તમે થાવ થોડા વરણાગી (૨) હેમા પટેલ

stylist

પ્રકૃતિમાં નવ રસ સમાયેલા છે.

શાંતિ – ભક્તિ – રૌદ્ર – ક્રોધ – હાસ્ય – અદભુત – બિભસ્ત – શ્રીંગાર – વીર.

આ નવ રસમાં પ્રકૃતિ રાચે છે. દરેક મનુષ્યમાં આ રસ  વધારે ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે. દરેકના સ્વભાવ પ્રમાણે બધા રસનુ પ્રમાણ રહેલું છે. આ બધા રસોનુ મુળ છે, સત્વગુણ – રજોગુણ – તમોગુણ. આ ગુણો જેનામાં જેટલા તીવ્ર હોય એ પ્રમાણે દરેક વસ્તુમાં વ્યકિના ભાવ અને રૂચિ હોય છે. મોટે ભાગે સ્ત્રીઓમાં શ્રીંગાર રસ વધારે હોય છે અને આ કુદરતી રીતે જ દરેક સ્ત્રીમાં સમાયેલો હોય એટલે દરેક સ્ત્રીને શણગાર સજવાનો શોખ હોય એ સ્વભાવિક છે,આભુષણો, સજવુ સવરવુ એમાં તેની રુચિ હોય. કોઈ વધારે શણગાર સજે કોઈ ઓછા. પરંતુ એક પણ સ્ત્રી  શ્રીંગાર રસથી બાકાત ન જોવા મળે. દરેક સ્ત્રીની ઈચ્છા હોય તે સુંદર દેખાય, તેને માટે તે તેની ઈચ્છા અનુસાર કપડાં ,ઘરેણાં, પહેરે, મેકઅપ કરે. કપડાંની સાથે સાથે મેચિંગ સેંડલ અને પર્સ જરુર હોય. જાણીએ છીએ ત્રણ વર્ગમાં સમાજ જીવે છે, ગરીબ-શ્રીમંત અને મધ્યમવર્ગ ,જેવું જેનુ સ્ટેટસ તે પ્રમાણે તેના શણગાર. તેમા પણ ઓફિસના માટે જુદા, પાર્ટી માટે જુદા, લગ્નના જુદા,ઘરમાં તેમજ શોપિંગના જુદા પ્રસંગને ધ્યાનમાં રાખીને સજવાનુ. આજના યુગમાં ફેશનમાં ફરવાનુ કોને ન ગમે ? ભારતમાં કોલેજમાં ભણતી ઘણી છોકરીઓ એવી હોય જે ફેશન પાછળ એટલી ગાંડી-ઘેલી થઈ જાય છે, ફેશન પુરી કરવા માટે પૈસાની જરૂર પડે તેના માટે ઉંધા રસ્તા અપનાવતા પણ ડરતી નથી.પોતાને ભાન પણ નથી રહેતુ તે કયે રસ્તે જઈ રહી છે, જીંદગી બરબાદ થઈને રહે છે.

વરણાગીને બીજા અર્થમાં ફેશન કહી શકાય. આધુનિક યુગમાં જ્યાં ફેશનની વાત થાય ત્યારે મૉઢામાંથી ચોક્ક્સ શબ્દ સરી પડે “ અરે ફેશન અધધ ! “ હા સમય પ્રમાણે ફેશન બદલાતી રહે છે.નીત નવી ફેશન જોઈને  દાદા-દાદી  જરુર બોલશે આ ફેશને તો માઝા મુકી છે. આ છોકરીઓને જરાય લાજ-શરમ નથી , કેવાં કપડાં પહેર્યાં છે ? અડધું અંગ તો ખુલ્લુ ! અંગ પ્રદર્શનની જાણે હરિફાઈ ચાલી હોય એવું લાગે છે,દુનિયા ક્યાં જઈને અટકશે ? ઘોર કળિયુગ આવી ગયો છે.આવી છોકરીઓને તો ભગવાન બચાવે. ઘરમાં આટલા સોનાના દાગીના પડ્યા છે અને ખોટા નકલી ઘરેણાં પાછળ પૈસા બરબાદ કરે છે. સોનુ લીધું હોય તો કાલે ઉઠીને જવાબ આપે આ નકલી તો કુવામાં ફેંકવાનુ. અસલી હીરા છોડીને ખોટા પથરા પાછળ પૈસા બગાડવાના. અમારા જમાનામાં જો અમે આવા ફરીએ તો અમારા બાપા અમને એક થપ્પડ ચોક્ક્સ મારી દે.અમને અમારા મા-બાપની બીક હતી સમજી વિચારીને ફેશન કરતાં હતાં આજકાલની છોકરીઓને બીક અને શરમ જેવું કંઈ છે નહી, બસ મનમાં ફાવે તેમ કરો, કોઈનુ સાંભળવું નથી. આજની ફેશને તો સત્યાનાશ વારી દીધું છે.દાદી રાડો પાડતાં જ રહે તેમને આજકાલની છોકરીઓ સાંભળવાની છે ? તેમને માટે પૈસા મહત્વના નથી ફેશન મહત્વની છે.

ફેશન યુગોથી ચાલી આવી છે. શકુંતલાનુ કોઈ પેઈન્ટીંગ જોઈએ તો તેમાં તેના શણગાર માટેના આભુષણો ફુલોથી બનાવેલા જોવા મળે, માતા સીતાનુ વનવાસ દરમ્યાનના ચિત્ર જોઈએ તો તેમાં પણ તેમના આભુષણો ફુલોથી બનાવેલા દેખાઈ આવે. સમય બદલાય તેમ પરિવર્તનને કારણ આભુષણોમાં બદલાવ આવે.સ્ત્રીઓને ફેશન કરવી ગમે છે. પુરૂષોને તો કપડાંમાં જ ફેશન જોવા મળે, બીજી કોઈ ફેશન હોય નહી.આભુષણોમાં વીંટી અને ચેન વીના બીજા કોઈ ઘરેણા પહેરાય નહી. હા ભગવાનનુ સ્વરૂપ આપણે ઘરેણાથી લદબદ કરી દીધુ છે. ભગવાનને આભુષણો પહેરાવીએ છીએ અને સાચેજ  ભગવાનને  શોભે પણ છે. જુના વખતમાં રાજા-મહારાજા આભુષણો પહેરતા. ભપ્પીલહેરી જેવા કોઈ અપવાદરૂપ હોય જેના શરીર પર બે કિલો સોનુ હમેશાં હોય આતો શોખની વાત છે, તેમનામાં કદાચ શ્રીંગાર રસ ભગવાને મુક્યો હોય, એમાં ખોટું પણ શું છે ? લોકશાહી તંત્રમાં બધા ફ્રી છે. ભગવાન આભુષણો પહેરે તો સામાન્ય પુરૂષ કેમ ન પહેરી શકે ? શણગાર સજવા એ કોઈ સ્ત્રીઓની જાગીર થોડી છે. પુરૂષો ચાહે તો શણગાર કરીને વરણાગી કરી શકે, જોઈને એવું લાગે કદાચ ફિલ્મ કે નાટકમાં ભગવાન કે રાજાનુ  કોઈ પાત્ર ભજવી રહ્યા હશે.

આપણી હિન્દુ સંસ્કૃતિના સ્ત્રીના અસલ શણગાર ક્યારે જોવા મળે જ્યારે એક છોકરી દુલ્હનના વેષમાં હોય પગથી માથા સુધીના શ્રીંગાર, અતિ સુંદર અને અદભૂત ! સુંદર દ્રષ્ય ! અપ્સરા સમુ સ્વરૂપ ! તેનુ રૂપ નીખરી આવે. દુલ્હન સામેથી નજર હઠે જ નહી, એને નીરખ્યાજ કરો. આ એકજ એવો પ્રસંગ છે જ્યાં એક સ્ત્રી સોલશણગાર સજીને સજ્જ હોય છે.

સંસાર છોડીને ભગવાં ધારણ કરીને સંન્યાસ લીધો હોય તે સ્ત્રીઓની વાત અલગ છે જે પોતાની મરજીથી બધા શણગાર ત્યજી દે. સંસાર ત્યજો એટલે તેના જીવનમાં ફેશન જેવી કોઈ વસ્તુ ન રહે. બિચારી વિધવાને નાની ઉંમર હોય કે મોટી ઉંમર તેને ફેશન કરવાનો કોઈ અધિકાર હોતો નથી.સગાં-સંબંધી જ તેને તેના શણગાર ઉતારવાનુ કહે તેનુ સાચુ ઘરેણુ તેનો પતિ છે, પતિ મરી ગયો એટલે તેણે શણગાર સજીને સુંદર દેખાવાની જરૂર નથી એમ સમાજ માને. જોકે સમય બદાલાય એટલે રિતી-રિવાજોમાં પરિવર્તન આવવાથી હવે સમાજ કે પરિવારના લોકો કોઈ એટલા સ્ટ્રીક નથી., ઘણી બધી છુટ મળે છે.જુના સમયમા એક વિધવા માટે બહુજ કડક નિયમ હતા. અત્યારે બધું બદલાઈ ગયું છે, કોઈ પણ કલરના કપડાં પહેરી શકે. સમય બદલાયો છે તેને હવે  બિચારી કહેવું યોગ્ય નથી.

વર્ષો પહેલાં લગ્ન વખતે છોકરીના દાંતને પણ રંગવામાં આવતા હતા, જે રંગ કાયમ માટે દાંત પર રહે.રંગ થોડો આછો થાય પરંતું મરતાં સુધી રહે. નાની હતી છતાં પણ મને બરાબર યાદ છે, મારા બંને ફોઈઓના દાંત ગુલાબી રંગના હતા. ફોઈ જ્યારે સાસરેથી અમારે ઘરે આવે ત્યારે નાનપણમાં કુતુહલ પુર્વક સવાલ કર્યો હતો, ફોઈ અમારા દાંત સફેદ છે તમારા ગુલાબી કેમ ? ત્યારે ફોઈએ સમજાવ્યું હતું લગન વખતે દાંતને રંગવાનો રિવાજ હતો એટલે અમે પણ દાંત રંગ્યા હતા.કેવી રીતે દાંતને રંગવામાં આવે તે આખો પ્રોસેસ કહ્યો હતો પરંતું તે વખતે ઉંમર નાની હતી યાદ નથી. હા એ યાદ આવે છે કહેતા હતા મૉઢુ સોજાઈ જાય ચાર દિવસ સુધી અમે ખાઈ શક્યા ન હતાં.

હવે જોઈએ તો સ્ત્રીનુ એક પણ અંગ શણગાર વીના બાકી હોય છે ? વાળની સજાવટ, જુદી જુદી હેર સ્ટાઈલ તેના પર તાજા ફુલો- વેણી કે ગજરા ! અત્યારે તો જુદી જુદી વસ્તુઓથી ડેકોરેશન ! આંખ-કાન-માથુ-કપાળ-હોઠ-નાક-દાંત-ગળુ-હાથ-બાજુબંધ- આંગળી-કમર-પગ, દરેક અંગના ઘરેણા અને તેમાં પણ દરોજ નવી વિવિધતા, એક નાનકડી માથાની બીંદી, કેટીલી બધી વિવિધતા. બધા આભુષણોમાં દરોજ નવી ડિઝાઈન.નવી ડિઝાઈન આવે એટલે સ્વભાવિક છે આપણી આંખોને નવી ડિઝાઈન ગમે એકની એક જોઈને થાકી ગયા હોઈએ એટલે જ્યાં નવી ડિઝાઈન આવી ત્યાં સ્ટોરમાં તેને માટે પડાપડી. આ પરિવર્તનનો નિયમ છે. આ સંસારમાં કુદરતનો નિયમ છે, જડ-ચેતન બંનેમાં પરિવર્તન આવ્યા જ કરે છે.એક જોતાં તો પરિવર્તનને કારણ ફેશન બદલાતી રહે તેમાં કેટલા બધા લોકોને રોજી મળી રહે છે. સ્ત્રીઓના શણગાર થકીતો લોકો વેપાર – ધંધો કરીને લખપતિ અને કરોડપતિ બન્યા છે.દરેક દેશમાં બ્યુટીપાર્લરના ધંધા પુર જોશમાં ચાલે છે. ઘણી વખત વિચાર આવે, જાણે સ્ત્રીઓને લીધે દુનિયા ચાલી રહી એવું  નથી લાગતું ? જો સ્ત્રીઓ ફેશન ન કરતી હોત તો મિલોમાં બનતાં મટીરીયલ્સ, સૌન્દર્ય પ્રસાધનો, હિરા અને સોનાના વેપારીઓ, ફેશન ડીઝાઈનરો, દરજી, એમ્બ્રોડરી વર્ક કરતા અરે ગણવા બેસીએ તો યાદીનો મોટો ચોપડો લખાય. સ્ત્રીઓને લીધે વેપાર-ઉદ્યોગ ચાલી રહ્યા હોય એવું લાગે છે. ફેશનને કારણ ઘરની અંદર ખર્ચા પણ સ્ત્રીઓના વધારે હોય.જેની પત્ની સમજદાર હોય તે તો નસીબદાર છે. જો પત્ની ફેશનેબલ હોય તો પછી તો પુછવું જ શું. ફેસબુક પર શોઓફ કરવાની ઘણાને બહુ ટેવ હોય છે. એક દિવસ જોયું હતુ એક છોકરીએ લખ્યુ માય ન્યુ કાર લેક્ષસ, બીજે જ દિવસે તેની બેનપણીએ લખ્યુ માય ન્યુ કાર મર્સીડીસ, બંનેએ ફોટા સાથે ગાડીઓ મુકી હતી અને લખ્યુ હતુ. હવે આવી પત્ની જો મળી જાય તો પતિની શું હાલત થાય.

જુના સમયમાં સાસરામાં વહુ માટે ઘણી બધી મર્યાદા, રિતી રિવાજ,બંધનને કારણ તેને સમાજે બાંધેલા નિયમોમાં રહેવુ પડતું હતું. નવી દુલ્હન અને નાની વહુઓ પગમાં પાયલ પહેરે એટલે જ્યારે ચાલે ત્યારે તેના અવાજથી સસરા અને જેઠને ખબર પડે વહુ પસાર થઈ રહી છે એટલે ત્યાંથી થોડા આઘાપાછા થઈ જાય જેથી મર્યાદા સચવાઈ રહે.આજે તો સાપ ગયા અને લિસોટા રહી ગયા જેવી વાત છે. સાસુ-સસરા, વહુને દિકરી સમાન માને માટે કોઈ મર્યાદાઓ હોતી નથી. સમય અને રિતી-રિવાજોમાં પરિવર્તન આવવાને કારણ વહુ અને સસરા બાપ દિકરીની જેમ વાત કરી શકે છે.

જાત જાતના અને ભાત ભાતનાં કપડાં, આપણા ભારતમાં કપડાં અને આભુષણોની જેટલી વિવિધતા છે એટલી દુનિયાના કોઈ દેશમાં નહી હોય.દરેક રાજ્ય અને પ્રદેશ પ્રમાણે વેશ તે પ્રમાણે ફેશન.ફેશનની કૉપી ફિલ્મોમાંથી વધારે થાય છે, દરેક છોકરીને ઐશ્વર્યારાય બનવું હોય. તે ક્યાંથી શક્ય બને ? ડીઝાઈનરો પણ પોતાના સ્વાર્થ ખાતર અંગ પ્રદર્શન થાય એવી ડીઝાઈન બજારમાં મુકે.અત્યારનો સમય જોઈએ તો ફેશનને કારણ જ દુનિયામાં બળાત્કારના કેસ વધી રહ્યા છે. ટુકાં ખુલ્લા કપડાં પહેરવાથી તમે પશુ વૃત્તિવાળા માણસોને ખુલ્લે આમ આમંત્રણ આપી રહ્યા છો. ફેશન પણ દેશ-પ્રદેશ, આબોહવા,વાતાવરણને અનુકુળ થાય તો બરાબર કહેવાય, જે ફેશન પોતાને કોઈ હાની ન પહોચાડે. હા થોડા વરણાગી થવાનુ પણ ફેશનની મર્યાદા ઓળંગીને નહી. વરણાગી કરવી એ ખરાબ નથી પરંતું તેની લીમીટમાં રહીને થાય તો શોભી ઉઠે.ખરેખર તો જેટલી સુંદરતા સાદગીમાં છે એટલી ફેશન કરવાથી રહેતી નથી. સાદગીમાં રહેતી વ્યક્તિનુ મન અને તેના વિચારો તેના ચહેરા પર ઉપસી આવે છે.કોઈ પણ વ્યક્તિ તેનુ મન વાંચી શકે. સાદગી એતો ભગવાને આપેલુ કુદરતી સૌન્દર્ય છે, જે હમેશાં ખીલીને શોભી ઉઠે છે. એક નાનુ બાળક છોકરો હોય કે છોકરી તેણે ક્યાં વરણાગી કરી છે છતાં પણ નાનુ બાળક કેટલુ વ્હાલુ લાગે છે, પારકુ હોય તો પણ પ્યારુ લાગે આપણે તરત જ રમાડવા બેસી જઈએ.

અત્યારે ફેશન શેમાં નથી ? બધીજ વસ્તુમાં ફેશન ! ફોન-ટીવી-ઘડિયાળ ,જીવન જરૂરિયાતની બધીજ વસ્તુમાં પરિવર્તનને કારણ ફેશન. ૨૧ મી સદી છે ,આખી દુનિયા ફેશનમાં જ જીવી રહી છે. કપડાં અને ઘરેણામાં નહી તો બીજી રીતે, આમ જોવા જઈએ તો આ યુગને ફેશન યુગ કહીએ તો ખોટું નથી તેમાં રહેનારા કોઈ બાકાત કેવી રીતે રહી શકે ? જમાના સાથે કદમ મીલાવીને ન ચાલીએ તો એક બાજુ ફેંકાઈ જવાય, જે પ્રવાહ ચાલી રહ્યો છે તેની સાથે મનથી કે કમનથી ચાલવું જ પડે છે માટે બધાજ જાણે અજાણે ફેશનના રંગમાં રંગાઈ જવાના છે,જો તેમાંથી બચવા માગીએ તો કોઈ સામેથી આવીની આપણને ચોક્ક્સ કહેશે“ તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી “

સુખ એટલે..(5)હેમા પટેલ

photo 2

 

સુખ એટલે

સુખની પરિભાષા શું છે ? સુખ કોને કહીશું ? સુખની શોધમાં લોકોની આખી જીંદગી પુરી થઈ જાય છે. તેની વ્યાખ્યા કરવી કઠીન કામ છે. ટુંકમાં કહેવું હોય તો આપણી સામે જે પરિસ્થિતી આવે તેમાં આપણુ મન આનંદ અનુભવીને ખુશ થાય તે સુખ છે.દરેક વ્યક્તિ નિરંતર સુખની જ કામના કરે. પરંતું આખી જીંદગી સુખી કોણ રહી શકે છે ? દરેકને જીવનમાં કોઈને કોઈ કઠિનાઈઓ આવવાની જ છે. તેનો સામનો કરીને ,તેમાંથી રસ્તો કાઢીને જીવતાં આવડે તો દુખ ઓછું થાય. મીરાંએ ગાયુ છે.

રામ રાખે તેમ રહીએ ઓધ્ધવજી, આપણે ચિઠ્ઠીના ચાકર થઈએ ઓધ્ધવજી,

કોઈ દીન ભોજન શીરોને પુરી  તો કોઈ દીન ભુખ્યા રહીએ

કોઈ દીન પહેરણ હિર ને ચીર  તો કોઈ દીન સાદા રહીએ

કોઈ દીન રહેવાને વાડીને બંગલા તો કોઈ દીન જંગલ રહીએ

કોઈ દીન સુવાને ગાદીને તકીયા  તો કોઈ દીન ભૉય સુઈએ

બાઈ મીરાં કહે છે પ્રભુ ગિરીધરના ગુણ

સુખ-દુખ સૌ સહી લઈએ ઓધ્ધવજી રામ રાખે તેમ રહીએ.

મીરાંએ કેટકી મોટી વાત સમજાવી છે. ભગવાન જે પરિસ્થિતીમાં રાખે તેને ભગવાનનો પ્રસાદ માનીને ગ્રહણ કરી સ્વિકારી લઈએ તો દુખ છે જ નહી. બધાને માટે આ વસ્તુ બોલવી સહેલી છે સાચે જીવનમાં આવે ત્યારે દુખ ઉભુ થાય.કારણ મનને તેની મરજી મુજબ રાચવું છે. સુખ-દુખ એ મનના ખેલ કહ્યા છે.તો સૌથી પહેલાં મરકટ મનને તૈયાર કરવું પડે.દરેક વ્યક્તિ તેના સ્વભાવ પ્રમાણે સુખની વ્યાખ્યા કરે છે. એક જ પ્રસંગ, પરિસ્થિતી બે વ્યક્તિઓ તેનો અલગ અલગ અનુભવ કરે. કારણ બે વ્યક્તિના વિચાર જુદા જુદા હોય છે. માટેજ દુનિયામાં સુખ-દુખ જેવી કોઈ વસ્તુ છે જ નહી મનનો ભ્રમ કહો, મનની સ્થિતી કહો. મન જ સર્વનુ કારણ કહી શકાય.આમ જોવા જઈએ તો સુખ-દુખ એ આપણા કર્મોનો હિસાબ છે, તો દુખ માટે ભગવાનને કોસ્યા વીના જીવન સુધારવુ જોઈએ જેથી કર્મોનો સંચય ઓછો થાય. કર્મોના મોટા પહાડ સમા જે ઢગલા કર્યા છે તેનુ સ્મરણ કરીએ તો જે દુખો આવીને ઉભા છે તે તુચ્છ લાગે.

સાચું સુખ હકારાત્મક વિચારો રાખવાથી આવે. હશે નભશે ચાલશે આ ગાંઠ મનમાં બાંધેલી હોય તો ઓછુ દુખ આવે.મનની અંદર અનેક ઈચ્છાઓ હોય તેને કારણ લાલચ ઉભી થાય, આ લાલસાઓ સંતોષાય નહી ત્યારે દુખ ઉભુ થાય. ઈચ્છાઓને કોઈ અંત હોતો નથી, બધી ઈચ્છાઓ ક્યારેય ન સંતોષાય.જેને ઈચ્છાઓના ઘોડા પર લગામ ખેંચતા આવડે તેને દુખ ઓછા હોય, માટે જ કહે છે સંતોષિ નર સદાય સુખી.

વર્તમાન યુગ એવો છે દરેકની વૈભવશાળી જીંદગી બની ગઈ છે, દેખા દેખી,તેમાં હરિફાઈ જેને કારણ બીજા પાસે જે છે તેનાથી મારી પાસે વધારે હોવું જોઈએ. હવે વધારે પામવા માટે કેટલી બધી મહેનત , કેટલા બધા છળ કપટ, અનિતી કરવી પડે. જો તેમાં સફળ ન થવાય તો પાછું દુખ ઉભુ થાય. દુખ જાતેજ ઉભુ કરેલ છે. ભગવાને જે આપ્યું છે તેનાથી મન ધરાતું નથી. પોતાને જે મળ્યું છે તે પસંદ નથી બીજા પાસે જે છે તે વધારે પસંદ આવે છે. ભગવાને કર્મના હિસાબ કિતાબ કરીને ન્યાય કરીન જે આપ્યું તે મંજુર નથી . ભાગ્યમાં જેટલું લખ્યું હોય તેટલુ જ તેનો સમય આવે ત્યારે જ મળે .ભગવાનની આ વ્યવસ્થા જો સમજાઈ જાય પછીથી જીવનમાં સુખ જ છે.

સાચુ સુખ છે

મનનો સંતોષ, હકારાત્મક વિચારો ,શરીરની નિરોગી સ્વસ્થ તંદુરસ્તી ,બીજાના દુખમાં દુખી બીજાના સુખમાં સુખી એવુ ઈર્ષા વીનાનુ જીવન.પરોપકારી જીવન, જરુરિયાતમંદ લોકોને મદદ કરવાથી મનને આનંદ થઈ સુખની લાગણીનો અનુભવ થાય..નિસ્વાર્થ સમાજ સેવા, જન કલ્યાણ ,માનવ સેવા કરીને  લોકોને આનંદ મળતો હોત છે, ગુપ્ત દાન, વિદ્યાદાન કરીને, આડોશી-પાડોશીને સુખ-દુખમાં મદદ કરીને , ભારતમાં ઘણા ડૉક્ટરો એવા જોયા છે જે ગરીબ લોકોને વીના મુલ્ય સારવાર કરીને આનંદ અનુભવીને મન ખુશ થાય છે.કંઈ કેટલાય લોકો જોયા છે જેઓએ પોતાની પુરી જીંદગી બીજાની સેવા અર્થે ખર્ચી નાખીને તેમાં આનંદ અનુભવે છે.મનની ખુશી એતો સુખ છે. સુખ માણવું જ હોય તો ઘણા રસ્તા છે. આપણુ મન કયો રસ્તો અપનાવે છે તેના ઉપર સુખનો આધાર છે.

સાચું સુખ સમાયેલું છે ઈશ્વર ચિંતનમાં અને સ્વની પહેચાન , દરેક જણ પોતાની જાતને ઓળખી લે તો પછી દુખ જેવું કંઈ છે નહી. બીજાની જીંદગીમાં ઝાંખવાથી, બીજાના અવગુણો જોવાની ટેવ હોય છે, બીજા લોકો પણ આપણા વિચારો પ્રમાણે, આપણુ મન કહે તેમ ચાલવું જોઈએ. બીજાના પર આપણા વિચારો લાદવાની ટેવ હોય છે.બીજાની પંચાત કરવાથી દુખ ઉભા થાય છે.પરંતુ જ્યારે પોતાના અવગુણો જોવાના ચાલુ કરીશું ત્યારે દુખ ભાગી જશે.સ્વને ઓળખીએ ત્યારે મનના રાગ-દ્વેષ ઓછા થઈ સુખની પ્રતિતી અવશ્ય થાય છે.

સૌથી મોટું અને અગત્યનુ છે આત્મ સુખ ! મનુષ્ય જન્મ મળ્યો છે જેનાથી પરમ તત્વની પ્રાપ્તિ થવાની છે તે આત્મસ્વરૂપને ઓળખીએ તો તેની સામે દુનિયાના સંસારિક સુખો તુચ્છ લાગે. સાચું સુખ શોધવાનો ક્યારેય પ્રયત્ન નથી કરતા , ક્ષણિક સુખની પાછળ દોડિયે છે તે પણ જન્મો જન્મથી. ક્ષણિક સુખ માટે ન જાણે કેટલાય ભવ બગાડ્યા હશે ! ગીતાનો બારમો અધ્યાય જેમાં શ્રી ક્રિષ્ણએ ભક્તના લક્ષણ બતાવ્યા છે તેમને કેવો ભક્ત પ્રિય છે

૧૨ મો અધ્યાય – શ્લોક -૧૮

समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानाअपमानयोः

शीतोष्ण सुख-दुखेषु समः संग विवर्जितः

અર્થાત

જે શત્રુ અને મિત્ર પ્રત્યે સમાન રીતે વર્તે છે. માન અપમાનમાં જેને સમભાવ છે

તાઢ-તડકો , સુખ-દુખ વગેરે દ્વંન્દો પણ જેના મનને સમાન છે

શ્રી ક્રિષ્ણએ કહ્યું છે જેની બુધ્ધિ મિત્ર અને શત્રુ બંને માટે સરખી હોય, બંને માટે કોઈ ભેદભાવ ન હોય જેને માન અપમાનની કંઈ પડી નથી, કોઈ માન આપે તો પણ ઠીક ન આપે તો પણ ઠીક,માન અપમાનની તેને કોઈ પરવા ન હોય, તેના મનને તેની કોઈ અસર ન થાય કોઈ પણ ઋતુમાં ટાઢ-તડકામાં અકળાઈ ન ઉઠે.દરેક વસ્તુ અને પરિસ્થિતીમાં સમભાવમાં રહે. સુખ-દુખમાં સમાન રહે , જેને સુખ-દુખની પડી નથી, સુખ-દુખ તેના મનને સ્પર્ષે નહી  તે સ્થિત પ્રજ્ઞ કહેવાય.

ઉપરનો શ્લોક જોઈને અને વિચારીને આપણી જાતને સવાલ કરીએ આમાંનુ એક પણ લક્ષણ આપણામાં છે ? તેના પરથી સુખ-દુખની વ્યાખ્યા સમજાશે.

હેમા પટેલ  – જય શ્રી ક્રિષ્ણ

ઊંચી મેડી તે મારા સંતની રે…..હેમા પટેલ

photo 2ઊંચી મેડી તે મારા સંતની રે, મેં તો માણી ન જાણી રે

અમને તે તેડાં શીદ મોક્લ્યાં, હે મારો પિંડ છે કાચો રામ

મોંઘા તે મૂલની મારી ચૂંદડી,મેં તો માણી ન જાણી રામ

અડધાં પહેર્યાં,અડધાં પાથર્યાં,અડધાં ઉપર ઓઢાડ્યાં રામ\

એક મહાન ક્રિષ્ણ ભક્ત,એક મોટા ગજાના માત્ર કવિ નહિ સાહિત્યકાર નરસિંહને ગુજરાતીપ્રજા અને વિશ્વ યાદ કરી નોથ લેશે, પરંતુ થોડું ભણેલો માણસ સાહિત્ય સભર કેવી રીતે લખી શક્યો ?.એ વણ ઉકેલ્યો પ્રશ્ન સદાય રહેશે। અહી જરૂર કહીશ કે વાત માત્ર લખી નાખવાની નથી  ‘‘સાહિત્ય એટલે વાણીમાં રસનું સર્જન.’’ તેમની દરેક રચનામાં કૃષ્ણ ને કેન્દ્રમાં રાખી અલગ અલગ ભાવ પ્રગટ થાય છે,.કોઈ રચનામાં કૃષ્ણ પ્રેમ,તો કોઈમાં પ્રાર્થના,કોઈમાં વિનંતી-આજીજી-યાચના,તો કોઈ હ્રદયની વેદના-યાતના,ગોપીનો વિરહ,અને કયાંક રસ લીલા,અને આ બધામાંથી નરસિંહ નું  ચિત્ત અતિ સૂક્ષ્મ સંવેદનોને ગ્રહણ કરે છે જેમાં ઉંડું તત્વ ચિંતન સમાયેલુ છે.મનુષ્યની પુરી જીંદગી સંસારી માયાજાળ માં ફસાયેલી રહે છે,જ્યારે મૃત્યુ સમીપ હોય ત્યારે જેમણે તન-મન ક્રિષ્ણને હવાલે કરી દીધેલા છે સંવેદન એના ચિત્તને હલાવી મૂકે છે,તેમની હ્રદય વેદનામાંથી જે એક એક શબ્દની સ્ફુરણા થાય છે. અને સિસૃક્ષાની એક તીવ્ર ક્ષણે એ પોતાની અનુભૂતિને વ્યક્ત કર્યા વિના રહી શકતો નથી. પોતાની અનુભૂતિને રચનામાં પીરસી આપણને પણ રસપાન કરાવે છેપ્રથમ દ્રષ્ટિએ  લાગે કે કોઇ મેડીવાળા સંતની વાત હશે પણ નરસિંહ મહેતા કઇ ઉંચી મેડીની વાત કરે છે તે જુઓ આ ભજન..

નરસિંહ મહેતા જ્ઞાની ભક્ત હોવાથી આ રચનામાં ઘહેરુ ચિંતન જોવા મળે છે.ભક્તિના ઉંચા શીખર પર પહોંચ્યા પછી પણ તેમને લાગે છે, પરમાત્માને પામવા માટે હજુ ઘણુ ખુટે છે.શરુઆત કરી છે મારા સંતની મેડી ઊંચી છે, જેને તે બરાબર હજુ જાણી નથી શક્યા, નથી માણી શક્યા. ઈશ્વરનુ તેડુ આવ્યુ છે,અમૂલ્ય મનુષ્ય અવતાર એટલે માંઘા મુલની ચૂંદડી, જેને આપણે હજુ માણી શક્યા નથી . ,અહી નરસિંહના સંતના લક્ષણ વર્તાય છે કહે છે કે મન અને બુધ્ધિ સ્થિર કયા થયા છે?  અંદરથી બધા જ વિકારો નાશ પામીને શુધ્ધ કંચન સમાન બની જાય,મન-બુધ્ધિ  સ્થિત પ્રજ્ઞ બને પછી ઉચાઈ પર પહોંચીને સત-ચિત્ત-આનંદમાં મારે મ્હાલવુ છે.કવિ કહે છે હજુ હું ત્યાં સુધી પહોંચ્યો નથી અને  તેડાં શીદ મોક્લ્યાં ? આ શરીર પરમાત્મા સુધી પહોંચવા માટે હજુ પરિપક્વ નથી થયું. પંચતત્વથી બનેલ મોંઘો આ માનવ દેહ તે અમુલ્ય છે, પંચભુત મનુષ્ય દેહથી જ પરમ તત્વ પરમાત્માને પ્રાપ્ત કરી શકાય.આ દેહને અંન્તેષ્ટિ માટે મુક્યો છે.

ચારે  છેડે તે ચારે જણા, દોરી  ડગમગ  જાયે  રામ

નથી તરાપો, નથી તૂંબડાં, હે નથી ઊતર્યાનો આરો રામ

નરસિંહ મહેતાના સ્વામી શામળા, પ્રભુ ! પાર ઉતારો નાવ.

નરસિંહ સંત છે ,પ્રભુનો ભક્ત છે માટે મૃત્યું ડર નથી માટે અહી પોતાના મૃત્યુ નું વર્ણન કરતા કહે છે જે ફુલહાર,કંકુ-શ્રીફળ,કફનથી મારી ઠાઠડી સજાવી ચાર છેડે ચાર જણા ઉઠાવીને ડગમગ કરતા નનામી ઊંચકી જાય છે.એ  ઠાઠડી ડગમગ ડોલતી જાય છે. ઊંચકનાર નાના મોટા છે. બેલેન્સ નથી. પીંડ કાચો છે. હજી ઘણુ જીવવું છે. પણ કાળના તેડા આવ્યાં છે. આ નનામી  પણ જુઓ અડધા પાથર્યા છે, અડધા ઉપર ઓઢાડયા. ઉપર જવા વૈતરણી (કલ્પીત નદી) પાર કરવી છે પણ તરાપા કે તુંબડા નથી. જ્યાંથી મારે એકલાએ જવાનુ છે, ભવસાગર પાર કરવા માટે મારી પાસે કર્મની પુંજી પણ નથી, નથી તરાપો,તૂબડાં,.. કે મને ખબર નથી કોઈ કિનારો ! મારી નૈયા કોણ પાર કરાવશે ? હે પ્રભુ તમે જ એક આધાર છો , મારી નાવ કિનારે લઈ જઈ, તમે જ મને ભવ પાર ઉતારો.————————હેમા પટેલ   –  જય શ્રી ક્રિષ્ણ