ઘર એટલે ઘર…(24) પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

મામા નુ ઘર કેટલે…

મામાનું ઘર કેટલે ?
દીવો બળે એટલે.
દીવો મેં તો દીઠો,
મામો લાગે મીઠો.

 

 

મારી એક મીઠી યાદ કહો તો મારું મોસાળ… .”મામા નુ ઘર”…બાળપણના ઘણાખરા ઉનાળુ વેકેશન નાના-નાની,  ઘરે જ વીત્યા છે.એની  વાતો યાદ આવતા ,શબ્દની સાથે જ સંવેદનાઓથી હૃદય છલકાવા લાગે છે.  મારું મોસાળ રાજકોટ ,જન્મ પણ ત્યાં જ થયો ભલે મુંબઈમાં વસવાટ કર્યો પણ દર વેકેશનમાં મામાને ઘેર જવાનું થાય ,એટલે એની વાતો કરું એટલી ઓછી પડે હો…. ….

આમ પણ  રાજકોટિયા કોઈ ભેગા થાયને કે તરત જ રાજકોટની વાતો કરવા મંડી પડે ,શરૂઆત કરે પહેલા તો તમારે ક્યા રહેવાનું થી  થાય ,પછીતો  લે લે હું ને તારી મામી એકજ શાળામાં જતા,ખાસ મિત્ર  ,લે કર વાત અને શરુ થઇ જાય। ..હવે તું તો મારી દીકરી જેવી કહેવાય… ભાણીબા લેલે તું આટલી મોટી થઇ ગઈ। .અને પછી રાજકોટ ની શેરીઓ ,જીગદના ભજીયા ,પટેલનો આસ્ક્રીમ ,ધર્મેન્દ્ર કૉલેજ અને પેલો ત્રિકોણ બાગ ,જુબિલી ગાર્ડન ,શ્રોફનો બંગલો ,અને યાદ છે ,તને કયાંથી યાદ હોય? ,ત્યારે તું સાવ નાની, મને યાદ છે તારા નાકમાંથી શેડા હાલે જાય …તને અમે શેડાડી  કહેતા….. રેસકોર્સ પર અમે દાડમની ભેળ ખાતા ,અને પેંડા ને ભજીયાના ચસકા લેતા એવી વાતો કરે કે બાજુમાં ઉભેલો। ..રાજકોટને ન હોય જાણના તો હોય તો પણ .. જાણે પોતે રાજકોટ નો હોય તેવું લાગવા માંડે,અને એટલું જ નહિ પાછા તાળિયું દેતા જાય હવે આવા રાજકોટને કેમ ભૂલાય ? મારા સગાવાળા 30 વર્ષથી રાજકોટ છોડી અહી રહે છે ત્રીજી પેઢી હમણાં પરણશે પણ હજી પૂછો તો કહેશે રાજકોટ એટલે રાજકોટ। ….  આમ જોવો તો રાજકોટના લોકો પોતે જ પોતાના વખાણ પણ કરે અને સંભાળવા પણ ખુબ ગમે ,મારા મામા અમેરિકા આવ્યા ત્યારે મેં કહું મામા શરીર ખુબ વધી ગયું નહિ ? પણ રાજકોટવાળા નું કામ બધું બાપુ જેવું ! …તો કહે હા અમે જાડા ખરા પણ અદોદરા નહિ હો ….

ખેર મારા માટે ,મારું રાજકોટ એટલે મારા મામાનો ડેલો.દેવકુરબા સ્કુલ,.ધારશી શામજી ઘીવાળા નો ડેલો,એથી આગળ વધો તો રયા નાકા રોડ એના છેડે આવેલું  ટાવર જરીક આગળ નીકળો તો લુહાણા પરા અને ર્ય ટાવરની ડાબી બાજુ વળો તો  કંસારા બજાર,માંડવી ચોકનું દેરાસર જય સીયારામ ના પેંડા,અને કેસર કેરી,રવિવારની સાંજ એટલે રેસકોર્સ ની  દાડમ ભેળ અને કોઠમ્ડાની ચટણી ,અને પછી ખાવાનો પટેલનો આઈસ્ક્રીમ.આમ જોવો તો રાજકોટના બધા  લોકો ખાવાના પણ એટલા જ  શોખીન  છે.વરસાદ  પડ્યો  નથી  કે  તરત  જ  બધા  ભજીયા  ખાવાનો વિચાર આવે  અહીના  લોકોના  ફેવરીટ આ  સિવાય વણેલા ગાંઠિયા, સાથે પપૈયાં નો મરચાંનો  સંભારનું  પણ  ચલણ ..

મારા નાનાનાં ડેલામાં સાત ભાઈના સાત ઘર,બધાય એક સાથે અને રસોડા જુદા,ડેલામાં દાખલ થાવ કે એય મજાનું મોટું ફળિયું  અને ફળીયામાં વચો વચ્ચ પાણી નીડંકી અને ડંકીની બાજુમાં બાંધેલી ચોકડી,બાલદી રાખવાની અને ડંકી સીચી પાણી ભરવાનું ,સવારે દૂધવાળી ભરવાડન આવે ,માથા પર તાંબાના ઘડામાં દૂધ લાવે ,કમ્ખું પહેરેલું હોય અને હાથમાં મોટા પાટલા બાવળા સુથી ચડાવેલા હોય અને પગમાં ચાંદીના કડા નાખ્યા હોય અને આવે ભેગી હોકારો કરે ..દૂધ લેજો…બધા પોત પોતાના ઠામ વાસણ લઇ આવે અને બધાને દૂધ આપે હું દોડતી કાસાનું છાલીયું લઈને જાઉં એટલે મને મારા કાંસાના વાટકામાં દૂધ આપે,હું રાજી રેડ થતી ઘરમાં દોડી જાઉં..

સવારે ફળિયાની પાળી ઉપર દાતણ કરતી બેઠી હોઉં ત્યાં તો મારા નાના દેરાસરથી દર્શન કરી પાછા આવે, અને મોટેથી બોલતા જાય। …પગુડી (પ્રજ્ઞા)ઉઠી કે નહિ ?એટલા જોરથી બોલે કે બધા ઘરની વહુ બધી જટ  લાજ કાઢી લે અને કોઈ આડી ન ઉતરે…આજ સંસ્કૃતિ ,આજ માન અને મર્યાદા…..કહેવાનું નહિ માત્ર સમજી જાય ..મારા નાના ઘરના મોભી એટલે આમ માન સચવાય ….અંદર આવ્યા ભેગા મારા મામાને ઉઠાડવા બુમા બુમ કરે ચમનીયો ઉઠયો કે નહિ ?(મુળ  નામ ચંદ્રકાંત )અને પછી નાનાજી ની આરતી નો ઘંટ સંભળાય ,દીવો રે દીવો પ્રભુ માંગલિક દીવો।…આરતી થાય એટલે અખા ઘરમાં પાણી છાંટી શુદ્ધ કરે,અને પછી સીરામણ આલજો। …કહી મામીને બોલાવે ,ત્યાંતો ઉપરથી રોજની ટેવ મુજબ બાબુકાકા ખોખરો ખાતા મામાને હોકારો કરતા બોલે… દુકાને નથી જવાનું  ચમન ?…અને મારા મામા જવાબ આપે ભાણીયા આવ્યા છે મુંબઈ થી… તો જલેબી ને ગાંઠિયા ખાઈ મોડો નીકળીશ ,તમ તમારે નીકળો ,અને આજે અભયસિંગ ની ગાડી મંગાવી છે તો રાજકોટ ફેરવશું ભાણીયાઓને….

સવારે અમને દૂધ સાથે બોર્નવીટા જોઈએતો ખાસ લઇ આવે ,રસોડાની ભીતમાં એક ચાર ખાનાવાળું પીંજરું ,જે આજના જમાનામાં ફ્રીજ ની ગરજ સારે ,તેમાં થી રોટલા કાઢવાના અને સીરામણ કરવાનું ,રસોડાની ત્રણ દીવાલમાં અભેરાય અને એક ખૂણે ચૂલો, એક બાજુ સિકુ એમાં પેંડા રાખે કીડીયું ન ચડે માટે। ..જરીક બહાર નીકળો એટલે ઓસરીમાં પાણીયારું ,અને એના ઉપર ઓસરીમાં અભરાય જ્યાં મામી રોજ પ્યાલા ,લોટા રાખથી માનજી ચકચકિત કરી ને હાર બંધ ગોઠવે ,એક માટલું અને બે ગોરી અને ગાગર ,પાણી લેવાનો નો ડોયો,પાણીયારા નીચે કાળો પત્થર લાદીમાં જડેલો જેમાં તમામ પ્રકારનું વાટવાનું કામ થાય। …મિક્ષચર ની જરૂર જ નહતી ,અમે જઈએ ત્યારે મામા એકવાર જરૂર વાટીદાળ ના ભજીયા ખવડાવે ..

  આમ જોવા જાવતો મારા મામા રાજકોટમાં ખુબ પ્રખ્યાત ,સ્ટેશને ઉતરો અને કોઈ ઘોડા ગાડી વાળાને પૂછો કે ચીમનભાઈ ક્યા રહે તો તરત લઈ જાય,અને સરનામું પૂછો તો કહેશે રાય ટાવર પાસે જમણી બાજુ વળી સીધા નાકની દાંડીએ હાલ્યા જાવ અને દેવકુવરબા સ્કુલની સામે ધારશી શામજી નો ડેલો એટલે તમે પુગી ગયા હમજો। …. મામાનો  વટ  એટલે  અહીનું  રેસકોર્સ  ! . કોઈ પણ મહેમાન આવે એટલે રેસકોર્સ ખાસ લઇ જવાના પણ યાદ રાખજો અહી  રેસકોર્સમાં ઘોડા નથી,હ્હા માણસો ખુબ દેખાય , રસ્તા ઉપર બાઈકની અને  કારની  અવર -જવર  ખાસ્સી  છે,તો રયાનાકા રોડ ની નાની ગલ્લીમાં ગાડીઓ જતી પણ નથી ,મામા  શરદ પુનમ હોય તો દૂધ પૌઆ ખાવા પણ આજી ડેમે લઇ  જાય જ। ….અહી આમ જોવા જઈને તો પેંડા એટલે લીલાલહેર છે ,અને નાકે નાકે પણ આઈસ્ક્રીમ ની દુકાન છે,મામા ખાય અને ખવડાવી જાણે ,અને  વખાણ પણ કરતા જાય ,

આમ જોવા જીઈએ તો રાજકોટના ઘરમાં એક ઓસરી ,ઉતારા બે ઓરડા ,એક બાજુ રસોડું ,અને ઓસરીની બાજુમાં કોઠાર ,કોઠારની બાજુમાં ઘંટલો ,ઓરડાની પાછળ નવેરું.. અને એના ખૂણા માં પાણી નો ટાંકો એને અડીને નાનો ઓટલો ..એને બંધ કરતો દરવાજો એટલે બાથરૂમ ..બાજુમાં થી પાણી બહાર જાય માટે ખુલ્લી ખાળ open drain ….વેકેશનમા …આખે આખું ઘર  ધમાલ મસ્તીથી ભરચક, હાસ્યની છોળોથી રંગાયેલુ  ……નવાઈ વાત તો એ છે કે ત્યાં કયારેય મહેમાન ને અગવડ નથી પડી। ..મામા મામી નું દિલ ખુબ મોટું,સૌથી વધુ આકર્ષણ મને બા ના ઘંટલા નું રહેતું ,બા મને અડવા ના દે ,કારણ હું ખુબ જોરથી ફ્રેરવું અને પથ્થર ઘસાય ,તો લોટમાં કાંકરી આવે અને પાછો ટાંકવા જવો પડે તે વધારાનું ,ડંકી સિંચવી ખુબ ગમે ,રોજે રોજના તાજા દળેલા લોટના રોટલા ખાવ તો મજા પડી જાય ઉપર ઘી ને ગોળ,ન ખોટા રાતના ઉજાગરા,ન ખોટા ખર્ચા ,સાદું સાત્વિક જમવાનું ,સહજતાથી જીવવાનું અને બીજાને જીવવા દેવાના,સંતોસ ,કોઈ જાતની ચડસા ચડસી નહિ, દેખાડો નહિ,મારું તારું નહિ ,બધું સહિયારું,ખુબ મજા આવતી ,ઓસરીમાં હિચકે બેસવાનું ,ગીત ગાવાના ,સાથે ચણીયા બોર, જામફળ ખાતા ખાતા કહેવાનું મામાનું ઘર કેટલે દીવો બળે એટલે… ..આજે પણ એ યાદો સગપણના તાંતણે અમને બાંધી રાખે છે,એ નિસ્વાર્થ પ્રેમ અને લાગણી। …જાણે અમને ખેચી રહી છે …એ અનુભૂતિ શબ્દોમાં સમાવવી શક્ય નથી..

…..મોટા ભાગના બાળકો વકેશન શરૂ થતાં જ મમ્મી સાથે મામાના ઘરે જતાં હોય છે, પરંતુ અનાથાશ્રમમાં રહેતાં ઘણાં માસૂમોને માટે તો ‘મામાનું ઘર કેટલે?’ એ માત્ર  જોડકણું…..

 

પ્રજ્ઞાજી- પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા