વરિષ્ઠ નાગરિકનું સુખ –સંતોષી જીવ-(૪)ડૉ. ઇન્દુબહેન શાહ

સહિયારું સર્જન - ગદ્ય

imagesKKITSTP1

 “સંતોષી નર સદા સુખી” આ કહેવત જગતના બધા જીવોને. લાગુ પડે છે. સંતોષ નાના મોટા સહુને સુખ અર્પે છે. બાળપણમાં, ઉપરની કહેવત આપણે આપણા વડીલોના મુખેથી જ સાંભળેલ છે. આજકાલ ભૌતિક ચીજ વસ્તુના ઢગલા હોય છે છતા બ્લેક ફ્રાઇડેને દિવસે સેલના ફ્લાયર જોયાને દોડ્યા, દીકરા, દીકરી માટે લેટેસ્ટ ફેશનના કપડા, જુતા, જેકેટ,.. વ્યક્તિ દીઠ દસ જોડી જુતા એ આજકાલ સામાન્ય વાત ગણાય છે, બહેનોના ક્લોસેટમાં એટલીજ કે એનાથી વધારે પર્સો લટકતી જોવા મળશે,..તે સિવાય બીજી આવી કેટલીય એક્સ્સેસરિસ જોવા મળે….

 આટઆટલી વસ્તુઓ છતા અસંતોષ શા માટે? અસુરક્ષિત માનસ, મનના અજ્ઞાત ખૂણામાં ભય, આજની ફેશન પ્રમાણે કપડા, દાગીના મેચીંગ પર્સ ના હોય તો આપણે સોસાયટીમાં પછાત ગણાઇ જઇશું, ના ના જમાનાની સાથે ચાલવું જ જોઇએ. દીકરા પાસે ત્રણ જેકેટ હતા, તેના ફ્રેન્ડનું લેધર જેકેટ જોયું કે તુરત જ મમ્મી પાસે મોમ “I need leather jacket, all my friends have it,old navy has sale’,

“Ok this wkend we will go to old…

View original post 740 more words

વરિષ્ઠ નાગરિકનુ સુખ- હકારાત્મક અભિગમ(૭) પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

happyseniorseeveeaarFlickr-300x228

સામાન્ય રીતે કોઈપણ વ્યક્તિને વૃદ્ધ થવું પસંદ નથી તેમ વૃદ્ધાવસ્થા કે નિવૃત્તિકાળ પણ પસંદ નથી. આ આવી પડેલું અડવડતું ઘડપણ ,અણગમતા અતિથી જેવું ભાસે છે .જયારે હકારાત્મકતા એ માનવીના પોતાનો અભિગમ છે જેમ સુખ અને દુઃખ  માનવીની માનસિકતા પર આધાર રાખે છે.તેમ .હકારત્મક વિચારો અને નકારત્મક વિચારો એ આપણી મનની સ્થિતિ પર જ નિર્ભર છે..શું આપણે રોજના જીવનની સામાન્ય ..તુચ્છતાઓથી પર  રહી શકીએ છીએ? અનેક તુચ્છ મહત્વાકાંક્ષાઓનાં બંધનથી બાંધેલો મનુષ્ય સુખ અને આનંદ પામી જ કેવી રીતે શકે ?…હકારાત્મક અભિગમ કોઈ પણ વયને  લાગુ પડે છે  કારણ કોઈ પણ અવસ્થામાં કેવો અભિગમ રાખવો એ માનવીનો પોતાનો વિચાર માંગતો પ્રશ્ન છે….

ઉંમર  સાથે માનવીની શરીરની જેમ અનેક શક્તિઓ ધીમી પડે છે જેને કસરત યોગ અને ધ્યાન  દ્વારા કેળવી શકાય છે અને કેળવો છો ને ? તો હકારત્મક અભિગમ બીજી અનેક નબળી શક્તિને સતેજ કરે છે..એ ભૂલવું ન જોઈએ .મનની મોટાઈ છે માનવી માટે આનંદની સહેલી કડી…ઉમર સાથે આભિગમ માનવીને સુખના ઓડકાર ખવડાવે છે  હકારત્મકને કદાપિ સાંકડાં-રાંકડાં હૃદયોમાં વસવાનું ફાવે જ નહીં. સંસારમાં આનંદો જાતજાતના છે, અસંખ્ય છે, પરંતુ એમાં અન્યને આનંદ આપવાના આનંદ જેવો બીજો આનંદ એક પણ નથી. પરિવારના ચહેરા પર ક્ષણભર ચમકી જતો આનંદ જોઈ, જીવનની સાર્થકતાનો આનંદ અનુભવવાની ટેવ એટલે જ હકારત્મક અભિગમ।…ક્યારેક પૃથક્કરણાત્મક નિરીક્ષણ કરી જોજો।…શું નકારત્મકતા તમારા જીવનને પોષણ આપી શકે તેમ છે ? જે સુખને પામવા આખી જિંદગી દોડ્યા અને અંતમાં નકારત્મક વિચારો કે અપેક્ષા દ્વારા જીવનને વેડફી નાખવાનું?..

હકારત્મક અભિગમ ને સ્વસ્થ અભિગમ કહેવાનું પસંદ કરીશ।..મન અને તન બંને સારા રહેશે ..તુચ્છતાની વ્યાખ્યાને ત્યજી, ઉદારતાની વ્યાખ્યા।..એજ..તો..હકારત્મક..અભિગમ।..હળવાફૂલ બનીને વિહરીવું એટલે હકારત્મક અભિગમ।.લીલુંછમ જીવવાની કેવી મજા છે એતો જે જાણે એજ માણે। …નાની નાની ઇચ્છાઓ અને તેની તુચ્છ પ્રાપ્તિઓના થરના થર ને હટાવી નિરંતર વિસ્તારતા રહીએ તો ખોટું શું છે. પ્રસરવાનો  જે આનંદ છે તે સંકુચિતતા માં ક્યાંથી હોય! માનવી પોતાની સમય મર્યાદાને ભૂલી જાય છે. અને જે જીવનનો અર્થ જ નથી સમજ્યા, ત્યાં જીવનનો આનંદ તો પામી શકવાના જ શી રીતે ? .

લોભથી લોલુપતા દાખવતા, ક્રોધથી ફાટફાટ થતા, અહંભાવથી ફુલાતા-ફરતા, જિંદગીના અંતિમ તબક્કે પણ પોતાની તુચ્છ સ્થૂળ પ્રાપ્તિને જળોની જેમ વળગ્યા કરતા, અજ્ઞાનમાં ડૂબેલા, તુચ્છતાપીડિત  વડીલ જનોને જોઉં છું અને મારી જેમ તમને પણ પ્રશ્ન થતો જ હશે કે  ‘આ લોકો સાથે શું બાંધી જવાના ?’  બસ આજ નકારાત્મકતા વરિષ્ઠ નાગરિકનું સુખ,…  અરે  કોઈનું પણ સુખ છીનવી  લે છે…નકારાત્મક વિચારો ને તમારા પર પ્રભુત્વ ન જમાવવા દો… માનવજાતની આ જ તો મોટી કરુણતા છે કે, તેનું ચિત્ત નિરંતર જીવનની સાવ સામાન્યમા પણ  સામાન્ય, નગણ્ય ઘટનાઓના મિથ્યા મોહમાં અને અહમમાં રમમાણ રહે છે

વડીલો ઘરના માળી છે પણ માલિકીનો ભાવ ઘરનાને સમાજને અકળાવે છે તો  માલિકીભાવના શા માટે ?’જ્ઞાન કરતાં પણ દષ્ટિ મહત્વની હોય છે એ વાત અહી યાદ રાખવાની છે હકરાત્મકતા એ દ્રષ્ટી છે… ઘણા ને પ્રશ્ન થાય છે કે શું હું હકારત્મક નથી ? તો તમારી જાતને પ્રશ્ન પૂછજો કે હું માનવીનો માનવી તરીકે સ્વીકાર કરું છું  કે માલિકીનો અધિકાર છે ?દીકરા પર અધિકાર જમાવતું મન કયાંથી આનંદ પામે ? સામેની વ્યક્તિને સહી  લેવાની ભાવના માણસને આપો.. જે સ્વીકાર કરાવે છે.ઘણા વડીલો આ વૃધ્ધાવસ્થા નો સ્વીકાર કરતા નથી. મન પરિવર્તન ને સ્વિકારતો નથી…..નકારાત્મકતા આપણામાં  નથી પણ આપણા  અભિગમમાં છે। ..

હકારાત્મકત વ્યક્તિ પોતાની મહત્ત્વાકાંક્ષા પર કાબુ રાખે છે….. જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં જ્યારે જીવનના સંબંધને નવો આયામ આપવાનો હોય છે… હવે ખોવાયેલાંને ફરી ખોળવાના હોય છે – ફરીથી પામવાના હોય છે… ફરીથી એકત્વ સાધવાનું હોય છે.ત્યાં એકલા જીવતા વડીલોને ઘરથી વિખુટા પડતા જોઈએ તો નકારાત્મકતા દેખીતી નજરે પડે છે સંતાનો અને તેમનાં સંતાનો-પૌત્ર-પૌત્રીઓ સાથે હળવા-મળવાનો આ આનંદભર્યો સમય છે.ત્યારે  મંદિરના ઓટલે આંસુ સારતા  દાદીને જોઇને દુઃખ  થાય છે ને ?..પોતાનો શોખ-રુચિ કેળવવાનો હવે વખત છે અને ધીમે ધીમે કુટુંબનાં સંકુચિત વર્તુળમાંથી થોડા બહાર નીકળી સમાજ અભિમુખી થવાનું હોય છે.ત્યારે ઘરમાં ગોંધાય ને મુંજાતા વડીલો કેમ દેખાય છે ? આવા અવરોધ શેના ?અને તેના માટે જવાબદાર કોણ ?..આ માત્ર તમારો મારો કે કોઈ એક વ્યક્તિનો પ્રશ્ન નથી  સમગ્ર સમાજ આનો ઉકેલ માંગે છે .

સમગ્ર સમાજને નિર્દેશન છે કે વૃદ્ધાવસ્થામાં વૃદ્ધોને તેના વિચારોને સમજનારાઓની, પરિવાર અને મિત્રોના પ્રેમની, વાસ્તવમાં તેમને ખાસ તો જરૂર છે માનવીય હૂંફની.તેમના શબ્દો પર ભરોસો રાખનારાઓની જરૂરત છે. જો વૃદ્ધો નિવૃત્તોને આવી મદદ મળતી રહે તો વૃદ્ધો નિવૃત્તો અનેક નવા આવકાર્ય કાર્યો કરી શકે. આપણે તો મરતા સુધી વિકસી શકીએ છીએ. તેવી જ રીતે  હકારત્મક અભિગમ કેળવવો અઘરો નથી.વૃદ્ધોએ જાતને જાણવા પ્રયત્નશીલ થવું જ રહ્યું..આશાસ્પદ વિચારો વૃદ્ધાવસ્થામાં નવું બળ પ્રેરે છે..

નકારત્મક વિચારોને ઠેલી અને હકારત્મક વિચારો લાવવા એ મનુષ્યના પોતાના હાથમાં છે ને ?…..વૃદ્ધાવસ્થા એ ચેતનાના બદલાતા સ્તરની અવસ્થા છે..ઘણા વૃદ્ધાવસ્થાની ચેતના ને ધસાઈ ગયેલી, ચીમળાઈ- કરમાઈ ગયેલી, ધરેડે ચઢી ગયેલી બનવાજ નથી દેતા . કારણ તેઓ જાણે છે કે વૃદ્ધાવસ્થાની ચેતના અનુભવસમૃદ્ધ ચેતના છે. જે બીજાને પ્રેરણા આપી આગળ વધવામાં મદદ કરી  શકે તેટલી તાકાતવાન છે। ..જે ચેતના બીજાને સમૃદ્ધ ન કરે તો તેનો શું ઉપયોગ ? આપની  કાર્ય શીલતા બીજાને ઉપયોગી થાય તો તેના જેવું શું જોઈએ ?.ઉકલેલા વિચાર, સ્પષ્ટ દૃષ્ટિકોણ તથા જવાબદારી સમજવાની અને નિભાવવાની ૫રિ૫કવતા એ જ તો વરિષ્ઠ નાગરિકનો વિકાસ છે ,જે વિકસે તે વૃદ્ધ અને એની એજ ઘરેડમાં ઘસાય તે ઘરડા। ..

અંતિમ સમયે સંતોષના ઓડકાર ખાવા છે ને ? તો જાતને જાણવા પ્રયત્નશીલ થવું રહ્યું. સ્વાર્થવૃત્તિ છોડવી  જ રહી . નિંદા ટીકાથી વ્યગ્ર ન બનવું.,નાની ઇચ્છાઓ,માલિકીનો ભાવ,.લોભથી લોલુપતા દાખવતા, ક્રોધથી ફાટફાટ થતા, અહંભાવથી ફુલાતા-ફરતા. સ્વભાવને બસ કેળવવો જ રહ્યો .જયાં જયાં શુભ હોય ત્યાં ત્યાં દિલથી પ્રશંસા કરીએ।…જ્યાં જ્યાં ગુણ હોય ત્યાં ત્યાં ગુણપ્રાપ્તિ ની ઝંખના।..તો બસ અહી વિચારોની થકી જીવન ની અંતિમ પળોમાં સંતોષ પ્રાપ્ત કરવાનો છે. એમાં કોઈ શક નથી… .આપણે મનુષ્ય તો મરતા સુધી વિકસી શકીએ છીએ. આપણી અંદર રહેલી અનેકવિધ સુષુપ્ત શક્તિઓને આપણે જગાડી શકીએ છીએ. પોતાની શક્તિઓને ઓળખી સુષુપ્ત શક્તિઓને જગાડી કામ કરતા રહો સતત તમે કોઈ ને કોઈ કાર્ય માં વ્યસ્ત રહો.બીજાને તમારા જ્ઞાનનો અનુભવનો લાભ આપો। ..ઘર બેઠા અનુભવસિદ્ધ લેખો લખતા ને બ્લોગ પર કે છાપામાં વરિષ્ઠ નાગરિક ને  જોયા છે ?

દરેકમાં કંઇક ને કંઇક અદભૂત શક્તિ રહેલી જ છે. તેને સર્જનાત્મક માર્ગે વાળવી અને રચનાત્મક કાર્યો કરવા તથા નવીન સર્જન કરવું, તેવી જ રીતે હકારત્મક વિચારો કરવા તેમજ દ્રઢતા પૂર્વક તેને અમલમાં મુકવા….સમય સાથે તાલ મિલાવી આધુનિક ટકનોલોજી નો ઉપયોગ કરી નવું જાણવાની અવિરત ધગસ એટલે  હકારત્મકતા (ઘણા વડીલોને કોમ્પુટર વાપરતા જોયા છે ને ?) મારે ઘરના ખૂણામાં પડેલી નકામી ચીજ બનવું નથી બસ એજ નિરાધાર એજ હકારાત્મકતા આવા તો અનેક દાખલાઓ આપણી  આસ પાસ તમને દેખાતા હશે..અમેરિકામાં  વરિષ્ઠ નાગરિકને કોમ્યુનીટી સર્વિસ કરતા ખુબ જોયા છે આજ તો આનંદ છે જે સમાજમાંથી મેળવ્યું તેને પાછુ દેવું જે આત્મસંતોષ પણ આપે છે., વહેચવું એ માંગલ્ય પ્રગટાવવાની પ્રક્રિયા છે.અન્ય ને મદદ કરી પોતાની જાતને ને લાભ મેળવો।…આપણે શુભ કર્તવ્યોની અનુમોદના કરતા રહેવાથી જાણ્યે અજાણ્યે એના સંસ્કાર બીજ આસપાસની વ્યક્તિના અંતરમાં રોપાતા હોઈએ  છીએ ……આમ હકારાત્મક વિચારોનાં તરંગો આપણી આસપાસનાં પરિસરમાં પ્રસરતાં બીજાને પણ હકારાત્મકતા બક્ષે છે. તેવી જ રીતે હકારાત્મક વ્યક્તિનો સંગ આપણને પણ હકારાત્મક બનાવે છે. બસ અંતમાં વૃધા અવસ્થાને શણગારો-અંતમાં મેઘલતા બેન મહેતાની થોડી પંક્તિ ટાંકીશ

ભૂતકાળનો પાલવ પકડી …

જે ટમટમ્યા કરે ..

તેનો વળી વિકાસ  કેવો ?…

જે ભૂતકાળ ના ભૂત ની પકડ થી છટકી ,

જે દોડ મુકે આંખ મીચી –

તેજ આગળ આવે છે …વિકાસ સાધે છે .

 

 

સહિયારું સર્જન - ગદ્ય

happyseniorseeveeaarFlickr-300x228

સામાન્ય રીતે કોઈપણ વ્યક્તિને વૃદ્ધ થવું પસંદ નથી તેમ વૃદ્ધાવસ્થા કે નિવૃત્તિકાળ પણ પસંદ નથી. આ આવી પડેલું અડવડતું ઘડપણ ,અણગમતા અતિથી જેવું ભાસે છે .જયારે હકારાત્મકતા એ માનવીના પોતાનો અભિગમ છે જેમ સુખ અને દુઃખ  માનવીની માનસિકતા પર આધાર રાખે છે.તેમ .હકારત્મક વિચારો અને નકારત્મક વિચારો એ આપણી મનની સ્થિતિ પર જ નિર્ભર છે..શું આપણે રોજના જીવનની સામાન્ય ..તુચ્છતાઓથી પર  રહી શકીએ છીએ? અનેક તુચ્છ મહત્વાકાંક્ષાઓનાં બંધનથી બાંધેલો મનુષ્ય સુખ અને આનંદ પામી જ કેવી રીતે શકે ?…હકારાત્મક અભિગમ કોઈ પણ વયને  લાગુ પડે છે  કારણ કોઈ પણ અવસ્થામાં કેવો અભિગમ રાખવો એ માનવીનો પોતાનો વિચાર માંગતો પ્રશ્ન છે….

ઉંમર  સાથે માનવીની શરીરની જેમ અનેક શક્તિઓ ધીમી પડે છે જેને કસરત યોગ અને ધ્યાન  દ્વારા કેળવી શકાય છે અને કેળવો છો ને ? તો હકારત્મક અભિગમ બીજી અનેક નબળી શક્તિને સતેજ કરે છે..એ ભૂલવું ન જોઈએ .મનની મોટાઈ છે માનવી માટે આનંદની સહેલી કડી…ઉમર સાથે આભિગમ માનવીને સુખના ઓડકાર ખવડાવે…

View original post 976 more words

ઘડપણ-પદ્માબેન કનુભાઈ શાહ

ઘડપણ

ઘડપણ
યુ.એસ.એમા  સિનિયર્સસૌપ્રૌઢનાગરિકકહેવાય
પચાસપંચાવનપછીપ્રવૃત્તિમાંશિથિલતાજણાય
આંખોમાંઝાંખપવરતાતી, ઝટસોયનાપરોવાય
ચશ્માનીજરૂરતસમજાતી,  સહેલાયથીનવંચાય

દાંતનાચોકઠા ‘ફીટ’  રાખી,  પાણીપૂરીનેપીઝાખવાય
ધિખતાગરમીનાદિવસોમાંગોગલ્સથીઆંખોસચવાય
‘એમપીથ્રી’ ખિસ્સામાંરાખી, કર્ણપ્રિયસંગીતસંભળાય
કોમ્પુટરટેબ્લેટઆઇપેડશીખીવિજ્ઞાનજગતનેજાણીયે

કાનનીજોતકલીફહોયતોહિયરીંગએઇડથીસારૂસુણાય
ડોશીવૈદાનોજમાનોવિત્યો, એનેસિનએસ્પિરિન  લેવાય
રમતગમતનીખુશીઓમાણીજીવનમાઆનંદઅનુભવાય
મંડળમાંસૌભેગાથઇ, નિવૃતિમાંપ્રવૃતિનીખુશીસમજાય

પૌત્રપૌત્રીદીકરાવહુનેમદદકરીપરિવારઆનંદિતકરીએ
નાનામોટાસૌઘરકામમાંસહયોગથી  શરીરે  સ્ફૂર્તિલારહીએ
સેવાકરવીજનજનની, વાંચનમનનથકીસુવૃત્તિઓકેળવીએ
યોગનેવ્યાયામકરીતન-મનનીસદાયે તંદુરસ્તી  જાળવીએ




પદ્માબેન  કનુભાઈ  શાહ