સમુદ્ર -એક સિકકો બે બાજુ-પ્રવિણા કડકિયા

“સમુદ્ર ” એટલે દરિયો એક કુદરતની કૃપા 

આખોં બંધ કરીને યાદ કરો કે તમને સૌથી વધારે શું ગમે?
જવાબ આવ્યો કે સમુદ્ર

દરિયાએટલે  વિરાટતા  દરિયો એટલે ગહનતા,

એની એકલતાને સમજવી, એના પ્રેમને ફીલ કરવો,

એનાં મોજાંઓને જોઈ હૃદયમાં ઉમંગ-તરંગનું ફેલાઈ જવું

સમુદ્રની વિશાળતા, તેની ભવ્યતા, તેનું આંખ ઠરે એવું સ્વરૂપ કોને પસંદ ન આવે? તેને કિનારે બેઠા હોઈએ તો મન, આંખ અને અંતર ત્રણે પરમ શાંતિનો અનુભવ પામે. કુદરત પર આફરીન થઈ જવાય  ,તેની વિશાળતા જોઈને ત્યારે શબ્દો સરી પડે 

“ભલે તેનું પાણી ખારું છતા લાગે ન્યારું.”

સમુદ્ર પણ કેવો ?ખજાનાથી છલકાતો છતાં સંયમી.

“ઉઘડે ઉઘડે રે જળ માછલી,છલકે મોજા રે છોળો મારતા,

દરિયો ડોલે રે માઝમ રાતનો, યાદ આવે ને આ પંક્તિ …..

અનેક જીવ તેમાં આશરો પામે છે તેની કલ્પના કરવી પણ અશક્ય છે. તેની અંદર કિંમતી ખજાનો , એનું મોલ તો મરજીવા પણ ન કરી શકે.સર્જનનો સોનેરી સમુદ્ર કેટલો વિશાળ-ગાઢ?!

તેમાં સહેલ કરવાની મજા જેને માણી હોય તે કદી વિસારે ન પાડી શકે. તે શાંત હોય  અને છતાં પોતાની મોજમાં રહે. ઉછળતા મોજાની મોજ કરાવે છે. તેની મસ્તી માણવી અને નિહાળવી કોને ન ગમે ?સમુદ્ર કિનારે મોટી થઈ છું. તેનું વર્ણન કરતાં થાક નહીં લાગે.

“ઓરો આવ તું આઘો જા પગની પાની પલાળતો જા

ઠંડી હવાની લહેરખી માં દિલના તાર તું છેડતો જા

જો તારો મારો સંગ હોય મિલનનો એ આનંદ હોય

જાની એ મસ્તીમાં મુજને તું પલાળતો જા ”

“સમુદ્ર કિનારે રેતીમાં નામ લખવાની,મજા

પછી રાહ જોવાની કે કોઈ લહેર આવે ..

દરિયે કેટકેટલી ઝંખનાઓ મોજાની જેમ આકાર આપે 

આવો છે સમુદ્ર અને તેની સાથે જોડાયેલી અનેક  કહાની

 દરિયો જોઇને જ તેમાં છબછબિયા કરવાનું અને વારાફરતી કિનારે ધસી આવતા મોજા પર સવાર થવાની ઇચ્છા થયા વગર ન રહે પરંતુ તરતા ન આવડતું હોય તો ? એવા લોકોએ પોતાની ઇચ્છા પર કાબુ રાખીને પણ દરિયામાં આગળ સુધી જવાની ઇચ્છા દબાવી રાખવી પડે છે ને !

ધરતીના લગભગ દરેક ખૂણાને જીવન વડે ધબકતી કરનાર પ્રકૃત્તિએ કેટલીક એવી જગ્યાઓ પણ રાખી છે જ્યાં ભય પણ છે

હવે યાદ કરો પેલું લોક ગીત

“હાજી કાસમ, તારી વીજળી રે મધદરિયે વેરણ થઇ

શેઠ કાસમ, તારી વીજળી રે સમદરિયે વેરણ થઇ”

ઘણા વર્ષો પહેલાં ઈ.સ. ૧૮૮૮ની ૮મી નવેમ્બરે મોડીરાત્રે સૌરાષ્ટ્રના માંગરોળ બંદરેથી પચીસેક કિ.મી. દૂર દરિયામાં વેરણ થયેલી ‘વીજળી‘ નામની આગબોટ વિશે આપણે વર્ષોથી રોમાંચક વાતો દંતકથાઓ લોકગીતો વગેરે સાંભળતાં આવ્યાં છીએ. સૌરાષ્ટ્રના લોકડાયરાઓમાં જ્યારે આ લોકગીત ગવાય છે ત્યારે ગાનાર અને સાંભળનાર બંનેની આંખો આજે પણ ભીંજાયા વિના રહેતી નથી. દરિયા છોરુંઓનાં હૈયાંમાં દર્દનાં મહાકાય મોજાં ઊછળવા માંડે છે. વીજળી ડૂબ્યાને આજકાલ કરતાં ૧૩૦ વર્ષથી વધુ  થવા આવ્યાં છતાં તેનો વિયોગ યથાવત્ છે.

કુદરતની વિવિધતા અને ક્રૂરતા તો જોવો…. એક તરફ મહાસાગર સમૃદ્ધિથી સભર છે. જીવનમાં આવતા હર્ષ-શોક, આનંદ -ઉલ્લાસ, પ્રસન્નતા અને ગાંભીર્ય બધુ જ તેની પાસે છે અને બીજી તરફ મોત,ન ભૂલી શકાય તેવી કરુણાંતિકા.

દરિયાકિનારે પગ પલાળતા  આપણે સૌ સાંજના સૂર્યાસ્તનો આનંદ લેતા હોઈએ અને અત્યંત અસામાન્ય અને ભયંકર સંજોગો ઊભા થાય, દરિયો તોફાને ચડે મધદરિયે ભયાનક તોફાન ઊઠે અને માણસોને ભરખી જાય, દરિયાના પેટાળમાં સૌ કોઈ ગરક થઈ જાય જે ત્યારે .. કલ્પના પણ ન કરી શકાય અને સર્જાય મોજામાં એક વિરાટ પ્રશ્નચિહ્ન,

એક કરુણાંતિકા, સમુદ્ર અને મૃત્યુ એક રહસ્ય બનીને રહી જાય. 

આ દરિયો અને સિક્કાની બીજી બાજુ  …આજ  વાસ્તવિક્તા

એક સિકકો બે બાજુ-પ્રવિણા કડકિયા

સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતા

મિત્રો આ વખતે ગીતાબેન સિકકાની બીજી બાજુ લખી નથી શકયા માટે પ્રવિણાબે કડકીયા એ સિકકાની બે બાજુનો લેખ લખી મોકલ્યો છે જે માણજો.

સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતા

માનવનો સ્વભાવ છે. સ્વતંત્રતા તેને અતિ પ્રિય છે. કિંતુ સ્વતંત્રતા અને સ્વછંદતા વચ્ચે  ખૂ પાતળી લક્ષ્મણ રેખા છે. ક્યારે તે રેખા પાર થઈ જાયછે તેનું ભાન રહેતું નથી. 
૧૯૪૭ ની ૧૫મી ઓગસ્ટે આપણને આઝાદી મળી. યાદ કરો સ્વતંત્રતા કાજેશહીદ થયેલા આપણા દેશવાસીઓ અગણિત હતા. કોઈ હિસાબે તે આંકડો આપણી પાસે . ચોક્કસ નહી હોય !
આજની તારીખમાં આપણા દેશમાં ચાલતા તોફાનો સ્વછંદતા ની બધી દિવાલતોડી કઈ દિશામાં જઈ રહ્યા છે. 
આ તો નરી આંખે દેખાય એવો વિષય છે. રોજીંદી જીંદગીમાં  ડોકિયું કરીશું . તોઆપણે ડગલેને પગલે તેનો અનુભવ થશે. માનવ માત્ર સ્વતંત્રતા ઝંખે છે. અંકુશ નાના બાળકથી માંડીને બુઢા કોઈને પસંદ નથી. 
જીવનમાં સરળતા પામીએ અને અનિયમિતતા દૂર રહે,  આપણે થોડા ઘણા અંકુશ વિના સંકોચે સ્વીકાર્યા છે.  તેને કારણે જીવન સુગમ બને. જે આપણી સ્વતંત્રતા પર તરાપ નથી મારતા. 
દાઃત વડીલોની આમન્યા જાળવવી. બાળકોને પ્રેમથી સમજાવો. પતિ ઘરકામમાં માથું ન મારે.  એમ ન માનશો કે તમારી સ્વતંત્રતા ભયમાં છે. 
જો આવા સાદા નિયમો કુટુંબ માં ન હોય તો જોઈ લો મજા. બાજુવાળાને મફતમાં રોજ સિનેમા જોવા મળે. કુટુંબમાં સલાહ અને સંપ શોધવા જવા પડે ! 
નોકરી, ધંધામાં કે કોઈ પણ કાર્યક્ષેત્રમાં સ્વતંત્રતા જરૂરી છે. તેની સાથે નીતિ-નિયમો પણ જોડાયેલાં હોય છે.  જ્યારે તમે શ્વાસ લો ત્યારે ઉચ્છવાસ નીકળશે એમાં બે મત નથી.
સ્વતંત્રતા વગર કોઈ પણ કાર્ય શક્ય નથી. જો એ કાર્ય  સફળતાપૂર્વક પાર પાડવુંહોય તો બંધારણની અંદર રહી કાર્ય કરવું હિતાવહ છે. નહિ તો લગામ વિનાની ઘોડા જેવી હાલત થાય. કામમાં ભલીવાર ન આવે,  ધ્યેય હાંસલ કરવો એ શમણું બનીને રહી જાય. 
સ્વચ્છંદતાના પરિણામ ભોગવવાની તૈયારી રાખવી પડે. ફરિયાદ કરો તો પણ તમનેસાંભળનાર કોઈ નહી જડે. આર્થિક, માનસિક બધી રીતે અડચણ નો સામનો  કરવોપડે, સમયની બરબાદી , ઉપરથી સમયસર કામ પૂરું ન થયું એનો કકળાટ.
હંમેશા વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવો. સમજણ પૂર્વક ની સ્વતંત્રતા અને સ્વચ્છંદતાવિષે સજાગ એ જીવનને હર્યું ભર્યું બનાવવા સક્ષમ છે. 

HopeScope Stories Behind White Coat – 34 / Maulik Nagar “Vichar”

ટિકડી

“આકાશ, તારા શરીરને ઘણું માઠું લાગ્યું છે હમણાંથી! તારી અવરજવર ઘણી વધી ગઈ છે!”
“શું કરું સાહેબ, થોડાં થોડાં સમયાંતરે તમને ન મળું તો ચેન નથી પડતો.” હસમુખા ડૉ. અશ્વિનના કટાક્ષની સામે આકાશે ખૂબ લાગણીભર્યો ઊત્તર આપ્યો.
“અરે આકાશ. તું તો મારા નાના ભાઈ જેવો છે. તારે મને મળવા માટે તો કંઈ માંદા થોડી પડવાનું હોય.” ડૉ. અશ્વિનના પ્રત્યોત્તરથી આકાશભાઈની લાગણીમાં મધ ઉમેરાયું.
“કેમ સ્માર્ટ બૉય, સાચું કહું છું ને? હવે પપ્પા બિમાર ના પડે એની જવાબદારી તારી. ઓ.કે માય યંગ બૉય!” ડૉ. અશ્વિને ગોળાકાર ખૂણ્યાવાળી આછા પીળા રંગની છાંટેદાર વિટામિનની ટીકડી આપતાં કહ્યું.
“કેવું ચાલે છે અસોસિએશનનું કામકાજ.” ઘણાં સમયથી ડૉ. અશ્વિને પોતાના ક્લિનિકની વ્યસ્તતાના લીધે મેડીકલ અસોસિએશનના પ્રમુખ પદેથી રાજીનામુ આપ્યું હતું.
“સાચે સાહેબ, તમે પ્રમુખ હતા ત્યારે વહીવટ કરવાનો આનંદ જ અનેરો હતો.” આકાશે પણ પોતાનો ફિક્કો રાજીપો દર્શાવ્યો.
“શું કરું આકાશ.”
પ્રિયમનું મેડિકલનું ભણવાનું પતી ગયું છે. એટલે આ જમાયેલી પ્રેકટીસ એને જ સોંપીને હું રિટાયર્ડ થઇ જાઉં એવું વિચારું છું.”
આ ચર્ચા રાતનાં અગિયાર વાગે ડૉ. અશ્વિનના ક્લિનિકના ઝાંપા પાસે ચાલતી હતી.
“ચાલો સાહેબ હું નીકળું. જુઓ ધૈર્ય પણ સ્કૂટરની આગળ ઉભો ઉભો ઝોકાં ખાય છે.” સ્કૂટરની કિક મારતા આકાશની સામે ડૉ. અશ્વિને હળવી સ્માઈલ આપીને જાકારો આપ્યો.
ચાર વર્ષના ધૈર્યને “સ્માર્ટ બૉય” તો માત્ર ડૉ.અશ્વિન જ કહેતા હતા.
આમ તો છોકરાઓ દવાખાનાના નામથી જ દૂર ભાગે.
પણ પપ્પા કે મમ્મી કોઈ પણ માંદુ પડે એટલે ધૈર્ય “સ્માર્ટ બૉય” બનવા તૈયાર થઇ જાય.
હા..ડૉ. અશ્વિન અને એના પપ્પા ખપાવવા બેસી જાય અને રાતના અગિયાર વગાડી દે એટલે એ કંટાળી પણ જાય. પણ એને તો એક માત્ર પેલી પીળી છાંટેદાર ટિકડીઓની જ લાલચ જબરી હતી.
ડૉ. અશ્વિન સાચે જ આકાશભાઈના મોટાં ભાઈ સમાન હતા.
બંનેની વચ્ચે સંબંધ એક સિનિયર ડૉક્ટર અને અસોસિએશનના મેનેજરનો હતો.
પરંતુ ડૉ. અશ્વિનના લાગણીશીલ અને આકાશભાઈના મહેનતુ સ્વભાવના જોરે બંને આત્મીયતાથી એકબીજાની ખૂબ નજીક હતાં.
આકાશભાઈના પ્રમોશનની ભલામણ હોય કે પરિવારના કોઈ પણ સદસ્યની માંદગી હોય ડૉ.અશ્વિન હંમેશા આકાશની પડખે જ ઊભા હોય.

સ્કૂટરની કિક સાથે જ ધૈર્યની ધૂણતી ડોકી જાગીને સ્થિર થઇ ગઈ.
હંમેશની જેમ ધૈર્યએ કૉમેન્ટ કરી, “પપ્પા આ અશ્વિનદાદા કેટલા સરસ છે. તમારી દવાના પૈસા તો નથી જ લેતાં સાથેસાથ મને પણ મીઠ્ઠી મીઠ્ઠી દવા આપે છે.”
ધૈર્યની અશ્વિનદાદા માટેની કાલીઘેલી વાર્તા ચાલુ જ હતી અને તેઓ ઘરે પહોંચી ગયાં.

એ જ દિવસે રાતનાં બે વાગે ડૉ. અશ્વિનના જ મોબાઈલ પરથી આકાશના લેન્ડલાઈન ઉપર ફોન આવ્યો.
એ જ દેશી ઘંટડી…ટ્રીન…ટ્રીન…
આ સમયે કોઈનો પણ ફોન હોય એટલે સ્વાભાવિક છે કે કોઈની સગાઈના સમાચાર તો ન જ હોય.
“હેલ્લો..” બંને બાજુથી સાથે એક જ શબ્દોચ્ચાર થયો.
“આકાશભાઈ, હું પ્રિયમ. પપ્પા…… પ્લીઝ કમ હોમ” પ્રિયમનો જાડો ઘેરો અવાજ અત્યારે ઘસાઈ ગયેલી કૅસેટ જેવો સંભળાતા આકાશભાઈને કંઈક અજુક્તું બનવાની ગંધ આવી.
“પપ્પા…” પછીનું ના બોલાયેલું વાક્ય જ કંઈક ખાલીપણું દર્શાવતું હતું.
છતાં પણ અયોગ્ય વિચાર્યા વગર આકાશભાઈએ સ્કૂટરને કિક મારી.
આ તો માત્ર મન મનાવવાની વાત હતી.
પણ એ તો અસ્વીકાર્ય હતું કે હવે ડૉ. અશ્વિન “સ્વ. ડૉ.અશ્વિન” થઇ ગયા હતા.

આકાશભાઈને માટે તો સાચે જ એક મોટો ઝટકો હતો.
ડૉ. અશ્વિન એમના અને પરિવારના બૅક બૉન સમાન હતા.
સાચા શુભેચ્છક અને સાચા સલાહકાર.
ધૈર્યને પણ આ સાથે બે-બે લૉસ થયા.
એક તો એક માત્ર “સ્માર્ટ બૉય” કહેનાર હતું એ પણ ન રહ્યું અને પેલી પીળી ટિકડીઓ તો માત્ર સ્વાદમાં જ રહી ગઈ.
સમય સાથે બધું સમી ગયું.
એકાદ બે મહીના બાદ શરદી ખાંસીનો કોઠો ધરાવતા આકાશભાઈ
પાછા ડૉ.અશ્વિનની ક્લિનિકે આવ્યા.
ક્લિનીક રંગબેરંગી થઇ ગઈ હતી.
ચાર-પાંચ બારકોડના સ્ટિકરો માર્યા હતાં.
અવનવી જાહેરાતો હતી.
મુદ્દામાં ડૉ. અશ્વિનની ક્લિનીકને આધુનિકતાનો લેપ લાગી ચૂક્યો હતો.
માત્ર એક જ વસ્તુ જૂની હતી એ હતી ક્લિનિકનું નામ. “સેવા”.
ડૉ. અશ્વિનની હાજરીરૂપે ત્યાં માત્ર તેમનો ફોટો જ ટીંગાવેલો હતો.

આકાશભાઈને જોતા જ પ્રિયમે તેમને આવકારો તો આપ્યો પરંતુ તેમને દસ પંદર મિનિટ રાહ જોવાં વિનંતી કરી.
આકાશભાઈ માટે ફેમિલી ડૉક્ટરના ક્લિનિકમાં આમ રાહ જોવી એ પ્રથમ પ્રસંગ હતો.
એમણે મનોમન વિચાર્યું. “ડૉ. અશ્વિન હોત તો હમણાં જ કહેત કે “એય આકલા…અંદર આવ! ત્યાં શું ઠોયાની જેમ ઉભો છે.”
પણ હવે તો ડૉ. અશ્વિન બોલાવે તો પણ ન જવાય.

“સોરી, આકાશભાઈ આપને રાહ જોવી પડી. આ તો આપણે બેસીને નિરાંતે વાત થાય એટલે પહેલાં બધા પેશન્ટને જોઈ લીધાં” પ્રિયમના વર્તનમાં નિખાલસતા હતી.
આકાશભાઈને તપાસીને પ્રિયમે એમને દવા આપી.
ધૈર્યને “સ્માર્ટ બોય” સાંભળવા ન મળ્યું ત્યારથી જ ખબર પડી ગઈ હતી કે આ નવા અંકલ તો ટિકડી શું ભાવ પણ નહી આપે.
પ્રિયમની સાથે વાતો કરતા અગિયાર ક્યાં વાગી ગયા ખબર જ ન પડી.
આકાશભાઈની ધારણા ખોટી હતી.
શરૂઆતના સમયને બાદ કરતા આકાશભાઈને ક્યાંય પણ ડૉ. અશ્વિનની કમી ન સર્જાઈ.
પ્રિયમના અવાજના લહેકાથી માંડીને લાગણી સુધી બધું જ ડૉ. અશ્વિન એને વારસામાં આપીને ગયા હોય એમ લાગ્યું.
“ચાલો પ્રિયમભાઈ અમે નિકળીએ. તમને પણ ખૂબ મોડું થતું હશે.”
“સારું આકાશભાઈ. સાજા હોવ તો પણ ડૉક્ટરની ક્લિનિકમાં અવાય.” પ્રિયમના આ વાક્યથી જ વાતાવરણ વધારે લાગણીશીલ બની ગયું.
સાચે જ આ “સેવા” ક્લિનિક ફેમિલી ડૉક્ટરનું ફેમિલી ક્લિનિક લાગતું હતું.

ધૈર્યનું મોઢું તો અડધી કાઠી એ ટિંગાયેલા ધ્વજ જેવું હતું.

આત્યાં જ પાછળથી બૂમ સંભળાઈ.
“એય સ્માર્ટ બોય…લે આ તારી દવા તો લેતો જા..સોરી વાત વાતમાં હું તને આપવાનું જ ભૂલી ગયો.
પપ્પાના છેલ્લા શબ્દો આ જ હતા કે “મારા સ્માર્ટ બૉયને એની મનપસંદ ટિકડીઓ આપવાનું ન ભૂલતો.”

By:Maulik Nagar “Vichar”

અજ્ઞાતવાસ-૧૦-જિગીષા દિલીપ

ટીના સાથે સહજીવનનાં શપથ

 
મને હવે ચિમનભાઈએ રેસ સ્વીકારવાની(ઘોડા ખાવાની) છૂટ આપી દીધી હતી.જો કે મારા થકી કમાએલા પૈસાનો તેમનો એકાઉન્ટટ હિસાબ રાખતો પણ મને તો માત્ર પગાર જ મળતો.પણ મારું બીજા બુકીઓ સાથેનું દેવું ભરાતું જતું હતું ,એટલે હું ખુશ હતો.ચિમનભાઈ ને તો મારા રુપમાં જાણે સોનાનાં ઈંડા મૂકતી મુરઘી મળી ગઈ હતી. તે તો કોણ જાણે મને દિકરાથીએ વધીને પ્રેમ કરીને ખૂબ માન આપતા.મને આમને આમ તેમના ત્યાં ત્રણ ચાર મહિના થઈ ગયાં હતા.ભાઈ છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી તેમનાં ખૂબ પ્રશંસા પામેલ નાટક માટે ગુજરાતની ટૂર પર હતાં.બહેન અને રુખીબા પણ ભાઈનાં મોટા શો હોય ત્યારે અમદાવાદ અને આસપાસ ટ્રાવેલ કરી રહ્યાં હતાં.ઘરનાં બધાંનું ધ્યાન ભાઈનાં ધૂમ મચાવી રહેલ નાટક પર હતું.તે દિવસે મોટી રેસ સ્વીકારીને ચિમનભાઈના ખાતામાં મોટી રકમ મારા તરફથી આવી. રેસ સ્વીકારીને જે પૈસા મળ્યા,તે તો ચિમનભાઈએ પોતાની પાસે રાખ્યા,પણ ભેટ તરીકે મને પૈસાનું એક મોટું કવર આપી કીધું ,” જા ,દીકરા આજે પાર્ટી કર.”
 
મેં ચિમનભાઈને ત્યાંથી જ ધીમા દબાતા અવાજે ટીનાને ફોન કર્યો.તે જમવા અને ઊંઘવાનાં સમય સિવાય તેની ખાસ મિત્ર,તેનાં જ ફ્લોર પર,સામે બારણે રહેતી વ્યોમાનાં ત્યાંજ હોતી.વ્યોમાનાં પિતા એક્સીડન્ટમાં ગુજરી ગયેલા અને મમ્મી ખૂબ બીઝી ગાયનેકોલોજીસ્ટ હતાં. વ્યોમાને ભાઈબહેન હતાં નહીં એટલે ટીના લગભગ તેમનાં ઘેર જ રહેતી.ટીનાનાં પપ્પા ખૂબ શ્રીમંત મોટા વ્યાપારી હતાં.પણ સંકુચિત માનસ ધરાવતા હતા.ટીનાને વ્યોમાની સાથે બહાર જવા દેતા અને બંને બહેનપણીઓ એકબીજાની સાથે જ ભણતી અને રહેતી.ટીનાનાં પિતાને છોકરાઓ તેમનાં ઘેર આવે,કે રોજ ફોન કરે તેવું ,જરાપણ ગમતું નહીં.ધરમાં હીટલરની જેમ માત્ર તેમનું જ રાજ ચાલતું.પરતું વ્યોમા બાજુનાં જ ઘરમાં હતી અને તેનાં ઘરમાં કોઈ પુરષ હતો નહીં ,એટલે ટીના ત્યાં રહેતી તો તેમને કોઈ વાંધો નહોતો.બંને બહેનપણી ટીનાને ત્યાં પણ અવારનવાર તેના પપ્પા સાથે પણ જમતી અને બેસતી એટલે તેમને વ્યોમા તેમની દીકરી જેવીજ લાગતી.ચુલબુલી વ્યોમા અમારા ગૃપમાં જ હતી અને મારી પણ ખૂબ સારી મિત્ર હતી એટલે ટીનાને હું મળતો ત્યારે વ્યોમા પણ ઘણીવાર અમારી સાથે જ હોતી.અમે ફોન પર વાતો કરતાં ત્યારે વ્યોમાને ઘેર જ હું ટીનાને ફોન કરતો.
 
મેં વ્યોમને ઘેર જ ટીનાને ફોન કર્યો. તે મારાથી ખૂબ નારાજ હતી,પણ મેં તેને કહ્યું મારે તારું ખાસ કામ છે તારી સાથે અંગત વાત કરવી છે,મને પ્લીઝ એકવાર મળવા આવ.મેં ટીનાને હાજી અલીની બહાર જ્યુસ સેન્ટર પાસે ઊભા રહેવાનું કહ્યું.હું ટેક્સી કરીને ચિમનભાઈને ત્યાંથી સીધો પહોંચ્યો.હું રસ્તામાં વિચારતો હતો કે ટીના આવશે કે નહીં?પણ ટેકસી જ્યારે ટ્રાફીક લાઈટ પર ઊભી હતી ત્યાંજ મેં એને દૂરથી જ્યુસ સેન્ટર પાસે છત્રી લઈને ઊભેલી જોઈ.અનોખા આનંદ સાથે મારું મન નાચી ઊઠ્યું.હું ટેક્સીમાંથી ઉતરીને ઝીણાં વરસતાં વરસાદમાં ભાગીને ટીના પાસે પહોંચી ગયો.તેણે મને તેની સાથે છત્રીની અંદર લીધો.ટીના ચૂપચાપ હતી પણ તેનાં મૌનમાં અનેક ફરિયાદોનો સંવાદ હતો.અમે હાજીઅલીની અમારી કાયમી બેઠક તરફ ચાલવાનું શરુ કર્યું.
 
અમે હાજીઅલીની દરગાહની પાછળની પથ્થરની પાળી પર બેઠાં.ઉછાળા મારતા દરિયાનાં મોજાંનો અવાજ અમારી વચ્ચેનાં મૌનને તોડતો હતો.દરિયા પરથી વાતો ઠંડો પવન અમારા બંનેનાં ઊના ઉચ્છ્વાસને ઠંડા પાડવા કોશિશ કરી રહ્યો હતો.વરસાદનાં છાંટાં નહીં જેવાં પડી રહ્યાં હતાં.અમે છત્રી ઓઢીને જ એકબીજાની સાવ લગોલગ બેઠાં હતાં.ટીના હજુ શાંત જ હતી.મેં એનો હાથ મારાં હાથમાં લઈ સહેજ પંપાળ્યો અને એનાં પરાણે દબાવી રાખેલ આંસુંનો બંધ તૂટી ગયો.મેં એને શાંત રાખવા કોશિશ કરી.હું પણ તેને લાંબાં સમય પછી મળ્યો હતો એટલે મારી ભીતર પણ કેટલીય અનકહી ઊથલપાથલ ચાલી રહી હતી.હું એને બેહદ પ્રેમ કરતો હતો પણ માત્ર પ્રેમથી જીવન ચાલતું નથી એ વાસ્તવિકતા હું ટીનાને સમજાવવા માંગતો હતો.ટીનાને દુ:ખી જોઈને વાત ક્યાંથી શરુ કરવી તે હું વિચારી રહ્યો હતો.એક હાથથી છત્રી આડી કરી મેં એનાં ગાલ પરનાં આંસુંને પી લઈ ગાલ પર એક વહાલ ભર્યું ચુંબન કર્યું.ક્યાંય સુધી હું એને પીઠ પર મારો વહાલભર્યો હાથ પ્રસરાવી ,ધપધપાવતો રહ્યો અને તે રડમસ અવાજે તેનું માથું મારા ખભા પર ઢાળી કહી રહી હતી,કુલ…. તને કેવીરીતે સમજાવું કે તને જોયા વગર કે ફોન પર વાત કર્યા વગરનાં દિવસો કાઢવા મારે માટે કેટલાં મુશ્કેલ હતાં!
 
હાજીઅલી દરગાહની પાછળ અવરજવર નહીંવત હતી.દરિયો,વરસાદ,પવન અને આકાશનાં ભૂરા વાદળોને સાક્ષી બનાવી તેનો હાથ મારાં હાથમાં લઈ મેં ટીનાને કહ્યું,”હું આ પંચમહાભૂતોનાં આ ચાર અસ્તિત્વની સાક્ષી રાખી કહું છું,હું તને બેહદ પ્રેમ કરું છું.અગ્નિની સાક્ષીએ આપણે લગ્નનાં ફેરા લઈશું ત્યારે ફરીથી સહજીવનની શપથ લઈશ.પણ જો આપણે કાયમ જિંદગી સાથે વિતાવવી હોય તો મારે જીવનનિર્વાહ માટે પૈસા કમાવા વ્યવસાય કરવો જ પડશે.ભણવું પડશે.ભાઈ એક્ટર છે એટલે વારસામાં કોઈ ધંધો મળે તેમ છે નહીં.તારા પપ્પા પણ મને ભણતર વગર કે કેરીયર બનાવ્યા વગર તારી સાથે લગ્ન માટે હા પાડશે નહીં.એટલે હું અમેરિકામાં ભણવા જવા માંગતો હતો.”તેમ તેને સમજાવ્યું.મારો ટોફેલનો સ્કોર સરસ આવ્યો અને એડમીશન પણ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં મળી ગયું હતું ,પણ હું હજુ નાનો છું કહી બહેનોએ ગ્રેજ્યુએશન કરી આવવા કીધું અને હવે ટાઈમ જતો રહ્યો અને મારો સ્ટુડન્ટ વીઝા પતી ગયો,મારે વિદ્યાનગર જવું નથી તેમજ પૈસા માટે ઘોડાની રેસનો મોટો દાવ,તેમાં થયેલ મોટી હાર,અને મારું ઘરમાંથી ભાગીને અમદાવાદ જવું અને તેમાંથી બહાર નીકળવાની બધી વાત,તેમજ હાલ પપ્પાનાં મિત્રને ત્યાં નોકરી કરુ છું એવું પણ તેને મેં કીધું.પૈસા વગર ખાલી પ્રેમથી જીવન ચાલે નહીં,તે વાત ટીનાને મેં બરાબર સમજાવી.અમે ફરી મળવાનો વાયદો કરી વહાલથી છૂટાં પડ્યાં.
 
બીજે દિવસે સવારે ભાઈ અને બહેન અમદાવાદથી આવી ગયાં.મને તૈયાર થઈ બહાર નીકળતો જોઈ ભાઈએ પૂછ્યું,”ક્યાં જાય છે?”
મેં કહ્યું”,ચિમનભાઈ ને ત્યાં.”
ભાઈએ કહ્યું,” હજુ જાય છે?”
મેં કહ્યું,”હા કેમ?.”
ભાઈ કહે,”ચાલ હું પણ આજે તારી સાથે આવું છું.”
 
હું ને ભાઈ ચિમનભાઈને ત્યાં પહોંચ્યા.ચિમનભાઈએ તો ભાઈને ખૂબ માન આપીને બોલાવ્યા અને બેસાડ્યા.
ચિમનભાઈ તો ભાઈ પાસે મારાં વખાણ કરતાં થાકતાં નહોતા.ચિમનભાઈએ બધી મારાં ઘોડાજ્ઞાનની વાતો ભાઈ પાસે કરી.બુકીઓ સાથે મારાં હિસાબ પતી ગયાંની વાત પણ કરી અને મારાં હિસાબની વધેલી રકમ ભાઈને આપવાની વાત કરી. મારા હિસાબનો પૈસાનો આંકડો સાંભળી ભાઈ આશ્ચર્ય સાથે ઊભા થઈ ગયાં!!ભાઈએ કહ્યું ,”મારે એ પૈસા નહીં જોઈએ,તમે નકુલને જ આપી દો.”
 
ભાઈએ ચિમનભાઈ સાથે જે વાત કરી તેનાથી હું ઊભો થઈ ગયો.ભાઈએ ચિમનભાઈને કહ્યું”,આપનો ખૂબ ખૂબ આભાર કે તમે નકુલનાં બુકીઓનેા હિસાબ પતાવી દીધો.પરતું કાલથી નકુલ આપને ત્યાં નહીં આવે ,અમારે તો એને ભણવા અમેરિકા મોકલવાનો છે અને તેની બહેનોને શશીએ નકુલ અમેરિકા ભણવા જવા પૈસા કમાવવા રેસ રમ્યો,તે વાત કરી એટલે એ લોકો નાનાભાઈને ગમે તેમ કરી અમેરિકા બોલાવી લેવા માંગે છે અને તેના ગ્રીનકાર્ડ માટે એપ્લાય કરી દીધું છે.એટલે એ તો અમેરિકા જશે હવે.
 
ચિમનભાઈએ કહ્યું,” તમારે એને અમેરિકા મોકલવાની કોઈ જરુર નથી.તેનાં ઘોડાજ્ઞાન પરથી હું ચોક્કસ કહીશ કે તેણે અહીં રહી આ જ કામ કરવું જોઈએ.ભાઈ તેમની સાથે હાથ મિલાવી ,આભાર માનતાં ,હાથ જોડી,હસતાં હસતાં ઊભા થઈ ગયાં.ભાઈ રસ્તામાં મને કહે,”તારી માને કંઈ ખબર પડે નહીં કે તું બુકીનાં ત્યાં નોકરીએ રહ્યો છું,ધ્યાન રાખજે નહીં તો હું અને તું બંને ઘરની બહાર હોઈશું ! સમજ્યો.”ચિમનભાઈએ મારાં હિસાબનાં પૈસા ભાઈએ લેવાની ના પાડી,એટલે મોટું કવર મને એક સરસ બેગમાં ભેટની જેમ આપ્યું.
 
બે ત્રણ દિવસ પછી હું સાંજે બહારથી ઘેર આવ્યો તો બહેન ગુસ્સામાં રાતીચોળ અને ભાઈ તેને કંઈક સમજાવી રહ્યાં હતાં. મને જોઈને બહેન તાડુકી”,કોઈ ન મળ્યું ! તે ચિમનભાઈની દીકરી જોડે તેં ચક્કર ચલાવ્યું.”
“હું તો બાધાની જેમ બહેન સામે જોતો જ રહ્યો! ભાઈ કહે ,”હું તારી માને સમજાવું છું પણ તે માનતી જ નથી.”મેં પૂછ્યું ,”પણ થયું શું આ બધું,મને કોઈ કંઈ કહેશો?.”
 
ભાઈ કહે,” ચિમનભાઈ આવ્યા હતા અને કહેતાં હતાં,” નકુલ તો હવે મારો દિકરો છે,મેં તો તેનો ફોટો મારા બેડરૂમમાં લગાવી દીધો છે અને તેમની સ્વરૂપવાન દીકરી માટે તારું માંગું લઈને આવેલા અને હા પાડી દઈએ તો તને ડીગ્રી માટે તેમની ઓળખાણથી ડોનેશન આપી જયહિંદ કોલેજમાં એડમીશન પણ અપાવી દે અને પૈસા પણ ડોનેશનનાં તે ભરી દે તેમ કહેતા હતાં.”
 
હું તો આ સાંભળી સાવ આભો જ બની ગયો! અને મારાથી બોલાઈ ગયું”,બહેન !મને તો મારી ફ્રેન્ડ ટીના ગમે છે! ” અને બધાં એક બીજાની સામે આશ્ચર્ય સાથે જોઈ રહ્યાં!!!!
 
જિગીષા દિલીપ
 
 

 

અજ્ઞાતવાસ-૬

ન્યુમરોલોજીસ્ટની આગાહી
વિદ્યાનગરમાં હું મારી જાતને ભણવામાં અને રહેવામાં ગોઠવવાં પ્રયત્ન કરતો હતો,પણ સાઉથ મુંબઈની મારી જિંદગીને ભૂલી નહોતો શકતો.જેમના ત્યાં હું રહેતો હતો,તે ભાઈનાં મિત્ર મનુકાકા અને કાકી મને ખૂબ પ્રેમથી રાખતા.ભાઈનાં કઝીનની ફેક્ટરીમાં મને કોલેજ પછી એપ્રેન્ટીસ તરીકે જોબ ઓફર પણ કાકાએ કરી.હું ફેક્ટરી કોલેજ પછી રોજ જતો,પણ હજુ મારું મન વિદ્યાનગરમાં ગોઠતું નહોતું.એકલતામાં મૌન રહી હું હંમેશા મારી જાત સાથે જ વાતો કરતો રહેતો.ઘોડા અને રેસકોર્સ વગરનું જીવન મને સાવ નીરસ લાગતું.મારાં જીવનમાં જાણે એક સન્નાટો છવાઈ ગયો હતો.તેમજ ટીનએજનાં એ ઉન્માદભર્યા દિવસોમાં ટીનાને મળ્યા વગર હું દુ:ખ ભર્યા હીન્દી ગીતો –
“યે શામકી તન્હાઈયાં ઐસે મેં તેરા ગમ,
પત્તે કહીં,થડકે હવા આઈ તો ચૌંકેં હમ,
જેવા ગીતો સાંભળી દેવદાસ થઈને ફરતો અને મારી યુવાનીની વસંતમાં જાણે પાનખર આવી ગઈ હોય તેવું અનુભવતો.
. મનુકાકા અને કાકી ૬.૩૦ થી ૭.૩૦ ચાલવા જતાં.પછી મિત્રો સાથે ગાર્ડનમાં બેસીને લગભગ ૮.૦૦ વાગે ઘેર પાછા આવતા.ટીના અને મિત્રો કોલેજ પરનાં એસ.ટી.ડી. બુથ પરથી આ સમયે જ મારી સાથે વાત કરતાં.હું મારી ટેવ પ્રમાણે વહેલી સવારે પાંચ વાગે દોડીને છ વાગે ઘેર પાછો આવી જતો.આવીને યોગા કરતો.એ દિવસે અચાનક સવારે ૭.૩૦ વાગે યોગા સર રાજુભાઈનો ફોન આવ્યો.નકુલ,શું કરે છે વિદ્યાનગરમાં?” મેં કહ્યું કેમ સર આવું પૂછો છો?અહીં ભણવા આવ્યો છું તો ભણું છું. આમ પણ વિદ્યાનગરમાં કરવા જેવું બીજુ છે પણ શું?મેં પૂછ્યું,”તમે કેમ છો?ક્યાંથી આજે સવાર સવારમાં હું યાદ આવી ગયો?,”
યોગા સર રાજુભાઈ મારા ઘોડાજ્ઞાન અને એમની ન્યુમરોલોજીને ભેગી કરી મારી સાથે રેસમાં ઘણું કમાએલા,તેથી મારાં સર મટીને મિત્ર વધારે બની ગયા હતાં. તે યોગાસરની સાથે પ્રોફેશનલ ન્યુમરોલોજીસ્ટ પણ હતા.તેમણે કીધું,” નકુલ,એક અઠવાડિયાથી તારી કુંડળીના નંબરનો અભ્યાસ કરું છું ,તો તારા….સંપૂર્ણ યોગ વરસ પછી અમેરિકા બતાવે છે. સો ટકા,ભાઈ ,તું પાછો આવ અને અમેરિકાની તૈયારી કર.” હું મનોમન તો ખૂબ ખુશ થઈ ગયો. અને તેમની સાથે વાત કરતાં કરતાં જ ,’હાશ! હવે આ વિદ્યાનગર છૂટશે ,’ તેમ વિચારવા લાગ્યો.તેમની આ વાત જાણે મારે માટે નવી સવાર લઈને આવી અને આમ પણ મારે તો વિદ્યાનગર છોડવાનું બહાનું જ જોઈતું હતું અને હું કંઈપણ વિચાર્યા વગર મુંબઈ પાછો આવી ગયો.
હું વિદ્યાનગરથી પાછો ફર્યો અને બીજે જ દિવસે વહેલી સવારે રીશેલ્યુને મળવા પહોંચી ગયો.તે તો મને જોઈને ગાંડો થઈ ગયો હતો.તે ગોળ ગોળ ફરી ,બે પગે ઊંચો થઈ તેનો આનંદ વ્યક્ત કરતો હતો.તેનો ટ્રેઈનર પણ અમારી કેમેસ્ટ્રી જોઈ દંગ રહી ગયો હતો.અમે બંનેએ એકબીજાને ખૂબ વહાલ કર્યું.બંનેને જાણે લુંટાએલ ખજાનો પાછો મળી ગયો હતો. ડરબી જીત્યા પછી તે આગળ વધી ગયો હતો.ડરબીમાં ૨૪૦૦ મીટરની રેસ હતી,હવે રીશેલ્યુ ૨૮૦૦ મીટરની ‘સેન્ટ લેજર’રેસની તૈયારી કરતો હતો.એમાં મને મળીને તેનાંમાં નવું જોમ અને ઉત્સાહ દેખાતો હતો, તેથી તેનો ટ્રેઈનર અને જોકી બંને ખુશ હતાં.
મારાં મિત્રો પણ હું પાછો મુંબઈ આવી ગયો એટલે બહુજ ખુશ હતા.આવતાંની સાથે જ મારી ગાડીની ચાવી પરેશ ફેન્ટમે મને આપી અને કીધું,” લે ,ભાઈ તારી અમાનત સંભાળ,બાપા જોડે રોજ તારી આ ગાડી માટે જૂઠનાં ચક્કર ચલાવીને થાક્યો.”ટીના તો મને મળીને વળગીને એટલું રડી કે શાંત રાખતાં નાકે દમ આવ્યો.મેં કહ્યું”,ટીન્સ, હવે કેમ રડે છે? હવે તો હું અહીં આવી ગયો છું બાબા!”
મુંબઈ પાછો ત્રણ મહિના પછી પાછો આવ્યો હતો એટલે ઘરનાં પણ બધાં મને જોઈને ખૂબ ખુશ હતાં.ઘરનાં તો સમજતાં હતા કે હું તેમને મળવા આવ્યો છું.એ લોકોને ક્યાં ખબર હતી કે હું તો કાયમ માટે આવી ગયો છું.રુખીબા તો રાજીનાં રેડ થઈ ગયાં હતા.
બીજે દિવસે યોગા સર રાજુભાઈ ,મને ન્યુ મરીનલાઈન્સનાં બિલ્ડીગમાં આવેલ U.S.I.S.ની ઓફીસમાં લઈ ગયા. ૭૩ -૭૪ માં અમેરિકા ભણવા જવા વિદ્યાર્થીઓની એટલી ભીડ નહોતી.ત્યાં ઓફીસમાં ઈન ચાર્જ મિસ ડીસોઝા હતાં.મેં તેમને કહ્યું,”મારાં S.S.C માં ૬૯.૫% છે.મને ડોક્ટર થવું નહોતું પણ મમ્મીની ઇચ્છાવશ મેં સાયન્સમાં એડમીશન લીધું.ઈન્ટર સાયન્સમાં ફેલ થયો છું ,પણ મારે હવે કોમર્સમાં આગળ ભણવા અમેરિકા જવું છે,તો હું જઈ શકું? તો એમણે કહ્યું,” હા,બેટા,જો તું મહેનત કરીને ટોફેલમાં સરસ સ્કોર લાવે તો S.S.C.નાં તારા રીઝલ્ટ અને ટોફેલનાં સારા સ્કોર પર હું તને સારી કોલેજમાં એડમીશન અપાવી શકું. પરતું તારે ટોફેલ માટે ખૂબ મહેનત કરવી પડશે.હું આઠમાં ધોરણ સુધી ગુજરાતી મિડીયમમાં ફેલોશીપ સ્કુલમાં ભણ્યો હતો.ઘરમાં પણ ગુજરાતી વાતાવરણ એટલે મારું અંગ્રેજી ભાષા પર એટલું પ્રભુત્વ હતું નહીં.મેં નક્કી કરી નાંખ્યું કે ગમે તે થાય,મારે ટોફેલનો સ્કોર સરસ લાવવો જ પડશે તો જ ભાઈ (પપ્પા) બહેન (મમ્મી) મને અમેરિકા મોકલવા તૈયાર થશે.
મેં ટોફેલની તૈયારી શરુ કરી. એક દિવસ હિંમત એકઠી કરી બહેનને સમજાવીને કહ્યું ,”મને વિદ્યાનગર જરાપણ ગમતું નથી અને મારે અમેરિકા ભણવા જવું છે અને હું ટોફેલની તૈયારી કરવા માંગું છું તેમજ મિસ ડીસોઝા સાથે થયેલ વાતચીત અંગે પણ જણાવ્યું.
મારા માતા-પિતા શાંત રહ્યા.મને ભાઈ તો હા પાડશે તેવી ખાત્રી હતી ,પણ બહેન પણ કંઈ બોલી નહીં.કદાચ તેને મારી ભણવાની હોંશ ગમી હશે!!
મેં મારો પૂરતો સમય ટોફેલની તૈયારી માટે મિસ ડીસોઝાની મરીન લાઈન્સની ઓફીસમાં આપવા માંડ્યો.ત્યાં બધી અમેરિકાની યુનિવર્સિટીનાં કેટલોગ્સ,,ફોર્મ્સ,Linguaphone records for english pronunciation & listning practice વિગેરે હતું. મને મિસ ડીસોઝા આ linguaphone record મૂકી આપતા અને હું તે સાંભળતો.ત્યાં બેસીને રોજ એક ઈંગ્લીંશ પીક્ચર પણ જોતો. હું ટોફેલમાં highest score મેળવવા ખૂબ મહેનત કરવા લાગ્યો.ભાઈ અને બહેન પણ મને ભણતો જોઈ ખૂબ ખુશ થવાં લાગ્યા.
મારે બધી યુનિવર્સિટીમાં ડોલરમાં એપ્લીકેશન કરવા,મિસ ડીસોઝાએ મને ખૂબ મદદ કરી હતી એટલે તેમને આપવા,તેમજ મારા ગ્રીન કાર્ડની એપ્લીકેશન કરવા પૈસાની જરુર હતી.મારી મોટી બહેન નીના ત્રણ વર્ષ પહેલાં અને નાની બહેન હર્ષા એક વર્ષ પહેલાં સીટીઝન ગુજરાતીને પરણીને અમેરિકા ગઈ હતી.
રીશેલ્યુની ‘સેન્ટ લેજર રેસ’માં જીતી મેં આ બધાં પેમેન્ટ કરવા પૈસા ભેગા કરવા માંડ્યાં.મેં બહેનને (મમ્મીને)મારી બહેનોને પત્ર લખી, મારા અમેરિકા ભણવા આવવા અંગે અને મારું ગ્રીનકાર્ડ એપ્લાય કરવા માટે પેપર્સ મોકલવા અંગે વાત કરવાનું કીધું.ત્યારે ગ્રીનકાર્ડ એપ્લાય કર્યા પછી ત્રણ ચાર મહિનામાં મળી જતું.નીના અને હર્ષાએ મમ્મીનાં પત્રનાં જવાબમાં કીધું “ નકુલ હજુ અમેરિકા આવવા માટે થોડો નાનો છે,બહુ લાડમાં ઉછેરેલો છે અને મેચ્યોર નથી તો તેને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન માટે મોકલો તો સારું.અમેરિકામાં ગ્રેજ્યુએટ થવા ઈન્ડીયાનાં દસલાખ રુપિયા થાય તે પણ મોટી રકમ છે.તો ત્રણ ચાર વર્ષ પછી આવે તો તે થોડો મેચ્યોર થઈ ગયો હોય.બહેનોનાં પત્રોનો જવાબ વાંચી બહેને મારા ખભા પર હાથ રાખતા કહ્યું,”બેટા,તારે ગ્રેજ્યુએટ તો અહીં જ થવું પડશે.”
પત્રનાં જવાબથી હું નિરાશ થઈ ગયો.મેં મારી ટોફેલની બુક બંધ કરી નાંખી અને હું મનમાં જ બબડ્યો” ઓહ નો !ફરી વિદ્યાનગર???”
જિગીષા દિલીપ

મિત્રો તમે ન જોયેલા અને ન સાંભળેલા પ્રકરણ અહી મેળવી શકોશો . https://shabdonusarjan.wordpress.com/?s=%E0%AA%85%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%9E%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%B8&submit=Search

અનુભવની અભિવ્યક્તિ પ્રકરણ -૨ લેખિકા અને પ્રસ્તુતિ -કુમુદબેન પરીખ

સીડી નું  બીજું પગથિયું 

  “ ઢોલ ઢબુક્યા ને વર વહુના હાથ મળ્યા.”

આ સાંભળતા જ તમારી નજર સમક્ષ એક શણગારેલો મંડપ અંદર ગાદી તકિયા પર સાજન માજન બેઠું હોય ધીમે સુરે શરણાઈના સૂર વહેતો હોય અને ઢોલની ધીમી થાપટ, સ્ત્રીઓ હસી-હસીને લગ્નગીતો અને ફટાણા ગાતી નજર સમક્ષ આવે.

     ત્યાં ગોર મહારાજ એમના બુલંદ અવાજથી સમય વર્તે સાવધાન કન્યા પધરાવો સાવધાન આદેશ આપી રહ્યા હોય અને તે જ વખતે મામા નવવધૂનો મેદી ભર્યો ચુડીઓથી શોભતો  હાથ  પકડી મંડપ માં પ્રવેશ કરતા  નજર સમક્ષ આવ્યા વિના રહે નહીં.  આવા દ્રશ્ય કુવારી છોકરીઓ જોતી ત્યારે અચૂક કલ્પના કરતી એક દિવસ મારા લગ્ન પણ આ રીતે થશે એમાં હું પણ બાકાત નહોતી.  નાનપણમાં લગ્ન સમારંભમાં જવાનું થતું અને નવવધૂને જોઇને વિચારતી એક દિવસ મારા લગ્ન પણ આવા ધામધૂમથી થશે .

વર્ષો વીતતા ગયા મારી સગાઈ થઈ ગઈ અને મારા મંગેતર અમેરિકા ભણવા પહોંચી ગયા. બીજા  ચારેક વરસ વીતી ગયા. મારા મન્ગેતરે  નક્કી કર્યું કે મને અમેરિકા બોલાવી ને અમેરિકામાં લગ્ન કરવા કારણ પણ  યોગ્ય હતું .  ઇન્ડિયા આવવાનો ખોટો ખર્ચો અને સ્ટુડન્ટ વિઝા પર ગયા પછી પાછા આવવા ના મળે તો પ્રોબ્લેમ થાય અને મારા ઇન્ડિયામાં પરણવાના સ્વપ્નો નો  અંત આવ્યો.

થોડા જ ટાઈમ માં વિઝિટર વિઝા પર હું અમેરિકા આવી 20 દિવસ પછીની લગ્નની તારીખ નક્કી થઈ લગ્ન સ્થળ નક્કી થયું બધું જ મારા મંગેતર ના પરિશ્રમથી થઈ ગયું મારે તો લગ્ન કરવા જ બેસવાનું હતું અને ના— બેસવાનું નહીં ઉભા ઉભાજ લગ્ન કરવાના હતા.

શુભ દિવસની આગલી રાત્રે ના મહેંદી મુકાઈ ના પીઠી ચોળાઈ  હા મારા મંગેતરના  મિત્રની પત્નીએ બે ફૂલના હાર  અને મારા અંબોડા માટે ગજરો તૈયાર કરી રાખેલો.   સવારે વહેલી ઉઠી સાડી શણગાર અને હેર સ્ટાઈલ જાતે જ કરવી પડી. અને ફ્રેન્ડની કારમાં લગ્નસ્થળે પહોંચી ગયા.  એનું નામ હતું સેલ્ફ રિઅલિઝારેસન સેન્ટર ટૂંકમાં એસ આર  એફ,  એ સમયે ન્હોતાં મંદિરો કે પંડિતો મોટા ભાગના પરણીને અમેરિકા આવતા અથવા પરણવા પાછા દેશમાં જતા. મારા લગ્નપહેલા  બે  ત્રણે જ અમેરિકામાં  આ રીતે લગ્ન કરેલા.નાની  પણ સુંદર જગ્યા હતી.   સુંદર બગીચામાંથી અમે નાના હોલમાં પ્રવેશ્યા. ૩૫ જેટલા મિત્રો બેન્ચ  પર બેઠા હતા. એ હતું અમારૂ સાજન.ત્યાં  નહોંતી  શરણાઈ ઢોલ ની થાપટ અને મામાના હાથે પ્રવેશતી નવવધુ.

  અમે બંને બતાવેલા સ્થળે ઉભા રહ્યા એક ગોરો પ્રિસ્ટ  ભગવા ધોતી જભા અને ખેસમાં  અમારી સામે ઊભો રહ્યો.  ટૂંકમાં બધા મિત્રો અને અમને આવકાર આપી વિધિ શરૂ કરી. વિધિમાં અમે  એકબીજાને ગુલાબનું ફૂલ આપ્યું., સપ્તપદી ની જેમ અમેરિકન વચનો આપ્યા અને ,  એકબીજાના ગળામાં હાર પહેરાવ્યા અને રૂમની વચ્ચે એક નાના ટેબલ પર ફાયર પીટમાં  અગ્નિદેવને  આમંત્ર્યા હતા એની સાક્ષીએ ચાર ફેરા ફરી ઇન્ડિયન અમેરિકન વિધિ પૂર્ણ કરી. છેલ્લે મિત્રોની  તાલીઓથી  પતિ પત્ની નો એવોર્ડ લઇ લીધો આ હતી  અમારી લગ્ન વિધિ.

હવે આવેલા મહેમાનોને જમાડવા વગર તો ઘરે ન મોકલાય એટલે બીજા એક ચર્ચમાં પેટીઓમા  થોડા  ખુરશી ટેબલ મુકેલા હતા.  મહેમાનોને સેન્ડવીચ પોટેટો ચિપ્સ પીણામાં પંચ  અને ડિઝર્ટમાં કેક થી સંતોષ્યા .લગ્નના ખર્ચ કરતા ગિફ્ટોના ઢગલા  લઈ અમારા નવા અપાર્ટમેન્ટમાં પહોંચ્યા.  ત્યાં કોઈ અમને આવકારનારુ  કે પોંખનારું  નહોતું.  એટલે જાતે જ પ્રવેશ કરી અમારા લગ્નજીવન નો શુભારંભ  કર્યો.  આ હતી ૧૯૬૪ની લગ્ન વિધિ.

વર્ષો વીતતા ગયા મન હંમેશા ગુનાહિત રહેતું  કે મારા મિત્રોને લગ્નમાં સેન્ડવીચ નું લંચ ખવડાવ્યુ  એટલે 40 વર્ષની મારી લગ્ન તિથિ એ મારા બધા જ અરમાનો મહેંદી હેર સ્ટાઈલ લગ્ન ગીતો અને અમારા મિત્રો ને સુંદર જમણ  જમાડવાનો મ્હેં સંતોષ માન્યો .આમ હું બીજું સીડીનું પગથીયું ચડી ગઈ.

પ્રકરણ-૨- અનુભવની અભિવ્યક્તિ-કુમુદ પરીખ 

સીડીનું પહેલું પગથિયું
જેમ નાનો બાળક સીડીને જોવે ત્યારે સિડી  કેટલી લાંબી લાગે એ રીતે જ અમેરિકા નો પ્રવેશ મને લાંબી  સીડી જેવો લાગ્યો આજે હું તમને અમેરિકામાં પ્રવેશના પહેલા અનુભવની વાત કરીશ.
     એરપોર્ટ પરથી ઘરે જતાં જ મારા મંગેતરે  મારી ઓળખાણ એમના મિત્ર સાથે કરાવતા કહ્યું, કુમુદ આ બંને મારા ફ્રેન્ડ, જ્હોન  અને સૂઝી. આપણા લગ્ન હજુ વીસ દિવસ પછી છે. હમણાં એમના ઘરે રહેશું લગ્ન પછી આપણે આપણા નવા અપાર્ટમેન્ટમાં રહેવા જવાના છીએ. અત્યારે તો હું ખૂબ નાના એપાર્ટમેન્ટમાં માં રહું છું એટલે જ્હોન અને સુઝીનો ખૂબ જ આગ્રહ છે કે તું  તેમના આલિશાન ઘર માં લગ્ન સુધી રહે, ત્યાં તને સારી સગવડ રહેશે, બરાબરને?
      હું શું બોલું?  મનમાં તો થયું કે અત્યારે મારે આલિશાન ઘરની જરૂર નહીં પણ ઘર જેવા ગુજરાતી  વાતાવરણની જરૂર છે. મારા ઘરની અને મારી સાથે પરિવારની જેમ કોઈ વાતો કરે કે  મારી વાતો સાંભળે અને આશ્વાસનના બે શબ્દો બોલી કહે કે  ચિંતા નહીં કરતી,બધું સરસ ગોઠવાઈ જશે. જેના ઘરમાં રહેવાની છું  તેમના અને મારા વચ્ચે શું સામ્ય છે? જેની સાથે હું સહજ વાત પણ ન કરી શકું આલિશાન  મકાન તો મને સોનાના પિંજર જેવું લાગશે.
 
     જોકે જ્હોન  અને સુઝી  ખૂબ જ પ્રેમાળ હતા મારો રૂમ ખુબજ  સરસ શણગારેલો હતો તેમને ખબર હતી કે હું વેજિટેરિયન છું. એટલે પહેલે જ દિવસે ચીઝ પિઝા મંગાવેલો જિંદગીમાં પીઝાનું  નામ પણ સાંભળ્યું નહોતું. તેમાં પણ ચીઝના તાંતણા જોઈને જ મને ચીતરી ચડી ગઈ. પરાણે બે કટકા ખાધા. 
    એક-બે દિવસ તો મારા મંગેતરે રજા લીધેલી એટલે ફરવા હરવામાં ક્યાં ટાઈમ પસાર થઈ ગયો તે ખબર પણ ના પડી. વિકિડેઝ  શરૂ થતાં મારા પતિને નોકરી પર જવું પડતું.  ઘરમાં હું એકલી કઁટાળી ના જાઉં એટલે મારી રૂમમાં એક ટેપ રેકોર્ડર અને હિન્દી ગાયનોની ટેપ મુકેલી અને  ટેપ રેકોર્ડર કેવી રીતે વાપરવું તે પણ શીખવાડી દીધેલું.  
   Time change ના લીધે ઘણીવાર મને મોડી રાત સુધી ઊંઘ  આવતી  નહીં. પણ સવારે વહેલી ઉઠી જવાની  ટેવ ના લીધે વહેલી ઊઠી જતી.જીવન જાણે ગોઠવાતું નહોતું.
    જ્હોન સવારે   8:00 વાગે ઓફિસ જતા પહેલા, મને જોતા જ ગુડ મોર્નિંગ અને બીજું ઘણું ઘણું બોલી નાખતો પણ મને તો ગુડ મોર્નિંગ સિવાય બીજું શું બોલી ગયો તે ખબર પણ ના પડતી. આમ મારું કન્વર્સેશન સવારે શરૂ થતું .સૂઝી  મોડી મોડી ઊઠતી રાત્રે બધા જ પડદા સુઝી  બંધ કરી દેતી. ઈન્ડિયાની ટેવ  પ્રમાણે સવારે આખા ઘરમાં હવા-ઉજાસ મને ગમતો. બારી-બારણા ખુલ્લાં કરવાની ટેવ પણ હતી. કોઈના ઘરમાં સંમતિ વગર કેવી રીતે પડદા ખોલાય? બહારનો ઉજાસ  જોવા ધીમે રહી હાથથી  પડદા ને થોડો ખસેડીને બહાર  જોયા કરતી.
    
    સૂઝી હતી ઇટાલિયન એટલે એને ભૂખ લાગે ત્યારે બ્રેડ સાથે કોફી પીધા કરતી મને પણ આપતી.પણ એની એક બહુ જ ખરાબ ટેવ સ્મોકિંગ કરવાની તે મને ખૂબ જ સતાવતી એ હંમેશા મારી સાથે બેસી વાતો કરવાનો પ્રયત્ન કરતી. મોટી બહેનની જેમ પ્રેમ દર્શાવવા નો પ્રયત્ન કરતી આમ થોડા વખતમાં જ ભાંગ્યું તુટ્યું  ઇંગલિશ મને સમજણ પડવા લાગી. એક દિવસ તો એણે બ્રેડ પર જામ લગાવીને ટ્રાય કરવાનું કહ્યું તે દિવસથી જામ મારો ફેવરિટ થઈ ગયો આમ મારા દિવસો પસાર થતા હતા.
    વિકેન્ડ આવતા જ મારા મંગેતરએ કહ્યું ચાલ આજે આપણે મારા મિત્રના ત્યાં જઈએ આપણે ત્યાં જમવાના છીએ. મને લાગ્યું આ પાછા મને બીજા અમેરિકન ને ત્યાં લઈ જશે પણ મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે આ તો આપણા ગુજરાતી ભાઈ નીકળ્યા. કોઈ તરસ્યાને  પાણીની વીરડી દેખાય ને જેટલો આનંદ થાય તેવો  મને થયો, આ આનંદની લહેર, તે તો કોઈ તરસ્યું માણસ જ જાણી શકે. ગુજરાતીમાં બધા સાથે વાતો કરવાની ખુબ મજા પડી,ખીચડી શાક નું જમણ તો મારા માટે પાંચ પકવાન  જેવું હતું અને જ્યારે ફ્રેન્ડના  પત્નીએ કહ્યું કે અમે તો તારા પતિને ખૂબ જ આગ્રહ કરેલો  કે લગ્ન પહેલાના દિવસો તું અમારી સાથે રહે તને  વધારે અમારે ત્યાં ગમશે.  આજે પણ મને ખબર નથી પડતી કે કયા આશયથી અમેરિકન મિત્રને ત્યાં મારા પતિએ મને રાખવાનું  વિચાર્યું. કદાચ અમેરિકન કલ્ચર હું જલ્દી શીખીશ એ આશય હોઈ શકે.
    અમેરિકામાં પ્રવેશ  પછીનો અમેરિકન ફેમિલી સાથે રહેવા નો મારો પહેલો અનુભવ, સૂઝી અને જ્હોનની  ફ્રેન્ડશીપ, એક ફેમિલી જેવો અહેસાસ મેં  વર્ષો સુધી અનુભવ્યો. આજે તો એ બંને આ દુનિયામાં નથી પણ મારા તેમને કોટી કોટી વંદન. આમ અનુભવથી આ  મારુ પહેલું  સીડીનું પગથિયું હું ચડતા શીખી ગઈ.
-કુમુદ પરીખ 

Bethak-સ્પંદન -ચિંતન શ્રેણી-રીટા જાની -મણકો -૪


પ્રસન્નતા ફૂટી પર્ણે પર્ણે..
ધરતી તરણું બની પ્રગટે..
કોકિલ કંઠે કલરવ ગુંજે…
સ્મિત ફૂલ બની મહેકે…
મન ભરીને મંજરી મહોરે..
વાસંતી વૈભવ  છલકે..
 પ્રકૃતિ પ્રેમની આ ઝલકે
કોનું મનડું ન મલકે?
આજે પાનખરના અસ્તિત્વને પડકાર છે. કારણ આજની હવામાં વસંતનો અણસાર છે. બરફથી આચ્છાદિત શીત ધરતીને પણ આજે ઉષ્માનું આલિંગન મળ્યું છે. ધરતીના હૈયાની ભીનાશ આજે ક્યાંક મખમલી લીલા ઘાસના હૈયામાં ધબકે છે. પ્રકૃતિનો સ્પર્શ કદાચ ફૂલોના ગાલ પર મુલાયમતાની રંગોળી રચવા આતુર છે. ફૂલોની મહેક ધરતીનું સ્મિત બનીને આવી છે. પંખીઓનું ગીત આજે કાનનું સંગીત છે. આ છે ઋતુરાજ વસંતના આગમનનો દોરદમામ. કાળજાની કોરે, હૈયાના શોરે, જામે છે અદભૂત સંગીત. આવો, આજે આપણે પણ ગાઈએ વસંતનું ગીત. આ છે ઝરણાનું કલકલ ગીત, આ છે હવાઓનું સંગીત.
પણ…વસંતના વાયરાના સથવારે, મનમાં સર્જાય છે, વિચારોના વમળ…આજે ભમરાનો મધુર ગુંજારવ છે. પણ, કેમ મૂરઝાય છે માનવમનનું કમળ?  વિકાસની વાતો વચ્ચે વ્યસ્ત માનવ સુવિધા પામે છે, પણ સુખ ગુમાવે છે. આ સુખ એટલે જીવનનું સંગીત. આ સુખ એટલે વસંતનું ગીત. આ સુખ એટલે પુષ્પનો પમરાટ. આ પુષ્પનો પમરાટ, આ મહેક, આપણે માણીએ તો જ જીવનનો અર્થ, બાકી જીવન રહેશે વ્યર્થ. જેમ દરેક સૂર્યનો ઉદય એ રાત્રિના અંધકાર પર આશાના સૂર્યનું કિરણ છે, તેમ વસંતનું દરેક ગીત પાનખરના પરાજય અને વસંતના વિજયની રણહાક છે. ગમે તેવા કપરા સંજોગો આ વિજયયાત્રાને રોકી શકતા નથી. વર્ષ કદાચ ગમે તે હોય..2019, 2020  કે 2021… સુખ કે સફળતા કેલેન્ડરના પાનાં વચ્ચે કેદ નથી. તેનો સંદેશ એટલે વાસંતી વાયરા. વર્ષો એ તો સમયયાત્રાની પહેચાનના અંકો છે, નહીં કે સમય. સમય તો સમાયો છે રાત અને દિનમાં, ઉદય અને અસ્તમાં…. પછી તે સૂર્ય હોય કે માનવી. સમય અનંત છે. પરંતુ જીવન નહીં. ચાલો સમયને માણી લઈએ..આ ક્ષણ, આ પ્રકૃતિને માણી લઈએ, આ વસંતને વધાવી લઈએ.
પણ, વસંત શું છે? વસંત છે કુદરતનો માનવને પોકાર. માનવ આજે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની હરણફાળ ભરી રહ્યો છે. આ હરણફાળ કંઈ એક દિવસનું પરિણામ નથી.  જ્યારથી માનવ સુસંસ્કૃત થયો ત્યારથી સફળતાની આ સીડીનું આરોહણ કરતો રહ્યો છે. આ સફળતા તેણે કુદરતી સાધનોનું દોહન કરીને મેળવી છે. પરંતુ જ્યારથી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિના પગરણ મંડાયા ત્યારથી ઝડપ વધતી ચાલી. કુદરતી સંપત્તિનું દોહન એ જાણે કે માનવનો એકાધિકાર હોય તેમ હવે તો કુદરતી સંપત્તિનું શોષણ થઈ રહ્યું છે. આજે વાયુનું પ્રદૂષણ કહો કે પાણીનું એ માનવીના અવિચારી આચરણનું પરિણામ છે. જે મહાસાગર મોતીઓથી ઉભરાય ત્યાં હવે પ્લાસ્ટિકનું વન અનુભવાય છે. સદીઓથી શીતળતાનો અનુભવ કરતા ધ્રુવ પ્રદેશો, બરફના પહાડો કે હિમનદીઓ જાણે કે અસ્તિત્વનો સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. મંગળયાત્રા એ અત્યારે માનવીની સિદ્ધિની ગાથા છે. પણ ઈચ્છીએ કે એ આપણી પૃથ્વી માટેની વિદાયનું કારણ ન બની જાય. આવી નિરાશામાં સપડાયેલો માનવી ક્યારેક આશાનું કિરણ શોધે છે. આ આશાનું કિરણ તેને કદાચ વસંતના વિજય સંદેશમાં મળે છે. દર વર્ષે કુદરત તેને reminder આપે છે અને કહે છે કે આ સુંદર સૃષ્ટિનો આવિર્ભાવ કર. કુદરતની આ ભાષાનું સંગીત, આ ઊર્મિ ગીત અનુભવાય છે પાંદડે પાંદડે અને પુષ્પે પુષ્પે.  પ્રકૃતિનો આ સંદેશ માત્ર વનસ્પતિ જ આપે છે તેવું નથી. કદાચ આંબાની ડાળે ઝૂલતા કોકિલ કંઠમાંથી ગુંજતું ગીત પણ આ જ કહે છે. હે માનવ, આ પ્રકૃતિ તું માણી લે, જીવનને સજાવી લે, દુર્લભ છે આ માનવ જન્મ તેને સાર્થક કરી લે. આવા સંદેશનો વાહક છે આ વસંત વૈભવ. આવો આ વસંત વૈભવને જાણીએ, માણીએ અને જીવન સંગીતનો ઝંકાર સાંભળી લઈએ.
પરંતુ, લાગે છે કે વસંતનો વૈભવ આઇસીયુમાં છે. ક્યાં છે આશાનું કિરણ? આશાનું કિરણ છે માનવીની સંવેદનશીલતામાં. પણ સંવેદનશીલ માનવીઓ છે ખરા? ધરતી કહેવાય છે બહુરત્ના વસુંધરા. આવા માનવરત્નો આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે – ઉદાહરણ તરીકે બે જ નામો બસ થશે – 2021માં જેમને પ્રતિષ્ઠિત પદ્મશ્રી સન્માનથી નવાજવામાં આવ્યા  તે પદ્મશ્રી તુલસી ગૌડા અને પદ્મશ્રી સુંડારામ વર્મા. કર્ણાટકના અંકોલા તાલુકાના હોનાલી ગામમાં રહેતા 72 વર્ષના તુલસી ગૌડાનો જન્મ એકદમ પછાત એવી  જનજાતિમાં થયો હતો. 2 વર્ષની બાળવયે પિતા અને યુવાન વયે પતિને ગુમાવ્યા. તેઓ કોઈ પ્રકારનું પરંપરાગત શિક્ષણ ન હોવા છતાં વૃક્ષો, બીજ અને વનસ્પતિનું અસાધારણ જ્ઞાન ધરાવે છે.  તેમણે 30000થી વધુ વૃક્ષોની રોપણી અને ઉછેર કરી પર્યાવરણ જાળવણીને પોતાનું જીવનકાર્ય બનાવ્યું.  તો રાજસ્થાનની મરુભૂમિને હરિયાળી બનાવવા જેમણે પોતાનું જીવન સમર્પી દીધું અને એ માટે ત્રણ ત્રણ વાર સરકારી નોકરી ઠુકરાવી એ છે ખેડૂત શ્રી.સૂંડારામ વર્મા. તેમણે માત્ર એક લીટર પાણીથી વૃક્ષ ઉછેરી શકાય તે સિદ્ધ કરી બતાવ્યું. અત્યાર સુધીમાં તેમણે 50000થી વધુ વૃક્ષો વાવ્યા છે અને દોઢ લાખ છોડની નર્સરી બનાવી છે.  જો આ જ સંવેદન, આ જ સ્પંદન, આ જ ધબકાર દરેક દિલમાં ઊઠે તો વસંતનું વરદાન ચિરંજીવ છે…વાસંતી વૈભવ ચિરંજીવ છે ..
રીટા જાની

મિત્રો વાંચવાનો સમય ન હોય તો આ વિડીયો સાંભળ જો 

૨-અજ્ઞાતવાસ-જિગીષા દિલીપ

મારો રેસકોર્સ પ્રવેશ
એ સમય હતો ૧૯૭૩નો,મેં S.S.C.મેટ્રીકની પરિક્ષા આપી હતી. મેટ્રીકની પરિક્ષા પછીનું લાંબું ત્રણ મહિનાનું વેકેશન હતું.હું શરીરે સાવ દૂબળો અને કમર પતલી છોકરી જેવી ,ઊંચાઈ ૫.૧૦“ઈંચ ,અને ખાવામાં સાવ નબળો અને રુખીબાએ બગાડેલો.હું ખૂબ પાતળો હતો ,એટલે મારું શરીર સોષ્ઠવ જરા મજબૂત થાય માટે ગ્રાન્ટ રોડ પર આવેલ ,ઈરાનીનાં જીમમાં વહેલી સવારે મને કસરત કરવા મોકલવાનું મમ્મી-પપ્પાએ નક્કી કર્યુ. હું મમ્મીને બહેન કહેતો હતો.બહેને કીધું ,’નકુલ કાલે સવારે તારે પાંચ વાગે ઈરાનીને ત્યાં જીમમાં પહોંચી જવાનું છે.હું તને ૪.૩૦ વાગે ઉઠાડી દઈશ.મેં મિસ્ટર હિંદ ,જીમનાં માલિક સાથે વાત કરી લીધી છે.’બહેનની ઇચ્છાથી મેં પરાણે જીમમાં જવાનું ચાલુ કર્યું.
સ્વભાવે આળસુ મને મિસ્ટર હિંદનાં જીમમાં જરાપણ મઝા ન આવે.ઈરાનીને ત્યાં જીમમાં ચાર પાંચ કૂતરા અને પાંચ છ પાળેલી બિલાડીઓ હતી.તેની પી અને છી ની વાસ મારાં નાકમાં ભરાઈ જતી.મિસ્ટર હિંદ ,અખાડાનાં માલિક,શરીરે દારાસિંગ જેવા અને ૭૦ થી ૮૦ કીલો વજન રમત રમતમાં ઉપાડી કસરત કરતા. હું પાંચ,દસ કિલો વજન પણ માંડ માંડ ઊંચકી શકતો.મારી સાથે કસરત કરતાં છ સાત રુષ્ટપુષ્ટ કસાયેલા શરીરવાળા ઈરાની છોકરાઓ મને જોઈને મારી ઠઠ્ઠા મશ્કરી કરતા. મિ.હિન્દ મને કહેતા ”દીકરા,તારું કંઈ નહીં થાય! ચીકન ખા,અંડા ખા,મટન ખા ,યે દાલભાત સે તેરા કુછ નહીં હોનેવાલા સમઝા.” જે મને ગમતું નહી.મને કસરતમાં જરાય રસ પડતો નહીં ,એમાં વહેલી સવારે બસ મળતી નહીં અને ચાલીને જવું પડતું તે વધારાનું.મેં બહેનને ના પાડી કે મને જીમમાં મઝા નથી આવતી ,પણ બહેને મારું કંઈ સાંભળ્યું નહીં અને કીધું “કસરત તો શરીર બનાવવા કરવી જ પડશે.”
હું રોજ મારાં સૂરજ -કિરણ એપાર્ટમેન્ટ બ્રીચકેન્ડીથી નીકળી તારદેવ થઈ હાજીઅલી ચાલતો વહેલી સવારે નીકળતો, ત્યારે ભાયખલ્લાનાં તબેલામાં રહેતાં ઘોડા સવારે લાઈન સર તારદેવ થઈને જ હાજી અલી થઈ રેસકોર્સ ચાલતા જતાં.એ જમાનામાં રેસકોર્સ પર તબેલા હતાં નહીં.એટલે રેસનાં ઘોડાનાં તબેલા ભાયખલ્લા રાખવામાં આવતાં. મને રેસ માટે તૈયાર કરેલા રુષ્ટપુષ્ટ, સાફસુથરા, પાણીદાર ઘોડા બહુજ આકર્ષતા.ઘોડા સાથે જાણે મારે જનમ જનમનો નાતો હતો.એક દિવસ જીમ જવાને બદલે હું ઘોડાની પાછળ પાછળ તેમને ફોલો કરતો તેમની સાથે વાતો કરતો તારદેવથી રેસકોર્સ ચાલતો ચાલતો જતો હતો. મને ઘોડાની બોડીલેંગ્વેજ પરથી તેમની બધી વાત સમજાઈ જતી.હું ઘોડા સાથે ચાલતો અને તેને પંપાળી, તેના કાનમાં કંઈ કહેતો. આમ ઘોડા સાથે વાતચીત કરતો જોઈ રસ્તે પસાર થતાં લોકો મારી પર હસતા.
મહાલક્ષ્મી વટાવીને જ્યાં આગળ વધ્યો ,ત્યાં બે છોકરીઓ પોતાના ફ્લેટમાંથી નીકળી.એક જરાક શામળી ,વાંકડીયા વાળ વાળી પણ ચુલબુલી હતી.બીજી ગોરી,લાંબી છોકરી ખૂબ દેખાવડી હતી.તેણે લાંબાં કાળા વાળ પોનીટેઈલની જેમ બાંધેલા હતા,તેણે ટ્રેક સૂટનાં નેવીબ્લુ કલરનાં પેન્ટ પર રેડ અને બ્લુ રંગનું સ્લીવલેસ ટોપ પહેર્યું હતું.વહેલી સવારનાં મેકઅપ વગરનો પણ તેનો ગૌર ચહેરો એકદમ આકર્ષક લાગતો હતો.તેણે મને ઘોડાનાં કાનમાં વાત કરતો જોઈને મારી મશ્કરી કરતાં ,આંખ ઉલાળી ,કોણી મારતા તેની ફ્રેન્ડને કીધું,”જો,પેલો,ભોપો.” અને બંને મારી સામે જોઈને જોરજોરથી હસવા લાગ્યાં..મેં બ્લુ ટ્રેકપેન્ટવાળી છોકરીને ઉપરથી નીચે સુધી કરડાકી ભરી નજરે જોઈ.સહેજ આગળ ચાલીને મેં પાછળ ફરી જોયું અને જ્યાં મારી નજર તેની તરફ ફરી મળી એટલે ફરી તે બોલી,’ભોપો.’હું અંદરથી તો ખૂબ ચિડાયો પણ મારી ઘોડા સાથેની વાતમાં મને વધુ રસ હતો એટલે હું તેના તરફથી નજર ફેરવી ઘોડા સાથે આગળ આગળ ચાલવા લાગ્યો.જો કે મને તેમની હસવાની ખીખયાટી થોડી સંભળાઈ એટલે મેં પાછા વળીને જોયું એટલે ફરી પેલીએ મને ચિડાવતાં કીધું,’ભોપો’. હવે હું નજર ફેરવી સીધે સીધો ચાલવા લાગ્યો.
ઘોડાઓ રેસકોર્સનાં પાછળનાં ગેલોપ રેસ્ટોરન્ટનાં રસ્તે અંદર જવા લાગ્યા.હું તો હજુ તેમની પાછળ પાછળ ચાલતો ચાલતો થોડીથોડી વારે તેમનાં કાનમાં કંઈ કહેતો રહેતો હતો.ઘોડાઓ હવે રેસકોર્સ પહેલા આવતાં નાના ટ્રેકમાં દાખલ થઈ ગયા.આ ઘોડાઓને ટ્રેઈનીંગ આપે તે પહેલાનો વોર્મઅપ કરવાનો ટ્રેક હતો.
હું પણ પાછળ પાછળ અંદર જવા લાગ્યો ત્યાં પઠાણ ચોકીદારે ડંડો અડાડી કહ્યું”અબે એય કીધર જા રહે હો?રુક જા! ઈધર.”હું ત્યાં જ અટકી ગયો.એક મોટા વડનાં ઝાડ નીચે બેઠો.ટ્રેઈનર નાના નાના ઘોડાને જમણી અને ડાબી બાજુ વળવાનું શીખવતા અને રેસ માટે જરુરી ટ્રેનીંગ આપતા હતા.હું એકીટશે ઘોડાઓને જોઈ રહેતો.માલિશ કરેલા, ચળકતી ,તગતગતી કાળી અને બ્રાઉન કલરની ચામડીવાળા અને સરસ રીતે કાપેલી કેશવાળી વાળા ઘોડા શાનદાર લાગતાં હતાં.હું એમને જોતો જ રહેતો.તેમને જોવામાં મારાં એક બે કલાક ક્યાં પસાર થઈ જતાં તેની ખબર જ ન પડતી.છેલ્લો અડધો કલાક હું પણ જાણે ઘોડાઓને કસરત કરતાં જોઈ વોર્મ અપ થઈ જતો અને રેસકોર્સનાં ટ્રેક પર દોડીને રાઉન્ડ મારતો.ટ્રેકસુટ પરસેવાવાળો જોઈને ,બહેન રોજ ખુશ થતી અને રુખીબાને કહેતી ‘ આટલી સરસ હાઈટ છે અને શરીર ભરાશે પછી જો મારો દિકરો કેટલો હેન્ડસમ લાગશે!
રેસટ્રેક પર દોડવાથી મારું શરીર સૌષ્ઠવ પણ સારું થતું જતું હતું.હવે તો આ મારેા રોજનો કાર્યક્રમ થઈ ગયો હતો.તારદેવથી ઘોડાઓની પાછળ પાછળ તેમની સાથે વાતો કરતાં રેસકોર્સ સુધી આવવું અને વડ નીચે બેસીને ઘોડાઓને જોઈ રહેવું,તેમાં મને કોણ જાણે શું યે આનંદ મળતો!!મેં રોજ જીમ જવાના બદલે રેસકોર્સ જવાનું ,મારું જૂઠાણું ચાલુ જ રાખ્યું હતું ,કારણ મને ઘોડાઓને જોવા ,તેમની બોડી લેગ્વેંજ સમજવી -બધાંમાં ખૂબ મઝા પડતી.તેમના ટ્રેઈનર ઘોડા સાથે જે રીતે વાત કરતાં ,તેમજ એક ટ્રેઈનર બીજા ટ્રેઈનર સાથે જે વાત ઘોડા અંગે કરતાં તે હું ધ્યાનથી સાંભળતો.
” આજ અસ્ટેરીયા નહીં જીતેગા,આજ ઉસકા મુડ દેખો!”
“ આજ યે ક્લાસીમેં એનર્જી બહોત દિખતી હૈ દેખો!”
આ બધું મને ઘોડાજ્ઞાનની જાણકારીમાં વધારો કરી રહ્યું હતું.હું ઘોડાઓને વધારે ને વધારે સમજતો થઈ ગયો હતો અને ઘોડાની બોડીલેંગ્વેંજ પણ મને વધુને વધુ સમજાવા લાગી હતી.આમ તો હું બધાંજ ઘોડાને પ્રેમ કરતો પણ એક કાળો ઘોડો મને ખૂબ ગમતો.તેની કાળી ચકચકતી ચામડી અને તેના કપાળમાં મોટો ડાયમન્ડ જેવા આકારનો સફેદ ટીકો હતો.તે મને ખૂબ રૂપાળો અને શાનદાર લાગતો હતો.તેનું નામ તેના માલિકે રીશેલ્યુ રાખેલ,થ્રી મસ્કેટીયર્સમાં ઘોડાનું નામ હતું તે જ.તે રીશેલ્યુ પણ મને ખૂબ પ્રેમ કરતો.મને પાંચ ફૂટ દૂરથી જ જોતાં તેની હણહણાટી ચાલુ થઈ જાય અને મારી નજીક આવે પછી તો ત્યાં જ ઊભો રહી જાય.ખસે જ નહીંને.ઘોડાનાં (Syces )કેરટેકર મારી પર અને રીશેલ્યુ બંને પર ચિડાય.રીશેલ્યુ મારી નજીક આવતાં જ તેના કાન સરવા કરી દેતો અને મને મળવા ઉત્સુક હેાય તેમ પગ પણ ઊંચાનીચા કરતો …
અમારી વચ્ચે ગયા જન્મનો કોઈ તંતું બંધાએલ હશે કે શું?
એક દિવસ રેસકોર્સ પર બહુ મોટી ચહલપહલ ચાલતી હતી.આજે ભારતની મોટી રેસ રમાવાની હતી.
મારો એક ગર્ભશ્રીમંત દોસ્ત નરેન દેસાઈ હતો.તેના પપ્પા રેસકોર્સનાં મેમ્બર હતા. વેકેશનનાં અમારા અંગ્રેજીનાં ક્લાસમાંથી પાછા આવતાં તે દિવસે નરેને મને કીધું, ‘ચાલ આજે મારી ગાડીમાં તને ઘેર ઉતારી દઉં.’અમે બંને ગાડીમાં વાત કરતાં હતા રેસની.નરેને કીધું “આજે હું રેસકોર્સ જવાનો છું.”
મેં કીધું ,’હું તો રોજ જાઉં છું,આજે બહુ મોટી રેસ છે.’મેં નરેનને બધી વાત કરી કે મને ઘોડા બહુ ગમેછે અને મને તેની ભાષા પણ સમજાય છે ,તેની બોડી લેંગવેજને હું બરાબર સમજી શકું છું.નરેન મારો ખાસ મિત્ર હતો.તેણે મને પૂછ્યું “નકુલ,તારે આજની રેસમાં આવવું છે?”
મેં તો ખૂબ ખુશ થઈને હા પાડી.મેં ઘેર જઈ રુખીબાને કીધું ‘ બા મારે આજે મારા મિત્રની ભાઈની લગ્નની પાર્ટીમાં જવાનું છે.મને થોડો નાસ્તો જ આપી દો,મારે જમવું નથી અને બહેનને કહી દેજો કે હું પાર્ટીમાં ગયો છું મને આવતા મોડું થશે.’હું તો રેસકોર્સમાં જવા સુટબુટ ,ટાઈ સાથે પહેરી તૈયાર થઈ ગયો. નરેન અને તેના પપ્પા મને લેવા આવી ગયા.ગાડીનું હોર્ન સાંભળતાં જાણે મારું મન કોઈ અણજાણ ખુશીથી નાચી રહ્યું હતું.અમે ત્રણે જણ રેસકોર્સ પહોંચી ગયા.
ને આમ ….રેસકોર્સ અને …ઘોડા ….મારાં જીવનમાં પ્રવેશ્યાં.
-જિગીષા દિલીપ

મિત્રો આ સાથે નવલકથાની ઓડિયો બુક મૂકી છે માણજો. 

પ્રકરણ-૧ અનુભવની અભિવ્યક્તિ

 પ્લેનની પહેલી મુસાફરી 

કેટલા કેટલા વર્ષો જિંદગીના પસાર થઈ ગયા.  મુવીના રીલની  જેમ મારું મન પણ અતીતના ઊંડાણમાં ઊડી રહ્યું હતું.  2021 ની સાલમાં થી આપણે પસાર થઈ રહ્યા છીએ. આજની ટેકનોલોજીએ દુનીયા ને કેટલી નજીક લાવી દીધી છે.  આજે નાના ગામડાના લોકો પણ દુનિયામાં શું ચાલી રહ્યું છે તે જાણી શકે છે.પણ હું જે વાત કરવા માગું છું તે  તો 1964 નવેમ્બર મહિનાની છે મારી પ્લેનની મુસાફરી કડી થી અમેરિકા આવતી પહેલી છોકરી અમારા ગામની હતી.  મોટા ભાગે તો એ વખતે અમેરિકામાં  સ્ટુડન્ટ વિઝા પર જતા.  
     મારા મંગેતર પણ અમેરિકામાં ભણવા ગયેલા લગ્ન કરી અમેરિકામાં સ્થાયી થવું એ વિચારી મને  અમેરિકા બોલાવવાનો નિર્ણય કર્યો.  ૧૯૬૪ની નવેમ્બર કેમ ભુલાય એક બાજુ મા બાપ ભાઈ બહેનો ,મિત્રો ગામ અને મારો દેશ એને  છોડીને જવાનો,  ત્યારે બીજી બાજુ નવો દેશ અને પતિને મળવાનો આનંદ, વિયોગ  અને આનંદનાં ઝૂલામાં ઝૂલતી  હું બોમ્બે એરપોર્ટ પર પહોંચી ગઈ.
   મનમાં અસંખ્ય  વિચારો હઝારો માઈલ  દૂર એકલી  જવાનું  પ્લેન તો ઊડતુજ  જોયેલું, અંદર થી કેવું હશે? ખાવાનું  શું મળશે એનો તો ખ્યાલ જ નહોતો. આજે તો અમેરિકા આવતા લોકો નાસ્તાના ડબલા  લઈને આવતા હોય છે. એ જમાનામાં મને યાદ છે કે મારી પાસે એવું કંઇ જ નહોતું .
  પ્લેનમાં બેઠા પછી સીટ બેલ્ટ  કેવી રીતે બાંધવો તે પણ ખબર નહોતી. મારી સાથેની સીટમાં   બેઠેલા એક ગુજરાતી ભાઈએ મને શીખવ્યું.  એરહોસ્ટેસ પૂછવા આવી  શું પીસો? ચાય  સિવાય બીજા કોઈ પણ પીણાંની  ખબર નહોતી મને તો મસાલાવાળી ચા પીવાની ટેવ,  જિંદગીમાં પહેલીવાર બ્લેક ટી ચાખીને મારું મોં કડવું થઈ ગયું.  એ પછી તો ફૂડ ની ટ્રે  આવી.  ખોલીને જોતાં જ કંઈ જ ખબર નહોતી પડતી શું ખાવું.  બાફેલા વેજિટેબલ્સ જોઈને જ મારું મ્હોં  બગડી ગયું.  આમ આપણા રામ ભુખ્યા તરસ્યા બેસી રહ્યા. મનમાં વિચારોનું ઘમસાણ ચાલી રહ્યું હતું. શુ  હું અમેરિકા જવાની ભૂલ તો નથી કરી રહીને?   ઘરના બધા યાદ આવતા થોડી થોડી વારે આંખમાંથી આંસુ સરી પડતા જિંદગી ક્યા વળાંક  પર જશે?  એક અપરણિત છોકરી અમેરિકા એકલી  જતી હોય ત્યારે કેટલી ભયની લાગણી મનમાં ચાલી રહેલી હોય છે તેની અનુભૂતિ માંથી હું પસાર થઇ રહી હતી.
    વિચારોમાં ને વિચારોમાં ટોક્યો આવી ગયું ત્યાંથી મારે ફ્લાઇટ બદલવાની હતી બધા પેસેન્જરો ઉતરવા માંડયા. હવે શુ  કરુ? તરત જ મને યાદ આવ્યું  મારા કઝિન બ્રધરે   એક ચિઠ્ઠી આપેલી અને કહેલું કોઈ પ્રોબ્લેમ થાય તો આ ચિઠ્ઠી એરહોસ્ટેસને બતાવજે.  ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું કે હેલ્પ મી  આઈ  ડુ   નોટ સ્પીક ઇંગ્લિશ.. ચિઠ્ઠી એરહોસ્ટેસ ને  આપતા જ એની મદદથી જે  . ટર્મિનલ પર જવાનું હતું  ત્યાં  મને બેસાડી દીધી.  મને તો બીક  હતી કે હું પ્લેન ચૂંકી  જઈશ તો? જે  જાપાનીઝ  છોકરી એ કહેલું કે પ્લેન આવશે ત્યારે પોતે આવીને મને મદદ કરશે એટલે મારી નજર તો એ છોકરીને શોધવામાં જ ફર્યા કરતી હતી  મને તો બધી જ જાપાનીઝ  છોકરીઓ  ના મ્હોં  સરખા જ લાગતાં.
  મનમાં ખૂબ જ ગભરાટ થતો હતો. પણ મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે ટાઈમ થતાં જ તે આવી અને મને પ્લેનમાં  બેસાડી દીધી. મનને શાંતિ થઈ હવે પ્લેન નથી બદલવાનું  સીધી લોસ એન્જલસ પહોંચી જઈશ.
   લોસ એન્જલસ આવતા જ બધા પેસેન્જરો સાથે હું નીચે ઉતરી.  બારણા આગળ જ મારા પતિ ને જોતા જ મારો બધો જ થાક અને ગભરાટનો અંત આવી ગયો. આ મારી પ્રથમ પ્લેનની  મુસાફરી નો અનુભવ.  વિચારું છું કે આજની આટલી બધી  ટેકનોલોજી જાણ્યા  પછી શું પહેલી વાર અમેરિકા આવતા લોકોને આવી મુશ્કેલી અને મનોમંથનમાંથી પસાર થવું પડતું હશે?

કુમુદ પરીખ –kumudpari@gmail.com