સુખ એટલે- (11) ડૉ.લલિત પરીખ

 

  સુખ એટલે, આમ જોઈએ તો તે એક અનુભૂતિ માત્ર છે.પ્રતિકૂળ અનુભવ, જેમ દુખની અનુભૂતિ કરાવે તેમ જ   સાનુકૂળ અનુભવ સુખની અનુભૂતિ કરાવે.સમજુ શાણા લોકો પ્રતિકૂળતાને અનુકૂળતામાં પરિવર્તિત કરી સતત સુખ જ સુખની અનુભૂતિનો આનંદ પ્રાપ્ત કરવામાં સફળતા મેળવે છે   સુખ હકીકતમાં મનની અને મન દ્વારા શરીરને મળતી  સાનુકૂળ અનુભવ-અવસ્થાનો સાક્ષાત્કાર છે. સુખનો આધાર આપણી  દૃષ્ટિ પર પણ આધારિત હોય છે. સુખનું સૂક્ષ્મતમ સ્વરૂપ આનંદ જ આનદનો અનુભવ કરાવે છે જે તન મનથી પર અને સૂક્ષ્મ એવા આત્માનો વિષય છે.આત્માનંદ જ પરમાનંદ છે,પરમાત્માના સાક્ષાત્કારનું સોપાન  છે.

દૃષ્ટિવાન શોધનારને દુઃખમાં પણ સુખ મળી જાય છે.દુઃખને સુખમાં ફેરવી શકે તેના જેવો સુખી કોઈ નહિ.નાનપણમાં એક દેવ ચકલીની વાર્તા વાંચતા કે સાંભળતાં જેમાં રાજા તેને અનેક પ્રકારની સજાઓ આપતો જાય પણ તો ય તે આનંદથી ગાયા કરે “કેવી મઝા ભાઈ કેવી મઝા !” એવું જ સુખિયા સ્વભાવના માણસના જીવનમાં પણ જોવા મળે છે.દુખના અનુભવમાંથી શીખવા મળે છે,નિષ્ફળતામાંથી સફળતા પ્રતિ આગેકૂચ કરવાની પ્રેરણા અને ઊર્જા મળે છે.નાનપણની એક વાર્તા તો ભૂલાય એવી જ નથી જેમાં દુખીરામ ક્ષણે ક્ષણે દુખ જ દુઃખનો અનુભવ કરી દુખી દુખી રહ્યા કરે છે જયારે સુખીરામ પ્રત્યેક સુખ દુખની સ્થિતિમાં સુખી સુખી રહ્યા કરે છે.બેઉના કપાળે રસોળી હોય છે પણ સુખીરામ તેને સહજ સ્વાભાવિક રીતે પોતાના કપાળની વિશિષ્ટ શોભા તરીકે જોઈ- સ્વીકારી સુખી સુખી રહ્યા કરે છે, જયારે દુખીરામ તેને કુરૂપતાનું લક્ષણ સમજી દુખી દુખી રહ્યા કરી રડ્યા કરે છે.સુખીરામ એક વાર  તેના માબાપની આજ્ઞાથી ગાયો ચરાવવા વનમાં ગયો  તો ત્યાં વહેંતિયાઓ રમવા આવી ગયા, જેમને  સુખીરામ સાથે રમવાની બહુ  મઝા આવી અને બીજે દિવસે પણ રમવા આવવા માટે કહ્યું અને તેની ખાતરી કરવા માટે નિશાની તરીકે સુખીરામની રસોળી જ લઇ લીધી કે “આપી દઈશું।કાલે- તું  રમવા આવશે ત્યારે”.

સુખીરામની રસોળી નીકળી ગઈ તે જોઈ દુખીરામ તો દુખી દુખી થઇ ગયો અને ફરી ફરી પૂછવા લાગ્યો “મને કહે, કેવી રીતે તારી રસોળી નીકળી ગઈ?” સુખીરામે માંડીને વાત કરી તો દુખીરામે જીદ કરી કે “મારે પણ  ત્યાં જવું છે.”દુખીરામે ત્યાં જવાની જગ્યા સમજાવી. વહેંતિયાઓને દુખીરામ સાથે રમવાની મઝા ન આવી અને ચીડાઈને બોલ્યા:”લઇ જા તારી આ નિશાની અને સુખીરામની લઇ લીધેલી રસોળી તેના કપાળે ચોંટાડી દુખીરામ હવે એકને બદલે  બબ્બે રસોળીઓ દીધી”.

કપાળે જોઈ દુખી દુખી થઇ પોકે ને પોકે રડવા લાગ્યો.આ વાર્તા એક બાળકને જયારે મેં કરેલી ત્યારે તેણે કોણ જાણે કેમ મને કહેલું “મારા પપ્પા દુખીરામ જેવા જ છે.” મને નવાઈ  લાગેલી;પણ સાચાબોલો બાળક પણ જોઈ શકે છે કે સ્વભાવ જ દરેકને દુખી દુખી કરી મૂકે છે.સ્વભાવ શબ્દ કેટલો સાર્થક છે? સ્વમાં જ હોય તેવા ભાવમાં રહેવું.સ્વમાં સુખ જ સુખ જોતા રહેનાર,સતત સુખ ભરતા રહેનારને સર્વત્ર,કોઈ પણ સ્થિતિમાં કાયમ  સુખ જ સુખનો અનુભવ રહ્યા કરે છે.ખોતરી ખોતરી,શોધી શોધી,સુખમાં ય દુખ જોનારાઓનો તોટો નથી હોતો.પણ દુઃખમાં ય સુખ જોનારાઓ સદા સર્વદા સુખી જ સુખી રહ્યા કરે છે.આખું ઘર સ્વચ્છ હોય તો ય ખૂણામાં પડેલી એકાદ રજકણને શોધનાર અજ્ઞાની જ નહિ મૂર્ખ કહેવાય.દુઃખમાં ય સુખ જોનાર, શોધી કાઢનાર જ સમજદાર અને જ્ઞાની કહેવાય.બાકી તો સુખ સારા મનસુખમાંજ હોઈ શકે,ધનસુખ કે તનસુખમાં નહિ જ એ તો બહુ સીધું સરળ ગણિત છે.સુખ ભાવનાગત હોવાથી પ્રસન્ન સાનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં જે પદાર્થ  કે વ્યક્તિ સુખ આપી શકે, તે જ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં દુખદાયી બની જાય છે એ તો આપણા  સહુનો કાયમી અનુભવ છે.

સુખ એટલે શાંતિ,સંપૂર્ણ સમાધાન,પરમ આનંદ તરફ લઇ જનારી સંતોષભરી અનુભૂતિ સુખ- દુઃખથી પર થવાનો ગીતાનો ઉપદેશ ન સમજાય તો ય દુઃખને સુખમાં પરિવર્તિત કરવાની સમજ,ટેકનીક અને આવડત તો આપણે  કેળવવી જ રહી.હુંપોતે તો હકીકતમાં એવો હકારાત્મક અભિગમ ધરાવું છું કે દરરોજ સૂર્ય મારા માટે નીકળે છે,પ્રાણવાયુ મારા માટે વહે છે,દુનિયાની આટલી બધી અસંખ્ય શોધો મારા માટે જ થઇ છે,દુનિયાની આટલી બધી સગવડો મારા માટે જ બની છે,મેડિકલ શોધો મારા માટે જ બની છે જે બધાનો લાભ મારી સાથે આખ જગતને પણ મળે છે એ વધારે સુખની વાત છે.એ સુખનો સાર- પ્રસાર જ સુખની સર્વોત્કૃષ્ટ અનુભૂતિ છે.સુખ એટલે સુખ જ સુખ,દુઃખને પણ સુખમાં બદલવાની ક્ષમતા ધરાવનાર અદભૂત, અનેરું,અનોખું, ચમત્કારપૂર્ણ ઊર્જાપૂર્ણ તત્વ.આ જ તત્વજ્ઞાન ! ગમતાનો ગુલાલ કરે તે જ સુખી સુખી સુખીરામ.

 

ડૉ.લલિત પરીખ

http://lalitparikh.wordpress.com/