મનની મોસમ – લલિત નિબંધ (15)સતચિત્તઆનંદ

મનની મોસમ – સતચિત્તઆનંદ

એવું સાંભળ્યુ છે અનેક ભ્રહ્માંડ છે, તેમાં એક ભ્રહ્માંડની અંદર જે ગેલેક્ક્ષીમાં સ્થિત પૃથ્વીને સુંદર માનવામાં આવે છે.અતિશય સુંદર વસુંધરા પર ઈશ્વરે આપણને બુધ્ધિશાળી પ્રાણી મનુષ્ય બનાવીને જન્મ દીધો. જીવવા માટે કેટલી બધી સુવિધા ! વહેતા ઝરણા,નદી,પર્વત,અમુદ્ર.વૃક્ષ,મહેકતાં ફુલ,હવા,પાણી વગેરે સુંદર પ્રકૃતિની અણમોલ ભેટ અર્પણ કરી.પાણી, હવાનુ કોઈ મુલ્ય નહી ચુકવવાનુ, પરંતુ આ પાણી અને હવાને ગરમ ઠંડા કેવી રીતે કરવા, વૃક્ષોમાંથી આશિયાના કેવી રીતે બનાવવા એવું મગજ અને બુધ્ધિ આપ્યાં. મનની આ મોસમને અદભુત નહી તો બીજું શું કહીશું ? જંગલી અવસ્થામાં જીવતો મનુષ્યના મનની આ મોસમે માણસને ક્યાંથી ક્યાં પહોચાડી દીધો !વિજ્ઞાનની શોધખોળ અને પ્રગતિ કરીને પરમાત્મા, જેણે આપણુ સર્જન કર્યુ તેને જ આ માનવી શોધવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.મનુષ્યના મનમાં શક્તિનો અઢળક ખજાનો છુપાએલો રહ્યો છે, પોતે અનજાન છે, ધારે તો શું ના કરી શકે ?દુખ એ વાતનુ છે સંસારની મોહમાયામાં એટલા બધા રચ્યા પચ્યા હોઈએ છીએ ઈશ્વરે જે આપ્યુ છે તેનો વિચાર કરવાનો કોઈની પાસે સમય નથી.સમય છે ફક્ત બધીજ વસ્તુ માટે ઈશ્વરને ફરિયાદ કરવાનો ! દરેક વસ્તુ માટે ઈશ્વરને જવાબદાર માને છે.હે પ્રભુ તેં મને આટલુ બધું દુખ કેમ આપ્યુ ? તૂં આમ કરજે અને તૂં તેમ કરજે. કર્મનુ પોટલુ જાતેજ બાંધ્યુ હોય, અરે પોટલુ નહી પર્વતો ખડા કર્યા છે, ત્યાં ભગવાન  શું કરે ?

મનની અદભુત મોસમને કારણ માનવનુ અસલ સ્વરૂપ ‘સત્ત-ચિત-આનંદ’ છે.સત્વગુણ,રજોગુણ,તમોગુણને કારણ સુખ-દુખ એ તો ખાલી ખોટા ભ્રમ છે. પ્રેમ અને આનંદ સીવાઈ બીજું કંઈ નથી. પોતાની અંદર જે આનંદ છુપાએલો છે તે કોઈ જોઈ શકતું નથી. આનંદ બહાર શોધવા માટે તો માણસ પાપ પુણ્યના ઢગલા ઉભા કરે છે. ’હું’ થી પીડાતો માનવી પોતાને શક્તિશાળી માને આજકાલ લોકો પોતાની માનવતા મરી પરવારી હોય તો પણ પોતાની જાતને જ ભગવાનનો દરજ્જો આપે છે. આદીલ મન્સુરીની એક ગઝલની લાઈન યાદ આવી ગઈ “ માનવ ન થઈ શક્યો તો એ ઈશ્વર બની ગયો, જે કંઈ બની ગયો એ બરાબર બની ગયો “

સંસારની અંદર દરેક મનુષ્યના મનની ઈચ્છા તો હોય તેની અંદર સદાય વસંત ખીલેલી રહે પરંતું એવું બને છે ખરું ? અરે ઘણી વખત તો એક દિવસમાં જ લોકો અલગ અલગ ઋતુ જીવતાં હોત છે. આખા દિવસમાં મુડ બદલાતો હોય.ઘડીકમાં ખુશ તો ઘડીકમાં દુખી દુખી !જે છે તેની અવગણના કરે અને જે નથી તેની અપેક્ષા રાખવવાથી દુખ ઉભુ ન થાય તો શું થાય.ઈશ્વરે જે આપ્યુ છે તેમાં ક્યારેય સંતોશ નથી મળતો,ખુશી હોતી નથી, જે મળ્યુ છે તે ઓછુ પડે છે. પોતાની પાસે જે છે તેમાંથી ખુશી નથી મળતી, બીજા પાસે જે છે તે જોઈને જીવ બળ્યા કરે તેને સુખ ક્યાંથી મળે ?બધી વાતમાં પોતાનો અહમ આડે આવતો હોય છે, હું કોઈનાથી કમ છું ? અહમનુ વિસર્જન થાય તો કોઈ વસ્તુનુ સર્જન થઈ શકે.મનની મોસમ કેવી રાખવી એ આપણા જ હાથમાં છે.

કોઈક જ એવા વીરલા હોય જે હમેશાં પ્રેમ અને આનંદમાં જીવતાં નીજાનંદમાં મ્હાલતા હોય, પોતાની મસ્તીમાં આનંદમાં જીવતા હોય.નીજાનંદમાં જીવનાર ને લોકો પાગલ કહીને બોલાવે.પોતાની અંદર મસ્ત બનીને જીવવું અઘરું છે.કૃષ્ણ પ્રેમમાં પાગલ મીરાબાઈ રાજપાટ,વૈભવ છોડીને નીજાનંદમાં જીવ્યાં છે, પત્નીનુ મૃત્યુ થતાં નરસિંહ મહેતા બોલ્યા “ભલુ થયુ ભાગી જંજાળ સુખે ભજીશું શ્રી ગોપાલ”  આપણે આવું બોલી શકીએ ? ભક્તિની મસ્તી, કૃષ્ણ પ્રેમની મસ્તી જેના મનમાં હોય,બારેવ માસ હર ક્ષણ વસંત ખીલેલીજ રહે, મનની મોસમમાં કોઈજ ફરક નહી ! અખંડ આનંદમાં જ રહે.આનંદ-આનંદ-આનંદ, જે આપણુ અસલ સ્વરૂપ છે.ઉપર જણાવ્યું તેમ મનની અદભુત શક્તિને ભુલીને સંસારી માણસનુ મન ચાર તરફ ભટકતું રહેતુ હોય ત્યાં મનની મોસમ એક સરખી ક્યાંથી હોય ? પોતાની જાતેજ આધી-વ્યાધી –ઉપાધી ઉભી કરેલી છે.તૂંડે તુંડે મતિ ભીન્ન, સ્વભાવીક છે દરેકના વિચારો પણ અલગ અલગ હોય. દરેક વ્યક્તિના સ્વભાવ પ્રમાણે તેના વિચારો,તેનુ વર્તન, તેની આશાઓ,ઈચ્છાઓ મનની અંદર હોય છે.આપણે હકારાત્મક વિચારીએ છીએ કે નકારાત્મક, નકારાત્મક વિચારો દુખ દીવાય કંઈ લાવી ન શકે.સારુ વિચારીએ એટલે બધુ સારુ જ થવાનુ છે.જીવનનો ધ્યેય શું છે ? શું પામવું છે ? તેના આધારે તેનુ વર્તન હોય.આપણા વિચારો પવિત્ર હોય તો પુરો સંસાર સુંદર નજર આવે.પરંતું દુખ એ વાતનુ છે મનની અંદર મંથરા છુપાઈને બેઠી છે.દુનિયા સુંદર ક્યાંથી દેખાય ? મંથરા જ્યાં સુધી છુપાઈને બેસે ત્યાં સુધી શાંતિ છે,બહાર ડોકીયાં કરે કે જેવી બહાર નીકળે તો ટોરનેડો કે સુનામી આવી જાય એટલે ઉથલ પાથલ મચી જાય.મંથરા ઈશ્વરને વનવાસમાં મોકલી શકે તે પણ ઉદાસીન વ્રત ધારણ કરીને !મંથરા એ કુમતીનુ પ્રતિક છે.કોઈ માને કે ન માને દરેકના મનની અંદર મંથરા છુપાઈને બેઠી છે.ક્યારે અને કેવા સંજોગોમાં પ્રગટ થાય એ ખબર નથી.મંથરા જ તારુ મારુ કરાવવામાં હોંશિયાર છે. તેને મનની અંદરથી જેમ બને તેમ જલ્દીથી બહાર હાંકી મુકે તે સુખી થઈ શકે છે.

હરિન્દ્ર દવેનુ એક સુંદર ગીત છે જે આપણને કેટલુ બધુ સમજાવે છે. કવીના ઉચ્ચતમ હકારાત્મક વિચારો, તેનો ભાવાર્થ ઘણુ બધુ કહે છે. સામે ગમે તેવી પરિસ્થિતી હોય બસ ખુશી આનંદમાં રહેવાની વાત સમજાવી છે.છે.

                                  ચાલ, વરસાદની મોસમ છે,  વરસતાં જઈએ,

                                    ઝાંઝવા હો  કે હો  દરિયા, તરસતાં જઈએ.

                        મોતના  દેશથી  કહે  છે  કે  બધાં  ભડકે છે,

                                      કૈં  નથી  કામ,  છતાં ચાલ, અમસ્તાં જઈએ!

                                    આપણે ક્યાં છે  મમત  એક જગાએ  રહીએ,

                                   માર્ગ માગે છે  ઘણાં,  ચાલને, ખસતાં   ઈએ

                                   સાવ  નિર્જન છે  આ વેરાન,  બીજું શું કરીએ,

                                   બાંધીએ  એક નગર,  ને જરા  વસતાં જઈએ.

                     તાલ  દેનારને  પળ  એક  મૂંઝવવાની   મઝા,

                                  રાગ  છેડ્યો છે રુદનનો,  છતાં હસતાં જઈએ.

 

 

 

 

 

 

હેમાબેન પટેલ

https://hemapatel.wordpress.com/