વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા ,નિબંધ સ્પર્ધા -૧૫-પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા

અષાઢી મે​ઘલી રાત
હું ઓરડામાં એકલી બેઠી છું. આજે અષાઢનો પહેલો દિવસ… આ દિવસે એમને આકસ્માત થયો હતો.  દીવાલ પરની ઘડિયાળ ટક ટક અવાજ કરી કહે છે, આજે એક વર્ષ થયું છે !

સામે પલંગમાં એમનું ચેતના વગરનું શરીર વેન્ટિલેટરથી શ્વાસ લે છે…વિચાર આવે છે, વરસાદ આવે તો એમને પાણી છાંટી જગાડું… એમની જાગવાની રાહ જોતાં અષાઢ ફરી આવી ગયો અને મન વિચારે ચડે છે.

તે દિવસે દશે દિશાએ વાયુ ફુંકાઈ રહ્યો હતો. એ આંતકવાદી પવન મારા ઘરમાં ઘૂસી મારા પડદા, કાગળો ઉડાડવા સાથે મારી સાડીના છેડા સાથે ચેડાં કરતો હતો. કાળાં ડિબાંગ વાદળે સૂરજને કેદ કરી પોતાના કબજામાં લઈ ઘરમાં અંધારું સર્જ્યું હતું. જાણે કંઈ લૂટવા ન આવ્યો હોય… મને એક ક્ષણ વિચાર પણ આવ્યો હતો.આ અષાઢી મેઘ છે કે આંતકવાદી ? કોઈના આવવાની ખબર દેતું અંબર ગાજી રહ્યું હતું. ચેતવણીસૂચક ટોર્ચ લાઈટ જેવી વીજ ઝબકતી હતી.

સામન્ય રીતે વરસાદ આવે એટલે હું કામકાજ પડતાં મૂકી, બધું જ ભૂલી જતી. મને વરસાદ ખૂબ ગમતો. મને એમનો સ્પર્શ યાદ આવતો, એમની સાથે વરસાદમાં ભીંજાવાની સંવેદના મને જાગૃત કરી દેતી. હું બારીની બહાર મેઘને જોઈ રહી હતી અને ત્યાં જ ફોન રણક્યો…

તમે સંકેત શાહનાં પત્ની છો ?

મેં કહ્યું હા.

જુઓ હું કહું છું તે વાત શાંતિથી સાંભળો……

હું ડઘાઈ ગઈ. હલ્લો !

હલ્લો…સાંભળો, તમારા પતિનો અકસ્માત થયો છે, ડરતા નહિ પણ આપ ઘરની કોઈ વ્યક્તિ સાથે આ…હૉસ્પિટલે જલદી આવો.

હું કંઈ પણ બોલું તે પહેલાં એક મોટી વીજળી પડી.
 

અષાઢી મેઘલી રાત એટલે મારે માટે ભૂરી ઝાંયમાં વેદના અને સંવેદનનું રસાયણ. અષાઢી મેઘ નામનો આનંદ ઉત્સવ હવે નથી રહ્યો. બંધ બારી હવે પછડાતી નથી. વાદળના અવાજો અંબર ગજાવતા નથી પણ એક ભયાનક સૃષ્ટિ ઊભી કરે છે. પવનમાં વીંઝણો નહીં, તોફાન દેખાય છે અને પાણીના ટપ અવાજથી ધબકારા વધી જાય છે. કોને દોષ દઉં – અષાઢ, મેઘ, પવન અને રાત…. આ બધા જ કુદરતના અંશો અને સંકેતો.

માત્ર અષાઢની મેઘલી રાત જ કેમ ? આમ જોવા જઈએ તો પવન એક પડકારે તેવું તત્ત્વ છે. પવન પણ કેવો ? લજ્જાળુ સ્ત્રીના પાલવમાં ભરાઈને એને સઢમાં ફેરવી નાખતો પવન; સ્ત્રીના શરીરની તિરાડમાંથી પ્રવેશી આંતક ફેલાવતો પવન, બે પ્રેમીને ઘૂઘવી નાખતો પવન, વાતાવરણમાં તોફોન સર્જતો પવન, હાથના રુંવાડાં ઊભાં કરી દેતો પવન, દીપની સ્થિર જ્યોતને ભેટવા મથતો પવન…તો ક્યારેક બંધ કરેલી બારીની ફાડમાંથી યાદોની જેમ ચોર પગલે પ્રવેશતો પવન…અને પેલો સુકાયેલાં પાંદડાંની વચ્ચે સરસર સરી ભય સર્જતો પવન. ક્યારેક વળી પકડદાવ રમતો શિશુ જેવો પવન, ખંડેરમાં ઘુમરીઓ ખાતા અવાજના પડઘા બની ઇતિહાસને જીવંત કરતો પવન. ઇતિહાસ સાથે સંવાદ સાધવાનું એક માત્ર સંપર્કમાધ્યમ પવન ! બસ એને જોવાનો નહિ કાનથી, આંખથી અને સ્પર્શથી માણવાનો…..

આ વરસાદ અને પાણીનાં ટીપાંની તો વાત જ ન કરતા.. પવન સાથે પાણીનો ફરફરાટ અને સરસરાટ, પાણીનાં ટીપાંનો એ સ્પર્શ હજી ભુલાતો પણ નથી. બધી જ સરહદ તોડી અસીમ સાથે જાણે નાતો ન બાંધતાં હોઈએ તેવું લાગે. બાળપણમાં છબછબિયામાં પાણીનો એ સ્પર્શ, કિશોરાવસ્થા અને કૉલેજકાળના દિવસોમાં વરસાદમાં ભીજાવાનો અને જાતને કોઈ જોતું હોય ત્યારે સંકોરી પલળવાનો એક અનેરો આનંદ હતો.

આજેય એકાએક પડેલા વરસાદના ઝાપટના અવાજથી અહીં જાગી જવાય છે.

એક સમય હતો જયારે મેઘરાજાની પધરામણી ઉત્સવ લાગતી, ગગન ગરજે અને મોરલા ટહુકે અને માથે ચમકતી વીજ, બસ પછી પૂછવું જ શું ? હવે કોઈ વાદળ વિષે પૂછે છે અને અને હું કહું છું, વાયુત્વની આંગળી ઝાલીને આકાશમાં ભટકતું જલત્વ એટલે વાદળ. હવે વાદળની વ્યાખ્યા મારે માટે બદલાઈ ગઈ છે..વાદળ એટલે અસંખ્ય ટીપાંનું બંધન, વરસાદ એટલે ટીપાંઓની મુક્તિ અને આ ગોરંભાયેલું આકાશ પણ કેવું ? એક ઝંખનાનું પ્રતીક. વરસવા આતુર પણ ન વરસતું હોય તેવું આકાશ.

પણ, હવે વરસાદ ગમતો નથી; એક અકળ અકથ્ય મુંઝારો અનુભવું છું. ભીતરમાં કંઈક ડૂમાતું હોય તેવું લાગે છે આ આકાશ, મેઘ, વીજળી – કદી ભૂલી ન શકાય તેવો અષાઢી રાતનો મારી ઉપરનો આંતક મને ડરાવે છે. હું ફફડી ઊઠું છું. હવે વીજળીના ચમકારામાં બિહામણા પડછાયા દેખાય છે. વીજળી ક્યારે પડશે અથવા ગમે ત્યારે પડશે તે ડરથી કંપી ઊઠું છું.વરસાદી વાતાવરણ સાથેનો સંબંધ હવે બદલાઈ ગયો છે. શું એ રોમાંચક ક્ષણ આટલી બિહામણી હોઈ શકે ? ધ્રુજી જવાય છે !

આજે અષાઢી રાત છે પણ બારી બંધ છે. હૉસ્પિટલના શાંત વાતાવરણમાં એક કાળું વાદળ દેખાય છે અને એક ટીપું ગાલ પર ટપ કરતું પડે છે. એક ટીપું એમના હાથ પર પડે છે, એક ટીપું એમની આંખો પર પડે છે, કોઈ હલનચલન નથી ત્યારે ટપ ટપ ટપ ટીપાં પડ્યે જ જાય છે. અને બીપ બીપ બીપ કરતાં હોસ્પિટલનાં યંત્રો મને આંચકા સાથે જગાડે છે અને ‘ટપ ટપ’નો લય તોડે છે. એકસાથે આવેલા આઘાતથી મૂક હું એમના શરીરને જોઈ રહું છું. અને ફરી વિચારે ચડું છું.

આમ જોવા જઈએ તો આષાઢી રાતનો મહિમા જ જુદો અને મિજાજ પણ જુદો. કોઈને કેફ વરસાદનો તો કોઈને મનનો; અને દરેકના અર્થ છાપરે છાપરે સાવ નોખાં, ક્યાંક કહેવાય એને અડપલાં, ક્યાંક કહેવાય એને તિખારા. ક્યાંક એકલતા તો ક્યાંક વિરહ; ક્યાંક કાલિદાસના યક્ષની તડપ… અષાઢ તો સૌના મનમાં હોય છે જ્યાં સ્મરણોની વીજ ઝબૂકે છે, જ્યાં વીતેલો સમય વાદળોની જેમ ગરજે છે તો ક્યાંક વિટંબણાનાં વાદળો મનને ઘરી વળે છે. બીજી રીતે વિચારીએ તો અષાઢી રાતે વરસાદ એ ન દેખાતો જીવનનો વૈભવ છે. એક મખમલી સ્પર્શ, તેમાં ચામડીનું સુખ છે, સ્પર્શનો ઝણઝણાટ છે, આંખને યાદોનું સૌન્દર્ય છે અને નાકને માટીની સોડમ છે તો કાનને મોરલાના ટહુકાનો આનંદ અને જે નથી પામતા તે સાવ કોરા કટ…

આભમાં અષાઢનાં ઘટાટોપ વાદળાંનો તોર બંધાઈ ગયો હોય, કલેજાં ચીરતી વીજળી વળાંક લઈ રહી હોય, મેઘગર્જનાએ મસ્ત બનેલા મયૂરોને યોષિતાઓ વિંટળાઈ રહી હોય અને વરસાદનું વાવાઝોડું ઊપડે ત્યાં તો બપૈયાના કંઠમાં ઝબોળાઈને પિયુ પિયુના શબ્દો સૂર બની ટહુકે. ચૈત્ર-વૈશાખના તાપથી તપેલી તરસી ધરતી પર અષાઢનાં અમીછાંટણાં ટપટપ છંટાય. ધરતી ભીંજાય અને છૂટે સોડમ ધરાની.. ગાતું હૈયું, બોલી ઊઠે….અષાઢને દિવસે તમે મળો અને ન પલળો તો તમને મેઘધનુષના સોગંદ. અને બસ છમછમ પાણી હથેલીઓમાં જીલતાં ચોમાસું ભીતર ફરફર કરતું ભીંજવી જાય.

અષાઢી રાતની ​તુલના થઈ શકે નહિ. ​એનું પોતીકું સૌંદર્ય છે. ​એના ​​ઉન્માદક વૈભવ આગળ ​બીજું સૌંદર્ય ફિક્કું લાગે. ​ વરસાદનો ​માદક વૈભવ માનવહૃદય પર અનેરું કામણ કરે. કવિઓની કલમ અને ચિત્રકારોની પીંછીને સર્જનની અવનવી કેડીઓ તરફ દોરી જાય છે​ અને ​કવિનું ભીંજતું ભીતર…આ અનોખા મિજાજને અનોખી રીતે આલેખે. કવિની વાત આવે તો કાલિદાસ અને ટાગોર યાદ આવે. એમનાં સર્જનો વાંચીએ તો વગર વરસાદે ભીંજવી દે. આખા ને આખા તરબોળ કરી દે. આમ તો કોઈ પણ કવિ કોરા રહી ન શકે, અને પોતાની કવિતાને કોરી રાખી ન શકતા કવિની પંક્તિ યાદ આવે. 

ચાલ વરસાદની મોસમ છે, વરસતાં જઈએ,
ઝાંઝવાના હો કે દરિયાવ, તરસતા જઈએ. –હરીન્દ્ર દવે

યાદ આવે એ દિવસો. તે અષાઢી સંધ્યાએ થોડી વાદળીઓ કેવી વરસી હતી અને આછી માટીની સુગંધ ખુલ્લી મારી બારી વાટે પ્રવેશી ગઈ અને વરસાદે એમની વગર હાજરીએ મને પલાળી હતી. માટીની સુગંધ ઘરમાં ધૂમી વળી. એક નોખો જ પમરાટ ફેલાવી રહી હતી. હું નવોઢાની જેમ એમના સ્પર્શને પામવા અધીરી હતી, પણ બારીની બહાર મળ્યું કેવળ અંધારભર્યું અને બિહામણું ગાઢ આકાશ ! વીજળી ચીરે વ્યોમને એમ મને, તે દિવસે વેદનાએ ચીરી નાખી. એ વીજળી આજે પણ મારા આખા આ આયખાને દઝાડે છે. હવે એ માદકતા નથી. હવે ઊજળા દિવસ પણ નથી.. નથી એ થનગનાટ કે તરબોળ કરતી એ સંવેદના. નથી ડિબાંગ મેઘની સવારીમાં મહાલવાનો રોમાંચ. છે બસ અષાઢી માસમાં ઘોર અંધારી બિહામણી રાત અને આંખમાં શ્રાવણ–ભાદરવો ! ચાતક બની ગઈ છે મારી આંખો, જે એમની આંખોના ખૂલવાની રાહ જુએ છે !

બસ, આ પવન, આ વરસાદ આ અષાઢી મેઘલી રાત; મારો એક નોખો સંબધ એને જાણવાનો, યાદો થકી માણવાનો. અષાઢ મહિનો, વાદળ, પવન, મેઘલી રાત બધાંના નોખા અર્થ, નોખી સ્મૃતિઓ આવ્યા જ કરશે…અષાઢ આવતાં વગર કહે વાતાવરણ સર્જાશે, કુદરત એમ થોડી મારાથી રૂઠશે.

અકસ્માતે એમની સ્પર્શેન્દ્રિયને લગભગ જુઠ્ઠી કરી નાખી છે. છતા હું એમની નિસ્તેજ આંગળીના ટેરવે સ્પર્શ કરી મારા હાથેથી પંપાળું છું. કદાચ એમની નાડીમાં કંપનો આછેરો સંચાર થાય.. અને… અને હું વિચારું છું..વરસાદનાં ટીપાંથી સ્થિર પાણીમાં એકાએક સળવળાટ થાય તેમ તેમના શરીરમાં ચેતના આવશે… ઊંઘના ભારને અળગો કરી બેઠાં થાશે…

હૉસ્પિટલમાં તિથિના કેલેન્ડર કે પંચાગ નથી હોતાં. છતાં કશું જ બન્યું નથી તેમ એ આળસ મરડી બારી બહાર જોતાં કહેશે ..આજે અષાઢી બીજ છે ?

અચાનક, એમનો  સહેજ જ થયેલો સળવળાટ મારી આંખ નોધે છે ! અને આટઆટલા લાં…..બા સમય પછી આવી રહેલી એમની જાગૃતિ મને કચ્છી માડુની જેમ અષાઢી બીજના નવા વર્ષની વધાઈ આપતાં કહે છે, “નયે જીવન જી વધાયું !!