આત્મ ચિંતન-હેમાબેન પટેલ

રાજુલબેનની રચના ‘ મન રે તુ કાહે ક્રોધ કરે ‘ ક્રોધ વિષે સુંદર આલેખન વાંચ્યુ, વિષય ગમ્યો, અને તેમાંથી હું આત્મા વિષે લખવા માટે પ્રેરિત થઈ. મારું વાંચન અને સાંભળેલા પ્રવચનોને આધારે મારી સમજ પ્રમાણે લખવાનો પ્રયત્ન કરીશ.

સત્વગુણ-રજોગુણ અને તમોગુણથી પુરી પ્રકૃતિ સર્જાયેલી છે માટે આ ત્રણ ગુણોનો પ્રભાવ દરેક પર હોય એ સ્વભાવિક છે, તેમાંથી કોઈ બાકાત ન રહી શકે.

સાદો અને સરળ લાગતા શબ્દને ખરેખર સમજવો હોય તો ઘણુજ મુશ્કેલ છે. આમ જોઈએ તો પોતાની જાત માટે વિચારીએ એ આત્મ ચિંતન છે. શાંત ચિત્તે વિચારીએ તો,  આપણે ક્યારેય આપણા વિષે વિચારતા જ નથી હમેશાં ઘર,પરિવાર,મિત્ર-મંડળ, આડોશી-પાડોશી અને સગાં સબંધી માટે વિચારીએ છીએ તે પણ તેમના સ્વભાવમાંથી દુધમાંથી પોરા શોધીએ તેમ તેના અવગુણો શોધવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, તેના સારા ગુણો ક્યારેય નજર ન આવે.ફલાણા ભાઈ આવા છે અને ઢીકણાં બેન આવાં છે. પુરી જીંદગી એમાં નીકળી જાય છે.

સતસંગ કર્યો હોય અને ભગવાનની જો મહેરબાની થાય તો કોઈ વખત વિચાર આવે અને પોતાની જાત માટે સવાલ થાય હું કોણ છું ? ધરતી પર મનુષ્ય દેહ મળ્યો છે મારું લક્ષ્ય શું છે ? ત્યારે જ આધ્યાત્મિક યાત્રા શરુ થાય અને સાચુ આત્મ ચિંતન શરું થાય છે.

સનાતન હિંદુ ધર્મએ આપણને સુંદર જીવન જીવવા માટે જ્ઞાન અને બોધ માટે ચાર વેદ, ઉપનિષદ,પુરાણો, ગીતા વગેરે અનેક ગ્રંથો માનવ જાતીની ઉન્નતિ માટે ભેટ રૂપે આપ્યા. આપણે ઋષિ મુનિઓના ઋણી છીએ. મનુષ્ય માત્રનો એક્જ ઉદ્દેશ છે અને તે છે પરમ તત્વને પામવુ, મોક્ષને પામવું. વાસનાઓથી મુક્ત થઈ મન શુધ્ધ કરી નિષ્કામ મનથી કર્મ બંધનોથી મુક્ત થઈ મોક્ષને પ્રાપ્ત કરવું એ આપણુ ધ્યેય છે. સંસારમાં રહીને પરિવાર પ્રેત્યેની પોતાની ફરજો નિભાવવાની સાથે સાથે મોક્ષ પ્રાપ્તિ કેવી રીતે મેળવવી ગ્રંથોમાં સમજાવ્યું છે. મનના મેલ સાફ ન થાય ત્યાં સુધી આ શક્ય નથી. માટે જ સતસંગ, સારા પુસ્તકોનુ વાંચન, સંતસમાગમ, ગુરુ જ્ઞાન અને બોધ જરુરી છે.

આજના સમયમાં આધુનિક ટેકનોલોજીને કારણ ઘરે બેઠા બેઠાં આસાનીથી આ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ. વ્યાસમુનિએ ચાર વેદ ગ્રંથો વગેરેનો વિસ્તાર કરીને આપણને જુદા જુદા અનેક દ્રષ્ટાંતો આપીને, વાર્તાઓ રચીને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ચાર વેદમાંથી અઢાર ઉપનિષદની રચના થઈ અને અઢાર ઉપનિષદની અંદર પણ અનેક વિભાગ અને શાખાઓ, ઋચાઓ વર્ણવેલી છે. ઘણુજ વિસ્તાર પુર્વક વર્ણન કરેલુ છે, મહાગ્રંથોનુ વર્ણન કરવું આપણા જેવા સામાન્ય માણસો માટે શક્ય નથી, કારણ ઉપનિષદ એ જ્ઞાની ગુરુ જ સમજાવી શકે, ઉપનિષદનો અર્થ જ એ થાય છે ગુરુની સમીપ ગુરુના ચરણોમાં બેસીને ગુરુ પાસેથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું. આ એક ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા છે.

ચાર વેદ, સામવેદ-ઋગવેદ-યજુર્વેદ-અર્થવેદ .

આત્માને સમજવો છે એટલે યજુર્વેદમાંથી સમજી શકાય.યજુર્વેદની પણ બે શાખા છે.

કૃષ્ણયજુર્વેદ અને શુક્લયજુર્વેદ

કૃષ્ણયજુર્વેદની ચાર શાખા અને શુક્લયજુર્વેદની બે શાખા

વૈશમ્પાયન ઋષિનો સબંધ કૃષ્ણ સાથે છે અને યાજ્ઞવલક ઋષિનો સબંધ શુક્લ સાથે છે, માટે કૃષ્ણ અને શુક્લ એમ બે શાખા છે.

યજુર્વેદનો એક ભાગ યાજ્ઞવલક ઋષિએ લખ્યો, બીજો વૈશમ્પાયન ( વ્યાસજી ) ઋષિ એ રચના કરી. યજુર્વેદમાં યજ્ઞ-કૃષિ અને યોગ સમજાવ્યા છે.કૃષ્ણયજુર્વેદની કઠ શાખા ઉપનિષદ છે માટે કઠોપનિષદ નામથી જાણીતો છે  જેમાં નચિકેતા અને યમરાજાની વાર્તા આવે છે અને તેમાં  ગીતામાં જેમ કર્મયોગ-ભક્તિયોગ-જ્ઞાનયોગ બતાવ્યા છે એવી જ રીતે અહિંયાં કર્મકાંડ-ઉપાસનાકાંડ-જ્ઞાનકાંડ બતાવ્યા છે જ્યારે શુક્લયજુર્વેદના બૃહદારણ્યકોપનિષદમાં કર્મબંધનથી મુક્ત થઈ મોક્ષ પ્રાપ્તિનો માર્ગ બતાવ્યો છે. સ્થુલ અને શુક્ષ્મ શરીરનુ વિજ્ઞાન વિસ્તારથી સમજાવ્યુ છે. સ્થુલ શરીર માટે યોગાસનો છે તેમ શુક્ષ્મ શરીર માટે ધ્યાન(મેડીટેશન) યોગ છે. આત્મા એ શુક્ષ્મ શરીરનો વિષય છે. માટે વેદાંતની અંદર પંચીકરણના નિયમો સમજાવીને સ્થુલ શરીર અને શુક્ષ્મ શરીરની અંદર આત્મા અને શરીરનો ભેદ સમજાવ્યો છે. શુક્ષ્મ શરીરની અંદર આત્મા-મન-બુધ્ધિ-ચિત્ત-અહંકાર અને જ્ઞાનેનદ્રિયો રહેલી છે જે કોઈ જોઈ શકતું નથી શરીરના બીજા અવયવો એક્સરે,અલ્ટ્રા સાઉન્ડ,એમ.આર.આઈ દ્વારા જોઈ શકાય છે. સ્થુલ શરીરની રચના આજનુ વિજ્ઞાન આસાનીથી સમજાવી શકે છે. શુક્ષ્મ શરીરનુ વિજ્ઞાન સમજવું ક્ઠીન છે. શુક્ષ્મ શરીર એ ધ્યાન દ્વારા જ સમજી શકાય તે પણ સાધના કર્યા પછીથી, માટે આત્માને સમજવો ક્ઠીન છે. આત્મા વિષે જાણીએ છીએ, જ્ઞાન છે છતાં પણ તેની અનુભુતી કરવા માટે પ્રખર સાધના કરવી પડે છે. આપણા જેવા સંસારી માણસો માટે બહુજ કઠીન કામ છે.

હું કોણ છું ? હું આત્મા છું. બોલવાથી ના સમજાય તેની અનુભુતિ કરવા માટે વર્ષો સાધના કરવી પડે છે. આત્માની આજુબાજુ માયાનુ આવરણ, એક કવર છે માટે આપણે આપણી જાતને આ શરીરને જ હું છું માની લઈએ છીએ. હું અને મારુ એ બંધન કર્તા છે. જ્યાં સુધી આવરણ દુર ના થાય ત્યાં સુધી આત્માને સમજી ના શકીએ.જ્યારે સમજાય અનુભુતિ થાય ત્યારે જગત કાલ્પનિક દેખાય છે. આત્મા, નિત્ય શુધ્ધ-પવિત્ર ,સત-ચિત્ત-આનંદ તેનુ સ્વરૂપ હમેશાં દ્રષ્ટાભાવમાં જ રહે છે. તેની સમાધિ અવસ્થા છે. કર્તા ભોક્તા મન છે, તેનો દ્રષ્ટા, શાક્ષી આત્મા છે. મન મલીન છે આત્મા એ પરમાત્માનુ સ્વરૂપ છે ક્યારેય મલીન ના હોઈ શકે.

આત્મા વિષે જૈન સાધવી ડૉ.પૂ તરૂલતાબાઈ મહાસતીજી શું કહે છે જાણીએ. તરૂલતાબાઈ મહાસતીજી આધ્યાત્મ યોગીની બા.બ.પૂ. લલિતાબાઈ મહાસતીજીના શીષ્યા હતા. યુગપુરુષ શ્રીમદ રાજચંદ્રજી રચિત  “આધ્યાત્મ શાસ્ત્ર “  પર દક્ષિણ ભારતમાં ચાર્તુરમાસ પ્રવચનો આપ્યા. તેનો ગ્રંથ “ હું આત્મા છું “ રૂપે પ્રગટ થયો. તરૂલતાબાઈ પ્રવચન પછીથી પાંચ મિનિટ આત્મ ચિંતન કરાવતાં,

“ હું આત્મા છું “ તેમના પુસ્તકની  થોડી રત્નકણિકાઓ લખું છું.

વીતરાગતા.

હું આત્મા છું. વીતરાગતા મારું સ્વરૂપ છે.હું રાગરૂપ નથી, દ્વેષરૂપ પણ નથી, રાગ-દ્વેષથી ભિન્ન માત્ર શુધ્ધ નિર્મળ અવિકારી સ્વરૂપ મારું. ભાન ભુલી રાગાદીને મારા માની રહ્યો. આત્માને પામવા માટે નિજાનંદનો અનુભવ કરવા માટે રૂચિ બદલવાની જરૂર છે.

સંસાર દશા.

સંસાર દશા એ મારી નથી, અજ્ઞાનને કારણે પર સંયોગને કારણ સંસાર દશા ઉભી થઈ છે. આ સંસાર દશામાં જીવને ક્યાંય શાંતિ ન મળી, સુખ ન મળ્યુ, તૃપ્તિ કે આનંદ ન મળ્યા, એવી ભટકાવનાર દશા હવે નથી જોઈતી. હવે એ દશાને પામુ જે દશામાં માત્ર આનંદ, માત્ર સુખ, માત્ર સમ્યક્વેદન, માત્ર સ્વભાવનુ અખંડ જ્ઞાન, એનુ એજ અખંડ અવિકારી અવિનાશી એવા સ્વરુપને માણું, એવા સ્વરૂપને જાણું. આત્મ ભાવમાં લીન થવું છે, એ માટે શુધ્ધાત્માનુ ચિંતન.

ત્રિકાળી શુધ્ધ.

ત્રિકાળી શુધ્ધ, પૂર્ણ, નિત્ય, ધ્રુવ, ચિદાનંદ સ્વરૂપી હું આત્મા હું સર્વદા શુધ્ધ છું. પાપ-પુણ્ય રહિત કર્મ રહિત એવા શુધ્ધ આત્માને ચિંતુ, મારા અનંત સુખનો સ્પર્શ કરી શકું.મારામાં સ્થિર થાઉં, સત્તચિદાનંદ આત્માને પામવા માટે શુધ્ધાત્માનુ ચિંતન.

અનંત ક્ષમા.

હજી મને યાદ છે-૬- મીઠો અહેસાસ-હેમાબેન પટેલ

જીવન એક અનોખી સફર છે, તેમાં અનેક જુદા જુદા પ્રસંગો આવે છે, કોઈ સુખદ તો કોઈ દુખદ. આપણું મન એવું છે તેને અતિતમાં મ્હાલવુ ખુબજ ગમે છે. હવે જો અતિત સુખમય હોય અને વર્તમાન દુખી હોય તો તે સુખને યાદ કરીને દુખી થવાનુ, દુખ ડબલ થઈ જાય છે. અને અતિત દુખી હતું અને અત્યારે સુખ છે તો દુખી અતિત યાદ કરીને આજે સુખના સમયમાં પણ દુખી થઈ જવાનુ. માણસને ટેવ છે તે અતિતમા જીવશે યા તો ભવિષ્યમાં જીવશે, કોઈ વર્તમાનમાં જીવવા માટે તૈયાર નથી. ખરેખર તો જે વર્તમાનમાં જીવે છે તે જ સૌથી સુખી માણસ ગણાય.

પરંતું જીવનના ઘણા પ્રસંગો, ઘણી ક્ષણો એવી હોય છે તેને ગમે ત્યારે યાદ કરો, મીઠો અહેસાસ કરાવે અને રોમાંચ અનુભ કરીએ છીએ. આવી સુનેહરી ક્ષણો જ્યારે પણ યાદ આવે ત્યારે અતિત વ્હાલુ લાગે છે, તે યાદો પ્યારી લાગે છે. સુખના દિવસો કે દુખના દિવસો હોય તે ક્ષણો ગમે ત્યારે યાદ કરો બસ તે આનંદ આપે છે.

હજી મને યાદ છે એ સુખદ ક્ષણ જ્યારે મારા પુત્રનો જન્મ થયો, મેં એને ગોદમાં લીધો, હ્રદયે લગાડ્યો તેના નાજુક, મુલાયમ,કોમળ અંગનો સ્પર્ષ થતાં જ મારુ હ્રદય ખુશીથી પુલકીત થઈ ગયુ. રોમ રોમ રોમાંચ અનુભવતુ હતું. મારા પુત્રની જનની બની દુનિયાનુ મોઘેરુ માતૃત્વ સુખ પામી હું ધન્ય થઈ ગઈ,તેની જનેતા બની તો બદલામાં મારા દિકરાએ મને એક સામાન્ય સ્ત્રીમાંથી માતા બનાવી ભગવાનથી પણ ઉંચો દરજ્જો અપાવી દીધો. દુનિયામાં આનાથી મોટી ખુશી બીજી કોઈ  હોઈ શકે ? મારી ખુશી અને આનંદ એટલો બધો હતો જાણે મને કુબેરનો મોટો ખજાનો મળી ગયો.સંતાન પ્રાપ્તિનો અનુભવ અને આનંદને શબ્દમાં વર્ણન કરવું મારા માટે કઠીન છે, તેનો માત્ર અહેસાસ કરી અનુભુતી થાય છે. દુનિયા ભુલીને તેના લાલન પાલનમાં વ્યસ્ત બની માતૃત્વ પદને માણતી રહી. સંતાન સુખ એ દુનિયાનુ સૌથી વધારે આનંદમય અમુલ્ય સુખ કહેવાય.

મારો પુત્ર જરા પણ બિમાર થાય કેટલી બધી ચિંતા, તેને તાવ આવ્યો હોય તો જાણે મારા ઉપર આસમાન તુટી પડ્યું ! મા છું ને, જીવ અધિરીઓ થઈ જાય. ખબર છે નાની બિમારી છે જાણવા છતાં પુત્રની મમતા અને મોહ નાહકની મને વીહવળ કરી દે.

દરેક વસ્તુ માટે બાળ હઠ, જીદ કરે ત્યારે તેને પ્રેમથી સમજાવવો. સ્કુલે જવા માટે તૈયાર કરવો, હોમ વર્ક કરાવવુ, આ ખાવાનુ ભાવે આ ના ભાવે,કપડાં-સુઝ બસ આવા જ જોઈએ, રમકડાં માટે જીદ, તેની કાલી ઘેલી ભાષા સાંભળી તેની સાથે કાલી ઘેલી ભાષામાં વાત કરવી. હા એક વાત બહુજ યાદ આવે છે દરોજ રાત્રે જમીને જુહુ બીચની લટાર મારવા લઈ જવો પડે, કેટલી બધી જીદ ! બાળકો પાસે પોતાની જીદ પુરી કરવા માટે તેમની પાસે સૌથી મોટું હથિયાર રડવાનુ, તેમના આંસુ જોઈ આપણે પીગળી જઈએ. તેની ફરમાઈશ અને માગણીઓ, તેની મસ્તી-ધમાલ, અરે શું લખું અને શું ના લખું ,લખવા બેસીએ તો આખું પુસ્તક લખાય ! નાની ઉંમર પહેલું સંતાન, મારા માટે ખરેખર એ ગોલ્ડન પિરીયડ હતો.

જતનથી મોટો કર્યો, આંખ સામે મોટો થતાં જોઈ, તેની બાળલીલાઓ આજે પણ બરાબર યાદ છે.પૌત્રો-પૌત્રી તેનો મોટો દિકરો બાવીસ વર્ષનો થયો, તેઓને મારી નજરની સામે જ મોટા થતાં જોઉં છું છતાં પણ મારા દિકરાનુ બાળપણ આજની તારીખમાં આંખ સામે રમે છે. અનાયાસે મારા પુત્ર અને પૌત્રો અને પૌત્રી વચ્ચે ઘણી વખત સરખામણી અને તુલના થઈ જાય છે. ખેર એ સમય જુદો હતો એ આપણો ભારત દેશ હતો, આ સમય જુદો છે અમેરિકા દેશ છે તફાવત રહેવાનો છે. તેના બાળકો મસ્તી કરે ત્યારે તેઓને ખીજાય ત્યારે મારે બોલવું પડે ભાઈ મને તારુ બાળપણ બરાબર યાદ છે તારા બાળકો તારા કરતા ઓછી ધમાલ કરે છે એટલે શાંત થા એ લોકો ઉપર ગુસ્સો ના કરીશ.

એક સુખદ ક્ષણ અનેક ક્ષણો બની ગઈ કલાકો,દિવસો અને વર્ષોમાં બદલાઈ.એ ક્ષણોનો દિલથી જીભરીને આનંદ ઉઠાવ્યો હતો કેમ ભુલાય. જીવનમાં હજારો સારા-ખોટા,સુખદ-દુખદ પ્રસંગો આવ્યા, કોઈ કોઈ તો અદભુત પ્રસંગો હોય જે આપણી બુધ્ધિ માનવા તૈયાર ના હોય.બધાજ પ્રસંગો ક્યારે ને ક્યારે યાદ આવ્યા વીના ના રહે. મારા માટે જે દિવસે પુત્ર-પુત્રી,પૌત્રો અને પૌત્રીને પામી એ સૌથી યાદગાર પ્રસંગ છે જે ક્યારેય દુખ નહી પરંતુ સુખ અને આનંદનો અહેસાસ કરાવે છે.

આપણી પાસે સર્વ પ્રકારનુ સુખ હોય પરંતુ સંતાન ન હોય તો જીવન અધુરુ લાગે. સંતાનની ઝંખના સ્ત્રીને વ્યાકુળ બનાવી દે છે. માતૃત્વને પામ્યા વીના સ્ત્રી અધુરી છે, મા બન્યા પછી પુર્ણતાને પામે છે.

હેમાબેન પટેલ

હજી મને યાદ છે-૫ – એક ભુલ-હેમાબેન પટેલ

૧૯૫૬ની વાત છે. મારી ઉંમર ૧૧ વર્ષની હતી.એ સમય સાવ અલગ હતો, મોટી બહેન હોય તેણે નાના ભાઈ બહેનની કાળજી, દેખરેખ રાખવી પડે, રમાડવા પડે, હિંચકા નાખવા પડે. નાના ભાઈ બહેનની જવાબદારી મોટાં ભાઈ બહેનના માથે હોય, કેમકે મા તેના કામમાં ખુબજ વ્યસ્ત હોય, મોટો પરિવાર અને ઘણા બધાં ભાઈ બહેન, મમ્મીને બિલકુલ સમય ના મળે. ઉનાળાનો સમય હતો સ્કુલમાં રજાઓ હતી. સહેલીને ઘરે રમવા જવું હતું, બહેનને પણ સંભાળવાની છે, કરવુ શું ? હું મારી એક વર્ષની નાની બહેનને લઈને મારી સહેલી જે બાજુના ઘરમાં રહે તેના ઘરે રમવા ગઈ. એ જમાનામાં છોકરીઓને રમવા માટે કૉડીઓ અને કુકા તેમજ પત્તાં રમત રમવાનુ સાધન હતાં. હું અને મારી સહેલી પત્તાં રમતાં હતાં નાની ઉંમર એટલે ઢગલાબાજી સીવાય બીજી કઈ રમત હોઈ શકે. અમે બંને રમવામાં મશગુલ હતાં. મારી બહેન બાજુમાંજ રમતી હતી. અમને નિરાંત હતી.

મારી સેહેલીની મમ્મીને વા ની બિમારી હતી એટલે તેમને પગ દુખ્યા કરે, રાત્રે પગે કેરોસીનની માલીસ કરી સુઈ જાય એટલે બીજી રુમમાં ખુણામાં એક નાના પ્યાલામાં કેરોસીન ભરી રાખ્યુ હતું, મારી બહેન રમતી રમતી બીજી રુમમાં પહોચી ગઈ અને પ્યાલામાં જે કેરોસીન હતું તે પાણી સમજી પી ગઈ. અમે અનજાન, આ ક્યાં ચાલી ગઈ ? બહેન ક્યા છે ખબર નહી, તેણે જોર જોરમાં ખાંસી ખાવા માંડી એટલે અમે બીજી રુમમાં ભાગ્યા જોયુ તો ક્પની અંદર કેરોસીન હતું તે બધુ પી ગઈ હતી. હું તો ખુબજ ઘભરાઈ ગઈ, એની ખાંસી વધતી ગઈ નીચે જઈને અમે પાણી પીવડાવ્યુ તેને ગોળ ખવડાવ્યો તો પણ ખાંસી બંધ ના થાય. બીકના માર્યા કોઈને કીધુ નહી.તેને પતાસુ ખવડાવ્યુ, ખાંડ ખવડાવી કે જેથી ઉદરસ બંધ થાય. તેને સારુ થાય એટલે જાત જાતના નુસકા કર્યા, ઉધરસ બંધ થવાનુ નામ ના લે. હવે ફાટી  ! મમ્મી જાણશે તો ગુસ્સે થશે તુ નાની બહેનનુ ધ્યાન નથી રાખી શકતી. તેની તબીયત વધારે બગડતી ગઈ મૉઢાનો કલર બદલાવા લાગ્યો, મારો ડર વધતો ગયો, માને કહ્યા વીના છુટકો હતો નહી હવે વાત છુપાવી શકાય એમ હતી નહી એટલે ઘભરાતાં ઘભરાતાં ઘરે વાત કરી. મારી મા બહેનને જોઈ તે પણ ઘભરાઈ ગઈ તેના હોશ ઉડી ગયા. જેમ સમય વીત્યો તેની હાલત વધારે બગડી, તે બેભાન થઈ ગઈ અને મૉઢામાંથી ફીણ નીકળવા લાગ્યુ. મારી હાલત બહુજ ખરાબ હતી મારે લીધે મારી બહેનને કંઈ થઈ જશે તો હું શું કરીશ ? મારી બહેનની હાલત જોઈ મને ખુબજ દુખ થયું, વિચારવા લાગી આ મેં શું કર્યું ? હું તેના ઘોડિયા આગળ બેઠી બેઠી રડતી હતી, મારો જ વાંક હતો, મેં ગુનો કર્યો હતો. આખુ ફળિયુ ભેગુ થઈ ગયું. ડૉક્ટર આવ્યા તેની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી. ધીમે ધીમે ભાનમાં આવી આંખ ખોલી, કલાકો પછી તે સાજી થઈ, મને હાશ થઈ. બહેન મારી ત્યારે એક્જ વર્ષની હતી તેને આ કેરોસીનનો ડૉઝ કેટલો બધો ભારી પડ્યો આજે સમજાય છે.

આજે પણ જ્યારે તે પ્રસંગ યાદ આવે છે ત્યારે રુવાંટા ખડાં થઈ જાય છે અને મારી નાદાનીયત પર હસવું પણ આવે છે. એ જમાનામાં દસ અગીયાર વર્ષની છોકરીઓને આજની છોકરીઓની જેટલી અક્ક્લ ક્યાં હતી ? એ જમાનામાં છોકરીઓ થોડી અલ્લડ અને ભોળી હતી, ઝાઝી સમજ હતી નહી. અમારો પરિવાર ભેગો થયો હોય અને આ પ્રસંગની વાત નીકળે ત્યારે બધાં ખડખડાટ હસે છે. જે કેરોસીન પી ગઈ હતી તે સૌથી વધારે હસે છે. જ્યારે ઘટના ઘટી ત્યારે અપાર દુખ અને ચિંતા હતી અત્યારે એ વાત પર હસવું આવે છે.

હેમાબેન પટેલ

બાળ વાર્તા – (17)મા મને છમ વડુ- હેમાબેન પટેલ

આપણી સંસ્કૃતિને સલામ છે, બાળકો માટે તેની વય પ્રમાણે અનેક વાર્તાઓ લખાઈ છે. બાળ વાર્તાઓથી બાળકોને મનોરંજન મળે, પ્રેરણા મળી રહે અને તેમાંથી કંઈક શીખ મળે એ હેતુ ધ્યાનમાં રાખીને વાર્તાઓ લખવામાં આવતી હતી. વાર્તાના વક્તા હમેશાં દાદા-દાદી જ હોય અને શ્રોતા નાના બળકો. દરેક દાદા-દાદીને અનુભવ થયો હોય છે. એક વાર્તાથી સંતોશ ના થાય ઘણી વખત બે કે ત્રણ વાર્તા કહીએ ત્યારે બાળકો સુઈ જાય.

ગટુ અને બટુને દાદી વાર્તા ના કહે ત્યાં સુધી ચેન ના પડે. દરોજ નવી વાર્તા સાંભળવા બેસી જાય. દાદીએ કહ્યુ આજે હું તમને ગમે એવી સુંદર વાર્તા સંભળાવીશ., જાદુઈ પરીઓના દેશમાં લઈ જઈશ. તો ચાલો ગટુ-બટુ તમે લોકો તૈયાર છોને ? બંને જણા જોરમાં બોલ્યા હા દાદી અમે તૈયાર છીએ.

નાના ગામમાં એક ભ્રામંણ રહેતો હતો, એ બહુજ ગુસ્સા વાળો હતો. તેને સાત છોકરીઓ હતી.ગૉરાણી અને છોકરીઓને ભ્રામંણની ખુબજ બીક લાગતી હતી.આ ગૉરમહારાજ ગામમાં કથા વાર્તા અને પુજા કરીને તેમનુ ગુજરાન ચલાવતા હતી. સ્થિતી સામાન્ય, અને ઉપરથી સાત સાત છોકરીઓ ! ગૉર અને ગૉરાણી બીચારાં શું કરે ? માંડ માંડ ઘર ચાલતું હતુ. એક દિવસ ભ્રામંણને ભજિયાં ખાવાનુ મન થયુ. ગૉરાણીને કહ્યુ આજે ભજિયાં બનાવજો. ગૉરાણી કહે ચણાનો લોટ નથી. ગૉર કહે ચાલ હું સગવડ કરુ છું. કોઈ યજમાનને ઘરે ગયા અને લોટ માગી લાવ્યા. લોટ આપીને ગૉર ગામમાં ગયા. ગૉરાણી વિચારે છે, લોટ પુરતો નથી. જો હુ ભજિયાં નહી બનાવુ તો પણ મારી ઉપર ખીજાશે.

ગૉરાણીએ સાતેવ છોકરીઓને ઉંઘાડી દીધી અને ચુપચાપ ભજિયાં બનાવવા બેઠાં. ગરમા ગરમ તેલમાં ભજિયુ મુક્યુ અને છમ અવાજ આવ્યો, અવાજ સાંભળીને એક છોકરી જાગી ગઈ ને જોયુ મા ભજિયાં બનાવે છે તરત જ બોલી મા મા મને છમ વડુ. ગૉરાણીનુ હ્રદય પીગળ્યુ આખરે મા છે ને, સંતાન ખાવા માગે અને મા ના આપે એવું કદી બને ? ગૉરાણીએ તેને એક વડુ આપ્યુ અને કહ્યુ ચુપચાપ ખાઈ લે, તારી બેનો ઉઠી જશે. બીજુ મુક્યુ ફરીથી છમ અવાજ આવ્યો, અને બીજી છોકરી દોડતી આવી, મા મા મને છમ વડુ.આમ એક પછી એક સાતેવ છોકરીઓ જાગી ગઈ અને અડધાં વડાં ખાઈ ગઈ.ગોરાણી તો હવે મુશ્કેલીમાં મુકાયાં, ખીરુ થોડુ જ છે ગૉરને વડાં પુરતા નહી મળે તો ગુસ્સે થશે શું કરું ? વિચાર આવ્યો અને બીકમાં ખીરાની અંદર ચુલાની રાખ ભેગી કરી દીધી. છોકરીઓને તેમની રુમમાં મોકલી દીધી. ગૉર આવ્યા અને જમવા બેઠા, વડાનુ પહેલુ બટકુ ખાધુ અને મોઢામાં કરકર આવી ! ગૉર ભડક્યા આ વડામાં કરકર ક્યાંથી આવી ? ગૉરાણી બોલ્યાં તમે હાથ નહી ધોયા હોય, ગૉર ફરીથી હાથ ધોઈને બીજુ વડુ મૉઢામાં મુક્યુ ફરીથી કરકર આવી, ગૉરાણી બોલ્યાં તમે કોગળા કરી આવો.ગૉર કોગળા કરીને ફરીથી ખાવા બેઠા અને વડામાં કરકર ! હવે તો ગોરમહારાજનો પારો સાતમા આસમાને પહોચ્યો, બોલ તેં શું કર્યુ ? બધાં જ વડાંમાંથી કરકર આવે છે ? હાથ પક્ડીને ગૉરાણીને ઉભાં કરી દીધાં. છોકરીઓ રૂમના બારણા પાછળથી સંતાઈને સાંભળતી હતી.બધી ઘભરાઈ અને થરથર ધ્રુજવા લાગી, આજે આપણુ આવી બન્યુ.

ગૉરાણીએ બીતાં બીતાં કહ્યુ મેં સાતેવને રુમમાં સુવાડીને પછીથી વડાં બનાવવા બેઠી, બધી એક પછી એક આવીને વડાં માગવા લાગી અડધાં ખાઈ ગઈ, લોટ ઓછો હતો એટલે રાખ ભીગી કરીને બનાવ્યાં. ગોર વધારે ભડક્યા અક્ક્લ વગરની  ખીરુ ઓછુ હતુ તો તેમાં રાખ ભેગી કરાતી હોય ? ખીરું થોડુ હતું તો થોડાં બનાવવાં જોઈએને ? બુધ્ધિનો ઉપયોગ કરીને કામ કરતાં શીખ.

ગૉર તો ગામમાંથી ગાડુ માગી લાવ્યા અને સાતેવ છોકરીઓને બેસાડીને જંગલમાં મુકી આવ્યા ગૉરાણી અને છોકરીઓએ કેટલા કાલા વાલા કર્યા ફરીથી અમે આવી ભુલ નહી કરીએ, ગૉરમહારાજે એક ન સાંભળ્યુ. ગૉરાણી ચોધાર આંસુએ રડે છે.સાંજ પડી પ્રકાશ ઓછો થઈને અંધારુ થવા લાગ્યું. મોટી બધી બહેનો અલગ અલગ ઝાડ પર ચડી ગઈ સૌથી નાની ઝાડ ચડતાં આવડે નહી, કેટલી વિનંતી કરી પણ બહેનો તેને ઝાડ ઉપર સાથે ના લઈ ગઈ, ભુખ લાગી છે, આંબાના ઝાડ હતા બધી બહેનોએ કેરીઓ ખાધી નાની બહેન માગે તો તેની ઉપર ગોટલા ફેંકે કોઈને તેની દયા ન આવી. નાની બહેન રડે છે.

નાની બહેન જે નીચે હતી તેને સુસુ લાગ્યુ એટલે તેણે કહ્યુ બેન મને સુસુ કરવા લઈ જાઓ, તો બહેનો બોલી જા પેલી નાની ટેકરી જેવુ દેખાય છે ત્યાં જઈને કરી આવ. નાની છે ડર લાગે છે પરંતુ શું કરે ? ઘભરાતી ઘભરાતી ગઈ અને એતો ત્યાં ધુરમાં રમવા લાગી ત્યા તેને મોટો ખીલો મળ્યો , ખાડો કરવા લાગી, બીજુ સાધન શોધી લાવી અને ખાડો ઉંડો કર્યો તેને પગથિયા દેખાયા, એક જાદુઈ પરી આવીને નાનકીનો હાથ પકડીને તે પગથિયા ઉતરી નીચે લઈ ગઈ, શું જોવે છે ? રંગ બેરંગી પતંગિયાં અને પુષ્પોથી મહેકતો સુંદર બગિચો, કલરવ કરતાં પક્ષિઓ,  આહા કેટલા બધા ઓરડા ! તે પણ મિઠાઈ, ચોકલેટ, ફળો અને જાત જાતના પકવાન, રમકડાં અને સુંદર વસ્ત્રોથી  ભરેલા ! એક પછી એક બધા ઓરડા ફરીને જોયા, ભુખ લાગી હતી એટલે ધરાઈને ચોકલેટ અને મિઠાઈ ખાધી. પેટ ભરાયુ એટલે શાંતિ થઈ, તેને વિચાર આવ્યો મારી મોટી બહેનોને હું બોલાવી લાવુ. ભેગા સાથે મળીને અમે મોજ કરીશું. ઉપર આવી ઝાડ આગળ જઈ બુમો પાડી બધા નીચે આવો મને એક ભોયરુ મળ્યુ છે જે પરીઓનો દેશ છે, બધી બહેનો ફટાફટ નીચે આવી, નાની બહેન બહેનોને લઈ ભોયરામાં ગઈ. ભોયરુ જોઈ બધી ગાંડી ઘેલી થઈ ગઈ નાનકીને ઉંચકીને વ્હાલ કરીને આનંદ વિભોર બની નાચવા લાગી. ભુખ્યા હતા એટલે ખાધુ અને નાનકીને કહેવા લાગી, નાનકી અમને માફ કરી દે, તું ભુખી હતી અને અમે તારા તરફ કેરીને બદલે ગોટલો ફેંક્યો અમે મઝાથી ખાતા હતા અને તૂં ભુખી હતી.તારા તરફ ખોટો વ્યવહાર કર્યો તો પણ તેં અમારા માટે સારુ વિચાર્યુ.અમને એટલું તો સમજાયું સાફ દિલ હોય એને જ પરી આવીને મદદ કરે. બધી બહેનો થાકેલી હતી, પેટ ભરેલુ હતું સુઈ ગઈ.

ગૉર અને ગૉરાણીને રાત્રે ઉંઘ નથી આવતી. ગૉર ગુસ્સામાં છોકરીઓને જંગલમાં મુકી આવ્યા પરંતુ હવે પસ્તાય છે અને છોકરીઓની ચિંતા થવા લાગી. જંગલમાં વાઘ-વરુ, અરે ભગવાન આ મેં શું કર્યું ?

બીજે દિવસે ઘરે ગૉરાણીને છોકરીઓની ચિંતા થઈ એટલે ગોરને કહ્યું જાવ અને છોકરીઓને પાછી ઘરે લઈ આવો. ગૉર-ગૉરાણી છોકરીઓને શોધતાં જંગલમાં આવ્યાં અને હોંક મારી બુમો પાડવા લાગ્યાં. છોકરીઓએ બુમ સાંભળી એટલે સૌથી મોટી બહેન આવીને માતા-પિતાને ભોંયરામાં લઈ ગઈ. ગોર ગોરાણી ભોંયરુ જોઈ ખુશ થયાં. બધી બહેનોએ વાત કરી આ નાનકીને લીધે અમે અહિયાં પહોંચ્યા છીએ. ગૉર-ગૉરાણીએ નાનકીને લાડ કર્યાં અને ગૉરમહારાજે  ગૉરાણી અને છોકરીઓની માફી માગી. જે છોકરીઓને ભાર રૂપ સમજતા હતા તે છોકરીઓ બહાદુર અને સાહસી નીકળી, દુખમાં પણ સુખનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો.

હવે પછી ગોરમહારાજનો પરિવાર સૌ ખુશી આનંદમાં રહેવા લાગ્યાં.

દાદીમાએ ગટુ અને બટુને પુછ્યુ બેટા વાર્તા સાંભળી તમને શું શીખવા મળ્યુ ? ગટુ કહે કોઈ પણ સંજોગો હોય એક બીજાનો સાથ ના છોડવો જોઈએ. જ્યાં સંપ હોય ત્યાં સુખ-શાંતિ હોય છે. જીવનમાં ગમે તેવી પરિસ્થિતી આવે તેનો સામનો કરીને ખુશ રહેતાં શીખવાનુ છે. બટુ કહે દાદીમા ગુસ્સો બહુ જ ખરાબ કહેવાય , માણસે ગુસ્સાને કાબુમાં કરતાં શીખવું જોઈએ.

હેમાબેન પટેલ

આભાર અહેસાસ કે ભાર(૫) હેમાબેન પટેલ

                                            આભાર

સુશિક્ષીત સભ્ય સમાજનો સંસ્કારી શબ્દ ‘આભાર’ ખુબજ કિંમતી શબ્દ છે. આ એક શબ્દ હકારાત્મક વાતાવરણ ઉભુ કરવા માટે પુરતો છે.આભાર બોલનાર અને સાંભળનાર બંને પક્ષની ખુશી જ જોવા મળે. થેંક્યુ બોલવામાં આપણો અહમ પીગળીને એટલા સમય પુરતુ દિલની અંદર ક્ષણિક નિખાલસ ભાવ આવી જાય છે. આખા દિવસમાં ઘણી બધી વખત સાંભળવા મળે અને આપણા મુખમાંથી પણ કેટલી બધી વખત થેંક્યુ શબ્દ સરી પડે છે.થેંક્યુ બોલવું એ એક સભ્યતા ગણાય.અને સાથે સાથે આપણુ મગજ પણ કોઈના અહેસાન, ઉપકાર બદલ બોજ નથી અનુભવતું. કોઈ વ્યક્તિએ આપણને કામમાં મદદ કરી હોય, જેનો પણ ઉપકાર આપણા ઉપર હોય તેની પ્રતિક્રિયારૂપ  આભાર શબ્દ, જાણે તે ઉપકારનુ ઋણ તરત જ ચુકવી દેતા હોય એમ લાગે છે. બીજી વ્યક્તિના અહેસાનનો ભાર,ઉપકારનુ ઋણ ઉતારવાની પ્રતિક્રિયા એટલે ‘આભાર’. જેણે આપણા પર મોટો ઉપકાર કર્યો હોય તો તેનુ ઋણ આપણે જીંદગી ભર ન ભુલી શકીએ, તેના બદલે ભેટ- સોગાદ-ઉપહાર આપીએ અને ઘણી વખત જીવનભરના સબંધો બંધાઈ જાય. અભાર વ્યક્ત કરવાની ઘણી બધી રીત છે.આપણા ઉપરનો  અહેસાનનો ભાર ઉતારી દઈએ, કોઈનુ ઋણ ચુકવી દઈએ એનો અર્થ જ આભાર છે. આભાર માની લીધો બોજ હળવો થઈ ગયો, મન હળવું થઈ જાય છે. આભાર માનવો એ મનની પ્રસંનતા છે.

પહેલાંના સમયમાં કોઈ એક બીજાને ખુબ ખુબ આભાર કે થેંક્યુ ક્યાં બોલતા હતા અને ખાસ કરીને નાના ગામડાઓમાં લોકો ક્યારેય આ શબ્દ વાપરતા નહી. આભાર બોલીને નહી, ચુપચાપ કંઈ પણ બોલ્યા વીના સામેની વ્યક્તિનુ સારુ કામ કરીને, મદદ કરીને  આભાર વ્યક્ત કરતા હતા. ત્યારે લોકોને પૉલીસ ભાષા બોલતાં આવડતુ નહી. ભોળપણ હતુ, નાદાન લોકો હતા, ઝાઝી સમજ હતી નહી, બોલવામાં ઘણી બધી   મર્યાદાઓ અને શરમ હતી.

સ્થળ અને સમય બદલાય તેમ રહેણી  કરણી બદલાઈ ગઈ એટલે બોલવા ચાલવામાં ફેરફાર આવી ગયા.  અત્યારે સારી વસ્તુ જોઈએ અને આપણને ગમે એટલે તરત જ આપણો અભિપ્રાય આપી દઈએ. કોઈ બહેને સુંદર સાડી કે ડ્રેસ પહેર્યો હોય, સુંદર આભુષણ પહેર્યા હોય તેના  વખાણ કર્યા વીના રહેવાય નહી, તો તરત જ સામેથી તેના પ્રતિક્રિયા રૂપે થેંક્યુ ! તમારુ બેબી કેટલું ક્યુટ છે, તમારુ ઘર સુંદર છે, તમારો ગાર્ડન સુંદર છે, એટલેથી નથી અટકતું,  કુતરા અને બિલાડીના પણ વખાણ કરવા પડે છે, તરત જ થેંક્યુ ! અનાયાસે જ મૉઢામાંથી ‘ થેંક્યુ ‘ શબ્દ સરી પડે છે.આ ક્ષણો સુખદ છે.મોટા મોટા કામોમાં આ નાના શબ્દો, સોરી અને થેંક્યુ  દિલની અંદર સારા ભાવો જગાડે છે, તો જ્યાં બોલવાની જરૂર ત્યાં બોલાય તો જીવનની કડવાશ દુર થઈ પ્રેમ ભાવ અને મૈત્રી ભાવ જાગૃત થયા વીના નથી રહેતો. અત્યારના સમયમાં આભાર શબ્દ એક સભ્યતા જ ગણાય, અને સોરી, થેક્યુ બોલવું અનિવાર્ય થઈ ગયું છે.અત્યારે દરેક માણસો તણાવભરી જીંદગી જીવતાં હોય તેમાં આ નાના શબ્દો સુખ આપતા હોય તો બોલવામાં કંઈ ખોટુ નથી.

નાનુ બાળક હજુ બોલતાં શીખ્યુ છે અને તેના હાથમાં કંઈ આપીએ એટલે તરત જ તેની કાલીઘેલી ભાષામાં આપણને થેંક્યુ બોલે છે.શરમાય અને થેંક્યુ ના બોલે તો આપણે શીખવાડીએ બેટા થેંક્યુ બોલો, કોઈ આપણને કંઈ આપે તો થેંક્યુ બોલવાનુ ઓકે બેટા. એક્સીડંન્ટ થયો અને બચી ગયા ‘થેંક્સ ગોડ કંઈ થયું નહી.’ પડી ગયાં વાગ્યુ નહી ‘ થેંક્સ ગોડ વધારે વાગ્યુ નહી હાડકુ તુટ્યુ હોત તો મુશીબત ઉભી થઈ જાત .

જીવનની સામાજીક રચનાને કારણ આપણે એક બીજા પરના ઉપકાર નીચે દબાયેલા હોઈએ છીએ. થેંક્યુ સીવાય બીજો કોઈ વીકલ્પ નથી. સોરી શબ્દ સમાધાન કરે છે તો થેંક્યુ શબ્દ દિલમાં સુખદ અહેસાસ કરાવે છે. આ ધરતી પર આવ્યા છીએ કેટલા બધાના ઋણી છીએ ! માતા-પિતા, ઈશ્વર, ગુરુ, ધરતી, પ્રકૃતિ, ઋષિ-મુનિ, પરિવાર, સમાજ, અરે પશુ પક્ષીઓનો પણ આપણા ઉપર ઉપકાર હોય છે. આ સર્વેના કોઈને કોઈ કારણથી તેમના ઋણી છીએ. આ ઋણ કેવી રીતે ઉતારવું ? ભગવાનને દરોજ પ્રાર્થના કરીએ છીએ, જ્યારે પરમાત્માને ભીના હ્રદયે થેંક્યુ કહીએ ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ પ્રાર્થના બની જાય છે. ઈશ્વરના અગણીત ઉપકાર બદલ દરોજ તેમનો આભાર માનીએ છીએ. આપણા હિન્દુ ધર્મની અંદર શાસ્ત્રોએ વનસ્પતિ, પશુ-પક્ષી, નદીયો, સમુદ્ર વગેરેની પુજા અર્ચના કરવાની બતાવ્યુ છે,  એ શું છે ? આભાર વ્યક્ત કરવાની એક ક્રિયા જ છે. પ્રકૃતિ પાસેથી ઘણુ બધું મળ્યુ છે માટે પુજા-અર્ચના કરીને આપણે આભાર વ્યક્ત કરી છીએ. શાસ્ત્રોના મોટા ભાગના રિતિ રિવાજ અને પરંપરા એ આભાર વ્યક્ત કરવા માટે બતાવ્યા છે. ભગવાને બુધ્ધિ આપી છે, સારા-ખોટાની સમજ છે માટે જ માનવ જાતી માટે ઉપકાર બદલ તેનો આભાર માનવો બહુ જ અનિવાર્ય ગણાય, ના બોલીએ તો માણસ અને પશુમાં કોઈ ફરક નહી. ખુલ્લા દિલે આભાર માનનારને ખુશી થાય છે.

આપણે સૌ જાણીએ છીએ શ્રી કૃષ્ણ અને સુદામા બાળસખા હતા, તેમની દોસ્તી ઘેહરી હતી. મિત્રતાનુ ઋણ ચુકવવા માટે શ્રી કૃષ્ણએ ગરીબ સુદામાને ધનવાન બનાવી સુદામાના પરિવારની દરીદ્રતા દુર કરી સુખી કર્યા. જ્યારે કર્ણએ દુર્યોધનની મિત્રતાનુ ઋણ ચુકવવા માટે, જાણવા છતાં અધર્મનો સાથ આપી જીવન બલિદાન કર્યુ. ભગવાન પોતે ભક્તોનુ ઋણ ચુકવે છે, શ્રી કૃષ્ણએ ભક્તનુ ઋણ ચુકવવા માટે નરસિંહમહેતાના અનેક કામ કર્યા છે, મીરાંના વિષને અમૃત બનાવી દીધુ. જો ઈશ્વર પોતે કોઈના ઉપકારનુ ઋણ ચુકવે છે તો આપણે એક તુચ્છ માનવી કેમ નહી કોઈના ઉપકારનુ ઋણ ચુકવી શકીએ. શ્રી કૃષ્ણ ભક્તોનુ ઋણ ચુકવે છે તો ઉપકાર અહેસાનના બદલે તેનો આભાર માનવાની રીત પણ સમજાવે છે.

શાસ્ત્રમાં એક કથા જાણીતી છે, ગોવર્ધન પુજા. ઈન્દ્ર વરસાદ મોકલે તેને લીધે આનાજ પાકે છે, માટે ઈન્દ્રનો આભાર વ્યક્ત કરવા તેમને ભોગ અર્પણ કરવો પડતો હતો. શ્રી કૃષ્ણએ પ્રથા બદલી. ગોવર્ધન પર્વત આપણી રક્ષા કરે છે, ગાયો ચરે છે તેમને ખાવાનુ મળે છે માટે ગોવર્ધનની પુજા કરીશું, હવે ગોવર્ધનને ભોગ ધરાવવાનો, ઈન્દ્રને નહી. શ્રી કૃષ્ણ પર્વતની અંદર બિરાજમાન થઈને શ્રીનાથજીનુ સ્વરૂપ ધારણ કરીને ગામ લોકોએ અર્પણ કરેલો ભોગ આરોગે છે. કથા ઘણી લાંબી છે અહિંયાં પ્રકૃતિ, વરસાદ, જ્યાં રહેતાં હોઈએ તે ભુમિનો આભાર માનવાની રીત શ્રી કૃષ્ણ લોકોને સમજાવે છે.

એક બીજાનો આભાર માનીને ખુશ રહીને બીજાને ખુશ કરીશું તો ખુશી ડબલ થઈ જશે.

હેમાબેન પટેલ

ચાલો લ્હાણ કરીએ – (10)લ્હાણી- ‘ કલ હો ના હો ‘-હેમા પટેલ

કરણ જોહરની એક ખુબજ સરસ ફિલ્મ ‘કલ હો ના હો’ નુ એક અતિ સુંદર ગીત જે જાવેદ અખ્તરે લખ્યુ છે, સોનુ નિગમના સુરીલા સ્વરમાં ગવાયુ છે. જે આપણા હ્રદયને સ્પર્ષી જાય છે. ગીતના શબ્દોમાં સુખી જીવનનો સંદેશ છુપાયેલો છે.

हर घडी बदल रही है रूप जींदगी, छांव है कभी, कभी है घुप जींदगी

हर पल यहां जी भर जीयो, जो है समा,  कल हो ना हो

चाहे जो तुम्हे पुरे दिलसे,  मिलता है वो मुश्कीलसे

चाहे जो कोई कही है, बस वोही सबसे हसी है

उस हाथ को तुम थाम लो, वो महेरबां कल हो ना हो

पलकोके लेके साये पास कोई जो आए

लाख संभालो पागल दिलको, दिल घडकते जाए

पर सोच लो ईस पल है जो, वो दास्ता कल हो ना हो.

આ ફિલ્મનો હીરો શારૂખખાનને કેન્સરની બિમારી છે, તે જાણે છે તેની પાસે હવે બહુ સમય નથી છતાં પણ તેનુ દર્દ છુપાવીને હસતાં હસતાં જીંદગી જીવે છે.પોતે ખુશ રહે છે અને બીજાના જીવનમાં ખુશી લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.તેની પાસે જેટલો પણ સમય છે તે બીજાને ખુશ કરીને પોતે ખુશ રહેવા માગે છે.શરીરની યાતનાઓ સાથે જિંદાદીલ રહેવુ  કઠીન કામ છે, પરંતુ નામુમકીન પણ નથી.

આપણી જીંદગીમાં હરેક ક્ષણ તેનુ રૂપ બદલે છે, કોઈ વખત સુખ તો ક્યારેક દુખ, જીવનમાં સુખ દુખ, તડકા અને છાંયડાની જેમ દરેકની જીંદગીમાં આવ્યા કરે, કોઈની પણ જીંદગીમાં સમય એક સરખો નથી રહેતો.ચડતી, પડતી, સુખ,દુખ એમ સમયનુ ચક્ર ફરતુ રહે છે. સમય એક પણ પળ થોભ્યા વીના એનુ કામ કરે છે. જીવનની અંદર જે કંઈ પણ બને છે તે આપણ હાથમાં નથી.જે પણ ઘટના ઘટવાની હોય તે થઈને રહે છે.આપણે તો બસ હરેક પલ જી ભરીને જીવવાની છે.આજે આપણી પાસે જે છે તે કાલે હોય કે ના હોય, વીતેલી પળ ક્યારેય પાછી આવતી નથી,આજની ક્ષણ આવતી કાલે રહેવાની નથી. જે સમય અત્યારે આપણી પાસે છે તેને હસી ખુશી જીવીએ તો જીવન સાર્થક બને.આજમાં જીવે તે જ સુખી કહેવાય. ગઈ કાલ અને આવતી કાલનુ વિચારીને વીતી ગયેલા સમયમાં અને આવનાર સમયમાં જીવવા જઈએ તો ત્યાં દુખ સીવાય બીજું કંઈ ના મળે, હા આવનાર સમયને બહેતર બનાવી શકીએ, જીવનને ઉચ્ચતમ બનાવવું આપણા હાથમાં છે, માટે આવતી કાલ જો આપણી પાસે છે તો તેને ચોક્કસ ઉજ્વળ બનાવી શકીએ.

શરીર છે,આ કાયા હમેશાં જવાન, શસક્ત અને નિરોગી રહેવાની નથી.કોઈને કોઈ રોગ ઘર કરીને બેસી જાય,અને જ્યારે જીવલેણ બિમારી આવે, મૃત્યુ બહુ નજીક હોય અથવા બીજા મોટા દુખ આવે, એવી હાલતમાં કોણ મનથી મક્ક્મ અને મજબુત રહી શકે ? મૃત્યુનો ભય બધાને હોય, આજકાલ નાના-મોટા જેને સાંભળો કેન્સર ! બહુજ સામાન્ય બિમારી બની ગઈ છે.કેન્સર શબ્દ સાંભળીને હોશ ઉડી જાય, આ બિમારીમાં બચવાના ચાન્સ ઓછા છે, રીબાઈને મરવાનુ છે. કેટલી બધી કરૂણ પરિસ્થિતી ! જેને થયું હોય તેનો પરિવાર પરેશાન થઈ જાય અને સાથે સાથે બિમાર વ્યક્તિ, તેની શું હાલત થાય ? દુખતો થવાનુ જ છે. આવા સંજોગોમાં જેનુ મનોબળ મજબુત હોય તે શાંત અને સ્થિર રહી શકે. મોત નજીક છે એમ જાણે છે તે વ્યક્તિ વિચારે હું નહી રહુ પછી મારા પરિવારનુ શું થશે ? મારા ગયા પછીથી શું થશે ? દરેકને ખબર છે કોઈના વીના દુનિયા અટકી નથી જતી. છતાં પણ મરનાર વ્યક્તિને આવા વિચારો સતાવે. કેમકે “ હું કરુ, હું કરુ એજ અજ્ઞાનતા, સકટનો ભાર જેમ શ્વાન તાણે “ કર્તા હર્તા, તારણહાર તો ઉપર બેઠોલો છે.

જીવનની અંદર મન પસંદ વસ્તુ, મન પસંદ વ્યક્તિ, સાચો નિસ્વાર્થ પ્રેમ કરનાર માણસો બહુ મુશ્કેલીથી મળે છે, નિસ્વાર્થ પ્રેમ કરવા વાળુ કોઈ મળ્યુ છે તો તેનો હાથ થામી લઈને જીવન સફર રંગીન બનાવી મંઝિલ પાર કરી લઈએ. પ્રેમ વીના જીવન અધુરુ છે. નસીબદાર માણસોને જ મન જે ઈચ્છે તે મળે છે,જે આપણને મળ્યું છે, જેનો સાથ મળ્યો છે, જેનો પ્રેમ મળ્યો છે તે ખુબજ સુંદર અને આનંદમય છે એમ સમજીને તેને અપનાવીએ, તેમાં જ ખુશી રહેલી છે. પરિવાર કે મિત્રમંડળ જેણે પણ જીવનમાં સારા-ખોટા સમયમાં સાથ આપ્યો છે તેની કદર કરીને તેને અપનાવી લઈએ, ખબર નથી કાલે ફરીથી આ અવસર મળે કે ના મળે. કહેવાય છે કાલ કોણે જોઈ છે ? માનવ દેહ મળ્યો છે, કયા કયા જન્મોની લેણદેણથી કોઈની સાથે ક્યાં સબંધ બંધાય છે આપણે અનજાન છીએ, સબંધોથી બંધાયા છીએ તો પ્રેમથી નિભાવીએ. ફરી એ વ્યક્તિ કાલે મળે યા ના મળે.ઋણાનુ બંધન વીના તો પશુ પક્ષી પણ આંગણે નથી આવતાં તો મળ્યા છે તેને આવકારીએ. એક બીજા સાથે કજિયા કંકાસ કર્યા વીના પ્રેમથી રહે તો સંસાર મીઠો લાગે. પ્રેમ,આનંદ અને ખુશીની વાત આ ગીતમાં કરેલી છે.

પાણી પહેલાં પાળ બાંધી હોય તો સંકટ ટળે. જીવનના મહત્વના કાર્યો કરવાના છે તેનુ આયોજન આજે જ કરી લઈએ. ‘ कल करे सो आज कर, आज करे सो अब कर ʼ સમય કોઈની રાહ જોઈને ઉભો ના રહે. કાલે શું થવાનુ છે કોઈ નથી જાણતું, આપણી પાસે આવતી કાલ નસીબમાં છે કે નહી તે પણ જાણતા નથી,  તો આજને મન ભરીને ખુશીઓને  લુંટીને આનંદથી જીવી લઈએ. આપણે ચોક્કસ વિચારવુ જોઈએ કે આ જે જીંદગી મળી છે, જે સમય અને જે કંઈ મળ્યું છે તે ખબર નથી આપણી પાસે આવતી કાલે હોય કે ના હોય !

હેમા પટેલ

 

મનની મોસમ – લલિત નિબંધ (15)સતચિત્તઆનંદ

મનની મોસમ – સતચિત્તઆનંદ

એવું સાંભળ્યુ છે અનેક ભ્રહ્માંડ છે, તેમાં એક ભ્રહ્માંડની અંદર જે ગેલેક્ક્ષીમાં સ્થિત પૃથ્વીને સુંદર માનવામાં આવે છે.અતિશય સુંદર વસુંધરા પર ઈશ્વરે આપણને બુધ્ધિશાળી પ્રાણી મનુષ્ય બનાવીને જન્મ દીધો. જીવવા માટે કેટલી બધી સુવિધા ! વહેતા ઝરણા,નદી,પર્વત,અમુદ્ર.વૃક્ષ,મહેકતાં ફુલ,હવા,પાણી વગેરે સુંદર પ્રકૃતિની અણમોલ ભેટ અર્પણ કરી.પાણી, હવાનુ કોઈ મુલ્ય નહી ચુકવવાનુ, પરંતુ આ પાણી અને હવાને ગરમ ઠંડા કેવી રીતે કરવા, વૃક્ષોમાંથી આશિયાના કેવી રીતે બનાવવા એવું મગજ અને બુધ્ધિ આપ્યાં. મનની આ મોસમને અદભુત નહી તો બીજું શું કહીશું ? જંગલી અવસ્થામાં જીવતો મનુષ્યના મનની આ મોસમે માણસને ક્યાંથી ક્યાં પહોચાડી દીધો !વિજ્ઞાનની શોધખોળ અને પ્રગતિ કરીને પરમાત્મા, જેણે આપણુ સર્જન કર્યુ તેને જ આ માનવી શોધવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.મનુષ્યના મનમાં શક્તિનો અઢળક ખજાનો છુપાએલો રહ્યો છે, પોતે અનજાન છે, ધારે તો શું ના કરી શકે ?દુખ એ વાતનુ છે સંસારની મોહમાયામાં એટલા બધા રચ્યા પચ્યા હોઈએ છીએ ઈશ્વરે જે આપ્યુ છે તેનો વિચાર કરવાનો કોઈની પાસે સમય નથી.સમય છે ફક્ત બધીજ વસ્તુ માટે ઈશ્વરને ફરિયાદ કરવાનો ! દરેક વસ્તુ માટે ઈશ્વરને જવાબદાર માને છે.હે પ્રભુ તેં મને આટલુ બધું દુખ કેમ આપ્યુ ? તૂં આમ કરજે અને તૂં તેમ કરજે. કર્મનુ પોટલુ જાતેજ બાંધ્યુ હોય, અરે પોટલુ નહી પર્વતો ખડા કર્યા છે, ત્યાં ભગવાન  શું કરે ?

મનની અદભુત મોસમને કારણ માનવનુ અસલ સ્વરૂપ ‘સત્ત-ચિત-આનંદ’ છે.સત્વગુણ,રજોગુણ,તમોગુણને કારણ સુખ-દુખ એ તો ખાલી ખોટા ભ્રમ છે. પ્રેમ અને આનંદ સીવાઈ બીજું કંઈ નથી. પોતાની અંદર જે આનંદ છુપાએલો છે તે કોઈ જોઈ શકતું નથી. આનંદ બહાર શોધવા માટે તો માણસ પાપ પુણ્યના ઢગલા ઉભા કરે છે. ’હું’ થી પીડાતો માનવી પોતાને શક્તિશાળી માને આજકાલ લોકો પોતાની માનવતા મરી પરવારી હોય તો પણ પોતાની જાતને જ ભગવાનનો દરજ્જો આપે છે. આદીલ મન્સુરીની એક ગઝલની લાઈન યાદ આવી ગઈ “ માનવ ન થઈ શક્યો તો એ ઈશ્વર બની ગયો, જે કંઈ બની ગયો એ બરાબર બની ગયો “

સંસારની અંદર દરેક મનુષ્યના મનની ઈચ્છા તો હોય તેની અંદર સદાય વસંત ખીલેલી રહે પરંતું એવું બને છે ખરું ? અરે ઘણી વખત તો એક દિવસમાં જ લોકો અલગ અલગ ઋતુ જીવતાં હોત છે. આખા દિવસમાં મુડ બદલાતો હોય.ઘડીકમાં ખુશ તો ઘડીકમાં દુખી દુખી !જે છે તેની અવગણના કરે અને જે નથી તેની અપેક્ષા રાખવવાથી દુખ ઉભુ ન થાય તો શું થાય.ઈશ્વરે જે આપ્યુ છે તેમાં ક્યારેય સંતોશ નથી મળતો,ખુશી હોતી નથી, જે મળ્યુ છે તે ઓછુ પડે છે. પોતાની પાસે જે છે તેમાંથી ખુશી નથી મળતી, બીજા પાસે જે છે તે જોઈને જીવ બળ્યા કરે તેને સુખ ક્યાંથી મળે ?બધી વાતમાં પોતાનો અહમ આડે આવતો હોય છે, હું કોઈનાથી કમ છું ? અહમનુ વિસર્જન થાય તો કોઈ વસ્તુનુ સર્જન થઈ શકે.મનની મોસમ કેવી રાખવી એ આપણા જ હાથમાં છે.

કોઈક જ એવા વીરલા હોય જે હમેશાં પ્રેમ અને આનંદમાં જીવતાં નીજાનંદમાં મ્હાલતા હોય, પોતાની મસ્તીમાં આનંદમાં જીવતા હોય.નીજાનંદમાં જીવનાર ને લોકો પાગલ કહીને બોલાવે.પોતાની અંદર મસ્ત બનીને જીવવું અઘરું છે.કૃષ્ણ પ્રેમમાં પાગલ મીરાબાઈ રાજપાટ,વૈભવ છોડીને નીજાનંદમાં જીવ્યાં છે, પત્નીનુ મૃત્યુ થતાં નરસિંહ મહેતા બોલ્યા “ભલુ થયુ ભાગી જંજાળ સુખે ભજીશું શ્રી ગોપાલ”  આપણે આવું બોલી શકીએ ? ભક્તિની મસ્તી, કૃષ્ણ પ્રેમની મસ્તી જેના મનમાં હોય,બારેવ માસ હર ક્ષણ વસંત ખીલેલીજ રહે, મનની મોસમમાં કોઈજ ફરક નહી ! અખંડ આનંદમાં જ રહે.આનંદ-આનંદ-આનંદ, જે આપણુ અસલ સ્વરૂપ છે.ઉપર જણાવ્યું તેમ મનની અદભુત શક્તિને ભુલીને સંસારી માણસનુ મન ચાર તરફ ભટકતું રહેતુ હોય ત્યાં મનની મોસમ એક સરખી ક્યાંથી હોય ? પોતાની જાતેજ આધી-વ્યાધી –ઉપાધી ઉભી કરેલી છે.તૂંડે તુંડે મતિ ભીન્ન, સ્વભાવીક છે દરેકના વિચારો પણ અલગ અલગ હોય. દરેક વ્યક્તિના સ્વભાવ પ્રમાણે તેના વિચારો,તેનુ વર્તન, તેની આશાઓ,ઈચ્છાઓ મનની અંદર હોય છે.આપણે હકારાત્મક વિચારીએ છીએ કે નકારાત્મક, નકારાત્મક વિચારો દુખ દીવાય કંઈ લાવી ન શકે.સારુ વિચારીએ એટલે બધુ સારુ જ થવાનુ છે.જીવનનો ધ્યેય શું છે ? શું પામવું છે ? તેના આધારે તેનુ વર્તન હોય.આપણા વિચારો પવિત્ર હોય તો પુરો સંસાર સુંદર નજર આવે.પરંતું દુખ એ વાતનુ છે મનની અંદર મંથરા છુપાઈને બેઠી છે.દુનિયા સુંદર ક્યાંથી દેખાય ? મંથરા જ્યાં સુધી છુપાઈને બેસે ત્યાં સુધી શાંતિ છે,બહાર ડોકીયાં કરે કે જેવી બહાર નીકળે તો ટોરનેડો કે સુનામી આવી જાય એટલે ઉથલ પાથલ મચી જાય.મંથરા ઈશ્વરને વનવાસમાં મોકલી શકે તે પણ ઉદાસીન વ્રત ધારણ કરીને !મંથરા એ કુમતીનુ પ્રતિક છે.કોઈ માને કે ન માને દરેકના મનની અંદર મંથરા છુપાઈને બેઠી છે.ક્યારે અને કેવા સંજોગોમાં પ્રગટ થાય એ ખબર નથી.મંથરા જ તારુ મારુ કરાવવામાં હોંશિયાર છે. તેને મનની અંદરથી જેમ બને તેમ જલ્દીથી બહાર હાંકી મુકે તે સુખી થઈ શકે છે.

હરિન્દ્ર દવેનુ એક સુંદર ગીત છે જે આપણને કેટલુ બધુ સમજાવે છે. કવીના ઉચ્ચતમ હકારાત્મક વિચારો, તેનો ભાવાર્થ ઘણુ બધુ કહે છે. સામે ગમે તેવી પરિસ્થિતી હોય બસ ખુશી આનંદમાં રહેવાની વાત સમજાવી છે.છે.

                                  ચાલ, વરસાદની મોસમ છે,  વરસતાં જઈએ,

                                    ઝાંઝવા હો  કે હો  દરિયા, તરસતાં જઈએ.

                        મોતના  દેશથી  કહે  છે  કે  બધાં  ભડકે છે,

                                      કૈં  નથી  કામ,  છતાં ચાલ, અમસ્તાં જઈએ!

                                    આપણે ક્યાં છે  મમત  એક જગાએ  રહીએ,

                                   માર્ગ માગે છે  ઘણાં,  ચાલને, ખસતાં   ઈએ

                                   સાવ  નિર્જન છે  આ વેરાન,  બીજું શું કરીએ,

                                   બાંધીએ  એક નગર,  ને જરા  વસતાં જઈએ.

                     તાલ  દેનારને  પળ  એક  મૂંઝવવાની   મઝા,

                                  રાગ  છેડ્યો છે રુદનનો,  છતાં હસતાં જઈએ.

 

 

 

 

 

 

હેમાબેન પટેલ

https://hemapatel.wordpress.com/

વિનુમરચંટ વાર્તા સ્પર્ધા -(16) કુળવધુ.

hema-patel

હેમાબેન પટેલ

                     

 

 

 

 

હીરાબાએ બુમ મારી – “ અવની બેટા મારા ચસ્મા ટેબલ પર પડ્યાં છે લાવી આપને, માલી ફુલ આપી ગયો છે આપણે ઠાકોરજીની માળા ગુંથી લઈએ.”

અવની – “ દાદી હું હમણાં જ તમારાં ચસ્માં લાવું છું, દોડતી ગઈ અને દાદીના ચસ્મા લઈ આવી, દાદી હું પણ તમારી સાથે માળા ગુંથીશ “

દાદી – “ હા દિકરી જરૂર, મને સોયમાં દોરો પરોવી આપજે.”

અવની-“ ના દાદી હું પણ માળા ગુંથીશ, મને શીખવાડજો.”

અવનીએ સોય દોરો તૈયાર કરી દીધો, દાદી નાની દશ વર્ષની અવનીને ભગવાનની માળા ગુથતાં શીખવાડે છે અને સાથે સાથે તેને રામ-કૃષ્ણ, નરસિંહ-મીરાં,ધ્રુવ-પ્રહલાદ વગેરેની વાર્તાઓ સંભળાવીને સંસ્કારના બીજ વાવી રહ્યાં છે. દાદી અવનીને શુશીલ અને સંસ્કારી છોકરી બનાવવા માગે છે. દાદી અવનીની ઉંમર અને તેની આવડત અને હોંશિયારી પારખીને તેને વાર્તાઓ, ઉદાહરણો આપીને સારી સારી વસ્તુ શીખવાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે. જ્ઞાન અને સંસ્કાર બંનેનુ સાથે  સિંચન કરી કરી રહ્યાં છે. દાદી માને છે, કુમળો છોડ છે જેમ વાળીએ તેમ વળે.નાનપણમાં જે શીખવ્યું હોય તે આખી  જીંદગી ભુલાય નહી તે સાથે જ રહે, પછી ‘પાકા ઘડે કાંઠા ના ચડે’.દરેક તહેવારનો મહિમા અવશ્ય અવનીને સમજાવે.વ્રત- પૂજા-અર્ચન પણ તેની પાસે કરાવે.સવારે દાદી તુલસીક્યારે દીવો કરીને પૂજા કરીને પ્રદક્ષિણા ફરે ત્યારે નાની અવની સાથે જ હોય છે.

અવની, પપ્પા અને દાદીની અતિશય લાડકી છે.અવનીને લીધે ઘર હર્યુ ભર્યું લાગે છે.સંયુક્ત કુંટુંબ છે એટલે હીરાબેનના બંને પુત્રો પરેશ અને જયંત સાથે જ રહે છે. અવની જયંતની દિકરી છે.

પરેશ અને જયંતને શ્રોફની પેઢી છે, ખાધે પીધે કુંટુંબ સમૃધ સુખી છે, ઘરમાં શાંતિ છે.દિવસો પાણીના રેલાની જેમ ચાલ્યા જાય છે, અવની રાતે ન વધે એટલી દિવસે વધે અને જોત જોતોમાં તો હવે કૉલેજમાં આવી ગઈ. તેનુ યૌવન ખીલી ઉઠ્યુ, નાજુક નમણી રૂપાળી, જેવું રૂપ તેવાજ ગુણ. ગુણીયલ અવની પરિવારમાં સૌની માનીતી અને પ્યારી છે.અવની ભણવામાં હોશિયાર છે.આખરે અવનીએ તેનુ બીએસસી પાસ કરી લીધું.પોતાની ન્યાત અને સમાજમાં આ કુટુંબનુ સારુ એવુ નામ છે.જયંતના મિત્રએ મુંબઈમાં રહેતા એક વેપારીના પુત્ર અવંતનુ નામ અવનીના વિવાહ માટે સજેશ કર્યું. જયંત અને તેનો મિત્ર મુંબઈ જઈને છોકરાને જોઈ આવ્યા બધું ઠીક લાગ્યુ એટલે અવની અને છોકરાનુ મળવાનુ ગોઠવ્યું.અવંતનો પરિવાર છોકરીને જોવા માટે રાજકોટ આવી પહોંચ્યો.અવંત અને અવની એક બીજાને પસંદ આવ્યા. બંને પરિવારને પણ માણસો યોગ્ય લાગ્યા.સાકરના રૂપિયા આપ્યા અને વિવાહ નક્કી થયા અવંતના માતા-પિતાએ કહ્યું પંડિતને બોલાવીને લગ્નનુ મહુર્ત કઢાવીશું. હીરાબાએ કીધું હમણા જ અમારા ગોર મહારાજને બોલાવીએ પંચાંગ જોઈને મહુર્ત કાઢી આપશે. નોકરને ગોરમહારજને બોલાવવા માટે મોક્લ્યો, ગોર આવ્યા એટલે બંનેની જન્મ કુંડલી મેળવી ૩૬ ગુણ મળ્યા,બે મહિના પછીની તારીખ નક્કી થઈ.બધાંનુ મૉ મીઠું કરાવ્યું. પહેલાં એન્ગેજમેન્ટ પછી લગ્ન એમ નક્કી કરવામાં આવ્યું.એન્ગેજમેન્ટ મુંબઈમાં ધાધુમથી થયાં અને ત્યાર બાદ લગ્ન કરવા વરરાજા મુંબઈથી જાન લઈને રાજકોટ આવ્યા.

અવનીના લગ્ન ધામ ધુમથી સંપન્ન થયાં, દિકરીની વસમી વિદાઈની વેળા આવી.જયંતને તો તેના કાળજાનો ટુકડો કેવી રીતે વિદાઈ આપવી ? એવું મહેસુસ થયુ હમણાં હ્રદય ધબકવાનુ બંધ કરી દેશે.દિકરીને વિદાઈ આપતાં પિતાના દિલમાં સખત વેદના થઈ,મારા આંગણના તુલસી ક્યારા વીના મારું ઘર પ્રાણ વીહીન થઈ જશે. મમ્મીમયુરી ચોધાર આંસુએ રડી રહી છે. દાદીનો જીગરનો ટુકડો ! બેટા તારા વીના હું કેવી રીતે જીવીશ ? અવનીની આંખના અશ્રુ બંધ થવાનુ નામ નથી લેતાં, હીરા બા તરત જ બોલ્યાં દિકરી રડીશ નહી,ખુશી ખુશી તારા ઘરે જા,સાસરે હળીમળીને સંપીને રહેજે, હવે બંને કુળની લાજ-આબરૂ તારા હાથમાં છે.મુંબઈ ક્યાં દુર છે ? આશિર્વાદ આપી દિકરીને વિદાઈ કરી. ઘરનુ આંગણ સુનુ થઈ ગયું.

‘ કોયલ ઉડી રે ગઈ ને પગલાં પડી રે રહ્યાં’

ગુણીયલ અવની સાસરામાં દુધમાં સાકર ભળી જાય તેમ સૌની સાથે પ્રેમથી ભળી ગઈ. બહુજ જલ્દીથી સૌની લાડકી અને ગમતી બની ગઈ.પૈસો-નોકર ચાકર, પ્રેમાળ સાસરૂ તેમજ પ્રેમાળ પતિ જીવનમાં બીજું શું જોઈએ, અવની સાસરે ઘણીજ સુખી છે.

અવંતને ખાસ મિત્ર જય અને નીશા સાથે ઘર જેવો સબંધ છે.સિનેમા,રેસ્ટોરંટ,પિકનીક,ગમે ત્યાં જાય મુંબઈ કે મુંબઈની બહાર ચારેવ જણા સાથે જ હોય. અવંત અને જયની દોસ્તી બહુજ ઘહેરી હતી. અવની તો અવંતની ખુશીમાં ખુશ અવંતનો પડ્યો બોલ ઉપાડે. કોઈ વખત કોઈ વાત પસંદ ન હોય તો પણ અવંતની ખુશી માટે તે તૈયાર થાય,વિચારે અવંત નારાજ થાય તો ? પતિવ્રતા અવની પત્ની ધરમ બરાબર ઈમાનદારીથી નિભાવે છે.

લગ્નને બે વર્ષ થઈ ગયાં અને ઘરમાં પુત્રનુ આગમન થયું. જયને પણ એક દિકરી છે. આમ બાળકો પણ હળી મળી ગયાં.જોત જોતામાં અવનીનો પુત્ર પાંચ વર્ષનો થયો.એક દિવસ

અવંત – “ અવની એક વાત તને ખબર છે ? ‘

અવની – “ કઈ વાત ? “

અવંત – “ તૂં જાણે છે અહીં મુંબઈમાં કી ક્લબો ચાલે જ્યાં વિવાહીત કપલની અદલા બદલી થાય છે “

અવની – “ છી ! આવી ગંદી વાત મારી સાથે ના કરીશ, મને તો સાંભળીને ધૃણા થાય છે , મારી આગળ આવી બધી વાતો કોઈ દિવસ કરશો નહી, સાંભળીને મને અત્યારે માથામાં સણકા ચાલુ થઈ ગયા. “

અવંત – “ ઓકે બાબા નારાજ ના થઈશ હું તો અમસ્તો તને વાત કરતો હતો.”

મહાબલેશ્વર અવંતની ફેવરીટ જગ્યા છે.વર્ષમાં એક વિઝીટ ચોક્ક્સ હોય.મહાબલેશ્વર જવાનુ નક્કી કર્યું,આ વખતે જય અને અવંતે અવનીની જાણ બહાર કોઈ જુદોજ પ્રોગ્રામ બનાવ્યો. બંને છોકરાંને હોટેલમાં ચાલતા છોકરાંના પ્રેગ્રામમાં મોકલાવી દીધાં, પીવાનુ પુરુ થયું એટલે અવંત નીશાને લઈને બેડરૂમમાં ગયો અને અવનીને જય પાસે છોડી દીધી, ઓચિંતી આવી પડેલ પરિસ્થિતી જોઈ અવની ડઘાઈ ગઈ.જયે અવનીને પોતાની પાસે ખેંચીને તેને બાહોમાં લીધી, તરતજ અવનીએ વાઘણની જેમ ગર્જના કરી “ જય મને હાથ લગાડવાની તારી હિંમત કેવી રીતે થઈ ? ફક્ત અવંતને જ મેં આ અધિકાર આપ્યો છે.આજે તેં મારા શરીર અને આત્મા બંનેને ભ્રષ્ટ કરી દીધા, કયા જનમમાં મારું આ પાપ ધોવાશે ? “અવનીએ મોટી રાડો પાડીને બોલવા માંડ્યુ. હમેશાં શાંત રહેતી માપનુ બોલાનાર અવનીએ આજે મહાકાલીનુ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, જય પણ અવનીનુ આ રૂપ જોઈ ગભરાઈ ગયો, બે કદમ પાછો ખસી ગયો. અવનીની બુમા બુમથી અવંત અને નીશા પણ રૂમમાંથી બહાર ભાગતાં આવ્યાં.અવનીનુ આવું સ્વરૂપ જોઈને અવંત અને નીશા પણ શુન્ય બન્યા મૉઢામાંથી એક પણ ઉદગાર ન નીકળ્યો. અવની રૂમમાંથી નીકળી લીવીંગ રૂમમાં સોફા પર બેસીને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી.પેલા ત્રણની હિંમત નથી અવનીનો સામનો કરી શકે. આજે એક પતિવ્રતા સ્ત્રી પર જે કૃત્ય આચરવાની ભુલ થઈ હતી. ત્રણેવ પસ્તાય છે.જય બોલ્યો યાર અવંત એક વાર તો તારે અવનીને પુછવું હતું ને તેની મરજી જાણ્યા વીના આપણે કેટલી મોટી ભુલ કરી.

અવંત – “ જય મને એમ કે તે મારુ બધું ક્હ્યું માને છે તે ના નહી પાડે “

પાંચેક મિનીટ પછી ત્રણેવ અવની પાસે ગયાં, તેને અવંતે પાણી પાયું અને કાન પકડીને માફી માગી. જય અને નીશાએ પણ માફી માગી “ અવની અમને માફ કરી દે “

અવની – “ ખુબજ ભડકેલી હતી, “ તમને ત્રણેવને શરમ નથી આવતી ? ઓરત શું એક રમકડું છે કે કોઈના પણ હાથમાં રમવા માટે આપી દીધું ! નારીની ઈજ્જત એક વખત લુંટાય પછી તે જીવતી જાગતી લાશ બની જાય. જયને હું ભાઈ સમાન માનુ  છું, હું તમને બંનેને શું કામ કોશુ છું જ્યાં મારો જ સીક્કો ખોટો હોય તો બીજાનો શું વાંક ! અવંત તું મને હમણાંને હમણાં મુંબઈ પાછી લઈ જા, અને મારે ફરીથી આ બંનેના મૉઢા નથી જોવા. “

અવંત – “ અવની શાંત થા , તૂં ગુસ્સામાં છે એટલે આવું બોલે છે, અમે તારી માફી માગી ને ?”

અવની  – “ માફી માગી એટલે શું બધું પતી ગયું ? તમારા મગજમાં આવા સડેલા વિચારો ક્યાંથી આવ્યા ?”

બે દિવસમાં મુંબઈ પાછા જવા નીકળ્યા, અવનીએ બધાની સાથે વાતચીત કરવાની બંધ કરી દીધી. મુંબઈ જઈને ચુપચાપ, ઉદાસ રહેવા લાગી, આખો દિવસ વિચારોમાં ખોવાએલી રહે છે.ટાઈમે બરાબર ખાવાનુ નથી ખાતી. અવંતના મમ્મી-પાપાએ પૂછ્યુ બેટા અવનીને શું થયું છે મહાબલેશ્વરથી આવ્યા પછી ઉદાસ રહે છે ? તારે એની સાથે ઝઘડો થયો હતો ?

અવંત – “ ના મમ્મી અમારે કોઈ ઝઘડો નથી થયો. “

ધીમે ધીમે અવની ડીપ્રેશનમાં જતી રહી. જે રીતે નાનપણથી તેની પરવરીશ થઈ હતી, તેના સંસ્કાર, તેનો સ્વભાવ વિરુધ્ધની ઘટના ઘટી, તેના દિલને બહુજ મોટો આઘાત લાગ્યો છે. તેનુ મન માનવા તૈયાર નથી એક પતિ પોતાની પત્નીને બીજા પુરૂષ પાસે મોકલી શકે ! અવંતે સાઈકાટ્રીસને બતાવીને અવનીની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી દીધી. અવની જીદે ચડી છે મારે પપ્પા પાસે જવું છે.

અવંત – “ હા ચોક્ક્સ હું તને પપ્પા પાસે લઈ જઈશ તારી તબીયત થોડી સારી થવા દે, “ અવંતે સ્વપ્ને પણ વિચાર્યુ હતું નહી તેના એક ગલત કદમથી અવનીની આટલી બધી હાલત ખરાબ થશે અને સુખી સંસારમાં આગ લાગશે.

જયંત દરોજ બહાર બાલ્કનીમાં બેસીને ચા પીવે છે અને તેની નજર આંગણમાં અવનીને શોધતી હોય,જયંતે નોટીસ કર્યુ જે તુલસીક્યારો લીલોછમ હર્યો ભર્યો રહે તે અચાનક તેના પાન કાળા પડવા લાગ્યા અને છોડ સુકાવા લાગ્યો. મનમાં ધ્રાસકો પડ્યો મારી અવની તો મુશીબતમાં નથીને ? જયંતે અવનીના ખબર પુછવા માટે મુંબઈ ફોન કયો અવંતેજ ફોન ઉપાડ્યો કહ્યુ હા પપ્પા અવની મઝામાં છે તેને માથુ દુખે છે તે સુઈ ગઈ છે. અવંત ઝુઠ્ઠુ બોલ્યો પારાવાર પસ્તાવો થાય છે. પોતાની કરની પર તેન દુખ થયું.તેણે વિચારી લીધું અવનીની ઈચ્છા છે પપ્પાને મળવાની હું તેને રાજકોટ લઈ જઈશ તેને શાંતિ થશે. અવંત ધરમસંકટમાં ફસાયો હું તેના પપ્પાને શું જવાબ આપીશ ? ભગવાન અવનીના માતા-પિતા અને દાદીને હું મૉ બતાવી શકું એવી શક્તિ આપજો.

અવંતના પપ્પા મુંબઈની લાઈફ સ્ટાઈલથી વાકેફ છે, પૈસાવાળના નબીરાઓની હરક્તો જાણે છે.તેમને એ પણ ખબર છે રાજકોટની લાઈફ કેવી હોય અને મોહમયી માયા નગરી મુંબઈની લાઈફ કેવી છે. તે તો શાનમાં સમજી ગયા મહાબલેશ્વરમાં શું બન્યુ હશે. નાના એવા ઝઘડામાં અવની ડીપ્રેશનમાં ન જાય. આતો બહુ સીરીયસ વાત કહેવાય. આ વાતનો ઉકેલ મારે જ લાવવો પડશે.અવંતના પપ્પાએ તેની પત્ની સાથે વાત કરી જયંતભાઈએ તેમની વ્હાલી દિકરીનુ આપણને કન્યાદાન કર્યું છે.આપણા ભરોસે દિકરીને આપણા ઘરે વિદાય કરી.હવે અવની આપણી જવાબદારી કહેવાય.એ આપણી પણ દિકરી છે. અવંતની મમ્મીએ કીધુ હા તમારી વાત સાથે હું સહમત છું, અવનીના સુખ દુખની જવાબદારી આપણી છે. બંનેએ નક્કી કર્યું,મમ્મી-પાપા અને અવંત, અવનીને સાથે બેસાડીને વાત કરવી. રજાનો દિવસ છે, ચા નાસ્તો થઈ ગયો એટલે ચારેવ જણાં રૂમ બંધ કરીને બેઠાં.અવંતની મમ્મીએ અવનીને નજીક બેસાડી માથે હાથ ફેરવ્યો અને બોલ્યાં –“ બેટા નાહકનો શું કામ તારો જીવ બાળે છે. જે હોય તે અમને વાત કર તારું હૈયું હળવું થશે, અવની બેટા હવે અમે જ તારા માતા-પિતા છીએ. અવની સાસુના આ શબ્દો સાંભળતાં જ છુટ્ટે મૉઢે રડવા લાગી.

તેની આ હાલતમાં હુંફ,મમતા અને બે પ્રેમ ભર્યા શબ્દોની જરૂર છે.અવંતના પપ્પાએ પણ કીધું બેટા અવની તૂં જરાય ચિંતા ના કરીશ મહાબલેશ્વરમાં શું બન્યુ મારે અવંતના મૉઢે સાંભળવુ છે. અવંત બેટા જે હોય તે વીના સંકોચે મને ક્હે ભુલ દરેકથી થાય.મમ્મી-પાપાનો સાથ છે અવંતને હિંમત મળી, તેણે અત થી ઈતી બધીજ વાત કરી.

પપ્પા – “ બેટા આ તેં શું કર્યું ! અવંત તેં કોઈને મૉઢું પણ ના બતાવાય એવું કૃત્ય કર્યું છે. જયંતભાઈનો પરિવાર જાણે તો આપણી આબરૂના કાંકરા થઈ જાય.અમને મા-બાપને શરમ આવે છે. ભલે જે થઈ ગ્યું તે મોટી ભુલ કહેવાય કે જેની કોઈ માફી પણ ના હોય.તારી ભુલને માફી કેવી રીતે અપાય ? આપણે હવે રસ્તો કરવાનો છે. અવંત લગ્ન બંધન એવું બંધન છે જે સાત જન્મો નિભાવવાનુ હોય છે. તેં સપ્તપદીના ફેરા લઈને સાત વચન લીધાં છે. જેમ અવની તેના વચન નિભાવે એરહી છે તેમ તારે પણ સાત વચન નિભાવવાની ફરજ છે. “

મમ્મી – “ બેટા લગ્ન અને લગ્ન જીવન એ મજાક નથી. લગ્ન એક પવિત્ર બંધન છે. તેંતો બધી હદ પાર કરી. પવિત્રતાનો મતલબ તને સમજાયો જ નહી. બેટા દરેક વસ્તુને એક હદ હોય છે, એક મર્યાદા હોય છે.સંસ્કાર મર્યાદા વીના ન આવે, આ સંસ્કારને પણ મર્યાદા હોય છે. લગ્ન જીવન ખેલ નથી.એક બીજા માટે માન સંમાન હોવું જ જોઈએ. નારી કઠપુતલી નથી કે મરદ જેમ નચાવે તેમ નાચવું જોઈએ.નારી કોઈ રમકડું નથી કોઈને પણ રમવા માટે આપી દીધું. સુખી સંસારમાં પતિ-પત્ની વચ્ચે કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિ હોવી જ ન જોઈએ.બેટા તારી પરવરિશમા અમારી ક્યાં ચુક રહી ગઈ ? “

અવંત – “ મમી પાપા મારી બહુજ મોટી ભુલ થઈ મને માફ કરી દો.મને બહુજ પસ્તાવો થાય છે, પરંતું શું કરું ? અવનીની આ હાલત જોઈ મારા હ્રદયમાં શું ચાલી રહ્યું છે કેવી રીતે બતાવું ? “

પાપા – “બેટા અવનીને લઈને અમેરિકા ઉપડો તારી ફોઈ ત્યાં જ છે, ત્યાં સારામાં સારી ટ્રીટમેંટ મળશે અને જગ્યા બદલાશે અવની ભુતકાળ ભુલશે તો જ અવની સારી થશે. સમય જતાં તેના જખમ ભરાશે “

અવનીને મમ્મી –પાપા તરફથી પુરો સાથ મળ્યો તેના દિલમાં ઠંડક પહોંચી, તેને લાગ્યું તેના જન્મ દાતા મા-બાપનુ વાત્સલ્ય, મમતાનો મલમ ઝખમ પર લાગી રહ્યો છે.અવંત, અવનીની ટ્રીટમેંટ કરાવવા માટે અમેરિકા જવા નીકળ્યો.અમેરિકામાં એક વર્ષ ટ્રીટમેન્ટ ચાલી, હવે અવની એકદમ નોરમલ થઈ ગઈ, તેને તેનો દિકરો અને ઘર યાદ આવી ગયું, અવંતને કહ્યુ આપણે અમેરિકામાં બહુ રહ્યા ચાલો પાછા ભારત આપણે ઘરે જઈએ.

અવંતના મમ્મી-પાપા આજે અવની અને અવંતને લેવા માટે એરપોર્ટ પહોંચ્યા. અવનીને ખુશખુશાલ ખીલતી કલી સમાન જોઈને અવંતના માતા-પિતાને ઘણોજ આનંદ થયો.ઘરે આવ્યાં આજે ઘર ફરીથી ખુશીઓથી ગુંજી ઉઠ્યુ. અવંતની મમ્મી બોલ્યાં

“ મારી ગુણીયલ વહુએ બંને કુળની લાજ રાખી, મારી કુળવધુ મારા ઘરની શોભા છે.બેટા સદા સુખી રહો.”
હેમા  –  જય શ્રી કૃષ્ણ.

સાંસ્કૃતિક સંઘર્ષ (2)-મીઠાં સંભારણા – હેમાબેન પટેલ

એક નવી નવોઢા જેમ પોતાના પરાયા કરીને સાસરે આવીને, પારાકાને બહુજ જલ્દીથી પોતાના કરી લે એમ દરેક ભારતીય કોઈ પણ દેશમાં જાય એકદમ આસાનીથી તે દેશની રહેણી કરણીમાં રંગાઈને ગોઠવાઈ જાય, તે દેશ પોતાનો કરી લે અને પોતે તે દેશના થઈ જતાં વાર નથી લાગતી. ખાસીયત એ છે પરદેશને અપનાવી લે છતાં પણ પોતાના દેશને પરાયો નથી થવા દેતાં, પોતાના દેશ માટે પણ એટલો જ પ્રેમ હોય છે.

અમેરિકા આવે વર્ષો વીતી ગયાં છતાં પણ ડગલેને પગલે વતનની યાદ સતાવે. જ્યારે વતન યાદ આવે ત્યારે દિલ ભરાઈ આવે.સુપરપાવર દેશમાં એકદમ લક્ઝરી લાઈફ જીવતાં પણ વતન યાદ આવ્યા વીના નથી રહેતું.

હું શાન્તાક્રુઝ મુંબઈમાં રહેતી હતી.સવારથીજ આપણે ઘરે સરવીસ આપતાં માણસોની અવર જવર ચાલુ થઈ જાય. સૌથી પહેલાં દુધ વાળો, પછીથી ગાડી ધોવાવાળો ગાડીની ચાવી લેવા આવે.છાપાવાળો છાપુ નાખવા આવે,જમાદાર કચરો લેવા આવે,શાક્ભાજી વાળી બાઈ આવે.બપોરે બાજુ વાળાને ત્યાં જુના કપડા લઈ બદલામાં વાસણ આપવા વાળી બાઈ કેટલી બધી વખત ના પાડવા છતાં બેલ મારી બારણુ ખોલાવી માથુ ખાય. સાંજના ફુલપૂડી વાળો ફુલ મુકવા આવે. ધોબી ઈસ્ત્રીના કપડાં લેવા આવે ઈસ્ત્રી કરેલાં આપી જાય.દર મહિને પસ્તી વાળો પસ્તી લેવા આવે.એ જમાનામાં પિક્ચરની કેસેટોનો જમાનો હતો, લાયબ્રેરી વાળો કેસેટ આપવા આવે જોએલી પાછી લઈ જાય.નીચેજ ફાર્મસીનો સ્ટોર ત્યાં આગળ દવાનુ નામ લખાવો એટલે દવા ઘરે આપી જાય.અનાજ કરિયાણાના સ્ટોરમાં ગ્રોસરી ફોનથી લખાવો એટલે ગ્રોસરી ઘરે આવી જાય.તો વળી શાકભાજી માર્કેટમા જે કાયમનો શાક વાળો હોય તેનો ફોન આવે મેડમ સુરતનો પૉક આવી ગયો છે કેટલો મોકલાવું ?

દરેકના ઘરમાં, ઘરઘાટી,આખા દિવસની બાઈ,છુટક બે ત્રણ બાઈઓ જે અલગ અલગ કામ કરી જાય, માલીસ વાળી બાઈ, રરોઈ વાળી છુટી બાઈ, તો વળી રસોઈ કરવા વાળા મહારાજ.બાળકોને સાચવવા માટે ફુલ ટાઈમ નેની.ગાડી ચલાવવા માટે ડ્રાયવર.અહિયાં જાતે ચલાવવાની, લાયસન્સ ના હોય તો પછી ઘરમાં બેસી રહો કારણ બીજાં કોઈ ટ્રાન્સપોર્ટની સુવિધા નથી, ત્યારે વતનની રીક્ષા, ટેક્ષી, ટ્રેન, બસ, ખુબજ યાદ આવે.અરે મારા વતનમાં કઈ સુવિધા નથી ? આ હા હા શું લાઈફ હતી આટલા મીઠાં સંભારણાં યાદ આવ્યા વીના રહેતાં હશે ! મઝાની લાઈફ !

અહિયાં બિમાર પડુ ડૉક્ટરની એપોઈન્ટની રાહ જોવાની, મુંબઈમાં ફેમિલી ડૉક્ટરને ફોન કર્યો અડધા કલાકમાં ડૉક્ટર સાહેબ હાજર.મેડિકલ સાયન્સ અહિયા સારુ છે છતાં પણ બિમાર પડુ ત્યારે ત્યાંની સીસ્ટમ બહુજ યાદ આવે.મારી જન્મભુમિ મારા વતનમાં શું સુવિધા નથી ? પશ્વિમી દેશોએ ગમે તેટલી પ્રગતિ કરી હોય,પણ અમુક બાબતમાં ભારત દેશ પાસે જે છે તે બીજા દેશ પાસે નથી.ઘણી વખત એવા સંજોગો ઉભા થાય ત્યારે ચોક્ક્સ વતનની યાદ આવે અને આપણે બંને દેશની તુલના કરીએ છીએ.

વાર તહેવાર અહિયાં પણ ઉજવાય છતાં પણ આપણા દેશમાં જે રીતે દરેક પ્રસંગો ઉજવાય તેની મઝા કંઈ ઓર જ છે. વતન અને પરદેશ વચ્ચે ઘણોજ ફરક છે, ત્યાં આગળ દાળ-ભાત-શાક-રોટલી ખાતાં હતાં અને અહિયાં પણ એજ ભોજન છે, ફરક છે માત્ર મિઠાસનો. ત્યાં જય શ્રી કૃષ્ણ બોલતાં અહિયાં પણ બોલીએ છીએ, ફરક છે માત્ર બોલવાનો લહેકો બદલાયો. ત્યાં ખુલ્લાં બારી બારણામાંથી આવતી ખુલ્લી હવામાં ઉંઘતાં અહિયાં બંધ બારી બારણાં રાખી એસીની હવામાં ઉંઘીએ છીએ.ત્યાં સતત ઘોંઘાટમાં જીવતાં હતાં અહિયાંની શાંતિ સારી લાગે છે. પરંતુ હજુ પણ મંદિરની આરતીના ઢોલ-નગારા-ઝાલર-ઘંટનાદ-શંખનાદ કાનમાં ગુંજે છે. પીત્ઝા ખાતાં ઘણી વખત વિચાર આવે મારા દેશનો બાજરાનો રોટલો કોઈ પણ મસાલા વીનાનો તો પણ કેટલો મીઠો લાગતો, ખાધા પછી પેટ પણ ના બગડે ! પીત્ઝાને પચાવવા તો ઝેર સમાન કોક સાથે પીવી પડે, કહેછે કે પીત્ઝા સાથે કોક પીવાથી પીત્ઝા જલ્દી પચી જાય.રોટલાને પચાવવા માટે કોઈ વસ્તુની જરૂર નહી, પચવામાં એકદમ હલકો પછી દુધ સાથે ખાવ,ઘી-ગોળ સાથે ખાવ, માખણ સાથે ખાવ, દહીં-છાસ સાથે ખાવ, ગમે તે રીતે ખાવ કેટલા બધા ઓપ્સન ! અને ફાયદો, ડૉક્ટરના બીલ કદી ના ભરવા પડે.

બીજું જ્યારે આઈબ્રો,વેક્સ, ફેસીયલ કરાવવા માટે પાર્લરમાં જવુ પડે ત્યારે મીનાબેન બ્યુટીસ્યન જરૂર યાદ આવે છે, જે દર મહિને ઘરે આવીને માવજત કરી જતાં હતાં. જે સમય ચાલી રહ્યો છે તેના વહેણ સાથે જ ચાલવું પડે, પાર્લરના ચક્કર પણ મારવા પડે છે.

શાન્તાક્રુઝમાં મોર્ડન મિઠાઈ ફેમસ છે એક વખત તહેવારમાં પેંડા લઈ આવી, ઘરે આવી બોક્ષ ખોલ્યુ પેંડા તાજા ન હતા, ફોન કર્યો ભાઈ તમારા પેંડા ફ્રેશ નથી અડધા કલાકમાં તો તેમનો માણસ મને ફ્રેશ પેંડા આપી ગયો. આ વસ્તુ પરદેશમાં ક્યાં જોવા મળે ? હા વસ્તુ રીટર્ન કરાય તેના માટે જાતે સ્ટોરમાં જવું પડે.

દેશ અને પરદેશમાં જમીન-આસમાનનો ફરક છે એક વસ્તુ સરખી છે, માણસોના મનમાં ભરેલા ભાવવાળા ચહેરા એક સરખા જોયા. રીત-ભાત બદલાય, રહેણી કરણી બદલાય પરંતું આખી દુનિયાના માનવજાતના મનમાં ભરેલા  કુદરતી ભાવો સરખા છે.જાત જાતના ભાત ભાતના ચહેરા જોયા પરંતુ તેની પાછળ છુપાયેલા ચહેરામાં કોઈ ભેદ ના દેખાયો. ઈશ્વરે બે હાથ બે પગ એમ માટીના પુતળા ઘડીને ધરતી પર મોકલ્યા, કલર જુદા પરંતુ મનના ભાવ સરખા રાખ્યા તેમાં સરખો ન્યાય કર્યો છે.

ઈશ્વરે એકજ ધરતી બક્ષી,તેના ભાગલા કરીને આ તારો દેશ આ મારો દેશ એમ કહીને દેશ અને દુનિયાની ધરતીના ભાગ અમે જાતેજ વહેંચી લીધા.

દેશ શું પરદેશ શું કાગડા બધેજ કાળા , તો પણ અહિયાં શ્રાધમાં કાગવાસ કરીએ છીએ કાગડા ખાવા માટે ક્યાં આવે છે ? દિવાળીમાં મઠિયાં-મગજ-ઘુઘરા ખાવા માટે આપણા ઘરે આવવાનો કોને ટાઈમ છે ? લાકડાના ઘર, દિવાળી પર આંગણમાં દીવા મુકતાં ડર લાગે, કેટલી દયાજનક સ્થિતી ! બારણે તોરણ ના લગાવાય,તુલસીક્યારો આંગણમાં જ શોભે અહિયાં ફ્રન્ટયાર્ડમાં આગળ તુલસીનુ કુંડુ મુકીએ તો પણ રામાયણ, ચોર લોકોને ખબર છે દેશીનુ ઘર છે માલ સામાન ખુબ હશે, તે ઘર પહેલુ તોડે, તુલસીનુ કુંડુ બેકયાર્ડમાં મુકવુ પડે ! કેટલી કરૂણા ! પાડોશીના મૉ એક મહિને જોવા મળે, કેટલી શાંતિ ! કોઈ તારી મારી નહી, ન જીવનમાં કોઈની દખલ, ન કોઈ સવાલ-જવાબ.વ્યવહારિક જીવનની શાંતિ, જોબ છે વ્યવહાર ના નિભાવાયો બધાં સમજે કોઈને ખરાબ ના લાગે.મારી જન્મભુમિ, મારુ વતન ગમે તેવું હોય મને પ્યારુ લાગે, ન્યારુ લાગે. મનની અંદર આજે પણ વતન જીવીત છે, દિલની અંદર વતન ધડકે છે

હાસ્ય સપ્તરંગી (૨૯) જસ્સી જૈસી કોઈ નહી- હેમાબેન પટેલ

મારા નણંદનો સ્વભાવ એકદમ મળતાવડો હોવાને કારણ તેમને બેનપણાં બહુ જલ્દીથી થઈ જાય અને તેમાં પણ તેમનાથી મોટી ઉંમરની બેનપણીઓ પણ ઘણી છે.એમાં એક તેમની ખાસ બેનપણી જશુબેન, તે ઉંમરમાં ૮૨ વર્ષના છે. આટલી ઉંમરે રૂપાળા એટલા બધા ઐશ્વર્યા રાયને પણ શરમાવે ! જેવા રૂપ તેવા ગુણ પણ, સ્વભાવે ભોળીયા, બીજાને મદદ કરવામાં અને સેવા કરવામાં તન-મન-ધનથી હમેશાં તૈયાર. લક્ષ્મીમા પણ તેમના પર ખુબજ મહેરબાન. જીભે માસરસ્વતી મહેરબાન ! ભણેલુ ઓછા, આફ્રિકામાં રહેતા હતા, હાલ સાઉથ કેરોલીના રોકહીલમાં રહે છે.સર્વ ગુણ સંપન્ન હોવા છતાં એબ્સન્ડ માઈન્ડ પ્રોફેસર જેવાં ! એવી એવી હરકતો કરે અને તેમની આપ વીતી જાતે જ બીજાને સંભળાવે ત્યારે હસી હસીને લોટ-પોટ થઈ જવાય. તેમને મળવાનુ ઘણી વખત થયુ છે, ત્યારે તેમના આફ્રિકાના પરાક્ર્મના કીસ્સા સાંભળવાની અમે ફરમાઈશ કરીએ અને હાસ્ય મહેફીલ જામે. તેમને મૉઢે સાંભળવાની મઝા વધારે આવે કારણ તેમનો બોલવાનો અંદાજ નીરાલો છે. જસુબેનની કહાની એમને મૉઢે સાંભળીએ.

આફ્રિકામાં મારી બાજુમાં જ ડૉક્ટર રહેતા હતા એક દિવસ કોઈએ મારુ બારણુ નોક કર્યુ, મને લાગ્યુ ડોક્ટરનો કોઈ પેસંટ હશે એમ માનીને બારણુ ખોલ્યુ, સામે કાળીયો ઉભો હતો, અંદર બોલાવ્યો, આવ ભાઈ અંદર બેસ, સોફા પર બેસવા કહ્યુ, સરબત બનાવીને આપ્યુ, મેં તો થોડી વાતો કરી અને પેલાને કીધુ તૂં બેસ હું હમણાં આવુ એમ કહીને કિચનમાં ગઈ,કિચનમાં આઘુપાછુ કરતી હતી ત્યાં મને યાદ આવ્યુ , પેલા કાળીયાને બેસાડીને હું તો અહિયા આવી ગઈ લાવ જોવા દે શું કરે છે ? બહાર જઈને જોયુ તો કાળીયો મોટી બેગમાં ઘરની વસ્તુ ભરતો હતો ! મને જોઈને કાળીયો ભાગી ગયો, ત્યારે મને ભાન થયું આય…હાય.. મેં તો એક ચોરની આગતા સ્વાગતા કરી ! મારુ મગજ ક્યાં ફરે છે ? મારી જાતને જ મેં વઢી નાખી, ગમે તેવા માણસોને ઓળખ્યા વીના ઘરમાં પેસવા દે છે. જસુ સાવધાન રહે આજે તો બચી ગઈ છુ, મગજને ઠેકાણે રાખતાં શીખ.

એક દિવસે, આજે તો મારે મંદિર પ્રસાદ લઈ જવાનો છે એમ બોલીને સવારમાં મેં જલ્દી જલ્દી મગસ બનાવ્યું, ઠારીને ચકતાં પાડીને ડબામાં લઈ જવાનુ હોય, હું ભુલકણી તે દિવસે આખી થાળી ઉપાડીને મંદિર ભાગી, મંદિર ગઈ ત્યારે ભાન થયું આય…હાય… આ મેં શું કર્યુ ! ભગવાનની આવી રીતે ભોગ ધરાવાય ! જસુ તારા મગજને શું થયુ છે ?

મારા ઘરે અમારા ફેમિલી ફ્રેન્ડને પરિવાર સાથે ડીનર માટે મેં બોલાવ્યા હતા, જમવાનુ પણ બનાવીને મેં તૈયાર રાખ્યુ હતુ, એ લોકો સાંજના થોડુ વધારે બેસાય એટલે વેહલા આવ્યા, અમે ગપ્પાં માર્યાં, ઘણો બધો સમય વહી ગયો એટલે મેં તેઓને કહ્યું ઘણુ મોડુ થઈ ગયુ નહી ? ચાલો હવે અહિયાં જમીને જજો. પેલા લોકો તો મારી સામે જોવા લાગ્યા. મેં પુછ્યુ કેમ આમ મારા મૉઢા સામુ જોયા કરો છો ? જમવાનુ કહ્યુ એમાં આટલુ બધુ આશ્વર્ય ? મહેમાન તરત જ બોલ્યા જસુબેન તમે અમને જમવા માટે તો બોલાવ્યા છે કેમ ભુલી ગયાં ? હું તરત જ બોલી, બોલો હવે મારા મગજને શું કરવું ? બધી રસોઈ પણ બનાવીને તૈયાર રાખી છે ! હુ ભુલકણી છું, ભુલી ગઈ મનમાં ઓછુ ના લાવશો. મહેમાન બોલ્યા જસુબેન અમે તમને નથી ઓળખતાં શું ?

એક દિવસ અમારા ફેમિલી ફ્રેન્ડ ઘરે આવ્યા, હું તેમના માટે સરબત બનાવીને લાવી, સરબતના ગ્લાસની ટ્રૅ હાથમાં લઈને ત્યાંજ ઉભી ઉભી વાતોએ વળગી, વાતોમાં એટલી બધી તલ્લીન, વાતો કરતાં કરતાં જ સરબતનો ગ્લાસ જાતેજ પીને પુરો કર્યો. સરબત પુરુ થઈ ગયું ત્યારે ભાન થયું મહેમાનને આપવાને બદલે પોતેજ સરબત પી ગઈ.

મારો સ્વભાવ બોલકણો બહુ  હૉ ! પાછી હું મહિલા મંડળની ચેર પર્સન ! એક દિવસ મારે સ્પીચ આપવાની હતી, મારા મોટાભાઈને મેં કીધુ ભાઈ, મને બોલતાં બહુ ફાવે નહી એમ કરોને ભાઈ, મને સ્પીચ લખી આપો હું વાંચીને બોલીશ.ભાઈએ મને સ્પીચ લખી આપી, મેં એક વખત વાંચી લીધી. ભાઈ મને તેમની ગાડીમાં હૉલમાં લઈ ગયા, સ્પીચ પણ વાંચીને બરાબર આપી. મનમાં ખુશ થઈ, વાહ જસુ તું કંઈ જાય એમ છે ! બધુ બરાબર પતી ગયુ ઘરે જવાનુ હતુ પાર્કીંગ લૉટમાં પહોચી, મારા ભાઈની ગાડીના કલર જેવા જ કલરની ગાડી ઉભી હતી, ધુમકીમાં કંઈ જોયા વીના જ તેમાં ડ્રાયવર સીટની બાજુની સીટમાં બેસી ગઈ અને ભાઈને પુછવા લાગી ભાઈ, મેં સ્પીચ બરાબર વાંચી હતી ને ? હું બકબક કરતી રહી ભાઈએ મને જવાબ ના આપે એટલે મેં ભાઈની સામે ઉંચુ જોયુ, અરે હું કોની ગાડીમાં બેસી ગઈ ! ગાડીમાંથી ઉતરીને કંઈ બોલ્યા વીના સીધી ભાગી ! પાછુ વાળીને કોણ જોવે ? બીજાની ગાડીમાં બેસી ગઈ હતી !

આજે મારે મારી સહેલીને ત્યાં મઠિંયાં વણવા જવાનુ હતું હું મારી આડણી-વેલણ લઈને તેને ત્યાં ગઈ, બેનપણી ઉપરના માળ પર રહે, જ્યારે નીચે કોઈનુ બારણુ ખુલ્લુ હતુ હું પેસી ગઈ ! બોલી દક્ષાબેન, આવતાં બહુ મોડુ થયુ ચાલો મઠિયાં વણવાના ચાલુ કરીએ, સામેથી કોઈ ઉત્તર ન મળ્યો મેં સામે જોયુ તો બીજી બાઈ ઉભેલી હતી ઘર પણ જુદુ લાગ્યુ !  ભાન થયું હું બીજાના ઘરમાં પેસી ગઈ છું ! ત્યાંથી ભાગી અને મારી રામ કહાણી દક્ષાબેનને સંભળાવી. શું કરું ! હુ ! મારો ભલકણો સ્વભાવ  ભારે પડે છે.

નવરાત્રી હતી અને હું માતાજીના મંદિર દર્શન કરાવા ગઈ ત્યાં મુર્તિ આગળ નીચે માતાજીના પગ આગળ માતાનાજીના ચરણ પાદુકા હતા હું દર્શન કરવા નીચે નમી પાદુકાને પગે લાગી અને એક પાદુકા હાથમાં ઉપાડી લીધી મંદિરની બહાર નીકળી એક બહેને સવાલ કર્યો જસુબેન તમારા હાથમાં આ શું છે ? મેં મારા હાથમાં જોયું તો માતાજીની પાદુકા ! અરર જસુ ! તેં આ શું કર્યુ ? માતાજીની પાદુકાજ ઉપાડી લીધી, આ મારા મગજને શું થઈ ગયું છે, કોઈ વસ્તુનુ ભાન નથી રહેતુ, દોડતી પાછી ગઈ અને પાદુકા પાછી મુકીને માતાજીની માફી માગી.

ઘરે સત્યનારાયણ કથા રાખી હતી, ગોરમહારાજ આવ્યા તેમને આસન આપી બેસાડ્યા, વાતોએ વળગી, તેમણે ચસ્મા મુક્યા હતા તે મેં લઈને ઠેકાણે ઉંચા મુક્યા. કથા ચાલુ થઈ ગોરમહારાજ તેમના ચસ્મા શોધે ઘર ગાંડુ કર્યુ. મારા ચસ્મા મેં ટેબલ પર જોયા ત્યારે થોડી વાર પછી મને ભાન થયુ મેં ગોરમહારાજના ચસ્મા ભુલથી ઠેકાણે ઉંચા મુકી દીધા.

મારા બધા દાંત ખરાબ થઈ ગયા હતા, એટલે બધા દાંત કઢાવીને દાંતનુ ચોખઠુ બનાવડાવ્યુ હતું હું દાંત રાત્રે કાઢીને બાથરૂમમાં એક ડબ્બીમાં મુકી રાખુ, એક દિવસ દાંત મારા હાથમાંથી છટક્યા અને ટોયલેટમાં પડી ગયા મેં તેમાંથી કાઢી લીધા અને ધોઈને મુક્યા, વિચાર્યુ ટોયલેટમાં પડી ગયેલુ ગંદુ થયેલુ કોણ પહેરે ? આ ફેકી દઈશ અને બીજા કરાવીશ, તે દિવસે આખો દિવસ ચોખઠુ પહેર્યુ નહી. બીજે દિવસે નાહીને તૈયાર થઈ બહાર જવાનુ હતું જલ્દી જલ્દી બાથરૂમમાં જઈને ડબ્બીમાંથી દાંતનુચોક્ઠુ કાઢીને પહેરી દીધુ. બહાર જઈને આવી રાત્રે સુતી વખતે જ્યારે ચોકઠુ મૉઢામાંથી કાઢ્યુ ત્યારે યાદ આવ્યુ આતો ટોયલેટમાં પડી ગયું હતુ, યાદ આવ્યુ એટલે ઉલટી જેવું થવા લાગ્યુ, કેટલા કોગળા કર્યા, ગરમ પાણીથી કોગળા કર્યા પણ હવે શું ? દાંતનાચોકઠાને ગરમ પાણીમાં ઉકાળવા મુક્યા ! મોઢું કેમનુ ઉકાળુ ? કોઈને કહેવાય નહી આબરૂ જાય !

કેન્યાથી ટાન્જાનિયા જવું હોય તો વીઝા લેવા પડે, હું અને મારા પતિ વીઝા લેવા માટે ગયાં ત્યાં આગળ ઓફિસરે વીઝા આપી દીધા અને પાસપોર્ટ પર સીક્કો મારી આપ્યો. ઓફિસર કોઈ કામ માટે ટેબલ આગળથી ખસ્યો, પાસપોર્ટની બાજુમાંજ તેના ડ્રોવરની ચાવી પડી હતી મેં પાસપોર્ટ્ની સાથે તેની ચાવી પણ લઈ લીધી તેનુ મને ભાન ન હતું . અમે ઘરે જવા પાછા નીકળતા હતા, અમારા બીજા ફેમિલી ફ્રેન્ડ પણ વીઝા લેવા આવ્યા હતા,રાહ જોતાં જોતાં અમે અડધે રસ્તે પહોંચી ગયા, આવ્યા નહી, બહુ રાહ જોઈ આખરે આવ્યા એટલે પુછ્યુ કેમ આટલી બધી વાર લાગે તે ભાઈએ કહ્યુ ઓફિસરની ચાવી ખોવાઈ ગઈ, ત્યારે મને મારી ચાવી ચેક કરવા માટે કેડે હાથ મુક્યો તો મારી ચાવી સહીસલામત હતી, તો પછી મારા હાથમાં આ કોની ચાવી છે ? મને ભાન થયું હું જ પેલાની ચાવી લઈને આવતી રહી છું.અમે પાછા ફર્યા અને ઓફિસરને ચાવી પાછી આપી અને અમે બંન્નેએ તેની માફી માગી. ત્યાર બાદ ગામમાં કોઈના પણ ઘરમાં કોઈ વસ્તુ મળતી ના હોય તો બધા એક બીજાને પુછે જસુબેન તમારા ઘરે આવ્યાં  હતાં ?

જસુબેન બોલે પણ ખરાં,મારાં પરાક્રમો બહુજ છે અમુક મને યાદ નથી આવતાં, હોંશે હોંશે લોકો મારી રામ કહાણી સાંભળે અને બોલે “ જસ્સી જૈસી કોઈ નહી “ હું વિચારુ વાત તો સાચીજ છે મારા જેવા મગજ ધરાવતા બહુ ઓછા મળે.મારી હરકતોથી મને ઘણી વખત બહુજ શરમ આવે છે, પરંતુ અજાણથી ભુલો થાય છે, મને લાગે છે મારુ નાનુ મગજ વધારે કામ કરે છે, પેલા મોટા મગજને ધ્યાન પણ ના હોય હું શું કરી રહી છું.લોકો મને ઓળખી ગયા છે, જસુબેનનુ મોટુ મગજ કામ નથી કરતુ ! લોકોનુ નાનુ મગજ સુતેલુ હોય, જ્યારે અહિયાં તો મોટુ મગજ સુતેલુ છે.બધી નિર્દોશ હરકતો છે,મારી ભુલો કોઈ મનમાં લેતુ નથી, માફ કરી દેછે.

( આ ઘટનાઓ કાલ્પનિક નથી, જસુબેન અને તેમના પરાક્ર્મ સત્ય ઘટના છે. )

હેમાબેન પટેલ