ પાય
પવન ગિરી નો સ્પર્શ થતા પાપો દૂર થાય 
અને શ્રી ચિત્રભાનુ મહારાજ લિખિત આ પ્રખ્યાત રચના જૈન ધર્મની બધા પ્રત્યે સદભાવના અને પ્રેમ ની લાગણી વ્યક્ત કરે છે. 
મૈત્રીભાવનું  પવિત્ર ઝરણું   મુજ હૈયામાં વહ્યા  કરે
શુભ થાઓ આ સકળ વિશ્વનું એવી ભાવના નિત્ય રહે
ગુણથી  ભરેલા ગુણીજન  દેખી હૈયું મારું  નૃત્ય કરે
એ  સંતોના ચરણ કમળમાં  મુજ જીવનનો અર્ધ્ય રહે
દીન,  ક્રૂર ને  ધર્મવિહોણાં   દેખી દિલમાં દર્દ  વહે
કરુણાભીની   આંખોમાંથી અશ્રુનો   શુભ સ્રોત વહે
જૈન શિલ્પકામ: જૈન ના મંદિરો ખુબ સાફ સુથરા અને સુંદર હોય છે. તેમાં આબુ પર્વત થી 2.5 કિલોમીટરે આવેલા, 11 મી અને 16 મી સદી વચ્ચે બાંધેલા 5 દેલવાડા ના મંદિરો એકદમ આબેહૂબ છે અને સફેદ માર્બલ અને બારીક કોતરણી માટે જાણીતા છે.  મંદિર નું ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર છે. મંદિરો બહાર થી જરાપણ ખ્યાલ ન આવે અને ડુંગરા જ દેખાય તે રીતે પહાડોની શ્રેણી વચ્ચે બનાવેલ છે. કહેવાય છે કે એ જમાના માં 1,500 શિલ્પકારો અને 1,200 મજૂરોને એક મંદિર બનાવતા 14 વર્ષ થયેલ. આ ભવ્ય મંદિરોમાં આદિનાથ ભગવાન અને નેમિનાથ ભગવાન ના મંદિર અતિ સુંદર અને પ્રખ્યાત છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે શિલ્પકારોને જેટલી માર્બલ ધૂળ ભેગી થાય તે પ્રમાણે પૈસા આપવામાં આવતા તેથી તેઓ ખુબ જીણી કોતરણી કરવા માટે પ્રેરાય.  નેમિનાથ ના મંદિર માં શ્રી કૃષ્ણ અને ગોપીઓ ના શિલ્પો પણ છે. કહેવય છે કે છેલ્લું પાર્શ્વનાથ નું મંદિર મજૂરોએ પોતાના પૈસે, અને પોતાના આરામ ના સમય દરમ્યાન બનાવેલ છે.

આવતા અઠવાડિયે આપણે બુદ્ધ ધર્મ વિષે વાત કરીશું।

દ્રષ્ટિકોણ 39: નાના આંતરડાનો રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી – દર્શના

મિત્રો હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગ ઉપર અને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ પહેલા આપણે એક વાર રેર ડીઝીઝ એટલે દુર્લભ અને અનોખા રોગો વિષે વાત કરેલી http://bit.ly/2IvHJtZ . આજે તેવાજ એક રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી ઉપર થોડી વાતો શેર કરું છું. 
નાના આંતરડા નો રોગ
આ રોગ વિષે અને નવી ટેક્નોલોજી વિષે માહિતી આપતા પહેલા ચાલો આપણે જાણીએ કે આપણે ખાઈએ તે ખોરાક નું કઈ રીતે પેટ માં પાચન થાય છે. 
પાચન ક્રિયા
સામાન્ય રીતે પાચનની શરૂઆત ખોરાક મોઢામાં પંહોચે છે ત્યારે જ થાય છે. ખોરાક ને ચાવવાની સાથે, મોઢામાંનું થુંક અને લાળ ખોરાકને તોડવાનું શરૂ કરે છે. તે આગળ વધતા, અને અન્નનળીમાંથી પસાર થતાં, ખોરાક સંકોચાય છે અને તે સંકોચન ખોરાકને પેટ તરફ આગળ ધપાવે છે. પેટમાં, ખોરાક વધુ તૂટી અને પ્રવાહી અથવા પેસ્ટ ના સ્વરૂપ માં બદલે છે અને ત્યાં એસિડ્સ અને એન્ઝાય્મ (ઉત્સેચકો) સાથે ભળી જાય છે. પેટ ધીમે ધીમે તે બધું નાના આંતરડામાં ઠાલવે છે. 
નાનું આંતરડું
આ ટ્યુબ આકારનું અંગ શરીર નું સૌથી લાબું અવ્યય છે.  તે પેટ અને મોટા આંતરડા વચ્ચે સ્થિત છે. નાના આંતરડાને પાચક તંત્રના વર્કહોર્સ તરીકે ગણવામાં આવે છે. તે 20 ફૂટ લાબું અંગ છે અને તેમાં ડ્યુઓડેનમ, જેજુનમ અને ઇલિયમ નામના ત્રણ ભાગ છે.
ડ્યુઓડેનમ એ નાના આંતરડા નો  પ્રથમ ભાગ છે જ્યાં સામાન્ય રીતે આયર્ન (લોહ)  અને અન્ય મિનરલ્સ (ખનિજો) શોષાય જાય છે.
જેજુનમ એ મધ્યમ વિભાગ છે જ્યાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન, અને મોટાભાગના વિટામિન્સ શોષાય છે.
ઇલિયમ એ નાના આંતરડા નો નીચલો ભાગ છે જ્યાં (પિત્ત) એસિડ્સ અને વિટામિન બી 12 શોષાય અને શરીર માં ઉતરે છે.
નાના આંતરડામાંથી ખોરાક મોટા આંતરડામાં જાય છે. મોટું આંતરડું પુખ્ત વયના લોકોમાં લગભગ 5 ફુટ લાબું હોય છે અને ત્યાં પાણી અને બાકીના પોષક તત્વો નું શોષણ થાય છે. તે પછી પ્રવાહીમાંથી તે ઘન પદાર્થમાં બદલાય છે અને શરીર ને ન જોઈતી વસ્તુઓ કુદરતી રીતે બહાર નીકળી જાય છે. 
ટૂંકા આંતરડા નો રોગ 
ટૂંકા આંતરડા સિંડ્રોમ અથવા Small Intestine Syndrome (SBS) એ બહુ ખરાબ રોગ છે. નાના આંતરડા ની અપૂરતી લંબાઈ મુખ્યત્વે પોષક તત્વો નું શોષણ અને પાચન થવા દેતી નથી.  ક્યારેક રોગ અથવા ઈજા ને લીધે આંતરડું નાનું થાય છે અને ક્યારેક જન્મ થી આ રોગ લઈને બાળક જન્મે છે. 
માલએબ્સોર્પશન 
SBS વાળા લોકો ખોરાકમાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી, વિટામિન, ખનિજો, પ્રોટીન, ચરબી, કેલરી અને અન્ય પોષક તત્ત્વોને ગ્રહણ કરી શકતા નથી. આ ખુબ ગંભીર વાત છે. તેઓને વારંવાર ઝાડા થાય છે, વજનમાં ઘટાડો અને આવશ્યક વિટામિન્સ અને ખનિજોના ન મળવાથી ખુબ શરીર માં નુકશાન થાય છે. 
રોગનો વ્યાપ
અમેરિકામાં દર વર્ષે આશરે 8 હજાર નવા કેસ થાય છે. પીડિયાટ્રિક દર્દી બાળકો 3 વર્ષની વયે પહોંચે તે પહેલા મૃત્યુ પામે છે. તેમનું ટૂંકું જીવન એક બેકપેક જોડે બંધાયેલ હોય છે અને તેમાંથી એક સોય દ્વારા બાળકોની નસ માં તેમને ન્યુટ્રિશન પંહોચાડવા માં આવે છે. આ રીતે પોષક તત્વો જઠર માર્ગને બાયપાસ કરીને સીધા લોહીના પ્રવાહમાં આપવામાં આવે છે. 
એક્લીપ્સ રીજેનેસિસ સોલ્યુશન
આ પહેલા ના દુર્લભ રોગો વિષે ના આર્ટિકલ માં મેં કહેલું કે જે કંપની આવા અનોખા રોગો ઉપર કામ કરી રહી હોય તેમના રસ્તા માંથી સરકાર અને FDA બધા વિઘ્નો દૂર કરી અને તેમનો રસ્તો સાફ કરી આપવા માંગે છે. ખાસ કરીને જો બાળકોને રાહત મળે તેવી ટેક્નોલોજી હોય તો તેવી કંપની નો રસ્તો થોડો આસાન બને છે. 
 એક્લીપ્સ રિજેનેસિસ કરીને કંપનીએ એક નવું સંશોધન કર્યું છે તેમાં શરીર ની કુદરતી તાકાત નો ઉપયોગ કરેલ છે. એક નાની નિટીનોઇલ કોઇલ નાના આંતરડામાં એક નળી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવે છે. પછી તે આઘીપાછી ન થાય તે માટે તેટલા ભાગમાં નાના આંતરડાને બહારથી સુચર્સ લગાવીને સાંકડું કરવામાં આવે છે. આ કોઇલ 2 થી 3 અઠવાડિયા સુધી ત્યાં રહેવા દેવા માં આવે છે. તે દરમ્યાન કોઇલ ને ધીમે ધીમે લાંબી કરવામાં આવે છે. આ સમજવા માટે તમને એક ઉદાહરણ આપું। કોઈના દાંત સીધા કરવા માટે બ્રેસિસ લગાડવામાં આવે ત્યારે તે બ્રશીસ ધીમે ધીમે, દર અઠવાડિયાની વિઝિટ માં ડોક્ટર  ટાઈટ કરતા જાય છે અને ધીમે ધીમે તે પ્રમાણે દાંત ને જોઈએ તેવી દિશામાં ફેરવે છે. 
તેજ રીતે અહીં કોઇલ ધીમે ધીમે લાંબી કરતા, સાથે સાથે આંતરડું પણ ધીમે ધીમે લાબું થતું જાય છે.  મજાની વાત એ પણ છે કે આ 2-3 અઠવાડિયા દરમ્યાન પોશાક તત્વો પણ આંતરડામાંથી નિયમિત રીતે વહેતા રહે છે. લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા ના અંતે સુચર્સ ઓગળી જાય છે અને કોઇલ ખોરાક સાથે વહેવા માંડે છે અને કુદરતી રીતે તે શરીર માંથી નીકળી જાય છે.  અત્યાર સુધી આ ભયજનક, દયાજનક, અને વિનાશકારક રોગ નું કોઈ સારું નિવારણ જ નહોતું. આ રોગ થી પીડાતા લોકોનું નાનું જીવન પણ ક્યારેક અતિશય પીડામાં ગુજરતું। અને તેમને જીવિત રાખવાનો વાર્ષિક  ખર્ચ ત્રણ લાખ ડોલર્સ થી ઉપર આવતો હતો. અને આ કેટલું સુંદર અને સરળ સોલ્યૂશન છે. શરીર ની પેશીઓ અને સ્નાયુઓ ને ધીમે ધીમે થોડી મદદ વડે અને બાકી તેમની કુદરતી તાકાત વડે લંબાવી અને આંતરડા ને લંબાવવાના। અત્યારે આ કંપનીએ ઉંદર અને ડુક્કર ઉપર પ્રયોગો કરેલ છે અને તેમાં તેમને સફળતા મળી છે. ધીમે ધીમે લંબાયેલ આંતરડામાં બધાજ પોષણો શોષણ કરવાની તાકાત છે અને તે પાછું સંકુચિત થતું નથી. અને વારંવાર  (થોડા થોડા મહિનાના અંતરે) થોડું થોડું લંબાવીને બહુજ નાના આંતરડાને જોઈતી લંબાઈ આપી શકાય છે. 
દુર્લભ રોગો ઉપર કામ કરનારાઓને FDA ખાસ રસ્તો સાફ કરી આપે છે તેથી આ કંપની માને છે કે તુરંત નાના બાળકો ના શરીર માં આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે। આપણે ઇચ્છીયે કે તેમને સફળતા મળે. 
તમને વિડિઓ માં આ ટેક્નોલોજી કેવી રીતે કામ કરે છે તે જોવું હોય તો આ લિંક ઉપર ક્લિક કરશો
http://eclipseregenesis.com/#the-team  

દ્રષ્ટિકોણ 34 – હેન્રીએટ્ટા લેવિટ ની દ્રષ્ટિએ બ્રહ્માંડ – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. મારા, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી અને બેઠક તરફથી તમારું સ્વાગત. આ ચેનલ ઉપર આપણે જુદા વિષયોને અથવા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી વિષયોને સમજવાનો અને જાણવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. આજે આપણે ખગોળ શાસ્ત્ર ઉપર થોડી વાત કરીએ. અને આજે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિતે એક એવી સ્ત્રી વિષે જાણીએ જેણે આપણા ભ્રહ્માંડ વિશેની નવી માહિતી શોધીને તેનું દ્રષ્ટિકોણ તો ફેરવી નાખ્યું પણ તે ઉપરાંત ભ્રહ્માંડ ને વિકસાવી પણ દીધું.
એક સમયે આ દેશમાં વિજ્ઞાન માત્ર પુરૂષોનું ક્ષેત્ર હતું. 1868 માં હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ નો જન્મ થયો. હેન્રીએટ્ટા ને જન્મથી જ વિજ્ઞાન નો શોખ હતો. માસાચુસેટ્સ માં જન્મેલી હેન્રીએટ્ટા એ શાળા પુરી કરીને ઓબેરલિન કોલેજ અને તે પછી રડકલીફ કોલેજ માં અભ્યાસ કર્યો. પછી દુનિયાની સફરે નીકળેલી હેન્રીએટ્ટા ના કાન માં કોઈ કારણસર બહેરાશ આવી. હાર્વર્ડની રડકલીફ કોલેજ માં ભણેલી હેન્રીએટ્ટા ને 1892 માં હાર્વર્ડ કોલેજ વેદશાળા માં ખગોળ વૈજ્ઞાનિક ની નોકરી મળી. તારાઓની દુનિયા સાથે હેન્રીએટ્ટા ની આત્મીયતા બંધાવા લાગી. એ જમાના માં કમ્પ્યુટર તો હતા નહિ. હેન્રીએટ્ટા ત્યાં માનવીય કમ્પ્યુટર નું કામ કરવા લાગી. તેને ગ્રહો અને તારાઓ નું અંતર માપવાનું ખુબ બારીકાઇવાળું ગણિત નું કામ આપવામાં આવ્યું. એ જમાના માં સ્ત્રીઓને કામ માટે કોઈ પ્રકારનું પ્રોત્સાહન તો મળતું જ નહિ બલ્કે અવરોધ જરૂર ઉભા કરવામાં આવતા. શરૂઆતમાં  હેન્રીએટ્ટા ને દિવસ ના 8 કલાક કામ કરવાના કોઈ પૈસા આપવામાં આવતા નહિ. પરંતુ થોડા મહિના કામ કર્યા બાદ તેને કલાક ના 30 પૈસા લેખે પગાર આપવામાં આવ્યો.
Image result for henrietta leavittહેન્રીએટ્ટા ને ટેલિસકોપ માંથી તારાઓને જોવાની તીવ્ર ઈચ્છા હતી પણ તે માટેની પરવાનગી હતી નહિ. ખંત અને મહેનત થી હેન્રીએટ્ટા પોતાનું કામ કરતી. તેને “variable stars” એટલે એવા તારા જેમની તેજસ્વીતા કાયમ બદલાતી રહે તેનો અભ્યાસ કરવાનું ખાસ કામ સોંપાયેલું। આ પ્રકારના “વેરિયેબલ સ્ટાર્સ” નો  વૈજ્ઞાનિકો ઘણા સમય થી અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. કોઈએ ક્યારેય એવી કલ્પના નહિ કરેલી કે એક સામાન્ય સ્ત્રી આવા તારાઓ વિષે ખુબ મહત્વની નવી શોધ કરશે. અને વળી હેન્રીએટ્ટા ને તો ટેલિસકોપ માં થી જોવાની પણ મનાઈ હતી. છબીઓ દ્વારા તારાનો અભ્યાસ કરતા કરતા હેન્રીએટ્ટા એ નિરીક્ષણ કર્યું કે આ તેજસ્વીતા બદલતા તારા નું અનોખું માળખું છે. બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરતી વખતે તેણે નોંધ્યું કે તેજસ્વી તારાઓ (સેફિડ્સ) લાંબા ગાળા માટે  જોવા મળે છે. હેન્રીએટ્ટા એ અનુમાન કર્યું કે બધા સેફિડ્સ દરેક છબીમાં પૃથ્વી થી લગભગ સમાન અંતરે હોવા જોઈએ એટલે તેમની આંતરિક તેજસ્વીતા નું અનુમાન કરી શકાય. તેણે તારાઓના mass, density, and surface brightness નો અભ્યાસ કરીને 1777  વેરિયેબલ સ્ટાર્સ ને ઓળખ્યા અને તેની શોધ કે વધુ તેજસ્વી તારા લાંબા ગાળા માટે હોય છે તેને વિજ્ઞાનિકોએ “period–luminosity relationship” or “Leavitt’s law” તરીકે નામ આપીને વધાવી. હેન્રીએટ્ટા એ નવી શોધ પછી તારાઓનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. તે પછી તેને ટેલિસકોપ માં થી આકાશ નું નિરીક્ષણ કરવાની પરવાનગી મળી. હેન્રીએટ્ટા એ 299 પ્લેટ્સ નું 13 ટેલિસકોપ માં થી વિશ્લેષણ કર્યું અને તેના ઘણા પેપર્સ પ્રકાશિત થયા.
તે પછી એવા સેફિડ્સ બીજી આકાશગંગા (ગેલેક્સી), જેમ કે એન્ડ્રોમીડા, માં પણ જોવા મળ્યા અને તે બીજી આકાશગંગા ના પુરાવા તરીકે સાબિત થયા. તેથી એમ કહી શકાય કે હેન્રીએટ્ટા ની શૉધ ને કારણે બ્રહ્માંડ (universe) નું દ્રષ્ટિકોણ માત્ર બદલાયું જ નહિ પરંતુ વિસ્તરી ગયું. હેન્રીએટ્ટા ની શોધ ને લીધે એડવિન હબલે આપણી  આકાશગંગાને બ્રહ્માંડ ના મુખ્ય બિંદુ તરીકે સ્થાપિત કરેલું તેને હટાવી દીધું કેમકે હેન્રીએટ્ટા એ સાબિત કરી દીધું કે બ્રહ્માંડ ઘણું વધારે મોટું છે. તમે એડવિન હબલ નું જાણીતું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. 1990 માં તેમના નામનું હબલ ટેલિસકોપ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં ભમતું રાખવામાં આવેલ છે અને તેમાંથી આવતી છબીઓ થી વિજ્ઞાનીકો ઘણી માહિતી મેળવે છે. એડવિન હબલે બીજી આકાશગંગા ની શૉધ કરી તે માટે ઘણા માને છે કે તેમને નોબેલ પ્રાઈઝ મળવું જોઈતું હતું. પરંતુ એડવિન હબલ પોતે ઘણી વાર કહેતા કે હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ ને નોબેલ પ્રાઈઝ મળવું જોઈતું હતું કેમકે તેની શોધ વગર આગળ શોધ શક્ય જ નતી.
હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ ને કાને બહેરાશ હતી, તેણે લગ્ન નતા કર્યા અને પગાર ન મળવાને લીધે, અને પછી બહુજ કમ પગાર મળવાને લીધે, તે અત્યંત કરકસર થી રહેતી હતી. ઉપરાંત ટેલિસકોપ માં થી જોવાની પરવાનગી ન હતી  છતાંયે તેણે તેનું લક્ષ્ય તેના કામ ઉપર રાખીને નવી શોધ કરી. તે સાંભળી સકતી નહિ હોવાથી, આંખ ની ઇન્દ્રિયો વાપરીને કલાકો સુધી તેને તારાઓ જોવા ગમતા. તેના ઉપર પુસ્તક લખવામાં આવ્યું છે તેનું નામ છે “શાંત આકાશ”.
તો મિત્રો આજે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસે હૅરિએટ્ટા જેવી સ્ત્રીઓને વધાવીએ કે જેમણે તેમની આવડત અને કુશળતા થી આપણા સર્વે નું દ્રષ્ટિકોણ વિસ્તાર્યું છે. વાચક મિત્રોને આજના દિવસ ની શુભેચ્છાઓ.

દ્રષ્ટિકોણ 32: દુર્લભ રોગ (rare diseases) – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને આવકારું છું.  આજે “રેર ડીઝીસ” “દુર્લભ રોગ” વિષે વાત કરીએ.  એવા ઘણા દુર્લભ રોગ છે જેને અનાથ રોગ પણ કહેવાય છે, કેમ કે તેના નિવારણ ઉપર ઘણા લોકો કામ કરતા હોતા નથી. દુનિયા માં 6000 થી ઉપર એવા દુર્લભ રોગ છે. કદી જોયા ન હોય એવા વિચિત્ર રોગ ધારણ કરનાર રોગીઓ પણ ક્યારેક વિચિત્ર લાગે અને તાકી તાકીને જોવાની આપણે ભારતીયોને ક્યારેક એવી ટેવ હોય છે. તો આશા છે કે આ બાબત માં થોડું જ્ઞાન મેળવી આપણે આવા રોગ ને અને રોગીઓને ધિક્કાર કે કુતુહલ થી નિહાળવાની બદલે અનુકંપા ની દ્રષ્ટિ થી જોશું.
કઈ પ્રકારના દુર્લભ રોગ હોય છે તેના વિષે થોડી વાત કરીએ.
* Proteus syndrome (પ્રોટિયસ સિન્ડ્રોમ): આ એવી પ્રકારનો રોગ છે કે તેમાં શરીરમાં રહેલી પેશીઓ (ટિશ્યૂઝ) વધ્યાજ કરે છે. દરેક ને તે જુદી રીતે અસર કરે છે. કોકના હાથ વધ્યા કરે, કોક નો એકજ હાથ વધ્યા કરે અને કોક ના પગ અથવા એકજ પગ વધ્યા કરે અને કોક નું માથું કે શરીર નું બીજું કોઈક અવ્યય વધ્યા કરે.
* Fibrodysplasia ossificans progressiva (FOP): (ફાઇબરોડિસપ્લેસિયા ઓસિફિકાન્સ પ્રોગ્રેસીવા) ટૂંક માં (FOP) એવો જ એક ભયાનક રોગ છે જે આખી દુનિયામાં લગભગ 2 મિલિયન લોકોને જ છે. તેમાં વ્યક્તિ પોતાના હાડકા ના પિંજરા માં કેદી બની જાય છે. આ રોગ માં હાડકા વિકસતા જાય છે અને વ્યક્તિના હાડપિંજર જોડે જોડાતા જાય છે. ધીમે ધીમે વિકસતા જતા હાડકાની અંદર માણસ ભીંસાતો જાય છે અને ધીમે ધીમે તેની પ્રવૃત્તિ રૂંધાતી જાય છે અને ભીંસાતી વ્યક્તિ પોતાના હાડકામાં રૂંધાઈને મોત ને ભેટે છે.  અમેરિકા માં હેન્રી ઇસ્ટલેક નામના બાળક ને આ રોગ હતો. તે 39 વર્ષે મૃત્યુ પામ્યો ત્યારે તે માત્ર તેની જીભ હલાવી શકતો હતો બાકી બહારના કોઈ પણ અવ્યય ને તે હલાવી શકતો ન હતો. આ રોગ વિષે નીચેના વિડિઓ માં જોઈ શકશો.
Image result for bubble boy, rare diseases* Severe combined immunodeficiency, SCID: (સિવિયર કમબાઇન્ડ ઈમ્યૂનોડેફિશિનઝિ અને ટૂંક માં સ્કીડ) T cells અને B cells ના genetic mutations ને લીધે થાય છે. આ રોગ હોય તે વ્યક્તિમાં કોઈ પણ જંતુઓનો સામનો કરવાની તાકાત હોતી નથી. આવા બાળકોને કોઈ પણ સહાય ન મળે તો તેઓ એક વર્ષ ની અંદર મૃત્યુ પામે છે. પરંતુ મેડિકલ પ્રગતિ ને લીધે હવે તેઓ બબલ ની અંદર રહીને ઉછરી શકે છે અને તેઓને બબલ બેબી તરીકે ઓળખાય છે. ડેવિડ વેટર નામનો છોકરો ઘણા વર્ષ આ રીતે જીવિત રહેલો. તે એવા બબલ ની અંદર જીવિત રહેલ કે તેને ક્યારેય કોઈ અડકી ન શકે અને તે બહારની વસ્તુઓને એકદમ સાફ કાર્ય વગર હાથ લગાવી ન શકે.
* Moebius Syndrome (મોબીયસ સિન્ડ્રોમ): આ રોગ હોય તે લોકો સ્મિત કરી શકતા નથી. તે લોકો ફ્રાઉન પણ નથી કરી શકતા અને આય બ્લિન્ક પણ નથી કરી શકતા. તેઓના ચહેરા ઉપર કોઈ પણ પ્રકારના હાવભાવ વર્તાઈ શકતા નથી.
*  water allergy or “aquagenic urticaria” : પાણી ની એલર્જી જન્મ થી નથી હોતી પણ યુવાવસ્થામાં ઉત્પન્ન થાય છે. મૉટે ભાગે એક મા બાળક ને જન્મ આપે તે પછી તેને ક્યારેક આ રોગ થાય છે. આજ સુધી માં માત્ર 30 કિસ્સા નોંધાયા છે. તાજેતરમાં ઇંગ્લેન્ડ માં 21 વર્ષની યુવતીને તે રોગ થયો અને ત્યાર બાદ તે બિલકુલ પાણી પી સકતી નથી અને અઠવાડિયામાં એક વાર 10 સેકેન્ડ માં નાહી લ્યે છે નહિ તો તેને આખા શરીરે ખુબ બળતરા અને રાશ થાય છે. તે માત્ર ડાઈટ કોક પી શકે છે.
* Guillain-Barre syndrome (ગીયાનબારે સિન્ડ્રોમ): આ રોગ અચાનક જ શરીરમાં આવે છે.  શરીર ની ઇમ્યુન સિસ્ટમ જે બહાર ના રોગી જંતુઓનો સામનો કરે છે તે સિસ્ટમ આ રોગ માં પોતાના શરીર નો સામનો કરવા માંડે છે. એકદમ જલ્દી ફેલાતા આ રોગ માં વ્યક્તિ પેરાલાઇસ પણ થઇ શકે છે. આ રોગ થી વ્યક્તિને બોલવા, ચાલવા, ખાવા, પીવા, બાથરૂમ જવામાં અડવડતા થાય છે. જેવી ઝડપ થી આ રોગ આવે છે અને ફેલાઈ છે તેવીજ ઝડપ થી ક્યારેક આ રોગ ચાલ્યો જાય છે અને ક્યા કારણ થી આ રોગ આવે છે તેની મેડિકલ વિભાગ માં પુરી જાણકારી નથી. મારા બે મિત્રોને આ રોગ થયેલો અને બંને હવે સારું સ્વાસ્થ્ય ધરાવે છે.  
તો આ દુર્લભ રોગ દિવસ શા માટે છે અને આજે આપણે શા માટે તેના વિષે વાત કરી રહ્યા છીએ?
દુનિયા માં આવા 6000 જેટલા રોગ છે. અમેરિકામાં 2 લાખ થી ઓછા લોકોને આવા રોગ થાય છે. તેથી ભાગ્યેજ કોઈ કંપની કે વૈજ્ઞાનિક તેનું નિવારણ શોધવા માટે કામ કરતા. કેમ કે આવા રોગો આટલા દુર્લભ હોય તો તેઓ તેના નિવારણ ઉપર વર્ષો કામ કરે અને તેની કયોર શોધે તે પછી તેમાં તેમને શું વળતર મળે? અને તેવીજ રીતે આવા દુર્લભ રોગો નો સામનો કરનાર વ્યક્તિ પણ ખુબ એકલતા અનુભવે છે અને તેમને મિસ ડાયગ્નોસિસ અને લોકોના પૂર્વગ્રહ નો સામનો કરવો પડે છે. પણ હવે આવા દુર્લભ રોગોને સમજવા માં ઘણી પ્રગતિ થઇ રહી છે. દુર્લભ રોગ દિવસ નો હેતુ લોકોમાં, સમાજમાં, મેડિકલ વિભાગોમાં અને નીતિ વિભાગોમાં તેના વિષે જાણકારી અને સમજણ વધારવા માટે નો છે. તેમજ હવે જેમને આવા દુર્લભ રોગ હોય તેઓના જૂથ બન્યા છે અને તેઓ એકબીજા જોડે નવી શોધ થાય તેની આપ લે કરે છે.
નવા માર્ગદર્શન અનુસાર FDA પણ દુર્લભ રોગો (જેના બે લાખ થી ઓછા કિસ્સા અમેરિકામાં નોંધાયા હોય), જેના ઉપર વૈજ્ઞાનિકો કામ કરી રહ્યા હોય તેઓના માર્ગ માંથી વિઘ્નો હટાવી અને તેમને દરેક રીતે અનુકૂળતા મળે તે માટે સહાય કરી રહ્યા છે. હવે આવા રોગ ના નિવારણ ઉપર ઘણા વૈજ્ઞાનિકો અને નાની નાની  કંપની હવે કામ કરી રહી છે.
ભારત માં ઉછરતા મને ખ્યાલ આવ્યો નહિ કે જુદા દેખાતા લોકોને તાકી તાકી ને જોવાની કેવી આદત આપણા ભારતીઓમાં હોય છે. પણ દર વર્ષે હું મારી દીકરી ને લઈને ભારત જતી અને તે હંમેશ મને કહેતી કે — મમ્મી અહીં બધા હંમેશા આપણી સામે તાકી તાકીને કેમ  જોવે છે? મારી દીકરી ના પહેરવેશ અને વાતો પરથી તુરંત બધા સમજી જતા કે આ વિદેશ થી આવેલ લાગે છે. અને એક થોડું પણ જુદું માણસ દેખાય તો લોકો ટગર ટગર જોવા લાગે. હવે તે બાબતમાં હું પણ સંવેદનશીલ થઇ ગઈ છું. બે વર્ષ પહેલા હું એકલી દિલ્લી થી અમૃતસર જવા નીકળી. ટ્રેન માં હું મારી ચોપડી વાંચતી હતી. અચાનક મેં ઉપર જોયું તો આજુ બાજુ બેઠેલા ચાર પુરુષો મારી સામે તાકી ને જોઈ રહ્યા હતા. આ રીતે વ્યક્તિને આપણે સંકોચ અનુભવતા કરી દઈએ છીએ.  તો આવી જાણકારી મેળવીને આશા છે કે આપણે કોઈને તાકી ને જોવા ની બદલે તેમની જોડે મૈત્રીભાવ કેળવી શકીએ. 
નીચેના વિડિઓ માં દસ બીજા દુર્લભ રોગ વિષે જાણકારી મેળવી શકશો.
https://www.youtube.com/watch?v=SsGA_u1ihNs
www.darshanavnadkarni.wordpress.com , Darshana Varia Nadkarni. Rare diseases, દ્રષ્ટિકોણ, દુર્લભ રોગ, perspective,

દ્રષ્ટિકોણ 30: LGBTQ તરફ સમાજ નો પૂર્વગ્રહ – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી દર્ષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આપનું સ્વાગત। ગયા અઠવાડિયાની દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આપણે સસલા ના લગ્ન કરીને એક બાળવાર્તા જેમાં કાળું અને ધોળું સસલું લગ્ન કરે છે તે બાળવાર્તાએ કેવો ઉહાપોહ મચાવેલો તે વાત કરેલી http://bit.ly/2DPveFg . પણ સમાજ સ્વીકારે કે નહિ પ્રેમ ની ઉપર કોઈપણ બંધન ચાલતું નથી. બે દિવસ પહેલા જિગીષાબેને એક સરસ વાર્તા રજુ કરેલી અને તેમનો સારાંશ તેમણે આ પ્રમાણે વ્યક્ત કર્યો હતો – “વ્યક્તિનું ગે કે લેસ્બીયન હોવું તેને જન્મ સાથે કુદરતે આપેલ વૃત્તિ છે તેમાં તેનો કોઈ વાંક નથી.જેમ એક પુરુષનું સ્ત્રી સાથે આકર્ષણ સહજ છે તેવું જ ગે લોકો માટે પુરુષ નું પુરુષ સાથે આકર્ષણ  સહજ છે” આ કુદરતી વૃત્તિ હોય તો પણ સમાજ ને તે ઘણી વાર મંજુર નથી હોતી. આજે તેના વિષે થોડી વાત કરીએ। આવતે અઠવાડિયે વેલેન્ટાઈન્સ દિવસ છે જયારે લોકો પ્રેમ ની નાજુક લાગણીઓને વધાવે છે અને છૂટ થી પોતાના પ્રેમી તરફ પ્રેમ વ્યક્ત કરવામાં આનંદ લ્યે છે. આશા રાખીએ કે LGBTQ લોકો પણ પોતાના પ્રેમીઓ તરફ કોઈના પૂર્વગ્રહ વગર પોતાની લાગણીઓ દર્શાવી શકે.
એક સત્ય ઘટના છે. એલિસન બેચડેલ નામની ચાલાક છોકરી એક સરસ કુટુંબ માં તેની મમ્મી પપ્પા અને બે ભાઈઓ જોડે ઉછરી રહી હતી. તેના ભાઈઓ સાથે છૂપાછૂપી, પકડા પકડી અને એવી જાત જાત ની રમતો રમતા તેનું બાળપણ વીતી રહ્યું હતું. તેના પપ્પા સાથે તેને ખુબ નિકટતા હતી. પરંતુ ક્યારેક તેના પપ્પા નું વર્તન વિચિત્ર બની જતું. ક્યારેક તે અચાનક ગાયબ થઇ જતા, ક્યારેક તેના વિદ્યાર્થોને ઘરે લઇ આવતા અને તેમની સાથે ખુબ સમય વિતાવતા. ક્યારેક તેની મમ્મી અને પપ્પા વચ્ચે નું અંતર અને તાણ વર્તાઈ આવતા. તેના પપ્પા ઘર ની બાબત માં એકદમ ઓબ્સેસ્સિવ કમ્પલ્સિવ પણ હતા કે ઘર ને એકદમ સાફ સુથરું રાખવાનું. ક્યારેક માતા પિતા વચ્ચે શું ગોપનીય ભેદ હોય તે વાત થી બાળકો અણજાણ હોય પણ ટેન્શન તો જણાય જ ને? એલિસન અને તેના પપ્પા વચ્ચે બીજું પણ એક ટેન્શન હતું કે એલિસન ને પેન્ટ ને શર્ટ પેરીને તેના ભાઈઓ જોડે છોકરાઓ સાથે જ રમવાની આદત હતી.  એલીસોન ને ડ્રેસીસ પેરવા ગમતા નહિ અને તેના પપ્પા તેની ઉપર ડ્રેસીસ પેરવા માટે ખુબ દબાણ કરતા અને તેને છોકરીઓ જેમ વાળ ઓળીને વાળ માં ફેન્સી ક્લિપ વગેરે નાખવા માટે દબાણ કરતા.
Image result for alison bechdel, cartoonએલિસન ના પપ્પા એક મોટો ભેદ છુપાવીને જીવી રહ્યા હતા. ઢાંકપિછોડો કરીને જિંદગી જીવવામાં માણસ ઘણું ગુમાવે છે અને સતત માનસિક દબાવ નો અનુભવ કરે છે તેની આ વાત છે. આપણને એલિસન ની જિંદગી વિષે કેમ ખબર છે? એલિસને ઘણા પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમાં એક પુસ્તક તેની પોતાની આત્મકથા વિશેનું ચિત્ર પુસ્તક છે. તે પુસ્તક ને ઘણા પારિતોષક ઇનામો મળ્યા છે અને બ્રોડવે માં અને અહીં તે ઉપર નાટકો ભજવાઈ ચુક્યા છે.  
એલિસન મોટી થઇ અને દૂર કોલેજ માં ભણવા ગઈ. એલિસન ને ચિત્ર અને કાર્ટૂન દોરવાનો ખુબજ શોખ હતો. નવરાશના સમયે તે દોર્યા જ કરતી. એક વખત કોલેજ ની ક્લબ ની યુવતી ક્લબ ના સુચનાપત્ર માટે કોઈ ચિત્ર દોરાવવા એલિસન પાસે આવી. જોતજોતામાં બંને વચ્ચે ગાઢ મૈત્રી બંધાઈ ગઈ. ધીમે ધીમે મૈત્રીનો સબંધ પ્રેમ માં પરિણમ્યો. એલિસને દિલ માં નવા જાગતા ઉમળકાને ધરબાવી દેવાની કોશિશ કરી. પણ શરીર અને દિલ માં પ્રેમ ના પડઘા પડે તેને તેમ શમાવી શકાતા નથી. આખરે એલિસને સત્ય ને અપનાવી લીધું કે તે લેસ્બિયન હતી.
લગભગ તેજ સમયે તેના પપ્પા ના મ્રત્યુ ના સમાચાર એલિસન ને મળ્યા. એલિસન ના પપ્પા ગાડી દ્વારા એકસીડન્ટ માં મ્ર્ત્યુ પામ્યા। જયારે એલિસન ને તેમની જિંદગીની પુરી માહિતી મળી ત્યારે તેનું માનવું રહ્યું કે તેમણૅ આખરે જીવેનથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી. તેના પપ્પા ની જિંદગીનો એવો શું ભેદ હતો જે છુપાડીને તેઓ જીવન જીવી ગયા? એલસન ને તેના પપ્પા ગુજરી ગયા પછી ફોડ પાડતા તેની મમ્મીએ વાત કરી કે તેના પપ્પા હોમોસેક્સ્યુઅલ હતા. તેમના જમાનામાં આવી વાત બિલકુલ અપનાવવામાં આવતી નહિ. તેથી તેમણે સમાજ ના નિયમોને અનુસરીને લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ બાળકો પણ થયા. પણ તેમની શારીરિક સચ્ચાઈ બહાર નીકળવા હંમેશા મથતી રહી અને ક્યારેક કોઈ તેવા માણસો મળે તેમને જોડે તેઓ સબંધ બાંધી લેતા.
એલિસન નું માનવું છે કે  ઢાંકી ઢાંકી ને જિંદગી જીવવાથી વ્યક્તિ જીવન માં થી હર્ષ અને ઉત્સાહ ગુમાવી બેસે છે. અને હવે તો ઘણા તેવું માને છે. દાખલ તરીકે તમે ઓફિસ માં સહ કાર્યકરો જોડે કામ કરતા હો અને સોમવારે કામ ઉપર વાત નીકળે કે વિકેન્ડ દરમ્યાન શું કર્યું. કોઈ એમ ક્યે કે હું મારા હસબન્ડ જોડે ફરવા ગયેલ અને કોઈ એમ ક્યે કે આ વિકેન્ડ માં તો મારી પત્ની એ મારી પાસે બહુ કામ કરાવ્યું વગેરે. પણ હોમોસેક્સ્યુઅલ વ્યક્તિ ને ડર હોય કે લોકો તેમની જીવન પદ્ધતિ અપનાવશે નહિ તો તેમને ડરીને, તેમની વાત છુપાવીને, ખુબ સાવચેતીથી પોતાની જિંદગીની વાત કરવી પડે. બધા તેમની ડેસ્ક ઉપર કુટુંબના ફોટા રાખે પણ તે રાખી ન શકે. આમ વાતે વાતે તે વ્યક્તિને ગુપ્તતા થી જિંદગી જીવવી પડે તો ટીપે ટીપે તેની જિંદગીનો ઉત્સાહ ઘટતો જાય.
એલિસન તો નવા યુગ માં જન્મેલ છોકરી છે અને તે છૂટ થી પોતાની જિંદગી જીવી રહી છે. પણ બધીજ જગ્યાએ આજે પણ લોકો LGBTQ લાઈફ સ્ટાઇલ ને પૂર્વગ્રહ થી જોવે છે. તમારો શું ખ્યાલ છે? તમને નથી લાગતું કે જો બે વ્યક્તિ પ્રેમ થી જીવતા હોય અને કોઈને હેરાન ન કરે તો શા માટે આપણે કે સમાજે તેમના જીવનમાં દખલ કરવી? દુનિયા માં ઘણું દુષ્ટ કાર્ય લોકો કરી રહ્યા છે તેમની તરફ નજર અને ધ્યાન દોરવાની બદલે પ્રેમ કરતા માણસો સામે પૂર્વગ્રહ બાંધવાની શી જરૂર? તમારો શું મત છે?

દ્રષ્ટિકોણ 28: પ્રેમ ને બંધન નહિ બનાવો – દર્શના

મિત્રો શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર તમારું સ્વાગત। આજે જીવનસાથી દિવસે (spousal day) ચાલો થોડી પ્રેમ ની વાતો કરીએ। પહેલા તો એવું ખરું કે દંપતી હોય, જીવનસાથી હોય તો પ્રેમ હોય જ, કે એવું જરૂરી નહિ? પહેલાની કોલમ માં ભૌતિક પ્રેમ વિષે લખેલ કાવ્ય આ લિંક ઉપર જોવા મળશે. – http://bit.ly/2x3YbJ3 

જીવનસાથી વિષે તો ઘણું કહેવાયું છે, લખાયું છે અને દંપતી હંમેશા જોક્સ ના વિષય પણ બનતા હોય છે.

મને ગમતા વાક્યો અહીં લખું છું.
* આપણા સ્પાઉસ આપણી મુસાફરી નું ગંતવ્ય નહિ, પણ સાથી છે
* સરસ સંબંધોમાં પતિ-પત્ની એકબીજા ની પસંદ અને અવકાશ નું ધ્યાન રાખે છે અને એક બીજાના હેતુઓ અને ધ્યેય ને આગળ ધપાવે છે અને તેને પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરે છે.
* આદર્શ પતિ તેની પત્નીએ નહિ ઉચ્ચારેલ દરેક શબ્દો સમજી શકે છે.
(ખબર નહિ કેમ પણ પત્ની ને જ સમજવી હંમેશા મુશ્કેલ હોય છે, પતિ ને સમજવાની વાતો ભાગ્યેજ જોવા મળે છે. કેમ સ્ત્રીઓને સમજવી મુશ્કેલ છે?)

શું દરેક જીવનસાથી, આત્માસાથી (સૉઉલમેટ) soulmate હોય છે?

મેં એવું વાંચ્યું કે
* “જીવનસાથી એ છે જેની સાથે તમે જિંદગી ગુજરી શકો છો અને આત્મસાથી એ છે જેના વગર તમે જિંદગી ગુજરી શકતા નથી”.
એવું પણ વાંચેલ કે “જીવનસાથી નો સબંધ કેળવી શકાય છે પણ આત્માસાથી નો સબંધ નસીબ માં લખાયેલ પૂર્વનિર્ધારિત સબંધ છે”.

વાચકો શું માને છે?

એક નાની વાત કહું છું. રોન ઓવેન અને રૂથ હોલ્ટ મળ્યા ત્યારે તેમની ઉમર હતી 18 વર્ષ। એક વર્ષ આ પ્રેમી પંખીડાએ સાથે ગુજાર્યું। તે પછી તેમની કેરીઅર વિષે વિચારતા રોને નિર્ણય કર્યો કે તે સંગીત અને નૃત્ય માં આગળ કેળવણી ધારણ કરીએ ને જાહેર માં પરફોર્મન્સ આપવાની ઈચ્છા ધરાવતો હોવાથી તેણે બીજા મોટા શહેર માં સ્થાયી થવાની જરૂર હતી. તેણે રૂથ પાસેથી વિદાય લીધી અને બીજા શહેર માં ચાલ્યો ગયો. તે વખતે ટેક્નોલોજી ની સુવિધા, સેલ ફોન અને ફેસબૂક તો હતા નહિ અને ધીમે ધીમે તેમની વચ્ચેના વાર્તાલાપ નો અંત આવ્યો। તે પછી રૂથ ના લગ્ન થયા અને રોને પણ લગ્ન કર્યા। સમય જતા બંનેએ તેમના જીવનસાથી ખોયા અને બંને એકલા રહેતા હતા. એક દિવસ રૂથ ની બહેને તેને આવીને કહ્યું કે રોન કરીને એક વ્યક્તિ તેની સામેના ફ્લેટ માં રહેવા આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર ની 2018 ની સાલ માં જયારે રૂથ ની બહેને આ માણસ નું વર્ણન કર્યું ત્યારે રૂથ ના મન માં કોઈજ શક ન રહ્યો કે બરોબર 60 વર્ષ પહેલા તેને જેની સાથે પ્રેમ હતો તે જ છે આ રોન. રૂથ તેના ઘરે પહોંચી ગઈ. અને આ વાત આગળ ચલાવતા કહું છું કે આવતા એક બે મહિના માં આ 80+ વર્ષના રૂથ અને રોન ના લગ્ન થવાના છે. રોન ક્યે છે કે આટલો સુખી હું મારી જિંદગી માં ક્યારેય હતો નહિ.  

રાધા તો ક્રષ્ણ ની જીવનસાથી હતી પણ મીરા કોણ હતી? શું તે આત્માસાથી હોઈ શકે? મારી જ એક અમેરિકન સહેલી ની વાત પણ કરું છું. તેને કોઈની જોડે પ્રેમ હતો અને પ્રેમ ના પ્રતીક રૂપે તેમને એક દીકરી પણ જન્મી। પણ કૈક કારણસર તે બંને જુદા થઇ ગયા અને ખાસ કોન્ટેક્ટ માં રહ્યા નહિ. આ બહેને તેમની દીકરી મોટી કરી અને કોલેજ પુરી કરાવી। અચાનક કોઈએ મારી સહેલી માટે બ્લાઇન્ડ ડેટ ગોઠવી અને પહોંચી તો તેને જેની સાથે પ્રેમ થયેલો તે જ હતો. ફરી તેઓ મળતા રહ્યા અને હવે તો ઘણા વર્ષોથી તેમના લગ્ન પણ થઇ ગયા છે.

શું એવું બની શકે કે જીવનસાથી બન્યા હોય કે નહિ પણ અમુક લોકો વચ્ચે આત્માસાથી (soulmate) નું જોડાણ હોય? કે તેમનો સબંધ પૂર્વનિર્ધારિત, તેમના નસીબ માં લખાયેલ હોય? તમારું શું માનવું છે?

અને બાકી તો બધા ને આત્માસાથી હાસિલ થાય કે ન થાય પણ ઘણા ને જીવનસાથી નો સહારો તો મળે જ છે. અને તેની સાથે વિતાવવાની પળોને અતિ મધુર બનાવવાની કોશિશ આપણે કરી શકીએ….

અરેબિક કવિ ખલિલ જિબ્રાને થોડી  વાતો તેમના મશહૂર કાવ્યો માં કહી છે. તેના થોડા સુંદર વાક્યો નો અનુવાદ નીચે મુકેલ છે. (To see more of his poems and quotes, google Khalil Gibran).

“તમારા સબંધ માં વચ્ચે થોડી જગ્યા રાખો કે સ્વર્ગ નો પવન તમારી વચ્ચે નૃત્ય કરી શકે. એકબીજાને પ્રેમ કરો, પરંતુ પ્રેમ ને બંધન નહિ બનાવો। પ્રેમને અપેક્ષાઓના બંધન માં જકડી નહિ દ્યો. પ્રેમ ને બંધન માં જકડવાની બદલે તમારા આત્માના બે કિનારા વચ્ચે તમારા પ્રેમ ને વહેતા દરિયા જેવો રહેવા દ્યો। સાથે સંગીત બનાવો, ન્રત્ય કરો પણ તમારા જીવનસાથી ને ક્યારેક એકલતા પણ માણવા દ્યો। જેમ સિતાર ના તાર એક સાથે સંગીત બનાવે છે પણ એક એક છુટ્ટો તાર  છે તેમ. એકમેકને તમારું હૃદય આપો પણ સોંપી નહિ દ્યો કેમકે જિંદગી ને જ તે અધિકાર છે. જોડે ઉભા રહો પણ એકદમ નજીક નહિ. એકમેક ને ઉગવાની, પાંગરવાની જગા રહેવા દ્યો”.

જીવનસાથી પાસેથી અપેક્ષા રાખ્યા વગર જીવી શકાય? તે તો તમારા અનુભવ ઉપરથી તમે કહેશો તો જ ખબર પડશે :).

દ્રષ્ટિકોણ 27: ફિલ્મ આપણી અપેક્ષા અને દ્રષ્ટિકોણ ફેરવી શકે છે – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક ની દ્રષિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ કોલમમાં આપણે જુદા જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે પોપકોર્ન દિવસ મનાઈ રહ્યો છે ત્યારે ચાલો આપણે ચલચિત્રો, સિનેમા, મુવીઝ, ફિલ્મ્સ, અભિનય ઉપર થોડી વાતો કરીએ.
તમને આ ડાયલોગ યાદ છે? ક્યા પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? ગુજરાતી માં અનુવાદ કર્યો છે એટલે તમારા મગજ ને થોડું કસવું પડશે.
જે રસ્તા ઉપર તું ચાલી રહ્યો છે તેનો અંજામ ખરાબ પણ હોઈ શકે.
જાણું છું. પણ તમે જે રસ્તા ઉપર ચાલી રહ્યા છો તેનો અંજામ તો ખરાબ જ છે, ભાઈ.
રવિ, હું તો મારી બાજી રમી ચુક્યો છું. હવે હારું કે જીતુ. પણ તારી પાસે તો હજી સમય છે.
પણ, મારા સિદ્ધાંત……..
શું કામના છે તારા એ સિદ્ધાંત? તેને મસળીને રોટલી નથી બનાવી શકાતી? શું આપ્યું છે તારા સિદ્ધાંતોએ, શું છે આજે તારી પાસે?
હવે તેનો જવાબ તો તમે કદાચ ઊંઘ માં પણ બોલી શકશો. ખરું ને? ક્યુ મશહૂર હિન્દી પિક્ચર યાદ આવે છે? કદાચ તમે પણ મારી જેમ વર્ષો પહેલા આ પિક્ચર જોઈને રડી રડી ને લાલ આંખ લઈને થીએટર માં થી શરમાઈ ને બહાર નીકળ્યા હશો.
અને આ ક્યા હિન્દી પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? – પહેલા હું એકલો હતો અને હવે બિલકુલ એકલો છું.
અને આ? – કેટલા મર્દ હતા?
અને આ? – ડોન ને મારવો મુશ્કેલ જ નહિ, અસંભવ છે
અને આ? – શેરે ખાન કાળો ધંધો કરે છે, પણ ઈમાનદારી થી
અને આ? – મોટા મોટા દેશોમાં આવી નાની નાની વાતો હોતી રહે છે
અને આ? – બધું સારું છે, ભાઈ બધું સારું છે………
અને આ? આમાં તો શબ્દો વાંચીને જ અભિનેતા ના અવાજ નો પડઘો તમારા કાન માં ગુંજતો હશે. – પુષ્પા, મને આંસુ પસંદ નથી. એને લૂછી નાખ.
અને આ? – એક ચુંટકી સિંદૂર ની કિંમત તમે શું જાણો, રમેશ બાબુ?
થોડું વધુ અઘરું? આ? – તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ મળતી રહે છે. પણ ઇન્સાફ નથી મળતો, માઇ લોર્ડ, મળે છે તો માત્ર તારીખ………
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લો… – બાબુ ______ જિંદગી મોટી હોવી હોઈએ, લાંબી નહિ.
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લ્યો… – મારુ નામ _____ છે અને હું ટેરોરિસ્ટ નથી.
અને આ? – એનો તો ને, બેડ લક જ ખરાબ છે.
અને આ?  – રાહુલ, નામ તો સાંભળ્યું જ હશે.
અને આ મસ્ત ફિલ્મ કઈ છે?- ટેંશન લેવાનું નહિ, માત્ર દેવાનું
અને આ? – તમે કન્વિન્સ થઇ ગયા કે હું વધારે બોલું?
Image result for bollywood moviesથયા કન્વિન્સ? રાત્રે ચાવી મૂકીને સવારે ગોતાગોત અને ધાંધલ ધમાલ કે ચાવી મળતી નથી. આટલું કેમ યાદ નથી રહેતું અને આટલા પિક્ચર ના ડાયલોગ ભાષા બદલીને મુક્યા તો પણ ઓળખાય જાય છે? પિક્ચર માં એવો શું જાદુ છે કે આપણને તેની સ્ટોરી, તેના ડાયલોગ, તેના અભિનેતા અને અભિનેત્રી યાદ રહી જાય છે? તેમાં એવો શું જાદુ છે કે બે કે ત્રણ કલાક ના સમય માં એક પિક્ચર આપણી સંવેદના ને ફમ્ફોળીને ફદરબદર અસતનસત કરી નાખે છે? માફ કરશો, પણ તેવા નવીન અનુભવ માટે નવા શબ્દો વાપરવા પડે :).
ફિલ્મ આપણા માનસ ઉપર, આપણા હૃદય ઉપર ઘણી અસર કરે છે. ફિલ્મ, સંવેદના સુધી પહોંચવાનો, લાગણીઓને સ્પર્શ કરવાનો, પ્રેમ કરવાનો, ઘણી વાર રસ્તો ચીંધે છે. ઘણી વાર ઊંડી ચર્ચા વિચારણા થી ન બદલી શકાય તેવી ઝડપતા થી ફિલ્મ લોકોને આંચકો આપીને તેમની અપેક્ષાઓ અને દ્રષ્ટિકોણ ને ફેરવી શકે છે. ફ્રેન્ક કાપ્રાએ કહેલ કે, દુનિયા માં ત્રણ વિશ્વવ્યાપી ભાષા છે, જે બધાજ સમજી શકે છે. તે છે, ગણિત, સંગીત અને ફિલ્મ. ફિલ્મ ના માધ્યમ દ્વારા આપણે કલા અને માનવતા ને એક સાથે ઉજવી શકીએ છીએ. હવે તો જેમ કોઈ પણ લખી શકે છે અને પુસ્તક ને પ્રકાશિત કરી શકે છે તેમ જ કોઈ પણ ફિલ્મ પણ બનાવી શકે છે અને તેમાં ટેક્નોલોજી સમજતા હોય તેને પુરી મદદ મળી રહે છે.
ફિલ્મ માં સારી સ્ટોરી અને સારો અભિનય હોવો જરૂરી છે. લેખક જેમ બીજાની વાત કહી શકે છે તે કરતા પણ વધીને સારા અભિનેતા અને અભિનેત્રીઓ બીજાની હકીકત ને પોતાની કરીને બતાવે છે. કોઈ પણ વિષય ને પોતા સિવાય અન્ય ની દ્રષ્ટિ થી લખવાનું અઘરું છે. લખવામાં સૌથી પહેલા બાળકો પોતોની ડાયરી લખતા હોય છે અને લખવામાં ઘણા મોટાઓ પણ પોતાની સંવેદનાઓ અને સ્વંયંના અનુભવો કહેવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પણ લખવામાં પરિપક્વ થયા પછી લેખક બીજાના અનુભવોને પણ ઊંડી સંવેદના થી ઓળખી અને તેને વર્ણવી શકે છે. પોતની વાત કહેતા કહેતા પણ પરિપક્વ લેખક વાચકોમાં બીજા માટે લાગણી ઉભી કરી શકે છે. આત્મકથાના લેખકો ને મૂકીને બીજા લેખકો જો પોતાની વાત થી પર જઈને કોઈના માટે સંવેદના ઉભી કરી જ ન શકે, તો તો તોબા તોબા!  તેમજ પરિપક્વ થયેલ અભિનેતા અન્ય ની સત્ય હકીકત ને જ નહિ પણ કાલ્પનિક વાત ને પણ સત્ય હકીકત નું પહેરણ પહેરાવી શકે છે. સારી અભિનેત્રી કે અભિનેતા અને સારા લેખકો can explore the human soul – માનવ હૃદય ને વલોવીને, નીચવીને, અન્વેષણ કરી શકે છે.  આજે પોપકોર્ન દિવસે ચાલો લઈએ એક બેગ પોપકોર્ન ની અને સારી ફિલ્મ જોવા બેસી જોઈએ. પણ ખરાબ લખાણ અને ખરાબ ફિલ્મ થી બચતા રહેજો — આજ કાલ કોની પાસે સમય છે બગાડવા માટે?
તાજેતર માં તમે કોઈ સરસ ફિલ્મ જોઈ હોય તો જરૂર શેર કરશો. મેં તાજેતર માં બે, ત્રણ  સરસ અંગ્રેજી ફિલ્મ જોઈ તેમના નામ છે “Vice” http://bit.ly/2QRZp6R ,  “The Hate U Give” http://bit.ly/2Fhxrw7 , અને “Journey to her Smile” http://bit.ly/2LxMILU  . તેમની ઉપરની સમીક્ષા (reviews) તેમની સાથે મુકેલા ત્રણ લિંક ઉપર મારા  બ્લોગ http://www.darshanavnadkarni.wordpress.com ઉપર મળશે।

દ્રષ્ટિકોણ 22: bill of rights (first 5 amendments) – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક ની શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર આવકારું છું. આ કોલમ માં આપણે જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે ડિસેમ્બર 15 ના “બિલ ઓફ રાઇટ્સ” દિવસે, અમેરિકા ના નાગરિક તરીકે આપણા હક વિષે થોડી જાણકારી મેળવીએ.  
આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ શું છે? અમેરિકન કોન્સ્ટિટ્યૂશન ના પહેલા 10 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ને બિલ ઓફ રાઇટ્સ તરીકે ઓળખાય છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ સપ્ટેમ્બર ની 25, 1789 માં પસાર થયેલ અને તે ગવર્મેન્ટ ની શક્તિ ઉપર કાબુ રાખે છે. તે જેમ્સ મેડીસને દાખલ કરેલ અને ત્યાર પછી તેઓ અમેરિકાના 4થા પ્રેસિડેન્ટ બન્યા. પહેલા તેમાં 12 સુધારાઓ હતા અને તેમાંથી 10 પસાર થયા. વર્ષો જતા સુધારાઓ માં વધારો થયો છે અને અત્યારે લગભગ તેમાં 27 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ ને The Rotunda of the National Archives Building in Washington, DC. માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.  
આપણે પહેલા પાંચ સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ઉપર વાત કરીએ.
1) પહેલા સુધારા અનુસાર, કોંગ્રેસ ક્યારેય એક ધર્મ ને અપનાવવાનો કાયદો નહિ બનાવે અને ક્યારેય મુક્ત અભિવ્યક્તિ ઉપર પ્રતિબંધ નહિ મૂકે. આ સુધારો લોકોને મુક્તપણે બોલવા ઉપર અને અખબાર માં તેમના અભિપ્રાય પ્રકાશિત કરવા માટે નો અને ગવર્નમેન્ટ તરફ ની ફરિયાદ દર્શાવવાનો હક અદા કરે છે.
2) સુધારા 2 અનુસાર લોકોને પોતાનો બચાવ કરવા માટે અને પોતાના સ્ટેટ ને સુરક્ષિત રાખવા માટે, શસ્ત્ર રાખવાનો હક છે અને તે ક્યારેય છીનવી લેવામાં આવશે નહિ. આ સુધારા અનુસાર આપણે પિસ્તોલ ને બિલકુલ હટાવી શકીએ નહિ. અને સુધારાને બદલવાનું કાર્ય ખુબજ મુશ્કેલ છે. પણ તે સુધારા નો આદર કરીને પણ બીજા સુધારા લાવી શકીએ. જેમ કે આ અમેન્ડમેન્ટ દાખલ કર્યું તે સમયે ઓટોમેટિક રાઇફલ હતી નહિ. તે આ સમય ની નવીનતા છે જે ખોટા લોકોના હાથ માં આવે તો તેનાથી મિનિટો માં કેટલાય ને તેઓ મોત ને ઘાટ ઉતારી શકે છે અને અસમર્થ ઇજા પહોંચાડી શકે છે. તેમજ પિસ્તોલ માટે અરજી કરનારાઓ માટે વેઇટિંગ પીરીઅડ (જેથી તેઓ લાગણી ના ઉશ્કેરાટ માં અજુગતું પગલું ન લઇ શકે) અને પૃષ્ઠભૂમિ તપાસ (background checks), જેથી કોઈ વ્યક્તિ એ ભૂતકાળ માં અજુગતું કાર્ય અથવા બોલવાનું કર્યું હોય તેમને પિસ્તોલ થી દૂર રાખી શકાય, જેવા કાયદાઓ લાવાની જરૂર છે તેવું ઘણા અમેરિકનો માને છે.
3) સુધારા 3 અનુસાર, કોઈ પણ સૈનિક ને ક્યારેય કોઈના ખાનગી ઘર માં રાખવા માટે સરકાર દબાણ નહિ કરી શકે.  આ સુધારો ક્યારેય ચર્ચાસ્પદ બન્યો નથી અને બધાએ તેને તુરંત સ્વીકારી લીધો છે. તેનું કારણ? 1765 માં બ્રિટને એવો કાયદો પસાર કરેલ જેને લીધે સરકાર જયારે ઈચ્છે ત્યારે કોઈ પણ નાગરિક ને તેના ઘરમાં સૈનિક ને રાખવાનું દબાણ કરી શકે. આ કાયદો અમેરિકા ના બ્રિટન સામેના બળવા નું એક મુખ્ય કારણ હતું.
4) આ સુધારો લોકોને સરકારના ગેરવાજબી શોધ અને હુમલામાંથી રક્ષણ આપે છે. આ સુધારા અનુસાર લોકોને પોતાના ઘર માં સુરક્ષિત રહેવાનો હક છે. સરકાર કોઈ કારણ વગર કોઈના ઘર માં ધાડ પાડી શકે નહિ. કોઈના ઘર માં દાખલ થવા માટે અને કોઈના ખાનગી ઘર ની તપાસ કરવા માટે સરકાર પાસે વૉરંટ હોવો જોઈએ અને તેની મહત્વતા કોર્ટ માં પુરવાર કરી શકે ત્યારેજ સરકાર ને તેવો હક મળે.
એક વખત હું ભારત માં મારા કુટુંબ જોડે ઇન્સ્પેક્ટર નો શો જોતી હતી. તેમાં આવ્યું કે ઇન્સ્પેક્ટર ને કોઈ માણસ ઉપર શક હતો તેની જોડે વાત કરવા તેના અનુયાયી ને લઈને તેઓ શક હતા તે માણસ ની ઘરે ગયા. ત્યાં ઇન્સ્પેક્ટર ના અનુયાયીએ તેમને તાળું જોઈને કહ્યું, “सर यहाँ पे तो ताला लगा है. इंस्पेक्टर: चलो इसको तोड़ देते है”. તોડ્યા પછી….   “सर, यहाँ तो बहोत सारी इन्फॉर्मेशन है”. इंस्पेक्टर: “चलो प्रूफ मिल गया अब उसको अरेस्ट करने की कोशिश करते है”. સુધાર 4 અનુસાર અમેરિકામાં તેવી રીતે મેળવેલ પ્રુફ ની કૈજ વેલ્યુ નથી. (જોકે હું માનું છું ત્યાં સુધી ભારત માં પણ તેવો જ કાયદો છે. મેં મારી સાથે ટીવી જોઈ રહેલા ને કહ્યું કે આ તો ખોટું છે. તો મને બધા કહે કે તેમાં ખોટું વળી શું, જો પુરાવો મળી ગયો ને).
આપણે જાણીએ છીએ કે એક વખતના ટ્રમ્પ ના વકીલ માઈકલ કોહેન ના ઘરે અને ઓફિસ માં FBI એ ધાડ પાડેલી. તે ધાડ પાડવા માટે પહેલા સરકારી વકીલ, મલરે ખુબ મહેનત કરી અને સાબિતી મેળવી અને કોર્ટ માં પુરવાર કર્યું કે ત્યાં ધાડ પાડી અને બાકીની સાબિતી મેળવવી જરૂરી છે અને કોર્ટે તેને તે પછી જ કોહેન ના ઘરે ધાડ પાડવાની પરવાનગી આપી અને મલરે ખાસ વૉરંટ મેળવ્યું.  જો સરકાર કોર્ટ ની પરવાનગી વગર ધાડ પડે તો તેને જે સાબિતી મળે તેને કોર્ટ અવગણે. તેમજ પ્રેસિડેન્ટ ઓબામાએ ટ્રમ્પ ના કેમ્પેઇન ના વડા પોલ માનફોર્ટ ઉપર ફાઇસા વૉરંટ કાઢેલો તે પણ કોર્ટ માં પુરવાર કરીને જ મળેલ। 
5) આ સુધારા અનુસાર, લોકોને પોતાની જાન, સ્વતંત્રતા અને સંપત્તિ ને સુરક્ષિત રાખવાનો હક છે. તેના પ્રમાણે, કોઈ પણ ગુના ને સ્વીકારવા સરકાર કોઈના ઉપર દબાણ કરી શકે નહિ, સિવાય કે તે મામલો પબ્લિક ડેન્જર ને લાગતો હોય. સરકાર કોઈને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે જેઈલ માં પુરી રાખી શકે નહિ અને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે કોઈની સંપત્તિ ઉપર હક જમાવી શકે નહિ.
અમેરિકા અને ભારત બંને ખુબ મોટા દેશ છે; એક દેશ ભૂગોળ ની દ્રષ્ટિએ માપ માં અતિ મોટો છે અને બીજો લોકો ની સંખ્યા ને લીધે અતિ મોટો દેશ છે. એવા દેશ માં લોકશાહી સતત ટકાવી રાખવી તે જેવી તેવી વાત નથી.  આ બંને દેશો માં સતત અને ટકી રહેલ લોકશાહીનું રહસ્ય મારા મત અનુસાર બે ચીજો માં સમાયેલ છે. 1) બંને દેશો માં સ્થાપના દરમ્યાન જે વ્યક્તિઓ હતા તેઓ એકદમ દેશભક્ત વ્યક્તિઓ હતા. 2) બંને દેશો ની સ્થાપના ખુબજ વિચારશીલ દસ્તાવેજ “કોન્સ્ટિટ્યૂશન” વડે કરવામાં આવી છે. બંને દેશો ના નિર્માણ સમયે અપનાવેલ બંધારણ અદ્ભુત અને ખુબ ફોરવર્ડ લૂકિંગ અને visionary દસ્તાવેજ છે. જો તમે Washington D.C. નો પ્રવાસ કરો તો માત્ર ત્યાંના બિલ્ડીંગ જોઈને નહિ આવતા પણ તેના ઉપર જરૂર થોડી જાણકારી મેળવજો અને ઘણી ઇમારતો ઉપર કોતરેલ લખાણ ને જરૂર વાંચવાની કોશિશ કરજો। પ્રવાસ નો તમારો આનંદ વધશે અને તમારી જાણકારી માં વધારો પણ થશે.

દ્રષ્ટિકોણ 21: વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાન જર્મન કપ્તાનની માનવતા – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક માં, દ્રષ્ટિકોણ ની કોલમ ઉપર આવકારું છું. આજે ઇમિગ્રેશન અને રેફયુજીસ ઉપર ઘણી ચર્ચા થઇ રહી છે તો આપણે આજે ડિસેમ્બર 7 ના પર્લ હાર્બર હુમલાના દિવસે, ઇતિહાસ માં એક ડૂબકી મારીએ। 
વિશ્વયુદ્ધ 2 દરમ્યાન હિટલર જેવા દાનવ પેદા થયા અને ઘણા દેશો અને ઘણા લોકો માનવતાને ભૂલી ગયા. ડિસેમ્બર 7 ની વહેલી સવારે, 7:55 વાગે, 1941 માં જાપાન ના ઇમ્પિરિઅલ આર્મી એ અમેરિકા ના પર્લ હાર્બર ના નેવલ બેસ ઉપર હુમલો કર્યો અને 18 અમેરિકન શિપ અને 188 વિમાનો નો નાશ કર્યો।  2300 અમેરિકન આ હુમલા માં માર્યા ગયા અને આ હુમલા ને લીધે અમેરિકા એ પુરી રીતે વિશ્વયુદ્ધ માં પ્રવેશ કર્યો.  જો જાપાને અમેરિકા ઉપર તે હુમલો ન કર્યો હોત તો યુદ્ધ કઈ દિશા તરફ વળાટ તે કહેવું મુશ્કેલ છે. જો જાપાને હુમલો ન કર્યો હોત તો અમેરિકા યુદ્ધ માં થી બહાર રહેત તો જર્મની અને જાપાન ને લાભ મળી જાત અને તે પછી અમેરિકા યુદ્ધમાં પ્રવેશ કરત તો પણ તેમને કદાચ હરાવી ન શકત. પણ જાપાન ના પર્લ હાર્બર ના હુમલા ને લીધે અમેરિકા એ યુદ્ધ માં પ્રવેશ તો કર્યો પણ પછી જાપાન ના હિરોશિમા અને નાગાસાકી માં ન્યુક્લિઅર હથિયાર નાખ્યા જેને લીધે લાખો નિર્દોષ લોકો મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા તે પણ અજુગતું થયું. યુદ્ધ માં મોટી હાર તો માનવતાની જ થાય છે. આજે તે યુદ્ધ ના અંત ની નહિ પણ શરૂઆત ની એક વાત કરીએ.
1939 ના સમય ની વાત છે. જર્મની એ જુઇશ લોકો ઉપર દબાવ ચાલુ કરી દીધેલો. તેમના ઘરબાર છીનવી લેવામાં આવતા, તેમની તરફ દૃષ્ટ અને ક્રૂર વર્તન અને વાતે વાતે તેમનું અપમાન કરવામાં આવતું. થોડા ઘણા જુઇશ લોકોને ગવર્મેન્ટ પૂછતાછ ના બહાને ઉપડાઈ ગયેલી. આ તેમના જુઇશ લોકોની જડમુળ માં થી નાશ કરવાના પોગરોમ ની શરૂઆત હતી. જુઇશ લોકો માટે ત્યાં જીવવું દિવસે દિવસે મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું. અને તેઓ જર્મની માં બધું છોડી ને તક મળે ત્યારે જર્મની બહાર નીકળી રહ્યા હતા. ક્યારેક જર્મની તેમને બધીજ ઘરવખરી અને ખુબ પૈસા ના બદલે જર્મની છોડવાની પરવાનગી આપતા હતા.  એ સમયે જર્મની થી સેન્ટ લુઈસ કરીને એક સ્ટીમર, જુઇશ રેફયુજીસ ને લઈને, ક્યુબા તરફ નીકળી.   
937 પેસેન્જર ને લઈને નીકળેલી સ્ટીમર આખરે ક્યુબા પહોંચી ત્યારે ક્યુબાએ ત્યાં રેફયુજીસ ને ઉતારવાની સાફ ના પડી. તે સમયે અમેરિકા અને કેનેડા ઉપર પણ દબાણ થયું અને તે દેશોએ પણ રેફયુજીસ ને ઉતારવાની સાફ ના પડી.  આ લોકોએ તેમની બધીજ ઘરવખરી વેંચી અને મહા મુસીબતે સ્ટીમર માં સીટ મેળવેલી અને હવે જર્મની પરત જાય તો નક્કી તેમને માટે ત્યાં બચીજ શકાય નહિ તેવી પરિસ્થિતિ હતી. તેવી પરિસ્થિતિમાં સ્ટીમર પાછી જર્મની તરફ રવાના થઇ. ફ્લોરિડા ની એકદમ નજીક થી તે પસાર થઇ પણ અમેરિકા એ ઘસીને તેમને અહીં ઉતારવાની પરવાનગી આપવાની ના જ પડી. જર્મન કપ્તાન ને પેસેન્જર તરફ ખુબ જ સહાનુભૂતિ હતી. તેમણે બીજા દેશો જોડે વાટાઘાટ ચાલુ રાખી. આખરે યુરોપ ના થોડા દેશોએ થોડા થોડા પેસેન્જર ને ઉતરવાની પરવાનગી આપી.
ગ્રેટ બ્રિટને 287 પેસેન્જર ને લીધા, ફ્રાન્સ માં 224 પેસેન્જર ઉતર્યા, થોડા થોડા બેલ્જિયમ અને હોલેન્ડ માં ઉતર્યા। પણ હિટલર નો ગુસ્સો વધી ગયો. તુરંત હિટલરે યુદ્ધ ની જાહેરાત કરી અને જે દેશોએ આ પેસેન્જર ને લીધેલા તે દેશો તેમના પહેલા શિકાર બન્યા અને ત્યાં તુરંત જ બધા જુઇશ લોકોને ઉપાડી અને કોન્સેન્ટ્રેશન કેમ્પ માં નાખવાનું કાર્ય શરુ થયું. મોટા ભાગના જુઇશ લોકો તેમાં ખલાસ થઇ ગયા. માત્ર બિર્ટન માં ઉતરેલ 287 પેસેન્જર તદ્દન બચી ગયા.  કપ્તાન ને જર્મની પહોંચ્યા પછી કપ્તાન ની પદવી લઈને, એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ડ્યૂટી ઉપર રાખી દેવામાં આવ્યા. યુદ્ધ પૂરું થયું પછી નાઝીઓની ઉપર મુકદમા જાહેર કરવામાં આવ્યા ત્યારે કપ્તાન શ્રેડર ઉપર પણ મુકદમો જાહેર થયો. પરંતુ બચી ગયેલા લોકોએ તેમની તરફેણમાં લખેલ પત્રો અને ટેસ્ટીમનીસ ના આધારે આ મુકદમો બંધ થયો. 1949 માં તેમણે તેમના આ અનુભવ ઉપર પુસ્તક લખેલ અને 1957 માં કપ્તાનને નવા જર્મની તરફથી રેફયુજીસ ની મદદ કરવા માટે પારિતોષિક ઇનામ મળ્યું અને તે પછી ઈઝરાઈલ દ્વારા પણ તેમને નવાજવામાં આવ્યા.
આખરે રહી રહીને 2009 માં અમેરિકા માં રિસોલ્યુશન પસાર થયું। તે આ પ્રમાણે છે. “અમેરિકા સ્વીકારે છે કે એ અમેરિકા અને કેનેડા એ તેમને અહીં ઉતારવાની પરવાનગી ન આપી તેથી  જર્મની ના રેફયુજીસ ની ખુબ સફરિંગ થઇ”. 2012 માં અમેરિકા સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે સેન્ટ લુઈસ ના પેસેન્જર ની જાહેર માં માફી માંગી અને જે બચી ગયા તે અને બીજાઓના કુટુંબો ને અહીં આવકાર્યા અને તેમની વાત કહેવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. 2011 માં હેલિફેક્સ, કેનેડા માં અંતકરણ નું ચક્ર નું (wheel of conscience) કરીને મોન્યુમેન્ટ નું ઉદ્ધઘાટન કરવામાં આવ્યું અને કેનેડાએ જાહેર માં તેમના વર્તન બદલ અત્યંત અફસોસ અને નારાજી વ્યક્ત કરી. ક્યુબા તેમના વર્તન બદલ અફસોસ વ્યક્ત કરે તેની હજી રાહ જોવાઈ રહી છે.

આખરે મોટા મોટા દેશો માનવતા ભૂલી ગયા પણ એક દુશ્મન દેશના કપ્તાને માનવતા નો વાવટો ફરકાવી રાખ્યો અને જુઇશ રેફયુજીસ ને બચાવવાની અથાગ મહેનત કરી.

https://youtu.be/XWagCpz5u2M

દ્રષ્ટિકોણ 20: ટેક્નોલોજી અને આપણી બદલતી દુનિયા – દર્શના

ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ ને લીધે આપણી બદલતી દુનિયા

નમસ્તે મિત્રો. હું તમને બેઠક માં આવકારું છું.  આપણે નવા દ્રષિકોણ થી અને નવા વિષયો ઉપર અહીં વાતો કરીએ છીએ. આજનું શીર્ષક છે ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ. આપણે દ્રષ્ટિકોણ ની એક કોલમ માં બ્લોકચેઇન ટેક્નોલોજી વિષે વાત કરેલ. તેનું લિંક છે http://bit.ly/2x8m4QD .  આજે બીજી થોડી ટેક્નોલોજી વિષે વાત કરીએ.

ઇમર્જિંગ ટેક્નોલોજીસ આપણી દુનિયા બદલી રહી છે. તાજેતરમાં MIT Technology Review દ્વારા 10 ઉભરતી ટેક્નોલોજીસ ની નોંધ થયેલી જે આપણી દુનિયાને નવો આકાર આપી રહી છે. તેમાંથી થોડી નવી ટેક્નોલોજીસ કેવી રીતે આપણી દુનિયા  બદલી રહી છે તેની વાત કરીએ.

3D printing: વિષે તો તમે સાંભળ્યું જ હશે. પણ અત્યાર સુધી તે માત્ર પ્લાસ્ટિક માં જ થઇ રહેલું. હજુ પણ ધાતુ માં તે કરવું મુશ્કેલ અને મોંઘુ છે. પરંતુ હવે આધુનિક સોફ્ટવેર અને સસ્તા ધાતુ ના પ્રિન્ટર થી કદાચ ધાતુની ચીજો નું સામુહિક ઉત્પાદન કરી શકાશે. કલ્પના કરો કે એક દિવસ તમે તમારી મર્સીડિસ ને ઠોકી દ્યો અને તેમાં નાનો ઘોબો પડે. તમે ઘરે આવો ત્યારે તમારી પૌત્રી ક્યે દાદા, ચિંતા નહિ કરો હું તમને 3D printing દ્વારા નવું બમ્પર બનાવી આપું છું.

સેન્સર સભર શહેર: હમણાં કેનેડા માં થઇ રહેલ પ્રોજેક્ટ માં ક્વેસાઇડ નામના શહેરમાં દરેક જગાએ ડિજિટલ સેન્સર લગાડવામાં આવ્યા છે. પહેલા વહેલા તો આ સેન્સર, શહેર વિષે ની જાત જાતની માહિતી ભેગી કરે છે. ક્યાં હવામાન સારું છે, ક્યાં ટ્રાફિક ક્યાં સમયે વધુ હોય છે વગેરે. અને તે માહિતી ના આધારે શહેરવાસીઓ માટે જિંદગી સહેલી કરવા માંગે છે. બીજું આ સેન્સર દ્વારા લોકોને અવનવી શહેર ની માહિતી મળે તે પ્રમાણે તેઓ તેમની રોજિંદી જિંદગી માટે નિર્ણય કરી શકે છે.  એમ કહેવાય છે કે આપણે હમણાં રહીએ છીએ તે શહેરો સ્માર્ટ નથી. હવે પછીના શહેરો સ્માર્ટ હશે. તે આપણને તુરંત જાણ કરશે કે પાર્કિંગ ક્યાં સહેલાઈથી મળી જશે, ક્યાં લાઈટ સારી છે, ક્યાં રસ્તાઓ સુરક્ષિત ગણાય છે અને શહેરના કેટલા વિભાગ જાહેર માં ફ્રી વાઇફાઇ વડે સંકળાયેલ છે.

Artificial intelligence (AI): તમે આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ વિષે પણ સાંભળ્યું હશે. આ કૃતિમ બુદ્ધિ શું છે અને કેવી રીતે આપણી જિંદગી બદલશે તેને એક નાના ફકરામાં કહેવું મુશ્કેલ છે કેમ કે તેની પહોંચ ખુબ મોટી છે. તેને machine intelligence, મશીન બુદ્ધિ તરીકે પણ ઓળખાય છે. જયારે મશીન ને શીખવાડવામાં આવે અને મશીન પછી માણસો જેવી રીતે બુદ્ધિ વાપરીને નિર્ણય લઇ શકે તેને ટૂંકમાં આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ કહેવાય છે. પહેલા તો મશીન ને જેટલું શીખવાડીએ તેટલુંજ શીખતાં હતા. પણ હવે મશીન વધુ ને વધુ સ્માર્ટ બની રહ્યા છે અને થોડું શીખ્યા પછી નવા નિર્ણય લેવાના હોય તો પાછલું શીખ્યા હોય તેના આધારે નવી ચીજોનો નિર્ણય પોતાની જાતે કરી શકે છે. હવે તે દરેક જગ્યાએ ઉપયોગ માં આવી રહ્યા છે. આપણે એક IBM ના Watson નો દાખલો લઈએ અને એક કેન્સર જેવી બીમારી નો દાખલો લઈએ. કોઈ દર્દી તેને થઇ રહેલા રોગ ના લક્ષણો વિષે વાત કરે અને નિદાન કરવાનું ક્યે. તેમાં ડોક્ટરો ભૂલ ખાઈ જાય અને કેટલીયે ટેસ્ટ કરાવે. પણ વોટસન થોડા સવાલો પછી બધી ભેગી કરેલ માહિતી ને આધારે સચોટ નિદાન આપી શકે છે, તેવું પુરવાર થયું છે.

પણ હવે તો વોટસન ના આર્ટીફીસીયલ ઇન્ટેલિજન્સ થી રસોઈ બનાવવા માટે પણ નુસખા શોધાઈ રહ્યા છે. તેને તમે કયો કે મારી પાસે અત્યારે લસણ, ટામેટા, મીઠું, મરચું અને તરબૂચ છે તો વોટસન તમને તુરંત રેસીપી શોધી આપે અને જણાવે કે 100 ટકા મેચ વળી રેસિપી છે તરબૂચ નો સૂપ અને બીજી ચાર રેસીપી માં 50 થી 70 ટકા વધુ વસ્તુઓની જરૂર પડશે. પછી તમે નિર્ણય કરી શકો કે તમારે શું જમવું છે.

તેવી તો ઘણી નવી ટેક્નોલોજી આપણી જિંદગી અને આપણી દુનિયાને બદલી નાખશે, કે દસ વર્ષ પછી કેટલા ફેરફારો આવશે તેની આજે આપણે કલ્પના પણ ન કરી શકીએ.

PS: વધારે જાણવાની આતુરતા થાય તો નીચેના લિંક્સ ઉપર Forbes અને MIT દ્વારા બહાર પડેલ માહિતી વાંચશો.

https://www.forbes.com/sites/jaysondemers/2017/12/30/7-technology-trends-that-will-dominate-2018/#16418ed057d7
https://www.forbes.com/sites/jaysondemers/2017/12/30/7-technology-trends-that-will-dominate-2018/#16418ed057d7