બેઠક – ‘वाचिकं सर्व वाङ्ग्मयम्’ – 12 : નયનાબેન પટેલ

મિત્રો, બસ આજે આટલું જ ….

 

દ્રષ્ટિકોણ-દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણી

મિત્રો,
દર શનિવારે રજુ થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમના ૫૧ લેખ
હવે પુરા થયા છે જેને માટે હું દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણીને અભિનંદન આપું. 

       દર્શનાની સાથે અમારી મિત્રતા કોલેજ કાળથી છે. હું ઘણુબધું દર્શના પાસેથી શીખી છું અને મારી આ મિત્ર માટે મને ગૌરવ છે.દર્શનાબેને ઘણું લખ્યું છે તેમનો પોતાનો એક બ્લોક છે જેમાં તેના અનેક વાંચક છે.એમણે ચિક્કાર લખ્યું છે અને હજી પણ લખતા રહેશે.લખવું એ એમની ગરજ અને તરસ બન્ને છે.ભીતરથી નવું શીખવાની તેમની ઈચ્છાએ એમને નવો દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે અને જેનો લાભ આપણને સૌને આ દ્રષ્ટિકોણ કોલમમાં મળ્યો છે.
      એક લેખકે ખુબ સરસ વાત કરી છે કે “તમે જાણતા નથી તે તમે નથી જાણતા, કારણ કે તમે તેને જાણતા નથી”,આપણને સૌને દર્શનાબેને અનેક વિષયને આવરી લઈને એક અલગ દ્રષ્ટિ આપણને પીરસી મોઢામાં તૈયાર કોળિયા દીધા છે પછી એ વિજ્ઞાન હોય ધર્મ હોય કે સમાજ હોય, મિત્રની જેમ વાતો કરીને જ્ઞાન પીરસી “અશક્યમાં જ શક્ય રહેલુ છે”એ વાત પુરવાર કરી છે.
      નવો જિંદગીનો અંદાઝ એમણે એમના દરેક લેખમાં રજુ કર્યો છે.આમ જોવા જઈએ તો માત્ર હું જ નહિ આપણે સૌ વિકસ્યા છીએ.પરંપરાગત વાતો, વસ્તુ અને વિચારોમાંથી આપણને સૌને દર્શનાબેને બહાર કાઢી એક નવા વિચારો થકી વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે.દર્શનાબેનની એક વાત મને ગમી છે દરેક વસ્તુનું એના પાસા પરત્વે જુદી જુદી રીતે જ્ઞાન થાય છે ..તેને સમજવાની કોશિશ કરીએ એજ તો અનુભૂતિ છે.આવી જ અનુભૂતિ આપણે સૌએ એમના પ્રેત્યેક લેખમાંથી મેળવી છે.
      દરેક લેખ વિડિયો દ્વારા રજુ કરી સમય સાથે ચાલતા શીખવ્યું છે.તેમની પ્રેત્યેક વિડ્યો ભાવવાહી છે.
દર્શનાબેને ગુજરાતી ભષાને ગતિમય રાખવાના આપણા યજ્ઞમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું છે.’બેઠક’ એમના આ કાર્યની નોંધ લે છે.દર્શનાબેન તમે ખુબ વાંચો અને અવિરત લખતા રહો તેવી શુભેચ્છા.
અને છેલ્લે એમનો સંપર્ક કરવો હોય તો -Darshana V. Nadkarni, Ph.D.
Cell: 408-898-0000
Updates on Twitter @DarshanaN
Blog – ://darshanavnadkarni.wordpress.com/
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. દર્શનાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

bethak-8

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-૧૮

અનુભૂતિનું અત્તર -2

ઉડાન

31 ઓગસ્ટ, 2019.લંડન. આંખો ખુલતા જ સવારનો ઉજાસ ભરેલી દિશાઓ જોવાને ટેવાયેલી હીના આજે ચોતરફ અંધકારમાં જ ઉઠી ગઈ .વહેલી સવારની ઠંડીમાં ફટાફટ રૂટિન આટોપવા લાગી . આજ નો દિવસ તેના માટે બહુ ખાસ છે. આજે તેના પગ રોજ કરતા વધુ ઝડપથી દોડી રહ્યા છે. સ્વ માં શ્રદ્ધા છે ને મનમાં  છે આશા..તે રસોઈ કરતા મીઠા ભાવવાહી સ્વરમાં પ્રાતઃ વંદના ગાઈ રહી છે.બેકયાર્ડમાંથી તાજા ફૂલો લાવી પૂજા કરી ,સ્વર્ગસ્થ માતાની છબીને પ્રણામ કરી ,તેનો ફેવરિટ ઓરેન્જ કલરનો ડ્રેસ પહેરી ઑફિસ જવા નીકળી. પતિ બોબ સાઇકલ રેસિંગની પ્રેક્ટિસ માટે નીકળી ગયા છે.  રોજનો આ રસ્તો પણ આજે કાંઈ વધુ લાંબો લાગે છે. પોતાની કંપનીની ઓફિસ પહોંચી કામમાં પરોવાઈ જાય  છે.
           આજનો દિવસ ખૂબ વ્યસ્ત છે. પહેલા સેશનમાં એક વર્કશોપ છે સાઉથ બેડસ ગોલ્ફ કલબમાં- How to grow your business with high performing team. અને ત્યારબાદ રૂટીન કામ.  પોતાના કામ પ્રત્યે કમિટેડ હીના વ્યસ્ત છે કલાયન્ટ  મિટિંગમાં.  ત્યારે જ બ્રિટનના  અતિ પ્રતિષ્ઠિત એવા નેશનલ એવોર્ડ ફોર બેસ્ટ બીઝનેસ વુમન,2019 ના 3 ફાઈનલિસ્ટ નું નોમિનેશન જાહેર થાય છે જેમાં એક નામ હીના નું પણ છે. પુરી ઓફિસમાં હર્ષોલ્લાસ છવાઇ જાય છે ને પૂરો સ્ટાફ તાળીઓના ગડગડાટ સાથે હીનાની કેબિનમાં પહોંચી જાય છે. આ કંપની એ તેનું બ્રેઈન ચાઈલ્ડ છે- તેની સ્થાપનાથી લઈને આજ સુધી પોતાના ખૂનપસીનો એક કરી આ લેવલે પહોંચાડી છે.તેનું વિઝન, તેનું સ્વપ્ન, તેની મેહનત ,તેની કાળજી ને તેનો પ્રેમ આ કંપનીના પાયામાં છે.
         બધાના અભિનંદન સ્વીકારી પોતાની કારમાં ઘેર જવા નીકળે છે તો રિયર વ્યુ મીરરમાં પાછળ હીથરો એરપોર્ટ નજરે પડે છે ને તેને યાદ આવે છે  7 ઓક્ટોબર, 1972 નો એ દિવસ જ્યારે હીથરો એરપોર્ટ,  લંડનમાં પહેલી વાર પગ મૂક્યો. કંપાલામાં રહેતો માતાપિતા અને બે દીકરીઓનો આ પરિવાર ઇદી અમીનના દેશ છોડીને જવાના ફરમાનના કારણે બ્રિટિશ પાસપોર્ટના આધારે લંડન પહોંચે છે. મોટી દીકરી હીના 18 વર્ષની, યુવાનીના ઉંબરે પગ માંડતી, આંખોમાં અનેરા અરમાન અને દિલમાં ધગશ આભને આંબાવાની, નમણા નાક-નેણ ને પારેવા જેવી ભોળી, સુંદર મુગ્ધા તો નાની દીકરી  રીના હજુ 12 વર્ષની- દુનિયાદારીથી સાવ અજાણ , દુન્યવી કે સામાજિક, રાજકીય પરિસ્થિતિના પડકારો  તેના કુમળા દિમાગની સમજની બહાર હતા. માતા બિંદુ એક મોટા ખાનદાન  કુટુંબની દીકરી પણ બહુ ભણે એ પહેલાં તો લગ્ન થઈ ગયા ને આફ્રિકા પહોંચી ગઈ.  શૈક્ષણિક ડિગ્રી ભલે ન હતી પણ દેખાવમાં ખૂબ સુંદર, તેજસ્વી દિમાગ અને ખુદદારી તો એવી કે  ક્યારેય પોતાની મુશ્કેલીઓ માટે કોઈ પાસે હાથ લાંબો ન કરે કે ન કોઈ પાસે રોદણાં રડે. પતિ પ્રવીણ આફ્રિકામાં બિઝનેસ કરે પણ મૂળમાં જુનવાણી ને થોડો શંકાશીલ સ્વભાવ. આ કારણે બિંદુને ઘણું સહન કરવું પડે. પણ તે દીકરીઓના ભવિષ્યને સામે રાખી પોતાનું જીવન ચલાવે રાખે.
                 હવે જ્યારે તેમને દેશ છોડવાની મજબૂરી આવી તો તેમના માટે તે કસોટીની નિર્ણાયક ઘડી આવી. પ્રવીણને તો નવી જગ્યાએ કોઈ કામ કરી મેહનત કરવાની તૈયારી જ ન હતી. તેના વિચારો પ્રમાણે તે 18 વર્ષની હીનાને ઈન્ડિયા જઈને પરણાવવા માંગતા હતા ને બાકી નિવૃત થઈ આરામ કરવો હતો. તેણે બિંદુને કહી દીધું કે તમારે લંડન રહેવું હોય ને મજૂરી કરવી હોય તો કરો, હું તો ઇન્ડિયા જઈ આરામ કરીશ. ને  ખરેખર તે મા-દીકરીઓને લંડનની શેરીમાં બેસહારા મૂકીને ઇન્ડિયા પહોંચી ગયો.ફાઇટ અથવા ફ્લાઇટ ની આ ઘડીમાં સ્પિરિચ્યુઅલ બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતી માએ દીકરીઓને જીવનના એવા પાઠ ભણાવ્યા કે જે જિંદગીભર માર્ગદર્શક બની રહ્યા. પહેલું કામ એ પરિસ્થિતિ નો સ્વીકાર, શંકાથી નહિ પણ શ્રદ્ધાથી ચાલવું, મોટા સ્વપ્નો જોવામાં કઈ ખોટું નથી પણ પછી એ સ્વપ્નોના મહેલને જમીન પર ઉતારવા પ્રયત્નો કરી પાયા ચણવા.
             રીના તો નાની એટલે સમજે નહીં પણ બિંદુ અને હીનાએ પોતાના  ભવિષ્યનું બલિદાન આપવાના બદલે કઠોર અને કાંટાળો માર્ગ પસંદ કરવાનું સાહસ કર્યું. બંને એકબીજાને હિમ્મત આપીને નોકરીની શોધમાં લાગી ગયા. એક જ અઠવાડિયામાં હીનાને ટેલિફોનિક કંપનીમાં કામ મળી ગયું. પણ માતા બિંદુને કામ મળતા 40 દિવસ થયા. શિફ્ટ ડયુટી માં કામ, નવો દેશ, નવા લોકો, અલગ આબોહવા, પોતાનું ઘર પણ નહીં, કોઈ સંબંધી ને ત્યાં રહેવાનું- પડકારોનો પાર નહીં પણ આ મા-દીકરી એવી માટીમાંથી બનેલા કે એમ હિમ્મત હારે કે ડગે નહીં. થોડા જ સમયમાં ભાડે ઘર લઇ લીધું. તેમના ઈરાદા  વધુ મજબૂત બનતાં ગયા ને હીનાએ તો સાથે હ્યુમન રિસોર્સ મેનેજમેન્ટ નો અભ્યાસ પણ કર્યો. પોતાના અથાક પ્રયત્નો, કાબેલિયત અને મહેનતના જોર પર ધીમા પણ મક્કમ પગલે કારકિર્દીનો ગ્રાફ ઉપર ચઢતો રહ્યો. ને એરપોર્ટ પર  HR ઓફિસરની જોબ મળી ગઈ. ને સમય જતાં HR મેનેજર બની.
         એક મેનેજમેન્ટ વર્કશોપમાં હીનાની મુલાકાત બોબ સાથે થઈ. બોબ પણ એરપોર્ટ પર કામ કરતો. બંનેની આંખોમાં હતી એકમેક માટે કોઈ અજબ ઓળખાણ, એકના દિલની ધડકન બીજાએ સાંભળી, મૈત્રી પ્રેમમાં પરિણમી ને ઓગળી ગયા દેશ, ધર્મ, રંગ કે જાતિ ના સર્વ બંધનો. હીનાએ માતાની રજા લઈ ,પાનેતર પહેરીને મંદિરમાં અને ગાઉન પહેરીને ચર્ચમાં મનના માણીગર સાથે  જીવનના તાર જોડ્યા.
             પ્રેમ અને સમજદારીની મિસાલ બની આ યુગલ નવા નવા કીર્તિમાનો  સર કરતું રહ્યું. બોબના  રસના વિષય હતા ફોટોગ્રાફી, સાઇકલ રેસિંગ, કાર રેસિંગ તો હીના માટે તેની કેરિયર, સંબંધો મહત્વના હતા. તેનો પ્રેમાળ સ્વભાવ તેના સંપર્કમાં આવનાર તમામને પોતાના બનાવી દેતો. છતાં 2009 માં કોઈ બાબતે વિચારભેદ થતાં જોબ છોડી. હવે નવી જોબ લેવાના બદલે તેણે પોતાની જ HR સોલ્યુશન ની કંપની સ્થાપી. તેનો સ્વભાવ,તેની વિષયની નિપુણતા, ધગશ, મેહનત  રંગ લાવી અને તેની કંપનીની ગણના એક અગ્રગણ્ય કંપની માં થવા લાગી અને આજે તો તેમાં ચાર ચાંદ લાગી ગયા જ્યારે બ્રિટનના પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રિય પુરસ્કારના 3 ફાઇનલિસ્ટમાં તેનું નામ આવ્યું. બોબના અભિનંદનના ફોનથી હીનાના વિચારોની ઘટમાળ થંભી. સામેથી જ એક વિમાન ટેઈક ઓફ કરી રહ્યું હતું જે જાણે કે તેને સંદેશ આપી રહ્યું હતું કે આસમાન ભલે અલગ હોય, ડેસ્ટિનેશન ભલે જુદા હોય , મહત્વ ઉડાનનું છે. પડકારો જીવનના ગમે તેવા મોટા હોય, મહત્વ નિર્ધારનું છે. આ તો જીવનનો એક પડાવ માત્ર છે, ઉડાન હજુ ચાલુ છે.

મિત્રો,
હૈયાની વાતો જયારે હોઠ ઉપર ન આવે અને  શબ્દ સ્વરૂપે  પ્રાગટ્ય પામે  છે. અને  હૈયાને હલકું કરે છે. મોટા ભાગના લોકો જીવન કેમ આટલું મુશ્કેલ છે તે પાછળનું કારણ શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે વાસ્તવિક હીરોએ તેનાથી આગળ જોવાનું નક્કી કરે છે.જે દિવસો એમને તોડી નાખે છે  તે દિવસો તેમને બનાવે પણ છે! માટે  તેમના ઘા પર ચમકતા હોય છે, .હું ઈચ્છું છું કે આપણે બધા હૈયાને હળવું કરી આપણે આપણી પોતાની વાતકહેવાથી  વાર્તાનો ભોગ બનવું ન પડે, અને આપણી વાત  બધાને માટે દ્રષ્ટાંત બને છે. આપણા બધામાં એક ફાઇટર છે.હું ઈચ્છું છું કે આપણે આપણું જીવન એવી રીતે બનાવવી કે જ્યારે આપણે આપણી યાત્રા તરફ નજર કરીએ, ત્યારે આપણે ગર્વથી કહી શકીએ કે ‘હું મારો પોતાનો હીરો છું!’ હા મિત્રો તો તમારી પાસે પણ કોઈ એવી વાત હોય તો હળવેથી અહી રજુ કરી હલકા પણ થાજો અને ગર્વ પણ જરૂર લેજો.
           

Rita jani

હળવેથી હૈયાને હળવું કરો-૧૪

આજે તમે હૃદય ખોલીને વાત કરવા કહો છો ત્યારે કોણ જાણે કેમ મમ્મી પપ્પા ખુબ યાદ આવે છે..હયાત નથી. પણ ધરબેલી વાત કહેવી છે.
હું અમદાવાદમાં જન્મી ઉછરી, રહી, મોટી થઇ અને ભણવા અમેરિકા આવી, મમ્મીને ખુબ ચિંતા રહેતી એકલી શું કરશે એટલે અમે એક ભાડાનો ફ્લેટ રાખી ત્રણ મિત્ર સાથે રહેતા જયારે જયારે મમ્મી આવતી ત્યારે અમારી સાથે રહેતી.
એક દિવસની વાત છે. મમ્મી અચાનક અમેરિકા કારણવગર આવી, તે અરસામાં હું મારા કામમાં વ્યસ્ત રહેતી . કોલેજ પૂરી થવા આવી હતી અને હું જોબ ગોતતી હતી. મમ્મી આવી અને એક ફોટો મુકીને ગઈ.. આને તારે માટે માગું મુકવાનું છે, તું ફેસબુક પર વાંચી લે હું માત્ર જોઇને હસી ફરી વાત કરવાના બહાને આવી અને કહે આ કપડા કોણ કરશે મેં કહ્યું મશીન છે. હમણાં થઇ જશે અને કપડા ધોવાઇ ગયા મમ્મી કહે લાવ ઘડી કરી આપું.
કપડાની ઘડીમાં એક છોકરાનો ટી શર્ટ અને બોક્સર મળ્યા મને કહે આ કોના કપડા છે ?હવે ખોટું બોલવાનો સવાલ જ ન હતો મેં કહ્યું એ મારો મિત્ર છે એના કપડા છે! અને એના પ્રતિભાવ મારે નહોતા જોતા તેવા જ મળ્યા.
એટલે તું અહી છોકરાવને રહેવા બોલાવે છે ?
અરર.. મેં તને અહિયાં રહેવાની રજા જ શુ કામ આપી?
તારા પપ્પાને ખબર પડશે તો શું થશે ખબર છે ?
હું તારા લગ્નની વાત કરવા આવી છું અહિયાં એક છોકરો છે મેં એને અમદાવાદમાં જોયો છે. સરસ છે એટલે તારા પપ્પા કહે તું જ જઈને વાતચીત આગળ વધાર.
હવે શું જવાબ આપું તારા પપ્પાને કે તમારી દીકરી નો એક બોયફ્રેન્ડ છે જે અહિયાં સાથે રહે છે ?
મમ્મીએ વાત ને ખુબ મોટું સ્વરૂપ આપ્યું થોડી રડી, મેં એને શાંત કરતા કહ્યું કે મારી વાત સાંભળ
હું વર્જિન નથી.
એટલે ?મમ્મીનો અવાજ વધુ મોટો થયો! અને રડવાનું વધુ જોરથી .. મેં એને રડવા દીધી. શાંત થઇ પાછી આવી મને કહે તને એ છોકરો ગમે છે ?તારે એની સાથે લગ્ન કરવા છે? તો તારા પપ્પાને વાત કરું.
મેં કહ્યું મેં હજી નિર્ણય લીધો નથી અમે સારા મિત્રો છીએ.મેં આટલા વર્ષ પછી એની સાથે સેક્સ કર્યો છે.એ અજાણ્યો નથી
હે! આ તું શું બોલે છે? આપણા સંસ્કારોને તો નેવે મુકીને આવી છે ?દુનિયા શું કહશે ?
પણ દુનિયાને કોણ કહેશે મમ્મી ? તું કહેવા નહિ જતી ..સેક્સ કરવો ગુનો નથી મમ્મી ..આ એક ખાવા જેટલીજ સહજ શરીરની ભૂખ છે.મારા મિત્ર સારો છે હું એને ત્રણ વર્ષથી ઓળખું છું,
તો લગ્ન કેમ નથી કરી લેતી ?
કદાચ લગ્ન પણ કરીશ.
શું કહ્યું કદાચ?
મમ્મી પણ હમણાં નહિ. મારે હજી ઘણું કરવાનું છે.મને મારી લાઈફ તારી રીતે નથી જીવવી
એટલે ?
તું જ કહે ને તું પપ્પા સાથે રોજ રાત્રે આનંદ માણે છે?
બેશરમ શું બોલવું એનું ભાન છે એ તારા પપ્પા છે?હું કાલે જ અહીંથી ચાલી જઈશ.
તારા પપ્પા તારી ફી ભરે છે.બધા તારા નખરા અને ખર્ચા ઉપાડે છે, તું નફફટ થઇ ગઈ છો.
તને ભણાવી… આ બધું જોવાનું જ બાકી હતું?
મમ્મી તમે જેનું માગું લઈને આવ્યા છો ને એ કેટલી છોકરીને ફેરવે છે જરા કોઈને પૂછી આવો.મને જે વ્યક્તિ ગમે છે તેની સાથે જ લગ્ન કરીશ અને તેની પાસે સાચું બોલીશ.સેક્સ પ્રત્યે દરેકના મનમાં એક વ્યાકુળતા હોય છે. એ માણી લેવાની ઉતાવળ હોય છે.તમે વર્જિનિટિને રોકી શકતા નથી. તેનાથી મગજ અને શરીર ખરાબ થાય આ વિજ્ઞાનને પુરવાર કર્યું છે.મારા વિચારો કદાચ અજુગતા સમાજ વિરોધી, સંસ્કાર વગરના લાગશે.
મારી મમ્મી હાથ ઉગામી નહોતી શકતી એટલે ઘાંટા પાડીને પોતાનો ગુસ્સો શાંત કરવાનો પ્રયાસ કરતી હતા.”તને આવું કરતા શરમ ન આવી? એક વખત વિચાર કર્યો હોત કે સમાજમાં મારી માં લોકોને મોઢું કેવી રીતે બતાવશે?”એ રડી રહી હતી.ચરિત્રહીન !
મારા હૃદયમાં કોઈએ તીર ભોંક્યું હોય એવી અનુભૂતિ આ સાંભળીને મને થઈ હતી.મેં કમકમાટી અનુભવી હતી અને આંસુને રોકી રાખ્યાં હતાં.જોરદાર ગુસ્સો આવતો હતો. મારા સગાના વિચાર આવા જૂનવાણી કઈ રીતે હોઈ શકે?એ પરિસ્થિતિમાં મૌન રહેવું યોગ્ય હતું અને મેં એવું જ કર્યું હતું.લગ્ન નહીં કરવાનો નિર્ણય મારાં મમ્મી-પપ્પાની ખુશી છીનવી લેવા જેવો હતો અને એ નિર્ણયને કારણે અમારા વચ્ચે એમની આખી જિંદગી ટેન્શન રહેતું હતું.
મારી આ સ્વતંત્રતા મારા પપ્પાને ખૂંચી હતી.કારણ લગ્ન પહેલા શરીરક સંબંધ યોગ્ય નથી એવું તેમનું માનવું હતું. વાત આભિપ્રાયની છે તેઓ આખી જિંદગી સમાજને દેખાડવા માટે જીવ્યા બીજા ને સારું લાગે તેમ કર્યું અને પોતે પોતાની સાથે પોતાના મન સાથે લડતા રહ્યા.ન ગમતું કરતા રહ્યા
કેટલાક પ્રતિભાવ અપેક્ષિત હતા પણ કેટલાક પ્રતિભાવથી મને આશ્ચર્ય થયું હતું.આજે એક વાત મને વારંવાર ખુચે છે કે હું મારા માબાપને મૃત્યુ સુધી કન્વિન્સ ના કરાવી શકે કે મેં કોઈ ગુનો કર્યો નથી. તેમની જિંદગીની અંતિમ ક્ષણ સુધી તેઓ મનમાં સંસ્કારો સાથે લડતા રહ્યા અને મન અને ઈચ્છાઓ સામે સંસ્કાર હમેશા જીત્યા. .લગ્ન કર્યા વિના સ્ત્રી-પુરુષ શરીર-સંબંધ બાંધ્યો માટે મેં વ્યભિચાર કર્યો ગણાય.હું તમને માટે એક ગુનેગાર જ રહી..
હું મારા પપ્પાને એ પૂછી ના શકી કે તમે અને તમારી સ્ક્રેટરી ના સંબધોનું શું ?
મમ્મીના એ ડુસકા અને મોડી રાત સુધી તમારી રાહ જોઈ રડી રડીને સૂજેલી આંખોનો જવાબ કોણ આપશે?
મને તો આજ સુધી અમુક સવાલોના જવાબ નથી મળ્યા.
પ્રામાણિકતા, માણસાઈ અને તે પ્રકારની બાબતો વર્જિનિટિ કરતા વધુ મહત્વના નથી ?
વર્જિન અંગેની આપણે પરિભાષા કઈ રીતે કરીએ છીએ?
પુરુષો માટે ગર્લની વર્જિનિટિ જેટલી મહત્વની છે તેટલી સ્ત્રી માટે પુરુષની પણ છે ખરી ?
આજે મારું હૃદય ખોલીને વાત કરું છું…હું ગુનેગાર નથી.
જીવનની અમુક વાસ્તવિકતા સમય સાથે બદલાય છે. અને સ્વીકારીએ છીએ ત્યારે શરીર મન અને સંસ્કારો સાથેનું યુદ્ધ ખતમ થાય છે.સેક્સ એ પ્રેમની પારાશીશી નથી,પ્રામાણિકતા, માણસાઈ અને તે પ્રકારની બાબતો વર્જિનિટિ કરતા વધુ મહત્વની હોય છે. પ્રિ-મેરિટ્લ સેક્સ હવે બહુ મોટો મુદ્દો નથી રહ્યો,એ આજની પેઢીએ સ્વીકારેલું સત્ય છે ..
મિત્રો વાત હૃદયને ખોલીને કરવાની છે..તમારા મનમાં પણ કોઈ એવી વાત ધરબાઈને પડી હોય તો જરૂરથી મોકલજો હૃદય ખોલીને કરેલી વાતમાં વિચારોની શક્યતા છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-8

‘હૈયું’, નામનો કોઈ શરીરનો ભાગ નથી જ્યાં આપણે અંગળી મૂકીને દાવા સાથે કહી શકીએ કે તે અંહી છે ! હા, કોઈ પૂછે હૈયું ક્યાં છે, તો હાથ તરત જ છાતીના ડાબા હિસ્સા પર પહોંચી જશે. જ્યાં ‘હ્રદય’ હોય છે. જો હ્રદયને હૈયું માનતા હોઈએ તો અલગ વાત છે.હવે ​આ હૈયું  ​છે ને ​આજુબાજુનું વાતાવરણ, સંજોગ, સમય અને પરિસ્થિતિ એકબીજા સાથે ખૂબ નાજુક તારથી ​જોડાયેલું છે  જરાક પણ એક ખેંચાય યા તો ચટકાય તો​ ?​ હૈયા ને નંદવાતા વાર શી ?
મારી જ વાત કરું, જીવનમાં અચાનક સાથીનો સાથ છૂટ્યો ત્યારે, આ ‘હૈયું’ હાથ રહ્યું ન હતું. કેવા ગાંડા વિચાર આવતા હતાં.’શું ​મને  પાગલખાનામાં ભરતી કરવી પડશે ?’એમના વગર જિંદગી કેમ ખૂટશે?
​તે દિવસે મારા દીકરાના લગ્ન હતા..  લગ્ન ચાલતા હતા ત્યારે   તેમને અચાનક ​છાતીમાં ​દુઃખવા લાગ્યું હતું ​પણ ​ ​એમણે  દર્દ ગણકાર્યું ન હતું ​,​પાછી  રિસેપ્શનની ધમાલ ! ​લગ્ન પતાવી ​દીકરો અને વહુ ​તો ​શિકાગો ગયા.
“કાલે, સોમવારે આપણે ઓફિસ નથી જવું”.મેં કહ્યું,હું પણ બેંકમાં સિકલિવ લઈ લંઉ છું અને એપોઈન્ટમેંટ લઈને હોસ્પિટલમાં લઈ ગઈ. ડોક્ટરે ખૂબ ગભરાવી માર્યા. સંપૂર્ણ ચેક અપ કર્યા પછી કહે, ‘બને તેટલું જલ્દી બાઈ પાસ કરાવો’.
ઘરમાં રૂમઝુમ કરતી વહુ આવી હતી અને આ તરફ હું નવી વહુ ને આવકારું એ પહેલા અમે એમના બાઈપાસને ન ગમવા છતાં આવકાર્યું અને ​અઠવાડિયામાં ​તો ​સેંટ લ્યુક હોસ્પિટલમાં બાઈપાસ કરાવવાનું નક્કી કર્યું. સરસ રીતે ઓપરેશન થઈ ગયું… તબિયત ધીરે ધીરે સુધારા તરફ પ્રયાણ કરતી હતી. દુઃખાવો ઘણો રહેતો. લગભગ બે મહિના થયા પણ રૂઝ આવતી ન હતી. ​હું ​ હમેશા તેની આજુબાજુ આંટા મારતી. તેમને ક્યારેય ​મે ​નબળા જોયા ન હતા.​મારા માટે આમ એમને પથારીમાં જોવા અસહ્ય હતું. અમને ખાવામાં ઘણા બધા બંધન આવ્યા હતા.ધીરી પ્રગતિને કારણે તેમને જે ખાવું હોય તે ગરમા ગરમ બનાવી પ્રેમથી ખવડાવતી. ​ઘરમાં મિંયા બીબી બે જ હતાં. બાળકો એકાદ મહિને આવી ખબર કાઢી જતાં. દિવાળી આવી તેમનો ભાવતો ચેવડો બનાવ્યો. ક્રિસ્ટમસ પણ આવી, હજુ તો સાતેક મહિના થયા ત્યાં બધી બાયપાસ બ્લોક થઈ ગઈ. આ લગભગ ૨૫ વર્ષ પહેલાંની વાત છે. ડોક્ટરોએ બલુન મૂકવાની સલાહ આપી. બલુન મૂકાવ્યા અને બે મહિનામાં બધા બર્સ્ટ થઈ ગયા. નવ મહિનાની અંદર બીજી વાર બાઈ પાસ કરાવવાની નોબત આવી.આ વખતે અમે બન્ને જરા ધ્રુજી ગયા પણ કોને ખબર કેમ મને વિશ્વાસ હતો.અમેરિકાની હોસ્પિટલ અને ડોક્ટરો મારા ‘એમને’ ​જલ્દી સાજા કરી દેશે,૧૨મી માર્ચે લગ્નની વર્ષગાંઠ હોસ્પિટલમાં ઉજવી. ૧૪ મીના સવારે ૧૧ વાગે ઓપરેશન હતું. ખૂબ વ્યસ્તતાને કારણે છેક પાંચ વાગે ઓપરેશન થિએટરમાં લઈ ગયા. રાતના દસ વાગે બહાર આવ્યા. કલાકમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવ્યો​.​ 
​એમના અવસાન પછી મનમાં સતત એક પ્રશ્ન આવતો,​હવે આ બાકી રહેલી જીંદગીનો શો મતલબ? કોઈ પ્રિયજન ગુમાવવું એ  ખૂબ જ આઘાતજનક સમય હો​ય છે.જો કે ​ખોટનો સામનો કરવો એ એકદમ વ્યક્તિગત અનુભવ ​છે પણ ​ આજે તમારી સમક્ષ હૈયું હળવું કરી ​વાત કરતા એટલું જ કહીશ કે આટલા વર્ષો પછી ​જયારે ​હૈયામાં નથી કોઈ જીવન પ્રત્યે ઉદાસી યા એવી કોઈ ધાડ મારવાની મહત્વકાંક્ષા !​ત્યારે એટલું જ કહીશ કે ​​મેં મારી વાસ્તવિકતા સાથે ​દિલ અને દિમાગ​થી ​શાંતિ પૂર્વક સમાધાન કર્યું છે.જે સનાતન સત્ય છે, એમાં મિનીમેખ થવાનો ​નથી. હા, જીવનના હર તબક્કાનું તેનું પોતાનું આગવું સૌંદર્ય છે. ​જિંદગીનો મતલબ તો આપણે શોધવાનો છે.​
દરેક વ્યક્તિ મૃત્યુ માટે અલગ રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.​જિંદગીના અર્થના નવીકરણ માટે ​દરેક અવસ્થામાં આવતી મુસિબત યા પડકાર ઝિલવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ. સાચું પૂછો તો માર્ગ નજર સમક્ષ હોય છે પણ ચક્ષુ સમક્ષ ​લાગણી, પ્રેમ, સંવેદનાનો ​પડદો પડૅલો હોવાથી એ સ્પષ્ટ રીતે ​દેખાતો જ નથી. ​હું પણ આ રોલર કોસ્ટર લાગણીઓમાં ચક્કરો ફર્યા કરતી હતી બધા કહેતા ​તમારા પોતાના સ્વ પ્રયત્નો​,​ ઉમંગ,ઉત્સાહ અને સતત પ્રયાસ દ્વારા ​જ ​પરિસ્થિતિને પોહચી વળવાનું  બળ મળશે,તમારે મજબૂત બનવું જ પડશે,અને મેં આ વાત ને સ્વીકારી,​મારે પણ મારી જીવન યાત્રા પુરી કરવાની છે.હલકા થવા માટે કોઈ ખાસ કિમિયો નથી. માત્ર ​મેં ​સરળતા​ને ​અપના​વાની, ​સત્યનો સ્વીકાર કર્યો અને ​​મેં એમની યાદોમાંથી બળ મેળવ્યું,જિંદગીનો મતલબ,હેતુ અને દિશા મળી ગયા.​
 યાદ છે, કબીરનું લખેલું,​…​
ઝીની રે ઝીની ચદરિયા ઝિની રે ઝિની.
નવ દસ માસ બુનનકો લાગે મૂરખ મૈલી કીની .
ચદરિયા ઝીની રે ઝીની
​જીવન અનેક કર્મોથી મલિન  હોય છે ​હવે મેલી કરેલી આ ચદરિયા ( શરીર) ભગવાનને ધોઈને આપવાનું મન સાથે ​મેં ​નક્કી​ કરી લીધું .​

મિત્રો

 પરિસ્થિતિ નો સ્વીકાર કરી લેવો,કારણ કે સ્વીકારમાં પરિસ્થિતિ નો અંત અને નવી શરૂઆત હોય છે .મિત્રો તમારા હૈયાને હળવેથી હલકું કરજો બાકી તો હૈયા ને નંદવાતા વાર શી​?​ ​ તમારી વાત અમારી સાથે વંહેચજો કારણ ઘણીવાર  ​આ નાની નાની લાગતી વાતો કેટલી મોટી ​હોય ​છે ​ખબર છે ?​ ​તમારી વાતો ક્યાંયક કોઈને સ્પર્શી જશે અને બસ ​અને ડાળીઓ વચ્ચેથી સરસર વહેતી હવા અને એના અદીઠ ધ્વનિનો ગુંજારવ ​કદાચ કોઈના ​હૈયામાં​ ​મધુર શીતળતા રોપી જાય ​કહેવાય નહીં !”
પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો..-૭

મારી મમ્મીનો ફોન આવ્યો અને મેં સંભળાતું નથી કહી મૂકી દીધો.ફરી ઘંટ​ડી વાગી અને મેં​ ટેક્સ કરી લખ્યું ઓફિસમાં છું પછી ફોન કરીશ.
પણ શું કરું એ વાત મુકતી જ નથી, અને મારા સાસુ પણ આમ જ​….​ આ જ .વાત, હવે તો હદ થઇ ગઈ છે.તે દિવસે ઘરે ગઈ તો મારા પતિએ પણ આજ વાત કરી આજે મમ્મીનો ફોન હતો. મેં કહ્યું શાંતિથી જમી લે અને મને પણ જમવા દે.ઓફિસમાં આજે શું કર્યું કહે?
મને આપણા સમાજની અમુક વાત ગમતી જ નથી.,પહેલા તો લગ્ન કરવા પાછળ પડી જાય.અરે હજી તો ભણતર પૂરું કર્યું હવે નોકરી કરી મારે કેરિયર બનાવું છે.પણ ના તું પહેલા લગ્ન કરી લે પછી તારે સાસરે જઈ કેરિયર બનાવજે,અને હવે ..ત્રણ વર્ષ થઇ ગયા બાળક કેમ નથી ?બધું બરાબર છે ને?
હું વિચારું કે ન વિચારું એ લોકો મારા માટે વિચારવા માંડે.
ભાઈ મારો તો કોઈ વિચાર કરો અમે માબાપ બનવા તૈયાર છીએ કે નહિ ?આટલું પ્રે​શર હમણાં તો પછી બાળક આવ્યા પછી શું ? અંતે અમારા કાઉન્સેલર પાસે ગયા,મેં મારી અને મારા ડરની વાત કરી કે મને ડર છે કે બાળક મારી કારકિર્દીનો નાશ કરશે,મને ભય છે કે બાળકને લીધે મારા પતિ અથવા મિત્રો સાથે મારો સંબંધ બદલાશે.,મારી પ્રાઇઑરિટી બદલાઈ જશે અને એથી પણ વિશેષ મને ડર છે કે મારા બાળકને શ્રેષ્ઠ જીવન આપવા માટે મારી પાસે પૈસા નથી ટુંકમાં અમે તૈયાર નથી,હા ઘણીવાર થાય કે ઘરમાં કોઈ ત્રીજું હોવું જોઈએ પણ કોઈ ​કૂતરો પાળી લઈએ તો કદાચ કામ થઇ જાય.
અને અમારા કાઉન્સેલરે હાસ્ય સાથે કહ્યું તમારી વાત સાચી છે.કુદરતી પવન છોડીને પંખા સાથે કેમ સમાધાન કરો છો ?તમાર્રે કાર્પેટ ખરાબ કરવી છે કે જિંદગી એ તમે નક્કી કરો,બાળકથી જીવનમાં વસંત આવશે.
દ્રષ્ટિકોણને બદલવા માટે આ એક ખરેખર સરસ રીત છે – ભય કરતાં પોઝીટીવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું. હું પ્રામાણિકપણે કહી શકું છું કે હું બાળકો માટે ખરેખર દરેક રીતે તૈયાર ​નહોતી.હવે મારા બાળકે મારી જીંદગીને ઘણી રીતે બદલી નાખી છે.હા હવે અમે અપેક્ષા રાખતા નથી માટે ઘણા રસ્તાઓ મળતા ગયા છે બધું જ એક balances સંતુલન છે. અમે હજી પણ એકબીજા માટે સમય કાઢીએ છીએ અને હજી પણ મજા માણીએ છીએ -વાત ભયને દુર કરી આગળ વધવાની છે. આપણા પ્રત્યેક ડર માટે, હકારાત્મક માનસિકતા હોઈ શકે છે! અમે જે વાત સહજ હતી તેને પ્રોસેસમાં મૂકી દીધી હતી બાળકનો જન્મ જે કુદરતી અને સ્વભાવિક છે અને અમે પ્રક્રિયામાં મૂકી દીધી.. અને ભૂલી ગયા કે બાળક સ્ત્રી પુરુષના પ્રેમનો આવિષ્કાર છે.
મારી જેમ વિચારનારા આજના જમાનામાં ઘણા મળશે પણ મને જે અહેસાસ થયો છે જે વર્ણવી શકાય તેમ નથી કે અમે આ દુનિયામાં બીજા માનવને લાવી શકીએ છીએ તેજ મહાન વસ્તુ છે. હું એક સ્ત્રી ભગવાનની સર્જકતાની ભાગીદાર છું અને મારે તેમને શ્રેષ્ઠ જીવન આપવું જ જોઈએ.માતૃત્વ ભગવાનનો પ્રસાદ છે. માના હાથમાં બાળક આવે છે ત્યારે વસંત એની મેળે ખીલે છે.
મારા હૃદયને તમારી સાથે શેર કરવા મોકો આપ્યો આભાર…
મિત્રો વાત તમારી,મારી,આપણી છે. આપણે જે સત્યને અનુભવથી પામ્યા છીએ તે બીજા માત્ર આપણા હૈયાને હળવું કરવાથી પામી શકે છે.જે વાત હૃદયના કોઈ ખૂણામાં પડી હોય પણ બીજા સાથે શેર કરીએ ત્યારે તેના ​પ્રતિભાવ કેડી બની જાય છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો..-૬

મેં  તે દિવસે  મમ્મીના ઘરની બેલ મારી એક બે ત્રણ અને ચારવાર એક સાથે .
આવું છું ,આવું છું.એક મિનીટ ઉભા તો રહો.મમ્મી એ અકળાતા વળતો જવાબ આપ્યો.
દરવાજો ખોલતા જ મમ્મી  તો ખુશ થઇ ગઈ.
અરે તું ? મને હતું જ આવી બેલ તારા સિવાય કોઈ ન મારે, what surprice ?
હવે અંદર આવવા દઈશ ? જરાક  અકળાતા હું બોલી.
અરે હા ! આવ આતો આમ અચાનક આવી ને એટલે જરા.. any way  એકલી આવીછો ? કેમ એકલી આવી ?ક્યાં છે મારા જમાઈ બાબુ ?
મમ્મી એનું નામ પણ નહિ લેતી ..હું અને છુટાછેડાના પેપર પકડાવી ને આવી છું,સવાલ નહિ કરતી,… આજ મારો પોતાનો નિર્ણય છે.એમ બોલી મારી પોતાની રૂમમાં જઈ મેં બારણું બંધ કરી દીધું.
અરે સંભાળ તો ખરી ,દરવાજો ખોલ તો ..શું થયું એ વિગતથી વાત કર ? અને મમ્મીએ બોલે રાખ્યું અને દરવાજો ખખડાવતા રહ્યા.
હે ભગવાન આ છોકરીની રક્ષા કરજો ..લાવ એમને ફોન લગાડું,
અને મમ્મીએ ફોન લગાડ્યો ..અને બબડ્યા .આ પણ મોટા મીનીસ્ટર છે અત્યારે જ, કામ છે ત્યારે  ફોન નહિ ઉપાડે !
તે દિવસે સાંજ સુધી મમ્મી અકળાતી રહી સાંજે પપ્પા આવ્યા મમ્મીએ બધી વાત કરી એટલે એમણે પણ દરવાજો ખખળાવ્યો.એમણે ધાર્યું નહોતું પણ મેં તરત ખોલ્યો.અને થોડી વાર માટે સ્નાટ્ટો છવાઈ ગયો. 
મમ્મી બોલી વાત તો કર બેટા, 
મેં એટલું જ કહ્યું મમ્મીએ કહ્યું એ સાચું છે હવે હું ત્યાં પાછી નહિ જાઉં…
પણ આમ એક ઝાટકે ?
લગ્ન એ ખુબ પવિત્ર સંબંધ છે બેટા, જેમાં બે વ્યક્તિ દ્વારા બે પરિવારો અને પરિવારો દ્વારા સમાજ ને જોડવામાં આવે છે.
મમ્મી વચ્ચે જ બોલી બધા શું કહેશે ? તે તારી મરજીથી લગ્ન કર્યા હતા ને ? સંબધો આમ એક ઝાટકે ન તોડાય. 
પણ આ સંબધોના સાત સુર ખોટા પડે અને જીવન બેસૂરા પડે ત્યારે શું ?
માત્ર તમે હિમત કેળવો પપ્પા ,આ સમાજ અને સામે તમે હવે ઉભા રહેતા શીખી જાવ સમાજ આપણો જ બનાવેલો છે. સજોગોને સ્વીકારવાની હિમંત આપણે દેખાડવાની છે.
પણ બેટા મતમતાંતર તો બધે જ હોય .
હા તમારી વાત સાચી છે,પણ આ લગ્ન જીવન જો આગળ ચાલત તો મને જરૂર માનસિક ત્રાસ થાત.એના ​મનમાં મારા વિષેના મંતવ્ય જાણ્યા પછી તેની  સાથે રહેવું અને એનો સામનો કરવો મારા માટે અશક્ય હોવાથી બેટર છે કે અમારે  અલગ થઇ રહેવું જોઇએ તેથી મેં આ માર્ગ અપનાવ્યો છે.​ અને હા બીજું તમે સમાજથી ડરતા નહિ ​વિધિની વક્રતા એ છે કે આપણો સમાજ જેટલો લગ્ન કરાવી આપવામાં ઉત્સાહી હોય છે એટલો સાથ છુટા પડવાની પ્રક્રિયામાં નથી આપતો. 
પણ બેટા દરેક નાનામોટા ઝગડામાં સીધા છૂટાછેડા સુધી પહોંચી જવું એ યોગ્ય નથી જ ને ?
હા પપ્પા પરંતુ જયારે બંને વ્યક્તિ એ સબંધનો બોજ ઉંચકવાની ક્ષમતા ના ધરાવતા હોય ત્યારે સમાજની બીકે ખોટો ઢસરડો કર્યે જવું પણ ઠીક નથી ને ?.
અને તે દિવસે મેં મક્કમતા સાથે નિર્ણય લઇ લીધો.
છુટાછેડા…એ નિરાશાનો પર્યાય  નથી. વાત અહી સ્વીકારની છે. આજની પ્રજા  અસહિષ્ણુ  છે કે નહિ એ નથી ખબર પરંતુ હવેની પેઢી આપણા વડીલોની માફક અધકચરું જીવીને પણ સબંધ નિભાવવામાં નથી માનતી માટે ​હકારત્મકતા સાથે પરિસ્થિતિ ને સ્વીકારી આગળ વધવું જોઈએ.વધુ કઈ નહિ તો છૂટાછેડાનો નિર્ણય કરનાર વ્યક્તિનું પાસું સમજી એને સમજાવી જોયા બાદ એમની માથે માછલાં ધોવા કરતા સપોર્ટિવ રહીશું તો સારું રહેશે.સારા વિચારો દિવસના જોમની પારાશીશી જેવા છે. વિચારો દર્ષ્ટિ દેખાડે છે.વિચારોને મોકળું મેદાન જોઈએ છે અને વિચારોને સમજતા થઈએ ત્યારે આપણામાં રહેલું માણસપાણું બહાર આવે છે.
આનું નામ જ જીવવું છે. જીવવું નામનો અરીસો દરેક પાસે છે અને એ પ્રતિબિંબ  પાડે છે.  મિત્રો તમે કોઈએ આવી પરિસ્થિતિ સ્વીકારી હોય તો આવો હળવેથી હૈયાને હલકું કરો.. કદાચ આપનો અનુભવ કોઈકના જીવનને જીવંત બનાવશે.અને રંગોથી ભરી દેશે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

હળવેથી હૈયાને હલકું કરો-૩

જેન્તી એ જેન્તી નીચે આવ,…..
“ભાઈ કોઈ ઉપર જાવ પેલો જેન્તી એની રૂમમાં એકલો છે…  કોઈ એ છોકરાને બચાવો .. એની માં ને આપણે શું જવાબ દેશું ?… એ જેન્તી નીચે આવ ..”
પણ લાકડાનો દાદરો તો સળગી ગયો હતો ઉપર કેવી રીતે કોઈ જાય ? અને કોણ જાય ? બધે આગની જ્વાળા,કાળઝાળ ગરમી ને કાળા ડીબાંગ વાદળ સમ ધુમાડો, માનવ મેદનીની અસહ્ય અકળામણો, લોકોની દોડાદોડ, કારમી ચીસો, તે દિવસે બધા ડરથી ધ્રુજી ગયા.
           આ ધડાકાથી આખું બિલ્ડીંગ નીચે ઉતરી ગયું હતું. અને પછી વધુ ધમાકા ,બધાને અગનગોળો બિલ્ડીંગમાં આવ્યો તેવું લાગ્યું હતું અને જેન્તી એકલો એની રૂમમાં સંતાઈને બેઠો હતો.  ..અકળામણ, અજંપો અને અજાણ્યો ડર.. આગ એટલી વિકરાળ હતી કે મોટા પણ ડરી જાય આ તો માત્ર ૧૨ વર્ષનો બાળક માં બાપ વગર એકલો પોતાની રૂમમાં ડરથી છુપાઈને ખાટલા નીચે ભરાણો હતો. આખું બિલ્ડીંગ એના નામની બુમ પાડી એને નીચે બોલાવતા હતા. જેન્તી પ્રભુદાસ બિલ્ડીગમાં બીજે મળે એકલો ડરથી ફફડતો હતો.
 તે દિવસે આખું મુબઈ શહેર ધ્રુજી ઉઠ્યું હતું. આ વાત ૧૯૪૪ના દિવસે મુંબઈના બંદર (ડોકયાર્ડ) ખાતે ફોર્ટ સ્ટિકિન (Fort Stikine) નામના માલવાહક જહાજમાં અકસ્માતે આગ લાગી હતી. વિક્ટોરિયા ડૉકમાં લાગેલી ભીષણ આગ અને ધડાકાને આજેય ઘણા ભૂલી શક્યા નથી. એસએસ ફોર્ટ સ્ટિકિન જહાજમાં પ્રસરેલા દાવાનળે અનેકને ધ્રુજાવી દીધા, રૂની ગાંસડીઓ, વિસ્ફોટકો તેમ જ યુદ્ધ-સામગ્રી સાથે સોનાથી ભરેલ જહાજ બ્રિટનથી ભારત આવ્યું પણ વિસ્ફોટમાં સોનું ડૂબી ગયું, ઊડી ગયું અને ન જાણે ક્યાંનુ ક્યાં ફંગોળાઈ ગયું..૧૦૦ કિલોમીટર સુધી સ્ટીમરના ધડાકાએ કેટલાય વિસ્તારોને ધરતીકંપ જેવો અનુભવ કરાવ્યો હતો. ઘણાના ઘરમાં ધડાકામાં ઉડીને સોનાની પાટ પણ આવી હતી ….આ પાટ નહોતી અગ્ન ગોળો હતો ..મોત લઈને આવ્યો હતો.
       ત્યારે જેન્તી જુની હનુમાન ગલીમાં એની માં સાથે રહેતો હતો..જેન્તીના પિતાનું પોતાનું પ્રભુદાસ બિલ્ડીગ, તે દિવસે ઘરમાં એ સાવ એકલો હતો. આમ પણ પિતા તો બાળપણમાં જ ગુજરી ગયા હતા બા વધારે સમય જાત્રા કરવા જતા.પાડોશી જ એમનો પરિવાર એટલે જેન્તીની માં પાડોશીને ઘર અને જેન્તીને સોપી બે દિવસ બહારગામ જાત્રાએ ગયા હતા.ત્યાં અચાનક સ્ટીમર ફાટી અને આંખુ મુબઈ ભડકે બળવા માંડ્યું. ચોમેર ફફડાટ વચ્ચે ભાગદોડમાં અને અફડાતફડીમા બિલ્ડીંગના સૌ કોઈ જીવ બચાવવા ભાગ્યા, નીચે પહોંચ્યા  પછી બધાને ધ્યાન ગયું કે જેન્તી દેખાતો નથી.અરે એ છોકરો તો એની રૂમમાં સુતો હતો …અને બસ સૌએ ભેગા મળી બુમો પાડી. જેન્તીએ અવાજ સાંભળ્યો બારીમાંથી દેખાયો. મોઢું કાળું થઇ ગયું હતું. તે સતત ખાંસતો પણ નીચે કેવી રીતે જાય? નીચે જવા ગયો તો દાદર લાકડાનો હતો સળગી રહ્યો હતો. લોકો બુમો પાડીને એને બોલાવતા હતા નીચે આવ, નીચે આવ… જીવ કોને વ્હાલો ન હોય ,તે દિવસે જેન્તીએ પોતાનો જીવ બચાવવા પોતે જ હિમંતથી નિર્ણય લીધો અને નાસીપાસ થયા વગર કોથળો પહેરી ઉપરથી કુદયો. એની પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ પણ ન હતો, છેલ્લી ઘડીએ પોતાની મેળે એકલા જ જીવ બચાવવાનો ઉપાય શોધ્યો..લોકોએ ઝીલી લીધો ખુબ વાગ્યું પણ જીવ બચી ગયો.
    “I learned that courage was not the absence of fear, but the triumph over it. The brave man is not he who does not feel afraid, but he who conquers that fear.” — Nelson Mandela
“મને ખબર પડી કે હિંમત ભયની ગેરહાજરી નથી, પરંતુ તેના પરનો વિજય છે. બહાદુર માણસ તે છે જે ડરતો નથી, પણ તે ડર જીતી લે છે. “- નેલ્સન મંડેલા
         દરેક વ્યક્તિ અલગ અલગ વસ્તુથી ડરે છે કોઈ પોતાથી જ ડરે છે તો પ્યારથી ડરે છે, દરવાજો ખુલ્લો હોય તો ડરે છે અને બંધ દરવાજામાં ડર લાગે છે, જંગલથી ડરે છે, અને મંગલથી પણ ડરે છે. કાતિલ વીંછીથી કોમળ પીંછીથી. કૂતરાથી ડરે છે, કૂતરાથી બીવાવાળા બિલ્લીથી પણ ડરે છે.તો કોઈ બિલ્લીથી ડરનાર ઉંદરથી પણ ડરે છે. બોમ્બથી ડરે છે અને બોમ્બથી બચવા જે ખાડામાં છુપાવાનું હોય એની ગૂંગળામણથી પણ પણ લોકો ડરે છે. કોઈને ઊડી જવાનો, પડી જવાનો, વાગી જવાનો, ખોવાઈ જવાનો,લપસી પડવાનો, ડૂબી જવાનો  આવા અનેક  ફોબિયા ક્યાંક કોઈ દરેકમાં અંશે હોય જ છે ઝીરો ફોબિયા, આરો ફોબિયા, આર્ટ ફોબિયા, હોમો ફોબિયા જેવા અંગ્રેજીમાં જેટલા ફોબિયા નામના શબ્દો છે.એ બીજું કઈ નહિ પણ માણસનો ભય છે  મનમાં સતત ભય… ભય… ભય..! ધ્યાનથી વિચારો, આપણા સૌની અંદર નાના-નાના કેટલા ‘ભય’ છુપાઈને બેઠા છે? જેને કશાનો ભય ન હોય એવો માણસ આજે હોવો અસંભવ છે. આપણે સૌ જુદા જુદા ડર, ભય કે ખોફના ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર છીએ. નાનપણમાં માં નો પાલવ પકડીએ છીએ એ ભયના સૂચક છે.
            વાત ભયને દુર કરવાની છે આપણામાં રહેલી શક્યતાઓ ને માત્ર જાણી લેવાથી માણસ ભય પર વિજય મેળવે છે.અદભુત ચમત્કારિક શક્તિ ધરાવતું  આપણું અર્ધજાગ્રત મન ભયથી પ્રેરિત નકારાત્મક વિચારને દુર કરી આપણને વિજય આપી શકે છે .
      વાત સ્વીકારની છે, હકારની છે. આવી કોઈ પરિસ્થિતિમાં તમે ઘેરાયા હો તો ક્યારેક હૈયાને અમારી પાસે હળવું કરજો તમારી વાતોથી એક વ્યક્તિ પણ કે કોઈ માર્ગ મેળવશે અથવા જીવન માણશે તો જીવન ધબકતું લાગશે.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

૨૭-હકારાત્મક અભિગમ-આદર્શ નેતૃત્વ- રાજુલ કૌશિક

એક અદ્ભૂત શિક્ષક, સફળ  વૈજ્ઞાનિક ,મિસાઇલમેન અને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ, અત્યંત સાલસ ઇન્સાન એવા શ્રી અબ્દુલ કલામે એમના જીવનના કેટલાક યાદગાર પ્રસંગોના ઉલ્લેખમાં એમની સફળતાનો શ્રેય એમની માતાને આપ્યો છે.

આમ જનતા સાથે મોટાભાગે એવું જ બનતું હોય છે કે કાર્યમાં સફળતા મળે તો એ સિધ્ધિની યશકલગી હોંશે હોંશે સૌ પોતાના શિરે પહેરી લે પણ નિષ્ફળતાનો ભાર તો એકદમ સહજતાથી અન્યના શિરે જ નાખી દે. જ્યારે શ્રી અબ્દુલ કલામ જ્યારે ૧૯૮૦માં ભારતના સેટ્લેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલના પ્રોગ્રામના પ્રોજેક્ટ ડાઇરેક્ટર બન્યા તે સમયના તેમના અનુભવ વિશે વાત કરી છે.

રોહિણી ઉપગ્રહને અંતરીક્ષમાં તરતો મુકવાના એ પ્રોજેક્ટમાં હજારો લોકો સંકળાયેલા હતા. દરેક એક વ્યક્તિનો એમાં ક્યાંક નાનો-મોટો ફાળો તો હશે જ. ૧૯૭૯માં લગભગ તૈયારી સંપૂર્ણ થઈ ચૂકી હતી. કંટ્રોલરૂમમાં ભેગા થયેલા માટે  કોમ્પ્યૂટરની એ છેલ્લી ચાર મિનિટની ગણતરી અતિ મહત્વની હતી.  ગણતરી શરૂ થઇ….ટીક…ટીક.. ..ટીક…પણ એક જ મિનિટમાં કોમ્પ્યૂટરે ક્યાંક કશું ખોટું હોવાનો સંકેત આપ્યો. નિષ્ણાંતોની ગણતરી પ્રમાણે તો બધુ જ બરાબર હતું એટલે રોકેટ છોડવામાં પણ આવ્યું પરંતુ ઉપગ્રહ અંતરીક્ષમાં જવાના બદલે રોકેટ સમેત બંગાળની ખાડીમાં જઈને ખાબક્યું. મિશન નાકામિયાબ રહ્યું. પ્રોજેક્ટ સદંતર નિષ્ફળ ગયો.

સ્વભાવિક પ્રેસ, જનતા સમક્ષ આ ઘટના અંગે ખુલાસો તો કરવો જ રહ્યો. ઇસરોના ચેરમેન પ્રોફેસર શ્રી સતિષ ધવને સેટેલાઇટ રેંજ શ્રી હરિકોટા પર પ્રેસ કોન્ફરન્સ બોલાવી. અહીં વિશ્વભરના પત્રકારો સમક્ષ એમણે જે વાત કરી એ જીવનભર શ્રી અબ્દુલકલામ માટે  આદર્શ લીડરશીપનું દ્રષ્ટાંત બની ગયું.

સમયે પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર અબ્દુલ કલામ હતા એટલે એક રીતે જોવા જઈએ તો પ્રોજેક્ટની સફળતા-નિષ્ફળતાની જવાબદારી એમની કહેવાય પરંતુ ઇસરોના ચેરમેન હોવાના નાતે નિષ્ફળતાની જવાબદારી સ્વયં પર લેતા પ્રોફેસર સતિષ ધવને પ્રેસ સમક્ષ એવું કહ્યું કે વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે ખુબ મહેનત કરી હતી પણ ટેકનિકલ સપોર્ટની ખામીના લીધે આ પ્રોજેક્ટ નિષ્ફળ ગયો છે.

ફરી જ્યારે ૧૯૮૨માં ઉપગ્રહ તરતો મુકવામાં સફળતા મળી ત્યારે પ્રોફેસર સતિષ ધવને એ દિવસની પ્રેસ કોન્ફરન્સ સંભાળવાની જવાબદારી અબ્દુલ કલામને સોંપી. અર્થાત નિષ્ફળતાના સમયે આગળ વધીને જવાબદારી લીધી અને સફળતાનો યશ ટીમને આપ્યો.

સીધી વાત–આગળ કહ્યું તેમ .. મોટાભાગે એવું જ બનતું હોય છે કે કાર્યમાં સફળતા મળે તો એ સિધ્ધિની યશકલગી હોંશે હોંશે સૌ પોતાના શિરે પહેરી લે પણ નિષ્ફળતાનો ભાર તો એકદમ સહજતાથી અન્યના શિરે જ નાખી દે. સારા બનવું સૌને ગમે સાચા બનવાની તૈયારી કોનામાં અને કેટલી? અબ્દુલ કલામ કહે છે કે એ દિવસે મેનેજમેન્ટનો સૌથી મહત્વનો અને ઉમદા પાઠ મને શીખવા મળ્યો. જીવનમાં ઘણીવાર એવું બને કે કોઇ પાઠશાળા કે જ્ઞાનપીઠ કરતાંય આપ અનુભવ કંઇક વધુ સચોટ અને કાયમી દ્રષ્ટાંત બની રહે.

 

 

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

૨૩ – હકારાત્મક અભિગમ- વ્યક્તિત્વ વિકાસ- રાજુલ કૌશિક

એક દિવસની વાત છે. એક કિશોર નજીકના સ્ટોરમાં ગયો. ત્યાં પબ્લિક ટેલીફોન પરથી એણે એક ફોન જોડ્યો અને અત્યંત નમ્રતાથી એણે સામેની વ્યક્તિ સાથે  “ગુડ મોર્નિંગ મેમ”નું અભિવાદન કરીને વાતની શરૂઆત કરી, “ એક્સક્યુઝ મી મેમ, મને તમારા ઘરની લૉન કાપવાનું કામ મળી શકે ?”

“ મારી પાસે અત્યારે લૉન કાપવા માટે વ્યક્તિ છે જ.” કદાચ સામેથી જવાબ મળ્યો.

“પણ હું આપની લૉન અત્યારે આપ ચૂકવી રહ્યા છો એના કરતાં અડધા ભાવે કાપી આપીશ,”

“ સોરી, હાલમાં મને જે લૉન કાપી આપે છે એના કામથી હું અત્યંત સંતુષ્ટ છું.” ફરી સામેની વ્યક્તિએ જવાબ આપ્યો.

“ હું આપના ઘરની પગથીની આસપાસ ઉગેલું ઘાસ પણ કાપી આપીશ. આપની લૉનની હું ખુબ સરસ રીતે માવજત કરીશ.”પેલો કિશોર નમ્રતાથી પણ પોતાની વાત પર અડી રહ્યો.

“સોરી, પણ મારે ખરેખર મારા કામ માટે અન્યને બોલાવવાની જરૂર નથી.”

હવે પેલા કિશોરે સરસ મઝાના સ્મિત સાથે ફોન ક્રેડલ પર પાછો મુક્યો.

આખી વાત સાંભળી રહેલા સ્ટોરના માલિકને આ કિશોરમાં રસ પડ્યો. એમણે કિશોરને પાસે બોલાવીને કહ્યું મને તારી કામ પ્રત્યેની ધગશ ગમી. તારું કામ પ્રત્યેનું વલણ ગમ્યું. તને અહીં કામ કરવું ગમશે?”

“ના સર, આપનો આભાર….” કિશોરે નમ્રતાથી સ્ટોર માલિકને ના પાડી.

અરે ! પણ હમણાં તો તું કામ માટે આજીજી કરતો હતો..”  આશ્ચર્ય પામતા સ્ટોર માલિકે કહ્યું.

“ જી, હું મારી પાસે હાલમાં જે કામ છે ત્યાં મારી કામગીરીથી સંતોષ છે કે નહીં એ જાણવા માંગતો હતો.”

આને કહીશું જાતનું મૂલ્યાંકન કરવાનો એક અનોખો અંદાજ. જાત માટેની અનેરી અજમાયેશ ?

મોટાભાગે આપણે આપણી જાતની અન્ય સાથે જ સરખામણી કરતાં હોઇએ છીએ. આપણા કરતાં કોણ કેટલું આગળ છે, કોનામાં કેટલી ક્ષમતા છે એ અંગે જ આપણે વિચારતા હોઇએ છીએ..

સીધી વાત- ખરેખર તો પહેલી જરૂર છે આપણે આપણી જ ક્ષમતાને જાત સાથે સરખાવવાની. ગઈ કાલે જે કરી શકતા હતા એના કરતાં આજે કંઇક વધારે સારો દેખાવ કરીએ છીએ? ઓફિસ હોય કે ઘર, ભણતર હોય કે ગણતર, આપણામાં કશો પણ સુધારો થયો છે?  ગઈકાલે જે પરફોર્મન્સ કે પરિણામ હતું એના કરતાં આજે વધારે ઉચ્ચ કોટીનું પરફોર્મન્સ કે પરિણામ આજે આપી શક્યા છીએ?

આજે વિશ્વ જે રીતે હરણફાળે આગળ વધી રહ્યું છે એ રફ્તારે દોડવાની ખરેખર જરૂર છે ખરી? હા ! પ્રગતિ માટે કોઇનો કોઇપણ એક આદર્શ હોઇ શકે. એ આદર્શ આઇન્સ્ટાઇન કે અંબાણી. સ્ટીવ જોબ કે સ્ટીવન સ્પિલબર્ગ, અમિતાભ કે આર્નોલ્ડ શ્વાઝનેગર પણ હોઇ શકે. પણ ખરેખર તો એ સૌની જેમ સફળ થવા માટે કે એમણે સર કરેલી સફળતા સુધી પહોંચવા માટે થઈને પણ આપણે જાતને જ પહેલા કરતાં વધુ ને વધુ સક્ષમ બનાવવાની જરૂર છે.. અને એ માટે જરૂરી છે જાત ચકાસવાની કે આપણે જે કંઇ કામગીરી કરી રહ્યા હતા એના કરતાં આજની કામગીરી વધુ સંતોષજનક છે ખરી?

જવાબ હા હોય તો ઉમદા. એનો અર્થ આપણે સાચા અર્થમાં વિકાસ કરી રહ્યા છીએ. આપ સંતોષની સાથે અન્યનો સંતોષ ભળે તો તો વળી એનાથી વધુ ઉમદા.

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com