Vicharyatra : 19 Maulik Nagar “Vichar”

મૌન

જો આપણે એવું વિચારતા હોઈએ કે “મૌન” શબ્દકોશમાંનો એક શબ્દ છે. તો આપણી સમજ હજી પણ અધૂરી જ છે. “મૌન” તો એક ભાષા છે. આ ભાષામાં કોઈ શબ્દો નથી છતાં પણ એ સચોટ રીતે અભિવ્યક્ત કરી શકે છે. કોઈ પણ કવિ પોતાની કવિતા ભલે ગમે તે ભાષામાં કલમથી લખે પણ સૌથી પહેલાં તે કવિતા કે લેખની ઉત્પત્તિ મૌનમાં જ થતી હોય છે અને એ જ મૌનને કાળા, ભૂરા કે લાલ રંગથી આકાર મળે છે.

કોઈ પણ લેખક એની માનસ સપાટી ઉપર એનાં વિચારોની મૌનથી કોતરણી કરે તો તે કાવ્યો, તેનાં વિચારો જગતભરમાં ગૂંજે છે. કોઈ સચોટ આધ્યાત્મિક કે પ્રેરણાત્મય વક્તા પોતાનાં વક્તવ્ય પહેલાં પોતાનાં મૌનને સાંભળે તો એના એક-એક વાક્યથી શ્રોતાઓને પારદર્શક દિશા દર્શન મળે. જો કોઈ ગાયક પોતાનાં મધુર કંઠે નીકળતા સૂરો પહેલાં મૌનનો રિયાઝ કરે તો તેનાં સૂરોને અવિરત વેગ મળે. મૌનની ભાષા કાનથી સંભળાતી નથી, તે કંઈ આંખથી જોવાતી પણ નથી. તે તો આપણાં રુંવાટાથી જ અનુભવાય છે.

શબ્દથી કોઈ પણ સમસ્યાનું સમાધાન થઇ શકે પરંતુ મૌનથી તે સમસ્યાઓનું નિરાકરણ અને ઉકેલ આવી જાય છે. મૌનમાં અદ્રશ્ય તાકાત સમાયેલી છે. ધ્યાન માત્ર આંતરિક કોલાહલને શાંત પાડે છે. પણ મૌન આંતરિકથી બાહ્ય શાંતિ સ્થાપે તે વર્તુળ છે. મૌન એ આપણી એવી મિલકત છે જે આપણી પાસેથી કોઈ છીનવી નહિ શકે.

હમણાં થોડા દિવસો પહેલાં મારાથી બેવડી ઉંમરના મારા એક વિદ્યાર્થીએ મને પૂછ્યું, “કે સાહેબ તમે તો સંગીતના માણસ અને ઉપરથી કવિતાઓ પણ લખો એટલે તમને “પ્રેમ”ની વ્યાખ્યા તો ખબર જ હોય ને! તમારા મતે “પ્રેમ” એટલે શું?” મારાં માટે જવાબ આપવો અઘરો હતો કેમકે તે અંકલ પણ સારું એવું લખે છે. એટલે એમની પાસે પણ તર્ક અને દલીલ બંને ભારોભાર હોવાનો મને પરચો છે. છતાંય મારા ઉત્તરને તેમણે બાથ ભરીને સ્વીકાર્યો. મેં તેમને કહ્યું,”અંકલ, જો કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાની પ્રેમિકા, પત્ની કે તેના કોઈ પણ પ્રિયજનના ના બોલાયેલા શબ્દો પણ સાંભળી શકે તે જ “પ્રેમ”. કેટલી સાચી વાત છે. ઈશ્વર પણ આપણી સાથે મૌન વહેવાર જ રાખે છે ને! છતાં પણ આપણને તેમનાં પર અતૂટ શ્રધ્ધા છે.

મને તો એવું લાગે છે કે હવેથી મારે “મૌન”ની પણ ૧૦૮ મણકાવાળી માળા ફેરવવાનું ચાલું કરી દેવું જોઈએ.
-મૌલિક વિચાર

Vicharyatra : 14 Maulik Nagar “Vichar”

“બડા આદમી”

‘હેલ્લો, મૌલિક સર! સલામ! કૈસે હો! સબ ખૈરીયત?’, અજાણ્યાં નંબર પરથી ફોન હતો.
‘બઢીયા, સલીમભાઇ.’
‘અરે સાબ! આપને તો મેરી આવાઝ પિછાણ લી’
તુક્કો લાગી ગયો એટલે મેં પણ રંજનીકાંત અંદાઝમાં કહ્યું, ‘સલીમભાઇ યે તો સંગીતકાર કે કાન હૈ! આપ કૈસે હો?

થોડાં દિવસ પહેલાં આ સલીમભાઇનો ફોન આવ્યો હતો. ત્રણ ચાર વર્ષ પહેલાં ક્યાંય પણ અમારો મ્યુઝિક કોન્સર્ટ હોય તો આ સલીમભાઇ જ પાંચસો કિલોનો પિયાનો એમનાં છોટા હાથીમાં ટ્રાન્સપોર્ટ કરતા. અચાનક જ તેમનો ફોન આવ્યો એટલે મને લાગ્યું કે નક્કી આ માર્કેટિંગ કોલ લાગે છે. અને નીકળ્યું પણ એવું જ.
એમની પઠાણી એકસેન્ટના અને મારી ગુજરાતી એક્સેન્ટના હિન્દીમાં ખબર અંતર પુછાયા પછી એમણે મુદ્દાની વાત કરી.

‘અરે મૌલિક સર! મેરા પિછાણવાલા ગાંઉ સી આયા હૈ! અગર કિસી કુ ફ્રીજ, એ.સી રીપેર કરવાનાં હો તો વો અચ્છા કારીગર હૈ!’
‘મેં કીધું ચોક્કસ, આપકા પીચાનવાલા હૈ તો તો વો અચ્છા હી હોગા, મેં જરૂર બતાઉંગા’ મેં પણ થોડી પઠાણી બોલીમાં જ ઝીંકી દીધું.
પણ એ સલીમભાઇના આ અંતિમ વાક્યએ મને થોડી વાર તો વિચાર તો કરી મૂક્યો.
અંતમાં ફોન મૂકતા તેમણે કહ્યું કે, ‘સાબ, મેંને સોચા આપ જૈસે બડે લોગન કો ફૂન કરેંગે તો ઉસકો બહુત કામ મિલેંગા.’

હવે નાના મોટાં માણસની વ્યાખ્યા તો મને નથી ખબર પણ આ ફોન પછી મને એટલું ચોક્કસ ખબર પડી ગઈ કે ગાડી ને બંગલો હોવાથી કોઈ માણસ મોટું નથી થઇ જતું.
જો હું એને કામ જ ના અપાવી શકું તો શેનો મોટો માણસ! અને કદાચ એ કારીગરને એકાદ કામ આપીને કે અપાવીને થોડી ઘણી મદદ કરી પણ લીધી તો પણ શેનો મોટો માણસ!
બસ, આ જ નાનાં મોટાંનો તફાવત ઇન્ડિયા અને ઇન્ડિયનને ત્યાં નો ત્યાં જ રાખે છે. દેશનો વિકાસ થાય છે. માણસનો અને તેની સંપત્તિનો વિકાસ થાય છે. પણ એની વિચારશરણી તો હજી ત્યાંની ત્યાં જ છે.

આમ તો આપણામાં “પરસ્પર દેવો ભવઃ”ની ભાવના હોવી જોઈએ. અમુક અંશે તેવી ભાવના હોય છે પણ ખરા. પણ એમાં જો આપણે મદદમાં થોડી પહેલ કરી લઈએ તો આપણા વર્તનમાં પેલો “બડા આદમી”નો કીડો સળવળવાનો ચાલુ થઇ જાય છે. મારાં જેવાં માણસની પહોંચ એટલી તો નથી કે હું “બડા આદમી” સાબિત થઇ શકું. પણ આંગળીમાં જેટલા વેઢા છે બસ એટલા જ લોકોને થોડો ઘણો રોજગાર અપાવી શકું તો પણ સંતોષને રોજે રોજ માણી શકું. અને સાચો “બડા આદમી” તો આ સલીમભાઇ કહેવાય કે તેણે મારાં જેવાં કહેવાતા ઘણાં બધાં “બડા આદમી”ઓને વારા ફરથી ફોન કર્યા હશે અને એણે એનાં પહેચાનવાળાનો રમઝાન મહિનો સુધાર્યો હશે.

-મૌલિક “વિચાર”

Vicharyatra : 13 Maulik Nagar “Vichar”

મોટામાં મોટો ખાડો એટલે દેખાડો

આ જમાનામાં “દેખાડો” અનેક રોગોમાંનો એક નવો રોગ છે. એને માપવાનું કોઈ થર્મોમીટર નથી. પરંતુ જો એ ઝંઝાળમાં કોઈ પડે તો બહુ લાંબે સુધી ઉતરી જાય.
દેખાડો તો જાણે કે એક વ્યસન છે. વર્તનથી ફેલાતો એક માનસિક રોગ. દેખાડો કરનાર માણસ પોતે જ પોતાના માટે ઉપદ્રવી હોય છે. પહેલાંના જમાનામાં આ રોગનું ઉદ્ભવ સ્થાન માત્ર પરિવાર કે પાડોશ જ હતું પરંતુ હવે તો સોશ્યલ મીડિયાના કારણે આનો ફેલાવો ઠેર ઠેર પહોંચી ગયો છે.

દેખાડો અને દેખાદેખી એ મામા ફોઈના દીકરા દીકરી જેવાં છે. દેખાડો કરનાર અને આતંકવાદી વચ્ચે લગભગ કોઈ તફાવત નથી. જે વ્યક્તિ દેખાડો કરે છે એને ખબર નથી કે એના સંસાધનો કે પ્રતિષ્ઠાની એ એટલી બધી ગોળીબારી કરે છે કે તેનાથી અનેક લોકોના ઘમંડ ઘવાઈ જાય છે. સાચી વાત તો એ છે કે જે દેખાડો કરતો હોય તે અંદરથી તો ખોખલો જ હોય છે. એટલે જ કહે છે ને કે “દુકાનમાં માલ નહીં અને ડેકોરેશનનો પાર નહીં”. ખરેખર તો જેની પાસે દેખાડવા લાયક છે તેને એની પાસે તે હોવાનું ભાન જ નથી માટે જ તે આટલો તટસ્થ રહી શકે છે. એટલે થોડુંક ઘણું અજ્ઞાની હોવું પણ આ જમાનામાં આશીર્વાદરૂપ છે.

આપણે દેખાડો નથી કરતા તેમ કહેવું પણ એક જાતનો દેખાડો જ છે. પૈસા ટકાનો દેખાડો તો હવે ઓલ્ડ ફૅશન થઇ ગઈ કહેવાય. હવે તો માણસ ઑર્ગનિક અને હમ્બલ બનવાનો દેખાડો કરે છે. થોડાં દિવસ પહેલાં જ એક બહેનની ફેસબુક પર પોસ્ટ જોઈ હતી. તેમાં તેમણે લખ્યું હતું કે ‘વધુ પડતો વપરાશ અને સમયનો બગાડ થતો હોવાથી આજથી હું ફેસબુક વાપરવાનું બંધ કરું છું.'(આ વાક્ય તેમણે અંગ્રેજીમાં લખ્યું હતું.) થવાનું શું હતું! ઉપરાછાપરી મેસેજ અને સેડ ઈમોજી ચાલુ થઇ ગયા. ‘વી વીલ મિસ યુ બેના…’, ‘એની ટાઈમ કમ બૅક માય ડિયર’, ‘થેન્ક્સ ફૉર યોર પ્રેઝન્સ’ વિગેરે વિગેરે..વધુમાં કોઈક હાર્ડકોર સોશ્યલ માણસ હતો તેણે તો એવું પણ લખી નાખ્યું કે ‘રેસ્ટ ઈન પીસ’. અને એ જ પોસ્ટમાં એ બહેન લોકોને સાત-આઠ દિવસ સુધી ‘થેન્ક યુ’, ‘મી ટુ..’ વિગેરે કરતા રહ્યાં.
દેખાડો તો મૂર્ખ માણસની અને નબળા વ્યક્તિત્વની નિશાની છે.

સાચે, આપણે દેખાડો ઘણો કરવો છે પણ અંતે આપણને જ ખબર નથી હોતી કે આપણે આવા છીએ કે નહીં.

-મૌલિક “વિચાર”

Vicharyatra : 11 Maulik Nagar “Vichar”

ઘણાં લોકો પળને જીવે છે,
ઘણાં લોકો પળને માત્ર માણે છે,
પણ, હું પળને જીવીને માણું છું. – મૌલિક વિચાર.

“હૅપી બર્થ ડે” કેટલું સુંદર વાક્ય છે. જેની પણ વર્ષગાંઠ હોય એને આ “હૅપી બર્થ ડે” કહેવામાં આવે તો કેટલો હરખાઈ જાય! સરસ જ છે ને! નો ઑફેન્સ! પણ જે વ્યક્તિને આ શબ્દથી બહું ઝાઝી ફરક ન પડે એ માણસ દુનિયાનો અત્યંત સુખી અને ખુશ માણસ હોય.
એનું કારણ ખબર છે? કેમકે, તેના માટે દરેકે દરેક દિવસ હૅપી જ હોય. એ હૅપી દિવસ નહીં પણ હૅપી દિવસો જીવવા ટેવાયેલો હોય. એનાં માટે “હૅપી બર્થ ડે”ની શુભેચ્છાઓ સામાન્ય જ લાગે કેમકે દરેક દિવસ એનાં માટે ખાસ હોય.
૩૬૪ દિવસ માત્ર જીવવા ખાતર જીવતા જીવો પણ ભરપૂર છે. જીવન માત્ર જીવી નાખવું, ક્યાંતો જીવી જવું એ અભિગમ તો આ ધરતી માટે શ્રાપ છે. પણ જીવન જીવીને માણવું એ તો આ સૃષ્ટિ માટે વરદાન છે. માત્ર જીવન જીવવાવાળો જીવ પણ નક્કામો અને માત્ર માણવાવાળો જીવ પણ નક્કામો.
માત્ર જીવવાવાળો જીવ ઘર, સોસાયટી, સમાજ, દેશ..માં માત્ર માયૂસી અને માનસિક માંદગી જ ફેલાવશે. તેનાથી પ્રત્યક્ષ કોઈ નુકશાન નહીં હોય પરંતુ પરોક્ષ રીતે તે આજુબાજુનું વાતાવરણ મંદ કરી નાખશે. અને માત્ર માણવાવાળો જીવ હશે તે તો “ફલાયિંગ ઈન ધ એર” મોડમાં જ હશે. તેને તે પોતે કરે તે બધું સાચું જ લાગતું હશે. તેના દિવસની શરૂઆત કીટલીથી અને અંત બાટલીથી થતો હશે. અતિશયોક્તિ તે તેનો સ્વભાવ હશે. આવાં માણવાવાળા જીવને લીધે તેની નિકટનું વાતાવરણ રંગબેરંગી તો હશે પરંતુ વિકટ અને ડામાડોળ પણ તેટલું જ હશે!
ખેર, આપણે તો બધાં જ જીવીને માણવાવાળા લોકો છીએ. જે વ્યક્તિ જીવન જીવતા જીવતા માણી શકે તે આ સમાજ અને સરાઉન્ડિંગની અમૂલ્ય મૂડી છે. તે આવનારી પેઢીને જીવન કઈ રીતે જીવવું તેનું ઉદાહરણ બનીને પારદર્શક સંદેશ આપે છે. આવી વ્યક્તિ પોતાની જીવન જીવવાની કળા થકી સમાજને કિંમતી મોરલ વૅલ્યુઝ આપીને જાય છે.
આવું વ્યક્તિત્વ એવું ઉદાહરણ બનીને નિખરે છે કે જીવનમાં ચારિત્ર્ય અને સદ્ગુણોથી જ સાચું બ્લિસફુલ જીવન જીવાય છે.
હું નાનો હતો ત્યારે ખૂબ ધમાલી હતો. સંયુક્ત કુટુંબમાં અમે રહેતા હતાં. જયારે પણ હું સ્કૂલેથી આવું એટલે મારે “ચા પીવી છે, ભૂખ લાગી છે…” જેવી નાદાન બૂમો પાડતો. ટી.વીમાં એમ.ટી.વી પર પોપ સોંગના ધમપછાડા ચાલુ થઇ જતાં. ત્યારે મારાં કાકી મજાકમાં એક કહેવત કહેતાં કે “આ આવ્યો એટલે જણાયો..” બસ, એ જ આશીર્વાદ સાથે જીવન જીવવું છે કે હું જઈશ તો પણ લોકોને જણાશે..

  • મૌલિક વિચાર

Vicharyatra : 10 Maulik Nagar “Vichar”

“હું સારો માણસ છું કે ખરાબ માણસ?”

જીવન જ્યાં સુધી અધૂરું રહે ત્યાં સુધી જ એ જીવનની મજા છે. જો જીવન સંપૂર્ણ થઇ જાય તો એની મજા પણ પૂર્ણ થઇ જાય. એટલા માટે જ તો આપણે ડેસ્ટિનેશન કરતાં જર્નીને વધારે માણી શકીએ છીએ. આજે એવી જ એક યાત્રાની વાત કરવી છે. કોઈ તીર્થધામ કે હિલ સ્ટેશનની યાત્રા નહીં પરંતુ સારાં માણસ બનવાની યાત્રા.

સમયાંતરે હું મારી જાતને એક પ્રશ્ન પૂછ્યા જ કરું છું. કે “હું સારો માણસ છું કે ખરાબ માણસ?” સ્વાભાવિક છે આમાં આધ્યાત્મિક જ્ઞાનીઓને સાંભળીને પંડિત બનેલા લોકો આનો એવો જ જવાબ આપશે કે “ભાઈ, દરેક વ્યક્તિ સારાં પણ હોય અને ખરાબ પણ હોય” આનું બીજું પાસું એવું પણ છે કે કોઈ વ્યક્તિ સંપૂર્ણ ખરાબ કે સંપૂર્ણ સારો નથી હોતો. સાચી વાત. પણ હું આ જ પ્રશ્નને અલગ દ્રષ્ટિથી જોઉં છું. બને ત્યાં સુધી નકારાત્મક તો વિચારવું જ નથી.

એટલે જો આ બાબતે હકારની જ હોડી હાંકવી હોય તો મારા મતે સારો માણસ એ કે જે હંમેશા સારું વ્યક્તિત્વ બનવા પ્રયત્ન કર્યા જ કરે. કેમકે સારાં ખોટાની કોઈ વ્યાખ્યા જ નથી. એમાં તો નકરું ગૂચ્ચમ જ છે.
દરેકમાં થોડાં ઘણાં દુર્ગુણ હોઈ શકે પણ એને એ બધાય દુર્ગુણોની જાણ હોય અને અમુક અંશે એને એ સુધારવાની ત્રેવડ અને આકાંક્ષા ધરાવતો હોય. એ જ સારો માણસ.એનું ચિત્ત હંમેશા પોતાને સુધારવામાં જ જાગ્રત રહેતું હોય. તે ખોટું થવાનો કે ખોટું કર્યાનો સ્વીકાર કરી શકે અને એને સુધારવાની પહેલ પણ કરી શકે.
એક વખત માણસે એવું નક્કી કરી લીધું કે મારે સારા જ વ્યક્તિ બનવું છે એટલે એની બ્લિસફુલ એટલે કે પરમ સુખની યાત્રા ચાલુ થઇ જાય.
જો કોઈ ખરાબ કર્મોવાળી વ્યક્તિ સારા વિચારો તરફ આકર્ષાય તો તે પછી તે વ્યક્તિ ખરાબ નહીં પણ સારા વ્યક્તિત્વનો યાત્રી બની જાય છે.
કેમકે હવે તેણે સારાં તરફની પહેલ કરી છે. આપણે તો નસીબદાર છીએ કે આપણને સારાં બનવાની તક તો મળી છે!
સારું વ્યક્તિત્વ બનવું એ તો એક સાહસ છે. અને એની યાત્રા હંમેશા સુખરૂપ હોય છે.

“જંગલમાં જો માત્ર સારું સંગીત ગાતા પંખીઓને જ ગાવાની છૂટ હોત તો જંગલના વાતાવરણમાં આટલું સંગીત ક્યાંથી આવત!” કેટલો બંધબેસતો વિચાર છે. “જે છે તે તો છે જ, પણ જે નથી જોઈતું તે પણ છે, અને જે જોઈએ છે એની યાત્રા હવે ચાલું થઇ છે! નિરંતર સદંતર નિરાંતે!”

  • મૌલિક “વિચાર”

Vicharyatra : 5 Maulik Nagar “Vichaar”

સમયની ધીરજ…

એક સમય એવો હતો જયારે ખરેખર સમય પાસે સમય હતો. એક એક ક્ષણ મંદ ગતિએ હસતી રમતી મુસ્કુરાતી વીતતી હતી. ટપાલી તો જાણે મહેમાન જેવો લાગતો હતો. ભલેને દસ પંદર દિવસે સંદેશો મળતો! પણ એ સંદેશાની રાહ જોવાતો સમય પણ આપણને ગળ્યો લાગતો હતો. દરેક સેકંડ મધપૂડામાંથી નીતરતા ટીપાં જેવી લાગતી હતી. ઘણાં સામાયિકોમાં પેન ફ્રેન્ડ બનાવવા માટે વિદેશના નાગરિકોના સરનામાં છપાયેલાં મળતા. તેઓને આપણે મિત્રતાનો પત્ર લખીએ અને તે આપણને વળતી મૈત્રી મોકલાવે. જે દિવસે પત્ર મળે અને એજ દિવસે જો આપણે વળતો મૈત્રીનો સંવાદ મોકલીએ તો પણ આખા વર્ષમાં માંડ ૪ પત્રની આપ-લે થતી. સમય કેટલો ધીરો અને ઘેરો ચાલતો હતો!! હાલની ઘડીથી તો આપણે વાકેફ જ છીએ…!!!

મને તો એવું લાગે છે કે સમયને જ શ્વાસ ચડ્યો છે. સમય પોતાની જ ધીરજ ગુમાવી બેઠો છે. સમયની અત્યારની પરિસ્થિતિ જોઈને તો એવું લાગે છે કે ‘સમય પોતે તો હાંફે જ છે, સંગાથે આપણને પણ હંફાવે છે. ધારાવાહિકમાં કહો કે આપણા વડીલો આપણને કહેતા, “સમય બહુત બલવાન હૈ!!” સાચી વાત, એ સમય બળવાન હતો. એ જ સમય આપણને બળ આપતો હતો. આપણને કંઈક શીખવતો હતો. અત્યારે આપણે સમયના ગુલામ છીએ. સમયમાં સમાઈ ગયા છીએ. ખબર નથી પડતી કે સમય આપણી આગળ દોડે છે કે આપણે એની પાછળ ભાગીએ છીએ.

ગમે તે હોય પણ સમય હવે તેની સુંદરતા ગુમાઈ ચૂક્યો છે. થોડાંક દિવસ પહેલાં આપણા જ એક લેખક મિત્રએ એક્ઝિટની સ્ટ્રેટેજીની વાત કરી, બીજાં એક લેખક વડીલે મને ધીરજ ઉપરનો પોડકાસ્ટ મોકલાવ્યો…એનાથી મને એવું જ લાગ્યું કે સાચે જ આપણે એક આખા દિવસને છવ્વીસ કલાક સમજીને જીવવો જોઈએ. એવું કરવાથી સમયની ગતિ તો મંદ નહીં પડે પણ આપણા કલાકોનો કૌંસ વધી જશે! સમયને માન તો આપવાનું જ છે પણ એનું ધ્યાન પણ રાખવાનું છે. સમય ભલેને અમર હોઈ શકે પણ એનું સ્વાસ્થ્ય જરૂર નબળું પડ્યું છે. સમયની શુદ્ધતામાં યુદ્ધતા ભળી ગઈ છે. એક જમાનામાં લોલકની ઝડપે ચાલતા સમયમાં સૌમ્યતા હતી. સમય તો સાચું શિક્ષક કહેવાતું હતું. આજે એ જ શિક્ષકની શિસ્ત સાત ઇંચના સ્ક્રીનમાં વેડફાઈ ગઈ છે.

સમય અત્યારે સવારી પર ચડ્યો છે. આપણે તો માત્ર અશ્વ જ છીએ. સમયની નિર્દોષતા આપણે જ ખંડિત કરી છે. સમયનો મોટામાં મોટો દુશ્મન છે, “એનો સદ્દઉપયોગ”. જો આપણે સમયનો સદ્દઉપયોગ કરતાં પાછું શીખી જઈશું તો એ ચોવીસે ચોવીસ કલાક આપણા કાંડે મલકાશે. હજી પણ સમય સુધારવાનો સમય છે. સમય સાથે રહીને સમયનો સત્સંગ કરીએ, તો સમયને પણ ધીરજ આવશે.

  • મૌલિક નાગર “વિચાર”

Vicharyatra : 2 Maulik Nagar “Vichaar”

આ વિશ્વની સૌથી મજબૂત વસ્તુ કંઈ? : “આદત”

વ્યક્તિના જીવનના દરેક દિવસ એટલે કર્મના હિસાબો લખેલી એક છપાયા વગરની પુસ્તક. એનું મુખપૃષ્ઠ એ એનો જન્મ દિવસ અને આઈ.એસ.બી.એનના બારકોડવાળું અંતિમ પાનું એટલે……..એનાં કર્મનો બારકોડ સ્કૅન થાય એટલે એ માણસના વ્યક્તિત્વનો ચિતાર મળે.
મારી આ જ કર્મના પુસ્તકરૂપી ગાડી હવે ત્રીસીના મધ્યમાં પૂર ઝડપે દોડી રહી છે. એક એક દિવસ ખુશનુમા સવાર લઈને આવે છે અને રોજ કંઈક નવુંને નવું શીખવાડી જાય છે. ઘરની છત નીચે મેં ઘણો ઓછો સમય વિતાવ્યો છે. એ જ મારાં અનુભવી જીવનને આભારી છે.
માણસ અનુભવી હોય એટલે એનામાં તત્વજ્ઞાન પણ એટલા જ સ્તરનું હોય.
ચાલો, તમને એક પ્રશ્ન પૂછું. “આ વિશ્વની સૌથી મજબૂત વસ્તુ કંઈ?”
બસ, અહીંયા જ થોભી જાઓ અને પહેલાં આ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપો. વાહ આ બેઠકના વાંચન પ્રેમીઓએ અને સાહિત્યના સાધકોએ અનેક સાચા ઉત્તર આપ્યાં હશે!

હું પણ મારો મત અહીંયા રજૂ કરવા માંગુ છું : મારાં મતે દુનિયાની સૌથી મજબૂત જો કોઈ વસ્તુ હોય તો તે છે “આદત”. આપણી દિનચર્યાને જ જોઈ લો!
દિનચર્યાની આદત તો મને મારી મમ્મી-પપ્પા પાસેથી શીખવા મળી. હું સમજણો થયો ત્યારથી જે દિનચર્યા કરું છું તે હજી પણ પ્રવૃત છે. કેટલી મજબૂત આદત!!
મને ક્યારેક આશ્ચર્ય થાય કે આપણે બ્રશ કરવાનું, ન્હાવાનું વિગેરે ક્યારેય ભૂલતા જ નથી. એનું કારણ શું હશે?! કારણ આપને ખબર જ છે!

જો આપણને આદતની મજબૂતાઈનું હજી પણ પાક્કું પ્રમાણ જોઈતું હોય તો કોઈ વ્યસનીને પૂછજો. કોઈ પણ વ્યસની માણસ પરિવાર વગર અઠવાડિયું કે મહિનાઓ રહી શકે. પણ એનાં માવા, બીડી, તમાકુ, સિગરેટ વગર તો એક દિવસ ન ચાલે. એ પાનની પિચકારી અને ધૂમાડાની આદતની પેલે પાર રહેલી રંગબેરંગી દુનિયા જોઈ જ ન શકે. માટે જો કોઈ પણ આદત આપણી દુશ્મન બને તે પહેલાં આપણે એની સાથે ગાઢ દોસ્તી કેળવી લેવી જોઈએ. સારી આદત સારા મિત્રની જેમ ક્યારેય હાનિકારક ન હોય.

એવી જ મજબૂત આદત આપણે પ્રેમ કરવાની પાડીએ તો? રોજેરોજ કંઈક નવું શીખવાની પાડીએ તો? કંઈક નવું સાહિત્ય વાંચવાની પાડીએ તો? કેટલી તાકાત છે “આદત”માં!
હીપોક્રેટ્સ, જેઓ મેડિસિનના પ્રણેતા કહેવાય તેમણે આદત વિષે ખૂબ સુંદર વાત કહી છે. તેમણે કહ્યું છે કે, દરેક વ્યક્તિએ જીવનમાં બે આદત તો કેળવવી જ જોઈએ પહેલી કે ‘દરેકને મદદ કરવી જોઈએ અને બીજી કે જો કોઈને મદદ ન કરી શકીએ તો તેમને નડતરરૂપ તો ન જ થઈએ.’ સાચે જ તેમણે આદતને એક અલગ જ દ્રષ્ટિથી વર્ણવી છે. “મદદ કરવાની આદત…!!!” કેટલી સરળતાથી એમણે સફળતાનો માર્ગ ચીંધ્યો છે
.

દરરોજ સવારે હું અને મારો એક મિત્ર મારા ઘર પાસે આવેલા ગાર્ડનમાં ચાલવા જતા હતાં. ગાર્ડનના ચાર-પાંચ ચક્કર લગાવ્યા પછી એ એક છોડ પાસે ઉભો રહેતો અને એને નિહાળ્યાં કરતો. એક વાર મેં એને પૂછી જ લીધું કે “ભાઈ, રોજ આ છોડ પાસે ઉભો રહીને તું શું કરે છે.” અને તેનાં જવાબે મને વિચારતો કરી મૂક્યો. તેણે કહ્યું કે “પ્રથમ તો હું એનાં પર આવેલા નવા ફૂલોને ગણું છું અને પછી આ છોડ સાથે વાતો કરું છું.” એ મિત્ર બોટનીનો વિદ્યાર્થી હતો. મને થયું કે આ તો પ્રેમ અને આદત બંનેની પરાકાષ્ઠ છે.
પ્રેમની આદત પણ એક અમૂલ્ય આદત છે. કાશ! આ પ્રેમની આદત મને વારસામાં મળતી હોત તો આ વિશ્વનો સૌથી પ્રેમાળ વ્યક્તિ હું હોત. પરંતુ એ
સનાતન સત્ય છે કે આપણે જેટલો પ્રેમ વહેંચીશું એટલો જ પ્રેમ આપણને વ્યાજ સાથે પાછો મળશે. આદત ન હોય તો પ્રેમ પણ સદંતર વહેંચવો શક્ય નથી. જો હવા, પાણી, ખોરાક શરીરની જરૂરિયાત છે તો “પ્રેમ” આતમની જરૂરિયાત છે.
જો સદંતર શીખવાની આદત હોય તો પ્રેમ કરવાની આદત શીખવી અને કેળવવી ખૂબ સહેલી છે. કેમ કે, પ્રેમ કરવાનું શીખવા માટે કોઈ ડિગ્રીની કે ભણતરની જરૂર નથી હોતી. એ તો વહેંચતા જ વધે છે. આદતની કોઈ મર્યાદા નથી હોતી અને એનાં પર આપણો કંટ્રોલ પણ નથી હોતો.

વિચાર કરો કે જો આપણે રોજ કંઈક નવું શીખવાની, નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ કરવાની, કોઈને જ્ઞાન આપવાની, વાંચન જેવી ઉત્તમ પ્રવૃત્તિને આપણી આદત બનાવીએ અને નિયંત્રણ વગર સદંતર કર્યા કરીએ તો આપણા વ્યક્તિત્વનું સ્તર કેટલું ઉંચુ હશે!!

આપણું જીવન સારું થાય તેનાં માટે કોઈ વ્રત રાખવાં કરતાં, સારી વસ્તુની લત રાખવી તે વધારે હિતાવહ છે.

  • મૌલિક નાગર “વિચાર”

વિચારયાત્રા – 1 જોગાનજોગથી જાણવા જોગ

જોગાનજોગથી જાણવા જોગ

જોગાનજોગથી જાણવા જોગ

જોગાનજોગ એટલા માટે કહીશ કેમકે અહીં આપેલ લિંકમાં જે ગીત છે તે પંદર દિવસ પહેલા મારી એક વિધાર્થીનીના પ્રોજેક્ટ માટે રેકૉર્ડ કર્યું હતું. અને જાણવા જોગ એટલા માટે કહું છું કેમકે એ જ અરસામાં મને ઘણું જાણવા મળ્યું. ચાલો, થોડુંક હજી વિસ્તારથી જણાવું.
જયારે આ ગીત રેકોર્ડ કર્યું ત્યારે મને ખબર ન હતી કે મને આને મિક્સ કરતા આટલા બધા દિવસ થશે. જોગાનુજોગ બે દિવસ પહેલાં જ મિક્સ કર્યું અને ધ્યાનમાં આવ્યું કે બીજા જ દિવસે આપણો ગણતંત્ર દિવસ છે. તો થયું ચાલો આને પબ્લિશ કરવાનો આનાથી ઊત્તમ દિવસ બીજો કયો હોઈ શકે!!
કેટલા સુંદર શબ્દો છે આ ગીતના.

ગીતના શબ્દો છે. “ઝોમ્બી” અને એમાં કહે છે કે “ઈન યોર હેડ..ઝોમ્બી…” હા..હા..કેટલું સુંદર આલેખન. કુદરતે આપેલા આપણા નાદાન મનમાં આપણે જ એક એક ઝોમ્બીને પેદા કર્યો છે. આ ગીતનું કામ કરતી વખતે મારો ધ્યેય ખૂબ મોનોફોનિક હતો. કે આ ગીત કર્ણપ્રિય લાગવું જોઈએ. પણ આ ગીતના શબ્દોએ તો મને માત્ર સ્ટેરીયોફોનિક જ નહીં પણ 360 ડિગ્રીએ હચમચાવી દીધો. કેટલું સત્ય છે. કે એક આભ નીચે આપણે એક મા એટલે ધરતી માના બાળક છીએ અને છતાં પણ આપણા દિમાગમાં કેટલા અલગ અલગ જાતના ઝોમ્બી વિકસાવીએ છીએ. માણસ, ધર્મ, સમુદાય, સમાજ, રાજ્ય કે દેશ હોય, બધાયની વિચારધારામાં કાળા વાવટા જ લહેરાય છે. ક્યાંય કંઈ પારદર્શક નથી. પણ એવી જ અપારદર્શક પરિસ્થિતિ વચ્ચે આ ગીત આપણી જાતને દર્શાવતો સાચો અરીસો બનીને ઉભરી આવે છે.

મારા હાથમાં ગિટાર હોય, મલકાતાં મોઢે જાતભાતનાં ગીતો સાંભળીને મારા વિદ્યાર્થીઓ તો ક્યારેક મને એવું પણ કહેતા હોય છે કે, “સર તમે તો હીરો જેવાં લાગો છો..”
તે બાળકોની આ સહજવૃત્તિ કેટલી નાદાન છે. એમનાં મન કેટલાં ચોખ્ખા છે. એટલે જ તેઓ નિખાલસપણે નિઃસ્વાર્થ વખાણ કરી શકે.

સર આઇનસ્ટાઇને એટલે જ કહ્યું છે કે, “ It is easy to break an atom, but it is difficult to break prejudice.” એટલે કે,“અણુને તોડવા કરતાંય પૂર્વગ્રહને તોડવો વધારે અઘરો છે.” પરંતુ જો પૂર્વગ્રહનું જ પૂર્ણવિરામ મુકાઈ જાય તો?

આ માનસિક અવસ્થામાં આપણે લગભગ ધાર ઉપર ચાલીએ છીએ. આ ઝોમ્બીએ મને એટલે હદ સુધી વિચારતો કરી દીધો કે એક ભાઈના ધડાકા બીજા ભાઈના મૌનનું કારણ બનશે! હાલની સ્થિતીને ધ્યાનમાં લઈએ તો આખું વિશ્વ હજી મહામારીના ચંગુલમાંથી બહાર આવ્યું નથી ત્યાં તો રશિયા અને યુક્રેન યુદ્ધના બ્યુગલો વગાડવા નીકળી પડ્યાં છે.

સાચે કહું, બની શકે કે માણસ જીતશે પણ એ જ સમયે માણસાઈ હારી જશે.
આજથી જ મારી આ વિચારયાત્રામાં હકારાત્મકતાનો પણ સમાવેશ કરું છું.

વિરામ…

  • મૌલિક નાગર


HopeScope Stories Behind White Coat – ૪૨ / Maulik Nagar “Vichar”


લો..ચા

મસ્ત મજાની બોગનવેલ લહેરાતી હતી.
બંગલાના ગાર્ડનમાં એક સુંદર ગઝીબો હતો.
ઝારાઆંટી ગઝીબામાં મૂકેલ ફૅન્સી હીંચકા પર ઝૂલતા ઝૂલતા ઘરના ગાર્ડનમાં જ ઉગાડેલી હર્બલ ટી પીતા હતા.
ત્યાં જ દૂરથી લાલ રંગની એક લક્ઝરી કાર આવતા જોઇ.

“એ શોભા…એટલે દૂર ક્યાં પાર્ક કરે છે..અહીંયા લાવી દે આપણા બંગલાના ઝાંપા પાસે જ પાર્ક કર.” ઝારાઆંટીએ આખું જીવન લંડનમાં ગુજાર્યું હતું. હવે પંચાવન પાર થયા એટલે ઘડપણની મઝા માણવા ભારત શિફ્ટ થઈ ગયા હતા. એમને મન પચપન મેં બચપણ જેવી ભાવના જાગી હતી.

“અલી…તું તો કેવી જોરદાર રૂપાળી દેખાય છે. સો ગોર્જીયસ.” ઝારાઆંટીનું બચપણ અને જવાની બંને સાણંદ બાજુ એક ગામમાં વીત્યાં હતા.
લગ્ન બાદ લંડન ગયા અને ચહેરા પરના ચમકની સાથે શબ્દોનો ચળકાટ પણ બદલાઈ ગયો હતો.
તેઓ બોલે તો ગુજરાતી જ પણ શબ્દોને લકવો થઈ ગયો હોય એમ વાંકુંચૂકું બોલે.

શોભાને જોઈને ઝારાઆંટીમાં જવાની ફૂટી હોય એમ હરખાવા લાગ્યા.
શોભા એક પગ વાળીને એમની બાજુમાં જ હીંચકા પર બેસી ગઈ.

“જો હો..જોક્સ અપાર્ટ, આ તારી મૉમ હવે લચકાઈ ગઈ છે પણ હું તો હજી પણ છલકાઈ જ રહી છું..કૅન યુ સી ધીસ?” ઝારાઆંટીએ બેય હાથ ફેલાવીને પોતાના હૃષ્ટપુષ્ટ શરીર પર ઈશારો કરતા કહ્યું.
“ઍબ્સલૂટલિ આંટી, યુ આર સ્ટીલ હોટ.” શોભાએ પણ આંટીને ફ્લાયઇંગ કિસનો બુચકારો કરતા કહ્યું.
“ધીસ ઇસ ધ કી માય ડાર્લિંગ” ઝારાઆંટીએ પોતાના હાથમાં પકડેલા પારદર્શક હર્બલ ટી ભરેલો કપ બતાવતા કહ્યું.

“પણ તું આમ સવાર સવારમાં ક્યાં ભૂલી પડી?” બે ચાર અંગ્રેજીના લપેડા પછી ઝારાઆંટીએ પાછું લકવાગ્રસ્ત ગુજરાતી ચાલુ કર્યું.

“આંટી..આઈ નીડ યોર હેલ્પ.” શોભાના ચહેરા પર થોડી ગભરામણ સાથે આશાની ચમક આવી.
“એક જ શરતે હેલ્પ કરું”
“આંટી તમે કહો તે કરીશ? પ્લીઝ હેલ્પ….!!!” શોભાએ હીંચકા પર મૂકેલ લિનનની ખોલ ચઢાવેલ તકીયો હાથમાં લીધો અને મદદ માટે ઉછળી જ પડી.
“બસ આ જ…તું આંટી બોલવાનું બંધ કરે તો જ!” ઝારાઆંટીએ ચકચકાટ સ્મિત આપ્યું અને એ જ ગોળમટોળ લાલ લાલ હોઠપર સિસકારો કરતા હર્બલ ટી ગડગડાવી.
“આંટી જુઓ તમે બ્રાહ્મણ છો..હતાં.. છતાંય તમે નાત બહાર લગ્ન કર્યા અને આ તમારી બહેનપણી મને નાતમાં જ પરણાવવાની પાછળ પડી છે.”
“તો એમાં શું છે? એણે કોઈ સારો છોકરો શોધી રાખ્યો હશે!” આંટીએ કેટલમાં ઉકળતા ગરમા ગરમ પાણીને કપમાં કાઢી ઘરના ગાર્ડનમાં જ ઉગાડેલી હર્બલ ટી ભેળવી અને એ જ ગડડ..ગડડ..અવાજ સાથે પોતાની બહેનપણીએ છેડેલા સૂરમાં જ સૂર પૂરાવ્યો.
“પણ..આં..ટ..આઈ મીન ગોર્જીયસ, પ્રિટી…મિસસ કૈફ…!”
“શું પણ શોભા?” ઝારાઆંટીએ હર્બલ ટીથી છલોછલ કપ શોભાને આપ્યો અને એની ઝૂકેલી આંખમાં જ એને ઉત્તર જડી ગયો.
“ઑહ…એટલે મૅડમે..ઑલરેડિ ટિકિટ ખરીદી લીધી છે એમ!”
શોભાએ એક સીપ ટી પીધી અને હકારમાં ડોકું હલાવ્યું.
“વ્હોટ અ ગ્રેટ ન્યૂઝ માય બેબી. જા પ્રૉમિસ હું મારી દેશી બહેનપણી અને તારી ડોશી મમ્મીને મનાઈ લઈશ. પણ પ્રોબ્લેમ ક્યાં છે? તું તો ભણેલી ગણેલી ડૉક્ટર છે!” ઝારાઆંટીએ જેવો એમનાં કૉર્ટમાં બોલ આવ્યો એટલે સવાલો અને આશ્ચર્યનો મારો ચાલુ કર્યો.
“એ જ ને.. બસ નાત જાત…!”
“આઈ એમ સ્યોર હી મસ્ટ નોટ બી કૈફ, ક્રીસ કે કપુર…અને હોય તો પણ શું? સી આઈ એમ સો હૅપી..” જવાબ આપવાનો વારો હવે શોભાનો હતો. બંને એ ગ્રીન ટીની ચૂસ્કી સાથે મારી.
“એ મારી સાથે એમ.બી.બી.એસ જોડે કરતો હતો. પછી હું ડર્મેટોલોજિસ્ટનું ભણી અને એ ઇમર્જન્સી સ્પેશ્યલિસ્ટ.”
“ગ્રેટ..એમાં પ્રોબ્લેમ શું?”
“એનું નામ દિન્યાર છે. એ પારસી છે. અને તમારી બહેનપણીને…!”
“ઓહ…”
શોભાએ પોતાનો ચાનો કપ લીધો અને ટહેલવાનું ચાલુ કર્યું.
પોતાની લવ સ્ટોરી અને મમ્મીની દિન્યારને જ લઈને છેલ્લા ત્રણ વર્ષની ક્ચકચનો મોટો મજાનો નિબંધ ચાલુ કર્યો.
શરૂઆતમાં તો ઝારાઆંટીની હા, ઑકે, બરોબર, તો!.. એવાં ઉદ્દગાર સંભળાયા..પણ પછી તો જાણે શોભા પોતાની પ્રેમ કહાનીમાં જ મગ્ન હોય એમ ધ્યાનબહેરી જ થઇ ગઈ.
બે-ત્રણ મિનિટના લઘુ નિબંધ પછી શોભાની નજર જેવી ઝારાઆંટી પર પડી..અને જોઈને સ્તબ્ધ જ થઇ ગઈ.
ઝારાઆંટીના હાથ ખૂબ જ ધ્રૂજતા હતાં.
હાથમાં પકડેલ હર્બલ ટીનો કપ એમનાં ઝૂલઝૂલવાળા નાઈટ ડ્રેસ પર ઢોળાઈ ચૂક્યો હતો.
મોઢું સાવ ફીક્કું પડી ગયું હતું. કંઈક લવારી કરતા હતા.
ચોકીદારની મદદથી આંટીને કારમાં બેસાડ્યા.
ચાલું ગાડીએ જ દિન્યારને ગાડીના કનેક્ટેડ બ્લૂટૂથથી કૉલ કરીને હૉસ્પિટલ બોલાવ્યો.
એની મમ્મીને પણ ફોન કરીને ઝારાઆંટી વિશે સમાચાર આપ્યાં.
દિન્યાર, શોભા અને શોભાની મમ્મી ત્રણેયની ગાડી એક સાથે જ હૉસ્પિટલ પહોંચી.
હૉસ્પિટલ પહોંચતા સુધી શોભા ઝારાઆંટીને પ્રશ્નો પૂછીને કોઈકને કોઈક રીતે વ્યસ્ત રાખવાનો પ્રયન્ત કરતી હતી.
એક ખભેથી દિન્યાર અને બીજા ખભેથી શોભાએ ઝારાઆંટીને ટેકો આપીને એમને ઇમર્જન્સી વૉર્ડમાં લઇ ગયાં.
“દિન્યાર, શી ઇઝ ઈન ઑલટર્ડ સેન્સોરિયમ.” શોભાએ કહ્યું કે જયારે અમે ગાર્ડનમાં હીંચકે બેઠાં હતાં ત્યારે તેઓ એકદમ તંદુરસ્ત જણાતા હતાં.
દિન્યારે ઝારાઆંટીના દરેક જરૂરી ટેસ્ટ કરાવ્યા.
શોભાની મમ્મીને દિન્યાર તો જોવો પણ ન હતો ગમતો.
પરંતુ અત્યારે પોતાની બાળપણની સહેલીની ટ્રીટમેન્ટ કરતો હોવાથી એકાદ વખત કોરું કોરું સ્મિત તો આપ્યું હતું.
“શોભા, એમનું સુગર, હાર્ટ રેટ…એવરી થિંગ ઇઝ એટ હાયર સાઈડ”
“હાઉ કમ!! શી વોઝ પરફેક્ટલી ઓલરાઇટ! અમે બંને એ તો એમનાં ગાર્ડનમાં હીંચકા પર બેસીને ચા પીધી અને સડન્લી…!!”
“વેઇટ..તું તો ચા પીતી નથી!”
દિન્યારના આ વર્તનથી શોભાની મમ્મીને થોડો અણગમો થયો.
“મારી દીકરી છે..ગમે તે કરે…તારે શું!!” પણ આ શબ્દો શોભાની મમ્મી મનમાં જ ગળી ગઈ.
“અરે બાબા…ઈટ વૉઝ હર્બલ….” ટી બોલાય તે પહેલાં જ ડાયોગ્નોસ કરવાના નિષ્ણાત દિન્યારને ભાળ મળી ગઈ કે નક્કી આ હર્બલ ટીમાં જ લોચા છે.
અંતે એ જ નીકળ્યું.
થનાર મમ્મીને ઈમ્પ્રેસ કરવા દિન્યારે વાત કાઢી.
“પોતાની રેસીડેન્સીના સમયમાં પણ આવો જ એક કેસ આવ્યો હતો.”
“જે કન્સલ્ટન્ટ ડૉક્ટર શોધી ન હતા શક્યા પરંતુ મેં શોધી કાઢ્યો હતો.”
એ વાગોળતા ઝારાઆંટીના બેડની આસપાર ફરતા ફરતા “મેં આમ કર્યું હતું..મેં તેમ કર્યું હતું” ના લાંબા લચક નિબંધમાં દિન્યાર પણ ધ્યાન બહેરો થઇ ગયો.
ફરીને જોયું તો શોભા પણ….

By:Maulik Nagar “Vichar”

HopeScope Stories Behind White Coat – ૪૧ / Maulik Nagar “Vichar”

ધીરુભાઈ

“ધીરુભાઈ, મને થોડી મદદ કરોને! આ મારું સ્કૂટી નીકળતું નથી!” હોસ્પિટલમાં કામ કરતી સિસ્ટરે નવા જ નોકરી પર લાગેલા સિક્યુરિટી ગાર્ડ ધીરુભાઈને વિનંતી કરી.
બેબી સ્ટેપ જેવું દોડતા દોડતા ધીરુભાઈ સિસ્ટર પાસે આવ્યા અને બાઈક, મોપેડ આઘાપાછા કરીને સિસ્ટરને મદદ કરી.
જોકે, પ્રાઇવેટ સિક્યુરિટી એજન્સીમાં કામ કરતા ધીરુભાઈને બીજા કોઈએ સહારો આપવો પડે તેટલાં સુકલકડી હતાં.
બંને હાથ જાણે સૂતળીની દોરી જેવાં પાતળા, ગાલથી બેસી ગયેલું મોઢું, મૂર્તિ પર રેશમી કપડું ઓઢાડ્યું હોય તેમ હાડકા પર કરચલી પડી ગયેલી ચામડી ઓઢાડીને મૂકી હોય તેવું જ લાગે.
ધીરુભાઈને કોઈ પણ જાતનું વ્યસન ન હતું પરંતુ એમનાં જડબાંમાં ક્રિકેટના મેદાન જેટલી જગ્યા થઇ ગઈ હતી.
નામ પૂરતો પણ એક દાત ન હતો.
“થૅન્ક યુ ધીરુભાઈ” સિસ્ટરે પાછળ જોયા વગર પોતાની સ્કૂટી દોડાવી અને હાથ ઊંચો કરીને ભાઈનો આભાર માન્યો.
ધીરુભાઈને હવે કોઈ પણ “થૅન્ક યુ”નો વળતો જવાબ આપવાનું આવડી ગયું હતું.
કેમ કે, રોજ સવાર સાંજ એમને આ વાક્ય લગભગ ૧૦૮થી વધારે વખત સાંભળવા મળતું હતું.
“ભલુ થાઓ તમારું.” આજ એમનો “થૅન્ક યુ”નો વળતો જવાબ હતો.

ગાર્ડ શબ્દ સાંભળીયે એટલે આપણને આજના જમાનામાં જેમને ‘બાઉન્સર’ કહીએ તેવી જ ઘટાદાર આકૃતિઓ દિમાગમાં આવે.
પણ ધીરુભાઈ તો બિચારા ગરીબડી ગાય જેવાં હતા.
હોસ્પિટલનો મૅનેજમેન્ટ સ્ટાફ પણ કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યાં વગર જાણે કે ધીરુભાઈને શિફ્ટ પર રાખીને કોઈ ધર્માદા કાર્ય કરતા હોય તેવું જ અનુભવતા હતા.

ધીરુભાઈના મુખ્ય કામોમાં ગળે લટકાયેલી સિસોટી મારીને સ્ટાફ કે દર્દીઓના સગાવ્હાલાઓના વાહનો સરખી રીતે પાર્ક કરાવવાના, આવતા જતા લોકોના ઓળખકાર્ડ ચેક કરવાનાં, સંદેશાઓ એક દરવાજેથી બીજાં દરવાજે પહોંચાડવાના, બસ આવા જ પરચૂરણ કામ કરવાના.

ધીરુભાઈ આવતા જતાં લગભગ બધાને સલામ કરતાં હતા. તેઓ તેમની ડ્યૂટીની ફરજ સમજતા હતાં.
એક દિવસ હોસ્પિટલના હેડ ડૉ. કમલેશ અને તેમના સાથી મિત્ર ડૉ. અખિલેશ પોતાની લકઝરી મર્સીડીસ સી કલાસ કારમાં હોસ્પિટલના વી.આઈ.પી એક્ઝિટથી પસાર થઇ રહ્યાં હતાં.
ત્યાંના સિકયુટી ગાર્ડનો લંચ ટાઈમ હોવાથી તે બપોરે ધીરુભાઈ પેલા ગાર્ડની ડ્યૂટી કવર કરતા હતાં.
પાણી પર સરકતી બોટની જેમ મર્સીડીસ જેવી નજીક આવી કે તરત જ ધીરુભાઈએ સલામ કરી.
ડૉ. કમલેશના મોંઢા પર કોઈ હાવભાવ ન હતો. છતાંય તેમણે ધીરુભાઈની સલામીની નોંઘ લીધી.
આમ તો કોઈ ગાર્ડ સલામ ભરે એ મોટા સાહેબો માટે સામાન્ય વાત ગણાય પરંતુ ખખડી ગયેલ ધીરુભાઈના વ્યક્તિત્વમાં કોઈક નોંઘપાત્ર જ ઉજાસ હતો.

“ધીસ ગાર્ડ ઇઝ સો ડિસિપ્લિન્ડ, ઇઝન્ટ ઈટ, ડૉ. કમલેશ?” સામાન્ય વાત હોવા છતાં પણ ડૉ. અખિલેશથી રહેવાયું નહીં.
“આઈ ડૉન્ટ થિંક ઇટ્સ ડિસિપ્લિન. ઈટ મસ્ટ બી સમ ફેસ્ટીવલ સ્ટ્રેટેજી.”
“વ્હોટ ડુ યુ મિન.”
“દોસ્ત, દિવાળી નજીક છે એટલે આ લોકો…..” હજુ ડૉ. કમલેશ આગળ કંઈ જ પણ બોલે તે પહેલાં સિગ્નલ પર ઉભેલા રંગોળીના બીબાં વેંચતા ફેરિયાએ કાચ ખખડાવીને ડૉ. કમલેશને ખલેલ પહોંચાડી.

દિવાળીના દિવસો ચાલું થયું. ધનતેરસ, કાળી ચૌદસ……!!!
હોસ્પિટલમાં ઇમરજન્સી સિવાય બીજી બધી પ્રવૃતિઓમાં ઘસારો ઓછો જણાયો.
ધીરુભાઈએ એક પણ રજા ન હોતી લીધી.
એમણે તો ઘણીય દિવાળી જોઈ હતી અને ફટાકડા પણ ઘણાં ફોડ્યાં હતાં.
એ તો ખડે પગે પોતાની ડ્યૂટી પર હાજર જ હતાં.

થોડાં ઘણાં પૈસા મળે એટલે તેમણે દિવાળી પૂરતી રાતપાળીની ડ્યૂટી પણ સ્વિકારી હતી.
દિવાળીના ફટાકડાના લીધે વાતાવરણના ઓક્સિજનમાં ધુમાડાએ પગદંડો જમાવ્યો હતો.
તેવી જ દાદાગીરી ઘોંઘાટે કાન સાથે કરી હતી.
રાતના બારેક વાગ્યાં હશે.
હોસ્પિટલનાં મુખ્ય ગેટ પર એક રીક્ષા આવીને ઉભી રહી.
“અલા, મુકા આ હું થ્યું અનિલને..?” ધીરુભાઈનું બોખું મોઢું અનિલની હાલત જોઈને ધ્રુજવા જ લાગ્યું
રાતે જમ્યા પછી ધીરુભાઈના નવ વર્ષના પૌત્રએ લૂમ ફોડવાની જીદ કરી હતી.
ધીરુભાઈના છોકરા મુકાએ આળસ કરી.
પોતે જોડે જવાની જગ્યાએ મિત્રો સાથે અનિલને ચાલીમાં જ લૂમ ફોડવા જણાવ્યું.
પણ આ તો નવ વર્ષનું લવિંગ્યું કહેવાય.
લૂમ તો ફૂટતા ફૂટી ગઈ પણ સાથે સાથ અનિલની આંખ પણ દાઝી ગઈ.

ધીરુભાઈ તો દીકરાના દીકરા અનિલને આવી હાલતમાં જોઈને જેટલાં હતા તેનાથીયે અડધા થઇ ગયા.
જલ્દી જલ્દી અનિલને અંદર ઇમરજન્સી ડિપાર્ટમેન્ટમાં લઇ ગયાં.
ધીરુભાઈ તો બધાંના લાડકા હતાં.
જોકે, વાતોનો વહેવાર તો એકે સાથે ન હતો.
પણ દરેક સ્ટાફ સાથે સ્માઈલથી અનેક મુંગા સંવાદ થયા હતાં.

“ધીરુભાઈ, અત્યારે ઑન-ડ્યૂટી ડૉ. કમલેશ સર છે!”
“આપણે એમને બોલાવ્યા છે!”
“તમે ચિંતા ન કરો!”
“તેઓ હમણાં જ આવી જશે!” વારાફરથી એક એક વાક્ય બોલીને બધા જ સ્ટાફે પોતપોતાની હાજરી પૂરાવી.
ડૉ. કમલેશ થોડીક જ ક્ષણોમાં આવી પહોંચ્યા.
રિસૅપ્શનમાં આવતાં દરેક મહેમાનનું સ્વાગત કરતા હોય તેમ ધીરુભાઈ ડિપાર્ટમેન્ટના દરવાજા પાસે હાથ જોડીને ઊભા હતાં.
ડૉ. કમલેશે અનિલની આંખની તપાસ કરી.
એની જરૂરી સારવાર કરી અને ધીરુભાઈના ખભાને જકડીને પકડતા જણાવ્યું કે “ચિંતા ના કરો. આંખ બચી ગઈ છે. ચાર દિવસ ડ્રેસિંગ કરાવશો એટલે સારું થઇ જશે.”
ડૉ. કમલેશ તો ટ્રીટમેન્ટ કરીને જતા રહ્યા.
અનિલને રજા પણ આપી દીધી.
ઘરે જતી વખતે ધીરુભાઈએ સ્ટાફને “કેટલા રૂપિયા થયા?” તેમ પૂછ્યું.
તેમણે રિસૅપ્શન તરફ આંગળી ચીંધી.
“ભાઈ, અમારે કેટલા રૂપિયા આપવાના?” પૌત્ર બચી જવાના કારણે ધીરુભાઈની આંખમાં દિવાળીના ફટાકડા જેવી ચમક હતી.
“ધીરુભાઈ..સરે પૈસા લેવાની ના પાડી છે. તમે તો અમારા સ્ટાફના જેવાં જ કહેવાઓ.”
“પણ…અરે…એવું તો…….” કૈક લાંબી રક્ઝક ચાલી.
દિવાળી ગઈ..ક્રિસ્ટ્મસ ગઈ..હોળી ગઈ અને નાણાકીય વર્ષ પૂરું થવા આવ્યું.
અકાઉન્ટન્ટ સાથે બેઠેલા ડૉ. કમલેશ અને ડૉ. અખિલેશ એફ.ઓ.સી (ફ્રી ઑફ ચાર્જ)નો હિસાબ કરતા હતાં.
ડૉ. કમલેશને અચાનક યાદ આવ્યું અને એમણે બધી જ એન્ટ્રી ચકાસી પરંતુ ધીરુભાઈની એન્ટ્રી એમાં ન હતી.
હોસ્પિટલના રિવાજ પ્રમાણે અનિલની મેડિકલ ફાઈલ તો બની જ હતી.
તેનો પેશન્ટ નંબર ચકાસતા ૬,૦૦૦/-ની સામે એફ.ઓ.સી (ફ્રી ઑફ ચાર્જ)ની જગ્યાએ ૬,૦૦૦/- કૅશ લખ્યું હતું.

ડૉ. કમલેશે વધુ તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે ધીરૂભાઇએ પૈસા આપવા માટે ખૂબ જ રક્ઝક કરી હતી.
રિસૅપ્શન સ્ટાફ દ્વારા તેમને જાણવા મળ્યું કે “તેમણે એક જ લત પકડી રાખી હતી સર, “કે અમને તો અમારો અનિલ સાજો થઇ ગયો એ જ માતાજીના આશીર્વાદ છે. અમે ફ્રીમાં ટ્રીટમેન્ટ ન કરાવી શકીએ.”
જાણતાની સાથે જ અકાઉન્ટન્ટ સાથે બેઠેલા ડૉ. અખિલેશે ટિપ્પણી કરી.” સાચ્ચે જ ધીરુભાઈ!!”

By:Maulik Nagar “Vichar”