કબીરા – ઓળખ

મારા મિત્રો ,હવે હું તમને લઈ જવાની છું એક એવી આધ્યાત્મિક સફરે ……અનહદને પેલે પાર….
અંતરની અનુભૂતિને જેણે સ્વાનુભૂતિથી વાચા આપી એવા રહસ્યવાદી ,સહજ ,સરળ,અનઉપમેય,અવિસ્મરણીય મારા કબીરા પાસે.હા,મને કબીરનું વળગણ લાગી ગયું છે કારણકે તે શબ્દનો નહી અર્થનો કવિ છે. તેની કવિતા ….કવિતાથી આગળ તે વાસ્તવવાદી છે.તેની પાસે ભણતરનું નહી પોતાના અનુભવથી ઊપજેલ સહજ જ્ઞાન છે.

તેના જન્મ અને મરણ રહસ્યમય હતા.એક હિન્દુ વિધવાની કૂખે જન્મ લીધો.લોકલાજથી બચવા માતાએ ત્યજી દીધો.નીરુ અને નીમા નામના મુસ્લિમ વણકર દંપતીએ તેને ઉછેર્યો.આમ જાણે કુરાન અને પુરાણનો સમન્વય થયો.૧૪મી સદીના અંતકાળથી ૧૬મી સદીના પ્રારંભ સુધી તેમની જીવનલીલા વિસ્તરેલી છે.તેમનાં જન્મ જેટલું જ તેમનું મૃત્યુ પણ રહસ્યમય હતું.તેમના મોત પછી મુસ્લિમો કહે કબીરશાહ ને દફનાવીએ અને હિન્દુઓ કહે અમારા કબીરદાસનેા અગ્નિસંસ્કાર કરીએ. તેમના અંતિમ સંસ્કાર માટે તેમના દેહ પરથી ચાદર હટાવી તો દેહના બદલે ફૂલોનો ઢગલો હતો જે હિન્દુ -મુસ્લિમોએ અડધો અડધો વહેંચી લઈ પોતપોતાની રીતે અંતિમસંસ્કાર કર્યા.તેઓ સંસારી હતા.તેમની પત્નીનું નામ લોઈ અને પુત્ર નામ કમાલ અને પુત્રીનું નામ કમાલી હતું.

ખરા અર્થમાં તો કબીર આજે પણ જીવે છે,કોઈ સાંપ્રદાયિકતા કે પંથને કારણે નહી પણ તેમની વિચારોની પ્રભાવકતા અને પ્રસ્તુતતાને કારણે.એમની વાણીનો રણકો એવો નિરાળો છે કે તેમની કવિતાના પુષ્પને કાળ પણ કરમાવી શક્યો નહી.કબીર સંગ છતાં નિસંગના કવિ છે.કબીર નિભ્રાંતિના કવિ છે.

જ્યારથી કબીરને જાણવા અને માણવાની કોશિશ કરી ત્યારથી દરેક સ્થિતિમાં કબીર તેમના દોહા ગાતા ગાતા જાણે મારી સમક્ષ ઊભા રહી,મારે ખભે હાથ મૂકી મને જીવન જીવવાનો સાચો માર્ગ દર્શાવે છે.કબીર મારી પાસે મહાન બનીને નહી,મારાં બનીને આપણાં માના એક બનીને આવે છે.

એક વણકર હોવાનો નાતે કબીરે તેમના આધ્યાત્મિક જ્ઞાનને જીવનની દરેક પરિસ્થિતિમાં વણીનેશબ્દોમાં વહેતું કરે છે.કોઈપણ સંજોગોમાં તે આપણને નિરાશ નહી કરે.મન આનંદમાં મત્ત હોય તો કબીરને મળો.ઉદાસીનાં વાદળ છવાઈ ગયાં છે? કબીરનો જીવનદાયી શ્વાસ તેને વિખેરી નાંખશે.વિરક્તભાવમાં ડૂબ્યા છો?કબીર તરતા શીખવશે.માયામાં ઠગાયા છો? જીવનના દુર્ગમ કોઠાને ભેદી કેમ બહાર નીકળવું, તેનો બોધ કબીર કરશે.કવિતાનાં ચરમ શિખર પર અનુભૂતિના પરમ આનંદ સાથે એકાકાર કરી દેશે.કબીર તમે એકલા પડો તો તમારી સાથે વાત પણ કરે છે.

         ૬૦૦ વર્ષ પહેલા જીવેલા કબીર વર્તમાનમાં પણ જીવંત છે આપણી આસપાસ છે કારણ રાજકીય,ધાર્મિક,સામાજિક ડામાડોળ સ્થિતિમાં કર્મકાંડીઓ,તાંત્રિકો,કાજીઓ,મુલ્લાઓ સમાજને તેની ઈચ્છા પ્રમાણે નચાવે છે ત્યારે માનવ સમાજના ઉદ્ધાર માટે કબીર સમાજને શબ્દબાણથી વીંધે છે.અજ્ઞાની સમાજને જગાડે છે અને નવચેતનાની હવા ફેલાવે છે.ધર્મ અને જ્ઞાતિ જાતિના ભેદભાવ અને સંપ્રદાયની વાડાબંધીથી તે વિરુદ્ધ હતા એટલે તેમણે તેમનો કોઈ સંપ્રદાય સ્થાપ્યો નથી.તેતો કહેતા પરમાત્માને કોઈ પંથ કે સંપ્રદાયથી બાંધી શકાય જ નહી.

         કબીરની વાણીમાં ઉપનિષદના ભણકારા વાગે છે.એમાં ઈશાવાસ્યમ્ ઇદમ્ સર્વમ્ ‘પણ છે. અને”તેન ત્યક્તેન ભૂંજીથા” ની વાત પણ છે. આ ઉપરાંત તેમાં જ્ઞાન,કર્મ,સમાનતા ,અભેદ,નિર્મોહ,સૂફીવાદી,નિમજ્જન એવા કેટલાય તત્ત્વોનો સમન્વય દેખાય છે.                                       

      કબીરવિચારધારાથી પ્રભાવિત કવિવર ટાગોરે તેમના ૧૦૦ દોહાનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો છે.તો ગુરુ નાનકે શીખ સંપ્રદાયના તેમના ગુરુ ગ્રંથસાહેબમાં કબીરજીના ૧૦૦ દોહાને સમાવિષ્ટ કર્યા છે.આમ વિશ્વનો સૌથી પહેલો બિનસાંપ્રદાયવાદી ચિંતક કબીરજી છે.

       આઓ નવા વર્ષના નવપ્રભાતે સૌ કબીરમય બની કબીરરસ પીને મારા કબીરાને સાવ નજીકથી જાણી તેના શબદ અને તેના સાહેબની સાહેબીને માણીએ.

જિગીષા પટેલ

નવી કોલમ -કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી-રીટા જાની

મિત્રો
‘બેઠક’માં બધાનું સ્વાગત છે.
સામાન્ય રીતે માણસ વિચારી વિચારીને જીવતો નથી પણ વિચાર આવે તો લખવાનું મન થાય ખરું.વિચાર એ અનુભવની વાણી છે.અનુભવ માણસને સમૃદ્ધ કરે છે.સંવેદના અનુભવતા કલમ ઉપડે છે અને પ્રસરે છે અનુભૂતિનું અત્તર.

      મિત્રો હવેથી દર શુક્રવારે “કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી”ની કોલમ રજુ કરશે-રીટાબેન જાની.આમ જોવા જઈએ તો રીટાબેનનો પરિચય રાજેશભાઈ શાહએ કરાવ્યો.એક દિવસ ‘બેઠક’માં  આવ્યા અને ચાલુ વિષય પર પોતાના વિચારો પ્રગટ કર્યા.અને મને એમની મૌલિક અર્થઘટનની શક્તિ સ્પર્શી ગઈ.આમ પણ સારા સર્જકની કલમની તાકાત તેમનું બળ એમની મૌલિકતા હોય છે.

     બસ ત્યાર પછી ‘બેઠક’ માટે પણ તેમણે કલમ ઉપાડી,આપણા જીવનનો આધાર જીવનની તંદુરસ્તી પર છે.તેમ મનના વિચારો પણ જીવનને જતન કરવા જરૂરી છે એવું માનનારા રીટાબેન શબ્દયોગી પણ છે. ‘બેઠક’માં લખેલી “અનુભૂતિનું અત્તર” લેખમાળા. જેની પ્રથમ કૃતિને “સ્ટોરી મીરર” પર ઓથર ઓફ ધ વીક નો એવોર્ડ મળ્યો એટલું જ નહિ પણ ઓથર ઓફ ધ યર ૨૦૧૯ માટે નોમીનેશન મળ્યું.

    રીટાયર્ડ બેન્કર, યોગ ટ્રેઈનર, લાઈફ સ્કીલ કોચ,”આદર્શ અમદાવાદ”ના સ્વયંસેવક અને શાળા કોલેજ દરમ્યાન યુવક મહોત્સવ અને ત્યાર બાદ ઇન્ટર બેંક સાહિત્ય વિષયક સ્પર્ધાઓમાં વિજેતા,એવા રીટાબેન બેઠકમાં લખશે એ ખુબ મોટી વાત છે.સખી, તારાંગણ, બેંક કર્ણાવતી મેગેઝિન તથા સંદેશ, ફૂલછાબ વર્તમાનપત્રમાં લેખ અને વાર્તાલેખન લખી ચુકીલી કલમને તમે માણશો એમાં કોઈ શક નથી. 
       કેવળ શરીર નહિ કે કેવળ મન નહિ પણ સાહિત્યની અભિવ્યક્તિ દ્વારા રીટાબેન મુનશીની ફરી ઓળખ કરાવશે અને કનૈયાલાલ મુનશીને જીવંત કરીને એમણે આપેલ શબ્દ ગુજરાતી ‘અસ્મિતા’ ને ઉજાગર કરશે.
      મિત્રો ગમતાને ગમતું મળે તો કોણ જતું કરે.બસ આપણને સૌને ગુજરાતી સાહિત્ય વાંચવું લખવું ગમે છે અને પરદેશમાં આપણી ભાષા ને ઉજાગર કરવા કોઈ સાથ આપે તો આપણા ‘બેઠક’ના ધ્યેય અને યજ્ઞને આહુતિ મળી છે. આપણા સર્જકોને પ્રોત્સાહન આપવાની જવાબદારી સર્વે ગુજરાતી વાચકોની છે.શબ્દયોગી સર્જક રીટાબેન આપણી સાથે જોડાયા તેનો આનંદ આપણને સૌને છે.આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રીટાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા-નિમિત્ત

નવી કોલમ -“मेरे तो गिरधर गोपाल”-અલ્પા શાહ

સર્જક અને વાચક મિત્રોનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.
હું લખીશ,શું લખીશ, ક્યારે લખીશ, કેવી રીતે લખીશ,એ વિષે બહુ વિચાર્યું નથી – પણ મારી માતૃભાષા માં લખીશ એ નક્કી છે.વાચક જયારે સર્જક બને છે ત્યારે લેખન એક પ્રક્રિયાથી કૈક વિશેષ બની ને રહે છે.કોઈક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણા થી વિચાર ફૂટે  અને અને શબ્દો ગોઠવાય અને 
કૃતિ નું સર્જન થઇ જાય….  
ક્યારેક મારા મન ના વિચારો ને વહાવતું એક ઝરણું તો
ક્યારેક મારી સુખ અને દુઃખ ની સંવેદનાઓ નું તરણું.
ક્યારેક મારા આનંદ ના અતિરેક ને બાંધતી એક પાળ તો
ક્યારેક મારા આંતરિક ઉદ્વેગો ને વહી જવા નો એક ઢાળ
આવું કહેનારા અલ્પાબેન શાહ હવે પછી આપણા બ્લોગ પણ દર ગુરુવારે “मेरे तो गिरधर गोपाल …..”નામની કોલમ લખશે અને મીરાંને પોતાની નજરે પોખશે.’બેઠક’માં અલ્પાબેનનું સ્વાગત છે.
           
      અમદાવાદ ના ખોળે જન્મેલા અલ્પાબેન, Fremont,California માં લગભગ ૨૦ વર્ષથી રહે છે.બે એરિયા માં એક પ્રતિષ્ઠિત ટચનોલોજી કંપની માં software professional તરીકે ફરજ બજાવે છે.એમણે એમના હૈયા ના સ્પંદનો કોલેજકાળ દરમ્યાન કંડાર્યા હતા પણ પછી તો જિંદગી ની ભાગદોડ માં કલમ ક્યાં અને ક્યારે ખોવાઈ ગઈ ખબર જ ન પડી અને એક દિવસ ખાલીપો ભરવાનો પ્રયત્ન કરતા કરતા ફરીવાર હાથ માં આવી ગઈ કલમ અને અંતર ની સંવેદનાઓ નું સરોવર કાગળ પર પ્રસરી ગયું અને એક કવિતા ની  રચના પણ એમણે કરી.
     અલ્પાબેન અંગ્રેજી અને ગુજરાતી (અને હિન્દી) એમ ત્રણેય ભાષા માં લખે છે.પણ એમને આનંદ એમની પહેલી રચના પોતાની માતૃભાષમાં થઇ તેનો છે. એમની પ્રથમ ગુજરાતી કવિતા “મારો માધવ મારી સાથે છે”. લખી હતી,જિંદગી ના ત્રિભેટે ઉભા રહી ને એ હતું એમનું અને એમની અંદર રહેલા પરમાત્મા નું એક અનોખું ગઠબંધન અને હવે તો કલમ સાથે એમને પાકી દોસ્તી થઇ ગઈ છે.જેનો લાભ ‘બેઠક’ના વાચકને એમની કોલમમાં મળશે.
        વ્યસ્ત જીવન શૈલીના લીધે એ કોઈ અલાયદો સમય તો લેખન માટે ફાળવી શકતા નહોતા પણ ક્યારેક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણાથી વિચાર ફૂટે અને યોગ્ય શબ્દો નો સાથ અને કોઈક કૃતિ નું સર્જન કરવા પ્રેરરતા  ત્યારે લખતા પણ હવે એમની કલમની કુંડળી બદલાઈ ગઈ છે, લેખનની પ્રક્રિયા આગળ વધતા હવે માત્ર ‘ બેઠક’ માટે ખાસ સમય કાઢી મીરાંનો એક પરિચય એમની નજરે અને એમની કલમે કરાવશે આમ જોવા જઈએ તો શબ્દ એમના માટે સંજીવની છે.અથવા એમ કહ્યું કે શબ્દ એમના શ્રીકૃષ્ણ છે.જેમના માટે શબ્દ જ કૃષ્ણ હોય એ તો મીરાંને ઓળખે જ ને!
        અલ્પાબેન મનની મોસમમાં ખીલતું વ્યક્તિત્વ છે.હવે કોમ્પુટરના અરણ્યમાંથી બહાર નીકળી શબ્દના નંદનવનમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.મીરાનો અને તેમની રચનાનો પોતાની રીતે અર્થઘટન કરાવી આપણને સૌને એક નવા જ વિચાર આપશે. અલ્પાબેન આપનું ‘શબ્દોનાસર્જન’ પર સ્વાગત છે.મિત્રો સર્જક અને સર્જનને વધાવવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે. 
       
       ‘બેઠક’ દરેકની સર્જન શક્તિને માન આપી માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, નિયમિત લખાવી‘બેઠક’ એક પાઠશાળાની જેમ સર્જની વેલને ઉછેરે છે આપ સૌ સાથ આપી પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય બી વાવી આપણી ભાષાના છોડને ઉછેરો છે અને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં અનેક મિત્રો જોડાશે જેનો આનંદ મને પણ અનેરો છે.
         આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. અલ્પાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
 
– પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -કબીરા-જીગીષા પટેલ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.આ પહેલા દર બુધવારે આપ સૌએ જિગીષાબેનની કોલમ “સંવેદનાના પડઘા” વાંચી છે હવેથી નવા વર્ષની શરૂઆત જિગીષાબેન એમની નવી કોલમ “કબીરા”થી  શરુ કરી રહ્યા છે. ૧૪મી સદીના સંત કબીરને જિગીષાબેન તેમની કોલમમાં ફરી જીવંત કરશે.
        હું મિત્રતાની બાબતમાં હંમેશા ભાગ્યશાળી રહી છું. મૈત્રી આપમેળે અચાનક થઇ જતી એક ઘટના છે એમ હું માનું છું. જિગીષાબેન કહો કે કલ્પનાબેન કહો કે બીજા ઘણા મિત્રો હું  હંમેશા મારા મિત્રો થકી વિકસી છું. હું એમની સાથે ખુબ વાતો કરું છું,કૈક ને કૈક નવું જાણવા મળે છે.
     તમે સૌએ જિગીષાબેનની “સંવેદનાના પડઘા” કોલમ માણી છે. એમની પાસે અભિવ્યક્તિની સરળતા છે. એમની પાસે મૌલિકતા છે.બીજું જિગીષાબેન જળ જેવા પારદર્શક છે. એમને જે વાત સહજપણે સુઝે એજ વાત વહેતી કરે છે કદાચ એમના સરળ વ્યક્તિત્વનું એ પ્રતિબિંબ છે.એ પોતાને જે લાગે તે સચ્ચાઈથી કહી શકે તેટલી હિમત પણ છે. જિગીષાબેને કોઈ પણ જાતનો અંચળો ઓઢ્યા વિના જે સંવેદના અનુભવી તે નરી સરળતાથી કોઈ પણ અયાસ કે પ્રયાસ વગર અને જ્ઞાનનું પ્રદર્શન કર્યા વગર આપણી સમક્ષ મૂકી શકે છે. પરિણામે એમના લેખનું એક આકર્ષણ સદાય રહયું છે.  
      એમણે હમણાં હમણાં જ કલમ ઉપાડી છે પણ મેં અને આપ સૌએ પ્રસંગને મૂલવવાની ક્ષમતા એમનામાં જોઈ છે અને માટે જ એમના અનેક ચાહકો ઉભા થયા છે.એમને જે લાગે છે તે લખે છે. વિદ્વાનો કે વિવેચકોનો ભાર રાખ્યા વગર બેધડક લખે છે અને વાચકનો વિચાર કરે છે એટલો લેખક તરીકે પોતાનો ખુદવફાઈનો પણ ખ્યાલ રાખે છે અને લખવા માટે તે ખુબ વાંચે છે અને માટે જ કદાચ વાચકોએ તેમને વધાવ્યા છે. સંવેદનાના પડઘા કોલમમાં અનેક સત્ય સંવેદનશીલ હકીકતો પ્રસ્તુત કરી ઉઘાડ આપ્યો છે. હવે કબીરની આપણને એમની રીતે ઓળખ કરાવશે. ‘બેઠક’માં અને ‘શબ્દોનાસર્જન’માં જોડવા બદલ હું એમનો આભાર માનું છું. આ સાથે એમની કોલમ કબીરાને વધાવવાની જવાબદારી વાચકોને સોપું છું.
       ‘બેઠક’ અનેક રીતે બધાને પ્રગટ થવાનો મોકો આપે છે અને અહી અનેક લેખકોએ આત્મવિશ્વાસ પણ કેળવ્યો છે. સતત કોલમ લખવી એ ગૌરવની વાત છે.આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. જિગીષાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
   – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -“હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”-ગીતા ભટ્ટ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.મગળવારે શરૂ થતી ગીતાબેનની નવી કોલમ “હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”ની વાત કરવી છે.દેશમાં હોય કે પરદેશમાં આપણે સૌ આપણા મૂળ સાથે જોડાયેલા જ હોય છે.હા આજ વાત લઈને ગીતાબેન આવ્યા છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી અને આપણું લોક સાહિત્ય એની વાતો ગીતાબેન આ કોલમમાં કરશે.મને દરેક કોલમમાં પત્ર જેવું વ્હાલ આવે છે.પત્રની રાહ જોયા પછી ખોલ્યાનો આનંદ હું કોલમમાં અનુભવું છું.
બ્લોગ પર સતત કોલમ લખવી એ લેખકો અને સૌ માટે ગૌરવપ્રદ વાત છે .પ્રજ્ઞાબેને કહ્યું છે માટે આજે તો કોલમ લખવી પડશે એવું કહેનારા ગીતાબેને ‘શબ્દોનાસર્જન” પર બે ખુબ ગમતી “આવું કેમ ?”અને ‘વાત્સલ્યની વેલી’કોલમ લખી, આપણી વાંચનની ઉસ્તુકતા ને સંતોષી છે,તો ક્યારેક “આવું કેમ?” પ્રશ્ન પૂછીને આપણને વિચાર કરતા કર્યા.તમે સૌએ એમની કોલેમને પ્રતિભાવ આપી નવાજી છે.ગીતાબેનની “વાત્સલ્યની વેલી’ કોલમ આપણને ઘણી વાસ્તવિક અને હૃદયસ્પર્શી લાગી અને કારણ બાલ સંભાળ,બાલ ઉછેર અને બાલ શિક્ષણમાં ગીતાબેન આગવી પ્રતિભા ધરાવે છે જેને માટે એમને નવાજવામાં પણ આવ્યા છે.
      એ સિવાય એમનાં નોંધનીય પ્રકાશનોમાં “ અમેરિકાથી અમદાવાદ” કાવ્ય સંગ્રહ ( ગુર્જર ) અને “દીકરી થકી ઘર આબાદ” “હાલરડાં અને બાલ ગીતો” નવા કાવ્ય વસ્તુ અને દીકરીઓને આત્મવિશ્વાષ વધારવાના હેતુથી લખાયેલા હોઈ સાહિત્યમાં અનેરી ભાત પાડે છે.
ગીતાબેને ખુબ લખ્યું છે સમ્પાદન કર્યું છે.ક્યાંક ક્યારેક વાંચેલું ..સાંભળેલું કે જોયેલું લખે છે છતાં પણ આપણા મનમાં એમના શબ્દો રમખાણ, રમમાણ મચાવી શકે છે.આ એમની કલમની તાકાત છે.ગીતાબેન દુર રહે છે પણ અમે મળીએ ત્યારે ખુબ વાતો કરીએ છીએ એકબીજા પાસેથી ઘણું નવું શીખીએ છીએ આ નવી કોલમમાં પણ ઝવેરચંદ મેઘાણી સાથે ગીતાબેન તેના સ્વાનુભવ પણ કહેશે.મને ગીતાબેનની એક વાત અહી ખાસ કહેવી છે કે સહજપણે પોતાના અનુભવોની ગઠરિયાં પુરેપુરા સંયમથી ખોલે છે કશું છુપાવ્યા વગર જે બન્યું છે તે જ લખે છે,મારે ક્યાં કહેવાની જરૂર છે? કે તમને ગમશે જ! પણ હા લેખક માટે વાચક એમનું બળ હોય છે માટે વધાવજો જરૂર !

     ‘બેઠક’ એક લખાવનું માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, ગીતાબેન નિયમિત લખવા માટે ‘બેઠક’ તમારો આભાર માને છે. પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પીરસી ભાષાને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં મિત્ર બનવાનો આનંદ મને પણ અનેરો છે. 

પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા

bethak-8

દ્રષ્ટિકોણ-દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણી

મિત્રો,
દર શનિવારે રજુ થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમના ૫૧ લેખ
હવે પુરા થયા છે જેને માટે હું દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણીને અભિનંદન આપું. 

       દર્શનાની સાથે અમારી મિત્રતા કોલેજ કાળથી છે. હું ઘણુબધું દર્શના પાસેથી શીખી છું અને મારી આ મિત્ર માટે મને ગૌરવ છે.દર્શનાબેને ઘણું લખ્યું છે તેમનો પોતાનો એક બ્લોક છે જેમાં તેના અનેક વાંચક છે.એમણે ચિક્કાર લખ્યું છે અને હજી પણ લખતા રહેશે.લખવું એ એમની ગરજ અને તરસ બન્ને છે.ભીતરથી નવું શીખવાની તેમની ઈચ્છાએ એમને નવો દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે અને જેનો લાભ આપણને સૌને આ દ્રષ્ટિકોણ કોલમમાં મળ્યો છે.
      એક લેખકે ખુબ સરસ વાત કરી છે કે “તમે જાણતા નથી તે તમે નથી જાણતા, કારણ કે તમે તેને જાણતા નથી”,આપણને સૌને દર્શનાબેને અનેક વિષયને આવરી લઈને એક અલગ દ્રષ્ટિ આપણને પીરસી મોઢામાં તૈયાર કોળિયા દીધા છે પછી એ વિજ્ઞાન હોય ધર્મ હોય કે સમાજ હોય, મિત્રની જેમ વાતો કરીને જ્ઞાન પીરસી “અશક્યમાં જ શક્ય રહેલુ છે”એ વાત પુરવાર કરી છે.
      નવો જિંદગીનો અંદાઝ એમણે એમના દરેક લેખમાં રજુ કર્યો છે.આમ જોવા જઈએ તો માત્ર હું જ નહિ આપણે સૌ વિકસ્યા છીએ.પરંપરાગત વાતો, વસ્તુ અને વિચારોમાંથી આપણને સૌને દર્શનાબેને બહાર કાઢી એક નવા વિચારો થકી વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે.દર્શનાબેનની એક વાત મને ગમી છે દરેક વસ્તુનું એના પાસા પરત્વે જુદી જુદી રીતે જ્ઞાન થાય છે ..તેને સમજવાની કોશિશ કરીએ એજ તો અનુભૂતિ છે.આવી જ અનુભૂતિ આપણે સૌએ એમના પ્રેત્યેક લેખમાંથી મેળવી છે.
      દરેક લેખ વિડિયો દ્વારા રજુ કરી સમય સાથે ચાલતા શીખવ્યું છે.તેમની પ્રેત્યેક વિડ્યો ભાવવાહી છે.
દર્શનાબેને ગુજરાતી ભષાને ગતિમય રાખવાના આપણા યજ્ઞમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું છે.’બેઠક’ એમના આ કાર્યની નોંધ લે છે.દર્શનાબેન તમે ખુબ વાંચો અને અવિરત લખતા રહો તેવી શુભેચ્છા.
અને છેલ્લે એમનો સંપર્ક કરવો હોય તો -Darshana V. Nadkarni, Ph.D.
Cell: 408-898-0000
Updates on Twitter @DarshanaN
Blog – ://darshanavnadkarni.wordpress.com/
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. દર્શનાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

bethak-8

નવા વર્ષે આવકાર

મિત્રો 
નવા વર્ષના નવા વધામણાં સાથે ચાલો કરીએ નવા વર્ષની શરૂઆત. 
છેલ્લા બે વર્ષથી આપ સૌએ  દરરોજ એક નવી કલમ  અને કોલમ માણી છે સાચું કહું તો આ કોલમે મને ઉઘાડ આપવામાં ઘણી મદદ કરી છે.માટે મારે સૌ એ સર્જકોનો આભાર માનવો જ રહ્યો. સાથે દરેક લેખકને પણ કોઈ એક વિષય પર ૫૧ લેખો લખવા બદલ અભિનંદન.
વાંચકો અને લેખકનો એક અનોખો સંબંધ હોય છે એવું હું માનું છું.એક લેખકની તાકાત એની કલમ હોય છે તેમ વાચકો તેમનુ બળ હોય છે.લેખક લખે છે ત્યારે એની પાસે એનું એકાંત  હોય છે. લખાણ પ્રગટ થયા પછી એનું એકાંત એના વાચકોમાં વહેંચાઈ જાય છે.વાચકો લેખકના અસ્તિત્વને માંજી આપતા હોય છે.વાચકના અભિપ્રાય ઝીલીને લેખકનો લેખક તરીકેનો પિંડ બંધાતો હોય છે કારણ શબ્દોનું સૌન્દર્ય માત્ર લેખનમાં નથી હોતું પણ વાંચનારની આંખોમાં પણ હોય છે. લેખક લખે છે પોતાની ભૂખને કારણે પણ પણ તેના ઓડકાર વાચક લે છે.’બેઠક’ના શબ્દોનુંસર્જનના  બ્લોગ ઉપર  આ વર્ષે પણ દર અઠવાડિયાની દરોજની નવી કોલમ આ મહિના થી શરુ કરતા આંનદ સાથે ગૌરવ અનુભવું છું. આપ પણ આપણી લેખિકાને પ્રેમથી વધાવશો.
સોમવારે -રાજુલ કૌશિક 
મંગળવારે -ગીતાબેન ભટ્ટ
બુધવારે -જિગીષાબેન પટેલ 
ગુરુવારે -અલ્પાબેન શાહ 
શુક્રવારે -રીટાબેન જાની
શનિવારે -પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા 
રવિવારે -નયનાબેન પટેલ 
પ્રજ્ઞા દાદભાવાવાળા

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો..-૨૪

મેં ઉગતા આકાશને માણ્યો છે પણ આ આથમતો સુરજ અને હું એકલો, મારા ભીડાયેલા હોઠ અને મારી ઝાંખી પડેલી આંખો જિંદગીના અનેક દ્રશ્યો મારી સમક્ષ ચોખ્ખા દેખાડે છે.કોઈના વગર જીવન આટલું એકલું લાગે એનો અહેસાસ મને હવે તારી ગેરહાજરીમાં થાય છે.

હું એકલો પાનખરના વૃક્ષ જેવો અને ત્યારે અનુભવું છું હું ખાલીપણું, હું પાનખરનું વૃક્ષ છું એ વાત ની સભાનતા મને છે.હવે હું માણસ નહિ જાણે મેડીકલ રીપોર્ટ, શરીર પણ સાથ નથી આપતું. એક્સરે થઇ ગયો છું.જેટલું છે એટલું લોહી બ્લડ ટેસ્ટ લઇ જાય છે.કાર્ડિયોગ્રામ ,ઇકોટેસ્ટ,ડૉ.ની વિઝીટ આવી હડીયાપટ્ટી એક માળેથી બીજે માળે, આ રીપોર્ટ અને ફાઈલને ગોઠવવાના, ડૉ.ના પ્રિસ્ક્રિપ્શન્સ બદલાતા જાય, બદલાતા જાય અને હું એનો એજ. બધું સાચવવાનું,..માણસ મટીને જાણે મેડીકલ ફાઈલ.તું હોત તો વાત પણ કરત હવે હું એકલો માત્ર તો જીવવાના વલખા કેમ ?મેં જીવન જીવી લીધું છે ખુબ સરસ.

હું મૌનની કોઈ અજાણી ક્ષિતિજને સ્પર્શવાનો પ્રયત્ન કરું છું પણ એકલા એકલા પણ તારી જ સાથે વાતો કરતો હોઉં તેવું લાગે છે.હું પાનખરનું વૃક્ષ છું એ સત્યને હું છુપાવતો નથી મારી જાતને છેતરીને હવે શું ફાયદો થવાનો ?મને મારી દીકરી હૈયા ધારણ આપે છે પણ સાચું કહ્યું હવે મારી ડાળને ફૂલ-પાંદડા ફૂટશે એવી કોઈ વ્યર્થ આશા અને પ્રતીક્ષા તો હું પણ નથી કરતો તો મને શા માટે લીલાછમ પાંદડા પહેરવાનો આગ્રહ રાખો છો.સ્ટફ કેરેલા પંખી ફરી ઉડતા નથી! હું જે છું તે ઠીક છું.

આમ પણ માણસને ઉપકારવશ જીવવું ક્યાં ગમે છે ?કોઈનો ઉપકાર ધિક્કાર કેળવે એ પહેલા ખંખેરી નાખવું છે બધું! જેથી આકાશમાં નવો સૂર્યોદય જોઈ શકું.હું તારા ફોટા સામે જોઇને આડીઅવળી, સવળીઅવળી વાતો કરીને આસપાસના વાતાવરણને અને અંદર -બહારના વિશ્વને સમજવાનો પ્રયત્ન કરું છું.તને ખબર છે હવે હું પુસ્તક વાંચતો હોઉં એમ તેમ મારી પોતાની જિંદગીને વાંચી શકું છું હવે મને જીંદગીમાં મળેલી,માણેલી દરેક ક્ષણ દેખાય છે.મને હવે આ વૃક્ષો, પહાડો,ટોળાનો ઘોંઘાટ,પર્વતનું મૌન બધું જ ગમે છે.હવે છોડવાનું છે ત્યારે એ બધું જ વ્હાલું લાગે છે. બધા જ સારા છે. અને બધા થકી હું છું એ વાતની મને ખાતરી થઇ ગઈ છે.વૃક્ષને ખાલીપાણાનો અહેસાસ અને આનંદ હવે છે.હવે હું એકાંતને માણતા જીવનને ઝાંખી આંખે પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકું છું.જીવન પીધા પછી ખાલી ગ્લાસ તરફ જોવું મને ગમે છે.કારણ એ ખાલીપણામાં મારી તૃપ્તિનો અહેસાસ છે.loniness અને solitude વચ્ચે આજ ભેદ છે.જલકમલવતત થઇ જીવનના સૌદર્યને માણવાનું.

જે માણસ મરણથી નાસભાગ કરે છે તે મરણ પહેલાજ મરી જાય છે.સત્ય તો આપણે આપણી મેળે જ પામવું જોઈએ.સમયનો સ્વભાવ સરવાનો છે.નદી પાસે વહેવા માટે નકશો હોતો નથી એ બસ આપમેળે વહે છે અને ત્યારે આનંદના પુષ્પો ફૂટે છે. ફૂલો પોતાની ફોરમ વહેતી કરે છે અને એની ફોરમને હવા પાલખીમાં બેસાડી દુર દુર સુધી લઇ જાય છે. દરેક પાસે પોતાની શક્તિ છે જેમાં કોઈ ગર્વ ન હોય અને કોઈ કારણ પણ નહિ અને છતાંય દરેક ક્ષણમાં એક આનંદ હોય એને ઈશ્વરની લીલા કહેવાય.
હૈયાને પણ હળવું કરવા કયાં કારણની જરૂર છે?

 

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

મિત્રો  વાસ્તવિકતાને સ્વીકારવી એ નમ્રતા અને પરિપક્વતાની નિશાની છે.પણ હા હૈયાને કોઈ પાસે ઠાલવવાથી હૈયું જરૂર હળવું થાય છે તમારી પાસે પણ કોઈ વાર્તા કે વાત હોય તો લખી મોકલશો.

સંવેદનાના પડઘાની ભીતરમાં -૨

અંગત સગાને ત્યાંથી લગ્નમાં દીકરીને વળાવીને ઘેર પાછા ફરતાં ,દીકરીને વળાવતા તેના માતા-પિતા અને ભાઈબહેનને રડતાં જોઈ મારું યુવાન હ્રદય વલોવાઈ ગયું.મેં મારા પિતાને પૂછ્યું”કેમ છોકરીને પોતાનું ઘર છોડીને છોકરાને ઘેર જવાનું? છોકરો લગ્ન કરીને છોકરીના ત્યાં ન આવી શકે?”
બાળપણથી આજ સુધી આવા અનેક રીતરિવાજો,અંધશ્રદ્ધા અને ધાર્મિક માન્યતાઓ જોઈ મારા મનમાં અનેક વિચારોનો વંટોળ વાતો.માંગી શકાય એવા લોકો પાસે તાર્કિક જવાબો માંગતી અને દલીલો કરતી.આવીજ મનમાં ઉદ્દભવેલ સંવેદનાને તમારી સમક્ષ રજૂ કરવાનો મોકો મળ્યો “સંવેદનાના પડઘા “ કોલમ દ્વારા.
સામાજિક સંસ્થા જેવા પરિવારમાં ઉછેર,સંયુક્ત રુઢીચુસ્ત પરિવારમાં લગ્ન અને પચ્ચીસ વર્ષની બુટિકની સફરે જીવનમાં અનેક લોકો સાથે મળવાનો સંજોગ આપ્યો.મારાં હ્રદયમાં ઘૂંટાતી વેદના લોકોના મનમાં ઘર કરી ગયેલ ખોટી માનસિકતા જોઈને અસહ્ય બની જતી.
લગભગ દરેક બાળકી કે યુવતી નજીકના કુટુંબીજન કે કૌટુંબિક મિત્ર કે સગા દ્વારા ભોગવેલી શરીરના અંગત હિસ્સા સાથે થયેલ છેડછાડ કે બળાત્કારની વાત પોતાની અંદર જ છુપાવીને રાખે છે.પોતે અંદરને અંદર જ ગભરાઈને એકલી જ રડીને ચુંમાઈને રહે છે.દરેક યુવતીએ દરેક સ્ત્રીએ ખાલી થવાની જરુર છે. ભારેલો અગ્નિ તમારા હ્રદયને ધુમાડાથી ભરી કાળુંમેશ કરી દેશે. અને આ લાગણીઓને બધા બહાર કાઢી શકે માટે સર્જાઈ વાર્તા “મને પણ” .કોઈએ કીધું “ભાઈ હું તો આવું ન લખી શકું” પણ કોઈએ તો પહેલ કરવી પડે ને? કોઈ લખતા પહેલા પોતાની ઈમેજનો વિચાર કરે. પણ કોઈ પણ જાતની ક્રાંતિની કોઈકે તો પહેલ કરવી પડેને?મીઠું -મીઠું ,ગળ્યું તો સૌ પીરસે ,નગ્ન સત્યની વાત, સમાજની આંખો ખોલવા કોઈકે તો કરવી પડેને?આ વાર્તા વાંચીને કોઈ બાળકી કે યુવતી પોતાની અંગત વીતીની વાત માતા-પિતાને કરશે તો મારી વાતનો સાચો પડઘો પડ્યાનો આનંદ થશે.
દુનિયા અને વિજ્ઞાન કૂદકે અને ભૂસકે આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે પણ સ્ત્રીઓના માસિક પીરિયડ અંગેની આપણા દેશના લોકોના મગજમાં ઘર કરી ગયેલ ખોટી માન્યતા કે પિરીયડ ચાલતો હોય ત્યારે સ્ત્રી મંદિરમાં ન જઈ શકે.”માનસિકતા બદલાઈ નથી” વાર્તા દ્વારા મેં ખૂબ ભણી ગણીને અમેરિકાઆવ્યા પણ પિરીયડમાં સેવાના રુમમાં દીવો કરવા ન જવાય તે માનસિકતા બદલાઈ નથી તે સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો. માસિક એ ધર્મ નથી એક શારિરીક પ્રકિયા છે તે સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
સ્ત્રીનું શોષણ સમાજમાં અનેક રીતે થાય છે.તેના ગમા અણગમાનો પતિએ પણ સ્વીકાર કરવો જોઈએ.સ્ત્રીના જીવનમાં તેના પતિ સિવાય તેના બાળકો,માતા-પિતા અને ભાઈ-બહેન પણ તેના હ્રદયનેા એક ભાગ હોય છે. ખૂબ સંવેદનશીલ હ્રદય ધરાવતી સ્ત્રીને અંગત લોકોના જીવનની મુશ્કેલીઓ પણ અસર કરતી હોય છે. અને ત્યારે તેનું મગજ કોઈ બીજી જગ્યાએ રોકાએલ હોય છે .ત્યારે તે સંભોગ માટે તૈયાર નથી હોતી. પતિની માંગણી મોટાભાગની સ્ત્રીઓ ઠુકરાવી શકતી નથી.આવા સમયે પત્નીની અનિચ્છાએ કરેલ સંભોગ પણ પતિએ પત્ની પર કરેલો બળાત્કાર જ છે.આ બળાત્કારનો શિકાર તો ઘણી સ્ત્રીઓ થતી હોય છે. પરંતુ આપણા પુરુષપ્રધાન દેશમાં આ અંગે બોલવાની સ્ત્રીઓની હિંમત ઓછી હોય છે.અને આ વિચારની રજૂઆત માટે “પ્રેમની પરિભાષા શું?” ની વાત લખાઈ.
આવા અનેક વિષયો  જેનાથી લોકો પીડાઈ તો રહ્યા છે પણ બધા સહેમીને સહન કરેછે.તેની સાચી સમજ અને તે ની સામે અવાજ ઉઠાવવાની જરુર પણ છે જ.મેં  મારી અંદર આ અંગે સળગી રહેલ સંવેદનોને વાર્તા દ્વારા વાચા આપી છે.
હું માત્ર નારીશક્તિ જિંદાબાદનાં જ નારા ગાવામાં માનતી નથી અને એટલે જ તેની રજૂઆત માટે યુવતીઓએ પણ પોતાના શરીરની મર્યાદા સમજી તે પ્રમાણે વર્તન કરવું જોઈએ.ખોટી હિંમત કરી દીકરીઓએ અડધી રાત્રે એકલા ન ફરવું જોઈએ.આ વાત સમજાવવા એક સત્યઘટના પર આધારિત વાર્તા “સ્ત્રી ની શારીરિક મર્યાદા” લખાઈ.
આમ વર્ષોથી મનમાં ઘરબાઈ રહેલી વાતો “સંવેદનાના પડઘા”દ્વારા લોકો સુધી પહોંચાડવાનો એક નમ્ર પ્રયાસ કર્યો જે મારા વાચકોએ ખૂબ સરસ રીતે વધાવ્યો.
જિગીષા પટેલ

Sent from my iPad

વાત્સલ્યની વેલી ૫૧) આનંદી બાળક ઉછેરવાની રીત !

આનંદી બાળક ઉછેરવાની રીત !!
રસોઈની કોઈ વાનગી બનાવવાની હોય કે કોઈ વોશિંગ મશીન વાપરવાનું હોય, કે કોઈ ગાડી ચલાવવાની હોય,કે કમ્પ્યુટર કે નવો સ્માર્ટ ફોન હોય, તો તેને વાપરવાની – કે ચલાવવાની રીત આપી હોય; પણ બાળક જન્મે છે ત્યારે સાથે ઉછેરવાની રીત ની પુસ્તિકા લઈને જન્મતો નથી !
પણ એવાં નાના નાના સેંકડો બાળકોને ઉછેરવાનું સદ્ભાગ્ય મને સાંપડ્યું છે! આખ્ખી જિંદગી બસ આ જ કામ કરવાથી આ પ્રશ્ન સતત મારાં મગજમાં રમ્યા કરતો !બાળકોને કેવી રીતે ઉછેરવાથી તેઓ ભવિષ્યનાં સારાં નાગરિક બને? અનેઆ પ્રશ્ન કાંઈ મને જ થયો છે એવું નથી ; મારી જેમ અનેક બાળ માનસશાસ્ત્રીઓ અને આ ક્ષેત્રના તજજ્ઞોએ પણ આ વિષયમાં ખુબ વિચાર્યું છે !
દરેક મા બાપ પોતાના સંતાનને પ્રેમ કરે જ છે. એ જીવનમાં ખુબ સુખી થાય એવી સૌ મા બાપની અંતરની ઈચ્છા હોય છે.કોઈ મા બાપ એવું ના ઈચ્છે કે રસ્તે રઝળતો દારૂ અને ડ્રગના નશામાં રખડતો કે સમાજથી તરછોડાયેલો એકાકી જીવન ગુજારતો દુઃખી કે પછી મોટા મહેલોમાં નશામાં ચકચૂર એકાકી ,દુઃખી જીવન ગુજારતો નાગરિક ના બને ?
પરંતુ આવું કેમ બને છે? એવું પણ કાંઈભય સ્થાન છે કે જેને બાળકના ઉછેર સમયે , નાનપણમાં જ થોડું ધ્યાન આપીને બદલી શકાય ? બાળક નાનપણથી જ જો હેપ્પી આનંદી વાતાવરણમાં ઉછરે તો આગળ જતાં એ એક સારો નાગરિક બની શકે !
દુનિયામાં સૌથી વધુ હેપ્પી લોકો ક્યાં વસે છે એ જાણવા દુનિયાની યુનાઇટેડ નેશન સંસ્થા લગભગ ૧૫૫ જેટલા દેશોંનનો સર્વે કરે છે; કેમ અમુક દેશનાં લોકો વધારે સુખી છે? એ લોકો શું કરે છે જે બીજા દેશ નથી કરતાં ?
પણ એમણે જે નોંધ્યું હજ્જારો ડોલર અને સેંકડો કલાકોની મહેનત બાદ , તે મને તાજેતરમાં યોજાયેલા એક વડીલમિત્રની જન્મદિવસ પાર્ટીમાંથી અનાયાસે જ જણવા મળ્યું !!
એમની તેર વર્ષની પૌત્રીએ દાદીબાની એંસીમી વર્ષગાંઠ પર બોલતાં કહ્યું કે અમારાં ઘરમાં બધાં ડોક્ટર છે. દાદા ડોક્ટર , કાકા -કાકી ડોક્ટર, ફુઆ અને એનાં મમ્મી પપ્પા ડોક્ટર , અને હવે કઝીન ભાઈ બેનો પણ ડોક્ટર કે એન્જીનીયર બની રહ્યાં છે.. ત્યારે એણે કહ્યું “ હું કઈ લાઈન લઉં? અમારાં કુટુંબમાં બધાની કાંઈક ને કાંઈક સ્પેશિયલટી છે, બધાં પાસે ખુબ પૈસા પણ છે,પણ – પણ , શું પૈસા સાથે હેપીનેસ આવે છે? “ એણે પૂછ્યું !
અમેરિકામાં પૈસાની કમી નથી. પૈસા સાથે સગવડ મળે છે, પણ ડ્રગ્સ અને દારૂ પીતાં જુવાનિયાઓ શરૂઆતમાં તો એ પૈસાના જોરે જ તો આવી કુટેવોની લતે ચઢેલાં ને ?
દુનિયાનાં સૌથી વધુ આનંદી બાળકોમાં જે છેલ્લા સાત વર્ષથી પ્રથમ આવે છે તે દેશ ડેન્માર્કની બાલ ઉછેર પદ્ધતિનો સૌ નિષ્ણાંતોએ અભ્યાસ કર્યો ! ત્યાંની શાળાઓમાં નાનપણથી જ એક “હગી” નામનો વિષય શીખવાડવામાં આવે છે, જેનો અર્થ “ વાદળાંની રૂપેરી કોર !” એવો કાંઈક થાય છે. એ વિષયમાં બાળકોને ક્લાસમાં કોઈએ કોઈને માટે એ પ્રકારનું માનવતાવાદી કાર્ય કર્યું હોય તે વિષે ચર્ચા કરવામાં આવે છે! નાનપણથી જ માનવતાવાદનું શિક્ષણ !
હા , અમેરિકામાં કાંઈક અંશે ડે કેર સેન્ટરથી માંડીને કોલેજ કક્ષાએ આવી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે, પણ એક વિષય તરીકે શીખવાડવામાં આવતું નથી. ઘર વગરનાઓને તહેવારો ઉપર રોટી કપડાં પહોચાડવાં, ઘરડા ઘરમાં ભોજન -ભજન કરાવવા જવું , અનાથાશ્રમમાં આર્થિક મદદ આ બધું માનવતાવાદી કામ જ કહેવાય .
એમ તો આપણે ત્યાં , આપણેય દિવાળી , હોળી , ઉતરાયણ ઉપર દાન ધરમ કરીએ જ છીએ ને? પણ એમાં તો સ્વર્ગ મેળવવાની લાલચ છે! અને નાના બાળકને એમાં શું સમજ પડે ? ગરીબને પૈસો- એટલે કે ભીખ આપવી, એ “ હગી” નામના વિષયમાં શીખવાડતાં નથી! દયાનો ગુણ એ સારી વાત છે, પણ લાગણી હોવી અને એ વ્યક્તિ સાથે તાદાત્મ્ય સાધવું એ બન્ને મહત્વનાં છે! ભીખનો પૈસો પેલી ગરીબ વ્યક્તિ માટે લાગણી દર્શાવે છે, પણ એમાં તાદાત્મ્ય નથી હોતું ! . અંગ્રેજીમાં આ લાગણીઓ માટે બે શબ્દ છે: સિમ્પથી અને એમ્પથી! આપણી ભાષાનો શબ્દ કોષ આ બંને શબ્દનો અર્થ એક જ બતાવે છે: દયા, લાગણી!
રસ્તે જતાં કોઈ બાળકને ઠોકર વાગે અને એ પડી જાય એટલે આપણે બોલી ઉઠીયે : “અરે અરે- જુઓ ત્યાં પેલું છોકરું બિચારું પડી ગયું !” આ લાગણી તેને સિમ્પથી સહાનુભૂતિ દર્શાવી કહેવાય! પણ બાળક પાસે દોડી જઈને એને વ્હાલથી ઉંચકીને પ્રેમ અને હૂંફનો અહેસાસ કરાવવો એ સહાનુભૂતિને એમ્પથી કહેવાય!
મેં માતૃભૂમિ ભારતની મારી એક મુલાકત દરમ્યાન જોયું હતું : સવારના સમયે એક તેડાગર બહેન ફૂટપાથ પર ચાલતાં ચાલતાં પાંચ છ બાળકોને બાલમંદિર લઇ જઈ રહ્યાં હતાં. એક બાળક ચાલતું હતું ને ફૂટપાથ પરથી ગબડી પડ્યું ! અને બહેને એને એક ધોલ મારતાં સંભળાવ્યું; “ આંધળો છે? આ રસ્તો દેખાતો નથી?”
બાળકોના ઉછેરમાં ઘણાં પરિબળો કામ કરે છે!અહીં પેલી ભાડુતી બહેન બાળકનાં કુમળા મનને જરૂર હાનિ પહોંચાડતી હતી , પણ એ સગી મા નહોતી ! એટલે બાળક આવા સહાનુભૂતિ વિનાના પ્રસંગોથી ઘડાય અને ભવિષ્યના વાવાઝોડાઓ માટે તૈયાર થાય; પણ, હા, મા બાપ પણ જો આવું જ વર્તન કરે તો બાળકનું ભાવિ કાંઈક જુદું જ ઘડાય! બાળકનાં ઉછેરમાં બેમાંથી એક જન્મદાતા સમજુ હોય તો પણ બાળક આનંદી હોઈ શકે છે, પણ સાથે અન્ય એક વ્યક્તિનો સાથ સહકાર હૂંફ પણ જરૂરી છે!
વર્ષો સુધી ઘણી મથામણ કરીને આનંદી બાળક ઉછેરવાનું એક ગીત મેં તૈયાર કર્યું!! અમે ઘણી વાર પેરેન્ટ્સ સાથેના સેલિબ્રેશનમાં આ ગીત ગાઈએ પણ ખરાં!
“ અમેરિકાથી અમદાવાદ” મારાં કાવ્યસંગ્રહમાં મેં અમુક અંગ્રેજી કાવ્ય ગીતો પણ મુક્યાં છે. આ લેખમાળાનાં ૫૧ એકાવનમાં ચરણમાં સૌને ઉપયોગી એ કાવ્ય રજૂ કરું છું ! પુસ્તકના વિમોચન વેળાએ પ્રતિષ્ઠિત સાહિત્યકારોની પ્રસંશાને પાત્ર આ રહ્યું એ કાવ્ય:
One wise parent , and an adult who cares,
Add a little luck and the happy child you get!
Happiness is feeling, happiness means care;
She feels much secure when she knows that you care!
Routines and consistency are the young children’s affairs;
Same time, the same place – eat, play and relax!
Develop some customs- rituals for a special day,
Sweet memories of those days, will take them all the way!
Involve the whole family in the decision making affairs;
Small , big, sick or old – would love to be counted!
Put aside your differences even only for a while,
And in your old age, you’ll find out you were right!
Childhood comes only once in a life ,
Give children your very best ,that
They cherish rest of their lives!
Thats how you raise a happy happy child!!