મનની મોસમ- કલમ નો ઈલમ મનીષા જોશી

 

હું એવું માનું છે કે દુનિયાના દરેક લેખક એક તેજ નું કિરણ છે. દરેક પુસ્તક જ્ઞાનનો ભંડાર,પછી એ કોઈ પણ ભાષામાં કેમ ન હોય ?પ્રત્યેક ભાષાની એક મોસમ હોય છે અને પ્રત્યેક મોસમનું એક સૌંદર્ય.આપણી માતૃભાષાની વાત કરું ત્યારે ગર્વ થાય પણ બીજી ભાષાનું સૌંદય પણ માણવું ગમે છે દરેક આંખની જેમ દરેક ભાષાની એક અલગ દ્રષ્ટી હોય છે. બીજી ભાષાનું  કોઈ અનુવાદ કરે છે ત્યારે મારી આંખોને નવી દ્રષ્ટી મળે છે હવે બધું વિરાટ દેખાય છે ,વધુ સ્વચ્છ..બીજી ભાષાનું પણ સૌન્દર્ય છલકાય છે. ચુપચાપ વિશ્વના એક ખૂણામાં પડેલા શબ્દો હવે ગુજરાતી ભાષા બોલે, ગુજરાતી પ્રજા વાંચે છે. જયારે  અનુવાદ થાય ત્યારે ભાષાની સીમા ઓળંગી જઈ એ સેતુ બને છે. બધાને જોડવાનું કામ કરે છે જેમ સ્પર્શની એક ભાષા હોય છે તેમ અનુવાદની ભાષા ભાવ હોય છે અનુવાદ એટલે ફેલાયેલી એક નવી ડાળખી છે મૂળ સાહિત્ય તો એની ભાષામાં એક બંધ હોય છે સ્થીર એની જમીનમાં જડાયેલું પણ અનુવાદની ફેલાયેલી ડાળખી દ્વારા એ ગતિ પામે છે.ડાળી પર ફૂલપાંદડા હોય છે અને એ ફૂલોમાં સુવાસ, અનુવાદ આ સુવાસને પવનની પાલખીમાં બેસાડી દુર દુર લઇ જતી હોય છે. જેનો એક દાખલો અહી આજે આપું છું.  ૧૮૮૯ જન્મેલીમાં કવયિત્રી ગેબ્રીએલા મીસ્ટ્રેલરીને આજે આજની સદીની ગુજરાતી કવયિત્રી મનીષાબેને જીવિત કરી છે. મનીષાબેન સાથે ગઈ માર્ચ અમે  એક સાથે ફ્લોરીડા કવિ સમેલનમાં મળ્યા હતા એક રૂમમાં સાથે હતા ,શાંત, સૌમ્ય, ઠરેલ વ્યક્તિત્વ,અને એમની જોરદાર કલમનો અનુભવ થયેલો એમની કવિતા મનને સ્પર્શતી ગઈ પ્રત્યેક મોસમનું એક નોખું સૌંદર્ય હોય છે તેમ પ્રત્યેક સર્જકની પોતાની એક અલગ શૈલી પણ, બીજા ના ભાવો ને આવી સુંદર રીતે ઉતારવા એક કળા છે મન વાંચે, સ્પર્શે ત્યારે સંવેદના ની મોસમ હળુહળું સોડમ પ્રસરાવતી ફેલાય જાય છે અને કલમ લખતી નથી પણ શબ્દો તેના ભાવ તેની સંવેદના લખાવે છે આપણે માણીએ છીએ ત્યારે એને  વેહેચવાનું મન થાય છે..  ..

સન્ધિમાં પ્રગટ થયેલાં મનીષાબેનના કાવ્યો International Women’s Dayના નિમિત્તે:બાબુભાઈએ ફેસ બુક પર મુક્યા હતા જે વાંચી થોડી યાદો પણ સાથે વાગોળી આજે અહી મુકું છું…

ગેબ્રીએલા મીસ્ટ્રેલ (Gabriela Mistral, ચીલી)ના કાવ્યો

નૃત્યાંગના/અનુવાદ: મનીષા જોશી

બેલે નર્તકી કરી રહી છે નૃત્ય,
બધું જ ખોઇ દેવાનું નૃત્ય.
એ જતું કરે છે એ બધું જ, જે હતું કયારેક એનું.
માતા-પિતા, ભાઇ-બહેન, એના મેદાનો, બગીચા,કેડીઓ, નદીનો કલરવ,
એના ઘરની વાર્તા, એનો પોતાનો ચહેરો, નામ, નાનપણની રમતો…બધું જ…
બધું જ જાણે સરી રહ્યું છે,
એના ખભા પરથી, છાતી પરથી, આત્મા પરથી…
એ નૃત્ય કરે છે, ઉગતા પ્રહરે અને સંક્રાતિવેળાએ,
બધું જ ગુમાવી દેવાનું નૃત્ય.
એના હાથ ફંગોળી દે છે, એ દુનિયાને-
જે પ્રેમ કરે છે અને તિરસ્કારે છે,
જે સ્મિત કરે છે અને હણી નાખે છે.
એ ત્યજી દે છે, એ જમીનને-
જે લોહીની ઉપજ લણે છે.
એ ફગાવી દે છે, રાત્રે સૂઇ ન શકતા અકરાંતિયાઓની રાતને,
કોઇ ઘર વિનાના માણસની થરથરાહટને.
કોઇ નામ, જાતિ કે સંપ્રદાય વિનાની,
પોતાની જાતથી પણ અલગ થઇ ચૂકેલી,
સમર્પિત થાય છે એ,
સુંદર અને પવિત્ર, હવામાં ઉડતા પગ સાથે નૃત્ય કરી રહેલી.
કોઇ વૃક્ષની જેમ ખંખેરાઇને હળવી થઇ ગયેલી એ નર્તકી
આ બદલાવ વેળા બની જાય છે જાણે માત્ર એક સાક્ષી.
સમુદ્રી મોજાની રમત અને નમકથી ખરડાયેલા
કોઇ દરિયાઇ પક્ષીની ઉડાનનું નૃત્ય નથી એ,
કે નથી એ હારી-તૂટી ચૂકેલા કેનફીલ્ડના વિદ્રોહ અને પરાજયનું નૃત્ય.
નથી એ સમુદ્રી જળયાત્રાઓને પ્રકંપિત કરતા પવનનું નૃત્ય
કે નથી એ લહેરાતા, ઉંચા ઘાસનું સ્મિત.
એનું જળ-સંસ્કારથી શુધ્ધ થયેલું નામ હવે વાપરી શકાય તેમ નથી
કારણ કે એ પોતાના કુળ અને શરીરના માંસથી પણ મુક્ત થઇ ચૂકી છે.
એની પાસે છે હવે, એક યજ્ઞપાત્ર, જેમાં છે, એના લોહીનું ગીત,
એની તરુણાવસ્થાનું ગીત.
અજાણતા જ આપણે ફેંકીએ છીએ આપણા જીવન, એના પર,
જાણે ફેંકતા હોઇએ કોઇ ઝેરીલું, લાલ વસ્ત્ર.
અને એમ એ નાચે છે, જાણે સર્પદંશથી ઘવાયેલી.
મુકત અને આતુર સર્પો ચડી જાય છે, એના શરીર પર,
અને પછી જાણે ફગાવે છે એને, કોઇ જીતી લીધેલા ધ્વજની જેમ,
કે વિખેરાઇ ગયેલી કોઇ ફૂલમાળાની જેમ.
નિદ્રામાં ચાલતી, પોતે જે ધિક્કારતી એ જ હવે બની ગયેલી એ,
નૃત્ય કરતી રહે છે, પોતાથી પણ બેખબર.
તેના ચહેરા પર વિષાદની રેખાઓ ઉપસે છે, ઝાંખી થાય છે.
આપણી વ્યગ્રતામાં એ ઉંડા, ભારી શ્વાસ લે છે.
શાતા ન આપી શકનારી હવાને, એ ફગાવે છે, ઉચ્છવાસમાં
કોઇ એકાકી વંટોળની જેમ, દુષ્ટ અને પવિત્ર.
આપણે જ છીએ, એના હાંફતા સ્તનો, એની ફિક્કી ત્વચા,
ચારેકોર પડઘાતો એનો પાગલ ચિત્કાર,
એની નસોમાં ફેલાયેલો રક્તિમ તાપ
અને શૈશવકાળમાં ઇશ્વરની અવગણના.

ખેડૂત સ્ત્રી/ અનુવાદ: મનીષા જોશી

એ નથી ઉગાડતી કોઇના માટે જાંબલી ફૂલો,
નથી કાપતી છોડવાની મુરઝાયેલી ડાળખીઓ,
એ નથી લઇ જતી કોઇના માટે પાણી, તેના આરસી જેવા ઘડામાં.
જયાંથી કંઇ છાંયો નથી મળતો એવા લાંબા વૃક્ષોને એ ઢાંકે છે
અને એની નીચે પ્રસારે છે, આર્દ્ર છોડવાઓને, ને પછી રમે છે, લુકા-છૂપીની રમત.
કોઇ નથી દરવાજે, છતાં એ બારણું ખોલે છે,
અને જયારે કોઇ નથી આવતું અંદર ત્યારે એ બંધ કરી દે છે દરવાજો.
પછી એ થકવે છે પોતાને, એક એવા સ્વપ્ન માટે,
જે એને પોતાની સાથે લઇ જાય છે, મુકત કરે છે અને પછી છોડી દે છે.
એ રઘવાઇ થઇ જાય છે જયારે ફરી વળે છે,
એના ખેતરમાં, વસંતના પૂર.
એની વાવણીની જમીનમાં વેરાઇ જાય છે, નમક
અને ઢંકાઇ જાય છે, એના લોખંડી ઓજારો.
એને હવે સૂઇ જવા દો,
એને સૂવડાવી દો, કોઇ નાનકડા રુંછાળા પ્રાણીની જેમ.
જયારે તે સૂઇ જાય ત્યારે, તેનો હાથ નીચો કરો
અને ફેંકી દો તેના સ્વપ્નને, પવનની દિશામાં.
મૃત્યુ રઝળે છે, મનોભ્રંશની દશામાં,
દારૂડિયાની જેમ લથડાય છે, જમીન પર.
એ ઉલઝાવી દે છે, રસ્તાઓને, મરોડે છે ભાવિને,
અને વગાડે છે, ઢોલ, ધ્રુબાંગ…ધ્રુબાંગ…
એ ખેડૂત સ્ત્રીના નામરાશિ સમાન પવન અને દેવદૂતોએ
સુપ્રત કર્યા છે તેના દરવાજે, અનેક પ્રિયજનોના મોત
પણ નથી લાવ્યા મોત, હજી તેના પોતાના માટે.
નશ્વર દેહોના જુગારના ચમકતાં પાસા
ખણકાટ કરે છે, મૃત્યુના રસ્તામાં.
એણે નક્કી અદલા-બદલી કરી લીધી હશે
કે પછી ખોઇ નાખ્યું હશે
એ ખેડૂત સ્ત્રીનું બિચારું મોત.

એક ધર્મપરાયણ સ્ત્રી/ અનુવાદ: મનીષા જોશી

મારે જોવો છે, દીવાદાંડી પર રહેતા એ પુરુષને.
મારે જવું છે એ ખડકાળ સ્થળે
અને ચાખવી છે એના મોંમાં ઉઠતી લહેરોને.
જોવી છે એની આંખોમાં, સમુદ્રની અગાધ ગર્તા.
જો એ હજી જીવતો હોય તો,
મારે જવું છે, નમક અને ખારા પાણીના બનેલા એ પુરુષ પાસે.
લોકો કહે છે કે પ્રકાશઘરની ઉંચી દીવાલોમાં કેદ એ પુરુષ,
જુએ છે માત્ર પૂર્વ તરફ.
હું મુકત કરીશ એને, એના તરંગોથી.
સમુદ્રની ગર્તાને બદલે એ જોશે મને.
એ જાણે છે બધું જ, રાત વિશે.
એ રાત જ છે હવે મારો રસ્તો અને મારી પથારી.
એ જાણે છે સમુદ્રના અધપ્રવાહોને, ઓકટોપસને,
સમુદ્રના અનેક છિદ્રોવાળા જળચરોને
અને એક એવા ચિત્કારને જે અંત લાવી દે છે, તમામનો.
એની વફાદાર, ખડતલ છાતી સખત થઇ છે
દરિયાની ભરતીઓથી.
સફેદ જખમ જેવા દરિયાઇ સીગલો બોલાવે છે એને,
પણ એ હોય છે સ્થિર, શાંત, અનુપસ્થિત
જાણે હજી જન્મ્યો જ ન હોય.
પણ હું જઉં છું, દીવાદાંડીની ટોચે,
ધારદાર છરીઓ જેવા પગથિયા ચડીને,
એક એવા પુરુષ માટે, જે મને સમજાવશે,
પાર્થિવ અને દૈવ.
હું એના માટે લઇ જઉં છું, એક હાથમાં દૂધનો પ્યાલો
અને બીજા હાથમાં વાઇનનો ઘૂંટ…
એ સાંભળતો રહે છે, દરિયાઓને,
જે નથી ચાહતા પોતા સિવાય બીજા કોઇને પણ.
જોકે હવે કદાચ, એ સાંભળે છે, માત્ર શૂન્યતાને.
વિસ્મૃતિ અને નમક વચ્ચે, એ ખોવાઇ ગયો છે, કશેક.

હળવીફૂલ એક સ્ત્રી/ અનુવાદ: મનીષા જોશી

મેં જે સ્વપ્ન જોયું તેમાં
ન હતા કોઇ માતા-પિતા, ન સુખ, ન દુખ
કે ન કોઇ મિલકત, જેની સંભાળ રાખવી પડે.
અરુણોદય સુધી મારી ન કોઇ ઉમર હતી, ન નામ,
ન કોઇ જીત કે ન હાર.
હું એટલે દૂર ચાલી ગઇ હતી કે કોઇ તીર મારા સુધી પહોંચે તેમ ન હતું.
મારા દુશ્મનો મને ઇજા પહોંચાડી શકે તેમ ન હતા
કે ન તો મારો મિત્ર મને નકારી શકે તેમ હતો.
અસ્ખલિત ઉંઘમાં સરી પડેલી એક સ્ત્રી માટે
એક નવા જન્મનાર વિશ્વ સિવાય
બીજી કોઇ દુનિયાનું મહત્વ જ કયાં હતું?
હું જયાં હતી ત્યાં કોઇ પીડા નહોતી.
સૂર્ય, ચંદ્ર કે ઋતુઓ પણ મને અડી શકે તેમ ન હતા.
ન લોહી, ન સમયનો લીલો કાટ,
ન ઉંચી ઘાસની ગંજીઓ કે ન તેની આસપાસ ફરતી ભૂખ.
અને નશામાં ચૂર, મેં એલાન કર્યું,
મારો દેશ, મારી પિતૃભૂમિ!
પણ પછી, કોઇ ઉડતા ફૂલના તાર મારા મોં પર અટવાયા.
મારા ઉચ્છવાસ સાથે હવામાં આમતેમ ફંગોળાતા ફૂલના રેસા,
જાણે કરોળિયાના રેશમના તાંતણા કે પાણી પર દોરાયેલી ભરતીની રેખા.
હું પાછી ન આવી હોત, પણ હું પાછી આવી છું.
ફરીથી મારા ખભા ફરતે એક દીવાલ ચણાઇ ગઇ છે.
મારે ફરી સાંભળવું પડશે અને જવાબો આપવા પડશે.
હું ફરી રસ્તા પરના આક્રંદ સાંભળીશ અને રસ્તાઓ પર વેચતી ફરીશ.
પણ મારી પાસે છે હજી, પથ્થરનો એક ટુકડો અને કેટલીક છીણીઓ.
જૂના, ફેંકી દીધેલા કપડાઓની પુરાણી આદતો ખંખેરીને
હું ફરી ભેગી કરું છું, શક્તિ,
આ દુનિયાનો સામનો કરવાની.
પણ એક દિવસ, હું જઇશ,
કોઇ આંસુઓ કે આલિંગન વિના,
એક એવા જહાજની જેમ, જે રાત પડયે સફરે નીકળે છે.
કોઇ તેની પાછળ નથી હોતું,
કોઇ લાલ પ્રકાશના શેરડા તેને રસ્તો નથી બતાવતા,
જેને નથી પોતાના કોઇ કિનારા.

the ballerina

Now the ballerina’s dancing

the dance of losing everything.

She lets go of all she once had,

parents and siblings, fi elds and gardens,

the murmur of her river, the roads,

the tale of her home, her own face

and name, the games of her childhood,

as if to let everything fall

from her neck, her breast, and her soul.

At the break of the day and the solstice

she dances, laughing perfect dispossession.

What her arms fan away is the world

that loves and detests, that smiles and kills—

the land put to a vintage of blood,

the night of the glutted who don’t sleep

and the shiver of a homeless man.

Without name, or race, or creed, stripped

of it all and of her self, she surrenders,

beautiful and pure, on fl ying feet.

Shaken like a tree and in the midst

of her turning, she’s turned witness.

She’s not dancing the fl ight of albatrosses

stippled with salt and the play of waves;

nor the uprising and defeat

of the beaten canefi elds.

Nor the wind, shaker of sails,

nor the smile of the tall grass.

They can’t use her baptismal name.

She broke free of her clan and her fl esh,

received the chalice-song of her blood

and the ballad of her adolescence.

Unknowing we throw our lives on her

like a red envenomed robe

and so she dances, struck by snakes

that free and eager climb her,

then let her fall like a conquered fl ag

or a garland torn to pieces.

Sleepwalker, changed into what she hates,

she keeps dancing, not knowing herself strange,

her grimaces puffi ng and drawing in,

she who pants with our panting,

cutting the air that never cools her,

solitary whirlwind, vile and pure.

We are ourselves her panting breast,

her bloodless pallor, the mad shout

thrown out to the west and the east,

the red fever of her veins, the neglect

of the God of her childhood days.

 

 

the farm woman

For nobody she plants lilac

or prunes the azaleas

and carries water for nobody

in her looking-glass pails.

Facing someone who gives no shade

though he’s taller than her head,

she stretches out a damp fern

to play cat and mouse with.

She opens the gates though no one calls,

when no one comes in, she shuts them

and she tires herself for the dream

that takes her, frees her, and leaves her.

Turn aside the spring fl ood

that fi nds her crawling blind,

scatter salt where she sows,

bury her tools of iron.

Make her sleep; put her to sleep

like a civet or an ermine.

When she sleeps, lower her arm

and cast her dream to the wind.

Death wanders demented,

walks drunken about the earth,

he tangles roads, twists fates,

plays drumbeats on the globe.

Wind and Archangel, her namesakes,

delivered to her door

the death of all her loved ones

without delivering hers.

Bright gambling chips of mortals

jingle along his path.

He must have swapped, must have lost

the farm woman’s poor death!

 

  a pious woman

I want to see the man of the lighthouse,

I want to go to the rocky point,

taste the wave in his mouth,

see the abyss in his eyes.

I want to reach him, if he’s living,

old man of salt and brine.

They say he looks only eastward

—walled up while still alive—

I want to cut him off from his waves

so in place of the abyss he’ll see me.

He knows all about the night

that’s now my bed and my road:

knows undertows, octopus, sponges,

knows a cry that ends all knowing.

His faithful, battered chest

is spat on by the tides,

he’s whistled at by gulls

and white as any wound,

and so still, so mute and absent,

he seems as yet unborn.

But I go to the lighthouse tower,

climbing the knife-edged track,

for the man who’s going to tell me

the earthly and the divine.

One in each arm, I bring him

a jug of milk, a sip of wine . . .

And he keeps listening to seas

that love nothing but themselves.

But maybe now he listens to nothing,

stalled in forgetfulness and salt.

 

the woman unburdened

In the dream I had no father

or mother, joys or sorrows,

not even the treasure I have

to guard until daybreak was mine.

I bore no age or name,

neither my triumph nor my defeat.

My enemy could wound me

or my friend Peter deny me,

for I had gone so far

that no arrows reached me:

to a woman asleep

this world meant no more

than the other worlds unborn . . .

Where I was, nothing hurt:

neither seasons, sun nor moons

could sting me, neither blood

nor the verdigris of time;

no tall silos rose,

nor did hunger march around them.

And like a drunk I declared:

“My country, Fatherland, la Patria!”

But—poor woman—one

tepid thread clung to my mouth,

thistledown that came and went

with each trifl ing of the breath,

no more than a spider’s silk

or a tide line on the sand.

I could have not returned, and I’ve returned.

Again there’s a wall at my shoulder

and I must hear and answer

and, bawling street-cries,

be once more the peddler.

I have my block of stone

and my handful of chisels.

I gather up my will

like abandoned clothes,

shake old habits from their sleep

and once more take up the world.

But someday I will go

with no tears and no embraces,

a ship that sails by night

without the others following her,

or the red beacons eying her,

or her own shores hearing her . . .

વિનુ મરચન્ટ વાર્તાસ્પર્ધા-૨૦૧૭ -(4)  વાતો યાદો ઝળહળી-મનિશા જોબન દેસાઇ –                                                                                                                                                                                                                                                   

Image may contain: 1 person

મનિશા જોબન દેસાઇ

 સવારનાં કોમળ સૂર્ય- કિરણો લીલા ઘાસ પર રેલાઈ રહયા હતાં,કુણા ઘાસ પર ઝડપથી દોડતાં અનુજલને જોયો ને કિનેતાએ ઉપર આકાશમાં જોઈ એક આલ્હાદક શ્વાસ ભર્યો .જાણે વરસતી સર્વ કૃપાઓને પોતાની અંદર ભરી લેવી હોય .નાનકડા અનુજલનાં પગલાંઓથી ભીનાં ઘાસ પરનાં ફોરા ઉડતાં રહયાં, ……અને સામેથી દોડતો આવી અનુજલ “મમ્મી” કહી વળગી પડ્યો .કિનેતા તો જાણે વ્હાલનો એક ધસમસતો સાગર પોતાના બંને હાથમાં સમાવી અનુજલનાં વ્હાલમાં નહાઈ રહી .”મમ્મી ,પતંગિયું …જો ને …” અને ટિપોઈ પર મૂકેલા ફલાવર બાસ્કેટ પર બેઠેલું ભૂરી ઝાંયવાળું પારદર્શક પતંગિયું જોઈ રહી અને અનુજલ એને આંગળી અડાડે ત્યાં તો હવામાં ફર્ર્ર્રર્રર્રર્રર ઉડી ગયું અને અનુજલ ‘ઓહ નો’ ,કહી ખુરશી પર બેસી ગયો .જાત જાતની વાતો પૂછતી રહી અને થોડી વારમાં અનુજલ સ્કુલ જવા માટે નીકળી ગયો .પાંચ વર્ષનો એનો દીકરો અનુજલ અને પોતાનાં ફેમિલીની આ એસ્ટેટ ……. આ ઘર જેમાં જન્મથી કેટલાય સુખ -દુઃખના પ્રસંગોની હારમાળાઓનાં 31 વર્ષ વિતાવી ચુકી હતી .મમ્મી પપ્પાની એકની એક દીકરી
“શિમલામાં સ્કુલ કોલેજ કમ્પ્લીટ કરી ફરી દિલ્હીમાં જ સેટલ થવાનું અને આપણો બિઝનેસ સંભાળવાનો છે હં…બેટા, અમારું તો તારા સિવાય આ દુનિયામાં કોઈ નથી”

પપ્પા -મમ્મી કહેતા અને કિનેતા વ્હાલથી બંનેને વળગી પડતી.કોલેજમાં સરસ મિત્રોનું ગ્રુપ બની ગયું હતું . કિનેતા – જિગલ-સુવીનાની દોસ્તી એટલે તો  …….બધા મિત્રો દોસ્તીની ઈર્ષા કરતા.હોર્સ રાઇડિંગ -પિકનિક અને કોઈ પણ કાર્નિવલ હોય કે સ્ટડી ટુર ત્રણે જણ સાથે જ હોય અને એક દિવસ સનસેટ પોઇન્ટ પર બેસી વાતો કરતાં હતાં .

“કિનેતા યાર, કોલેજ પતી ગયા પછી આપણે જુદા કેવી રીતે રહીશું ?”

“સુવીના -જિગલ મારે તો પપ્પા -મમ્મી પાસે પાછા જવું જ પડશે ,એ લોકો એકલા બધું સંભાળી નહીં શકે એટલે તો ખાસ બિઝનેસ મેનેજમેન્ટનો કોર્સ પસંદ કર્યો છે .”

 

જિગલ એકદમ મજાકનાં સૂરમાં બોલી ઉઠ્યો “મને લાગે છે કે મારે તો તમારા બંને સાથે લગ્ન કરવા પડશે “
અને એક મિનિટ માટે બંને સ્તબ્ધ થઇ ગયા .સુવીનાએ અચાનક આ મોકો જોઈ પોતાનાં પ્રેમનો આડકતરો એકરાર કરીદીધો ,

“સોરી જીગલ ,હું તને કોઈ સાથે શેર નહીં કરું ” અને કિનેતા ચુપચાપ આંખો નીચે ઢાળી બેસી રહી અને ઢળતા સૂર્ય તરફ જોઈ બોલી ,
“વાતમાં ને વાતમાં ફોટો લેવાના પણ રહી ગયા,એક મિનિટ…. હું જરા આવી “કહી રેલિંગ પાસે જઇ વરસી પડેલા આંસુ સાથે ઢળતા સૂરજનો ફોટો લેવા માંડી .હૃદયમાં જાણેકે ઉગતાની સાથેજ સુરજ આથમી ગયો હોય એમ વહેતા પવનની થપાટો સાથે એમ થયું કે ,બસ આ પવન મને વહાવી ને હમણાજ ક્યાંક દૂર લઇ જાય તો સારું અથવા આ સુરજની સાથે જ ક્યાંક પેલે પાર હું પણ ડૂબી જાઉં ….અને જીગલની બૂમ સાંભળી પાછળ ફરીને જોવા ગઈ તો એકદમ નજીક આવી ગયો હતો. જીગલને જોઇ કિનેતાનું હૃદય ઓર જોરથી ધબકવા માંડ્યું .
“લાવ તો જોવું, કેવાક ફોટા પાડયા છે મોબાઈલમાં ?” કહેતા હાથમાંથી ફોન લઇ પિકચર્સ જોવા લાગ્યો અને કિનેતાને થયું એ કદાચ એકદમ એને વળગીને રડી પડશે.અને ઝડપથી સુવીના બેઠી હતી ત્યાં જવા માંડી અને જિગલે કિનેતાનો હાથ પકડી રોકતાં ,

” કેમ કઈ ખોટું લાગ્યું ?એકદમ ઉભી થઇ અહીં આવી ગઈ ?”

 

“તારી વાતનું કંઈ ખોટું લાગે ?બસ જરા આમ જ ….”કહેતા ચૂપ થઇ ગઈ .

 

“આ આંખમાં રડતી લાલાશ આવી ગઈ છે એ જોઈ એવું તો નથી લાગતું કે વાતને આમજ લઇ લીધી હોય ” અને કિનેતા એને એકદમ પ્રશ્નાર્થ આંખોથી આંખમાં જોઈ રહેલો જોઈ શું બોલવું એ પણ ભૂલી ગઈ …

 

“તારું મૌન મને સંભળાય છે કિનેતા અને ગાલ પર આંસુઓએ કરેલા ચિતરામણ પણ જોઈ શકું છું .”
“એવું કઈ નથી ,પવન આંખમાં લાગે છે એટલે જરા ……”

 

“વાત દિલ પર લાગી છે અને આંખોથી વહી નીકળી છે ,હવે તો દિલનાં આકાશ પર ઘેરાઈ આવેલા વાદળો વરસી ગયા લાગે છે “

 

અને કિનેતા ફરીને જોવા લાગી ,સુવીના હજુ કોઈ સાથે ફોન પર વાત કરતી હતી .

 

“ચાલ જીગલ, હવે આપણે રેસ્ટોરન્ટ પહોંચીએ નહીંતર મોડું થઇ જશે”

 

“ઓકે ,પણ ફોટો સાથે તારી લખેલી શાયરી પણ સેન્ડ જરૂર કરજે .હું તો એનો દીવાનો છું”અને કિનેતાએ જીગલની આંખમાં જોઇ જરા સ્મિત આપ્યું .

 

“ધેટ્સ નાઇસ,હવે જરા મૂડમાં આવી લાગે છે ” બંને સુવીના પાસે જઇ બેઠા અને ફોનની વાત પતી એટલે રેસ્ટોરન્ટમાં જઇ ફૂડ ઓર્ડર કર્યું .કાયમની મસ્તી મજાકને બદલે ત્રણે આજે ચૂપચાપ જમવા લાગ્યા .સુવીનાના મોં પર કોઈ વિજેતા જેવી લાલી હતી અને થોડી થોડી વારે જિગલને જોયા કરતી હતી .એકદમ બોઝલ પળોને તોડતા જિગલે ફાઇનલ એકઝામની થોડી ઘણી વાતો કરી અને ત્રણે પોતપોતાના ઘરે અને કિનેતા હોસ્ટેલનાં રૂમ પર પહોંચી.આજે પહેલી વાર જાણે ખુબ થાકી ગઈ હોય એમ બેડ પર પડી અને રૂમ મેટ હિમાનાં પિકનિક વિષેના પ્રશ્નોનાં જવાબમાં હા ,હું કહી ઊંઘવાનો પ્રયત્ન કરવા માંડી .હિમા પાસે આવી અને માથા પર હાથ મુકતા ,

“શું થયું તબિયત બરાબર નથી?”

 

અને એકદમ હિમાને વળગીને રડી પડી .

 

“ઓહ ,શું થયું ?આ તારી ફ્રેન્ડને નહીં કહે ?”અને પછી ચૂપ થઇ ગઈ થોડી વાર એમજ બેસી રહી પાસે અને ,
“ઓકે ,કંઈ પણ વિચાર કર્યા વગર હવે શાંતિથી ઉંઘી જા, સવારે વાત કરજે બસ ?”

 

રૂમની લાઈટ ડીમ કરી પોતાના બેડ પર જઇ થોડી વારમાં ઊંઘી ગઈ ,પણ… કિનેતાની રાત તો બસ જાણે સદીઓ સુધી અંધકાર છવાઈ ગયો હોય એમ વીતતી જ નહોતી ….સવાર થવાથી પણ શું ? એક ઘેરો નિશ્વાસ નાંખી વિચારતી રહી અને ઉદાસ ઉંઘમાં સરી પડી .સવારે એકદમ મોડી ઉઠી તબિયતનું બહાનું કાઢી કોલેજ જવાનું કેન્સલ કરી વિચારમાં ખોવાયેલી રહી.થોડી નોર્મલ થઇને રૂમમેટ હિમાને સાથે લઇ કારમાં દૂર નીકળી પડી ફરવા. કારમાં ગીત સાંભળતી-ગણગણતી મુડ ચેન્જ કરવાનો નકામોં પ્રયત્ન કરવા માંડી.થોડી થોડી વારે આંખમાં ચમકી જતા આંસુ હિમા જોતી હતી ,છતાં કઈ પણ પૂછયા વગર નોર્મલ વાતો કરતી રહી.

“કાલથી તો કોલેજ એટેન્ડ કરું છું એક્ઝામની પણ તૈયારીઓ કરવાની છે .”

“હિમા ,તારું ઘર તો દિલ્હીમાં જ છે આપણે તો મળતા રહેશું .”

“હા એતો સાચું ,પણ કોનાથી દૂર થવાના ડરે આટલી બધી દુઃખી છે ? એને તારો બનાવી લે ને ?”

“કોઈનું મન જાણ્યા વગર કેવી રીતે બોલી દેવાય ?”

“પણ સમય જતો રહે તો મનની વાત મનમાં જ રહી જાય તો? મેં આ વખતે મારા સ્કૂલ ફ્રેન્ડ સન્ની જે દિલ્હીમાં જ છે ને મારી રાહ જોઈ બેઠો છે,એની સાથે બધી વાત કન્ફર્મ કરી લીધી, હમણાં વેકેશનમાં ગઈ હતી ત્યારે મને સનીએ પ્રપોઝ પણ કરી દીધું .હજી બે-ત્રણ વર્ષ પછી લગ્ન માટે વિચારશું .પોતાની ગમતી વ્યક્તિને ગમે તે થાય પણ ગીવ- અપ થોડું કરાય ?મને ખબર છે તારી સ્પેશલ ફિલિંગ્સ જિગલ માટે કેટલી ડીપ છે ,તારા બર્થડે પાર્ટીમાં એની રાહ જોતી તારી વિહ્વળ આંખો અને રાત દિવસ તેની યાદમાં શાયરી લખવી.અને એની વાતો પર તારી નજર ઝૂકી જવી કંઈ છુપાઈ શકે એવું નથી “

“પણ બધામાં કંઇ તારા જેવી કહેવાની હિમ્મત થોડી હોય?” કહી કિનેતા ચૂપ થઇ ગઈ .

 

“જો કિનેતા, જીંદગીમાં  કોઈને ચુપચાપ ચાહતા રહેવું અને સેક્રિફાઈસ કરવું એ જ પ્રેમ નથી.શક્ય છે કે જિગલ પણ તને ચાહતો હોય પણ તારા રિસ્પોન્સની રાહ જોતો હોય?એણે તને ના તો નથી કહી દીધીને ?એ તારા વ્યક્તિત્વને તો ઓળખતોજ હશે ને ? તું એકદમ ઈન્ટ્રોવર્ટ છે અને જલ્દી મનની વાત કહી નથી શકતી “

 

અને કિનેતા એક ડીપ શ્વાસ લઈને જરા હસી અને … “ઓકે ,તો હું પણ હિમ્મત કેળવીને કહી જ દઇશ ” 
બંને ફ્રેન્ડ ડિનર લઇ હોસ્ટેલ પર પાછી ફરી અને કિનેતા થોડી મૂડમાં આવી .બીજે દિવસે કોલેજની લાઈબ્રેરી પહોંચી અને સુવીનાનો ફોન આવ્યો.

 

“કેમ ,કાલે પણ દેખાતી નહોતી ?લાઈબ્રેરીમાં જ બુક રીફર કરી એસાઇમેન્ટ તૈયાર કરે છે ?”

 

“ઓહ યા,જરા તબિયત સારી નહોતી લાગતી.આજે એક જ કલાસ અટેન્ડ કરવાની છું “

 

અને થોડી વારમાં જિગલનો ફોન …..” શું ? તારો ફોન કેમ સ્વિચ ઓફ આવતો હતો ?આઈ વૉઝ સો વરિડ અબાઉટ યુ .”અને આમતેમ વાતો કરી.

 

થોડીવાર પછી ક્લાસ એટેન્ડ કર્યો . થોડી થોડી વારે જિગલ સાઈડની બેન્ચ પરથી એને ફરી ફરી જોયા કરતો હતો.અને કિનેતાએ જરા સ્માઈલ આપી .કલાસ પત્યો એટલે આવી ને બાજુમાં બેસી ગયો અને કિનેતાનાં ખભા પર હાથ મૂકી એકદમ ઝંઝોડી નાખી . 

 

“જલ્દી મૂડમાં આવને યાર,કેટલી બધી વાતો કરવાની છે અને ખાસ તો લાસ્ટ ગેધરીંગમાં તારે મારી સાથે ડ્રામામાં પાર્ટ લેવાનો છે. એક્ઝામ પછી ૧૫ દિવસ પછી રાખ્યું છે એટલે એ પ્રમાણે રોજનો એક કલાક રિહસલનો સમય આપવો પડશે .”

 

“પણ …મારાથી કેવી રીતે …..? “બોલી જિગલની આંખોમાં પંખી બનીને ખોવાઈ જતી હતી ,એટલામાં પ્રૉફ્રેસર સાથે વાત પતાવી સુવીના નજીક આવી જીગલને હાથ પકડી ખેંચતા બોલી ,”પ્લીઝ ચાલને જલ્દી,આજે મારી કાર નથી લાવી તો તારે મને ઘરે ડ્રોપ કરવા આવવાનું છે.ગેસ્ટ તો આવી પણ ગયા હશે, ને મારા ડેડી તો ખીજવાઈ જશે મારે રસ્તેથી આઈસ્ક્રીમ પણ પીક કરવાનું છે “

 

“ઓહ યા ,હું તો વાતમાં ભૂલી ગયો “કહી જીગલ ઉભો થયો .

 

“ઓકે ,કિનેતા પછી ફોન પર વાત કરીયે બાય” કહી બંને નીકળી ગયા. 

 

કિનેતા થોડી ઉદાસ થઇ પણ જીગલ એની સાથે જે રીતે આત્મીયતાથી વર્ત્યો એનાથી મનોમન એકદમ ભીની લાગણીઓમાં નહાઈ રહી અને થોડી વાર રહીને હોસ્ટેલ પર પહોંચી થોડી શાયરીઓ લખી અને મન -હૃદય એકદમ હળવું ફીલ કરવા લાગ્યું .રાત્રે જિગલનો ફોન આવ્યો અને ડ્રામા વિષે ડીટેલ જણાવી.કિનેતાએ થોડી આનાકાની કરી પણ જીગલ તો બસ ,
“તું આરીતે એકદમ ઈન્ટ્રોવર્ટ રહે છે તો મારે તને એમાંથી બહાર લાવવી છે અને સ્ટેજ પર તારે તારી શાયરી પણ રજુ કરવાની છે “

 

“ઓકે,સ્યોર ” કહી કિનેતાએ હસતાં હસતાં ગુડનાઈટ કર્યું ,એને બહુ ગમી રહ્યું હતું જે રીતે જીગલ એની પર હક્ક કરીને ગાઈડ કરી રહ્યો હતો . અને ઝીણી લાઇટમાં બેડશીટ પરની ફલાવર ડિઝાઇન પર આંગળીઓ ફેરવતા કોઈ ફૂલોની જાજમ બિછાવેલા બાગમાં જીગલની મજબૂત બાહોમાં આંખ મીંચીને જકડાઈ રહી છે અને જીગલ એને હળવેથી બંને હાથોમાં ભરીને ભૂરા ભૂરા આકાશ તરફ ઊંચકી રહ્યો છે અને… હવાની લહેરો પરથી સરતી એ ફરી જિગલની બાહોમાં સમાઈ જાય ….એવું સપનું જોતા જોતા ઊંઘમાં સરી ગઈ . રૂટિન દિવસો જઇ રહ્યા હતા અને એક્ઝામ સુધીમાં કેટલીયેવાર ત્રણે જણ મળી ડિસ્કસ કરતા ને ડ્રામાની પણ તૈયારી થોડી કરી લેતા .ખાલી સ્ક્રિપટ રીફર કરવાની હતી અને એક્ઝામ પછી કન્ટિન્યુઅસ રિહલ્સલ . આખરે એક્ઝામ પતી અને પ્રણય ત્રિકોણની સ્ટોરીવાળા ડ્રામાનું રિહસલ શરુ થયું .પ્રણય દ્રશ્યો માટે કિનેતાને ખુબ શરમ આવતી.એ દિવસો ની જિગલ સાથેની એની દરેક મુલાકાત એક નવી હિમ્મત આપતી હતી કિનેતાને.

આખરે એ દિવસ પણ આવી ગયો અને સરસ રીતે ભજવાઈ રહેલા ડ્રામાનાં ક્લાઇમૅક્સમાં કિનેતા પ્રેયસીનું પાત્રા ભજવતાં સ્ક્રીપટ બહારનો ડાઈલોગ બોલતાં ભાવાવેશમાં જિગલને વળગી પડી અને પ્રેક્ષકોએ એને નાટકનો જ એક ભાગ માની તાળીઓથી વધાવી લીધી .જિગલે એકદમ સરળતાથી પરિસ્થિતિ સાંભળી લીધી સાથે મસ્તીભરી વિજયી આંખે અત્યંત પ્રણયભર્યા નવા ડાઈલોગથી કિનેતાને નવડાવી નાંખી.આ દરમિયાન હિમા અને સુવીના બંને હર્ષના આંસુ સહ તાળીઓ વગાડતા રહયાં અને ડ્રામા પત્યો એટલે બંનેને ઘેરી વળ્યાં

સુવીનાએ કિનેતાને હગ કરતા કહ્યું ,”કેવો રહ્યો અમારો ડા્મા તારી પાસે પ્રેમનો સાચ્ચો ઈકરાર કરાવવાનો ?”

“એટલે?”કહેતા કિનેતા આશ્ર્ચર્યથી જોવા માંડી અને જિગલ ,

“માય ડીયર ,તને કોન્ફીડેન્સથી  વાત બોલાવવા અને ઈર્ષ્યા જગાવવા માટે જ તો સુવીનાએ મને કેટલો સાથ આપ્યો .એ દિવસે એને અમેરિકાથી છોકરો જોવા આવ્યા હતો અને એનાં મેરેજ પણ નક્કી થઇ ગયા છે.બે મહિના પછી એ લગ્ન કરી અમેરિકા જાય છે નિધવ સાથે .મારા પ્રેમ પર વિશ્વાસ નથી તને ?કેટલાય સંકેતો આપ્યા પણ તું તો કઈ બોલી જ નહિ”

અને… ફરી કિનેતા જિગલને વળગીને રડી પડી .

અને બાગમાંથી ચાલતા ચાલતા રૂમમાં જઇ રહેલી કિનેતા, આવો …નાટયાત્મક ઈકરાર યાદ આવતાં એકલી એકલી હસી પડી .શીમલાથી અહીં આવી ભવ્ય રીતે ગોઠવાયેલાં એનાં અને જિગલનાં લગ્ન અને અનુજલનાં જન્મ પછી અચાનક પપ્પાનું મૃત્યુ અને એ અનુજલને લઇ અહીં જ આવી ગયેલી .થોડા સમય પછી જીગલે પોતાનાં ફેમિલી બીઝ્નેસનાં એક્સપાન્શન સ્વરૂપે દિલ્હીમાં પોતાની નવી ઓફિસ શરુ કરી .

ફોનની રિંગ વાગી અને વિચારોમાંથી ઝબકી …મોર્નીગવોક પર ગયેલાં જિગલનો ફોન હતો.

‘કિનેતા,જલ્દી મારો નાસ્તો તૈયાર કર ,મારે વહેલા મિટિંગમાં જવાનું છે એક સ્માર્ટગર્લ દિવીના કંપનીનાં પ્રેઝન્ટેશન માટે આવી રહી છે”

“ઓકે “

“કેમ ?પૂછને ..કોણ છે ,ક્યાંથી આવી છે ?”

“ના ,એના કરતા એમ પૂછી લઉં ? ડુ યુ લવ મી ? હું તારા વગર નહીં જીવી શકું ,આજ સાંભળવું છે ને ?

અને બંને હસી પડયાં .

– લેખક પરિચય

મનીષા જોબન દેસાઈ

આર્કિટેકટ-ઇન્ટીરીયર ડીઝાઇનર

સુરત-ગુજરાત-ઇન્ડીયા.

આપ સૌની ઉત્સુકતાનો અંત કાલે આવશે

મિત્રો

આપ સૌની ઉત્સુકતાનો અંત કાલે આવશે

 લેખકોને પોતાની આગવી સર્જનશક્તિને વિશાળ વાચક સમુદાય પાસે મૂકવાનું એક માધ્યમ મળી રહે અને તેમનું લેખન-કાર્ય યોગ્ય દિશામાં વિકસિત થાય તેવા હેતુથી “બેઠકે” એક વાર્તા સ્પર્ધાનું આયોજન કરેલ જેનું પરિણામની જાહેરાત આવતીકાલે બેઠકમાં થશે.જેનો નિર્ણય લેનાર બે વ્યક્તિ માંથી એક વ્યક્તિ મનીષાબેન જોશી બેઠકમાં હાજરી આપી શકે તેમ નથી માટે એમનોપરિચય ફોટા સાથે અહી મુકું છું. આ સાથે આ સમગ્ર સ્પર્ધાના પ્રણેતા જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ જેઓ જાતે પધારી ઇનામની જાહેરાત કરશે.અને વાર્તા ના વર્કશોપ રૂપે પોતાના વિચારો દર્શાવશે. 

unnamed-manisha

(મનીષાબેન જોશી)

આદરણીય પ્રજ્ઞાબેન, જયશ્રીબેન, વાર્તા સ્પર્ધામાં ભાગ લેનારા સૌ લેખકો અને બેઠકમાં ઉપસ્થિત સૌ સાહિત્યપ્રેમીઓ,આ વાર્તા સ્પર્ધામાં નિર્ણાયક બનવાની તક આપવા બદલ હું સૌનો આભાર માનું છું.આ સ્પર્ધામાં રજૂ કરાયેલી બીજી પણ ઘણી વાર્તાઓ સારો પ્રયાસ છે પણ વિષય અને વાર્તાશૈલીના સંતુલન સંર્દભે મને આ ત્રણ વાર્તાઓ વધુ ગમી છે.(એમણે એમના નિર્ણયના વિચારો સુંદર રીતે દર્શાવ્યા છે જે કાલે આપણે બેઠકમાં પરિણામ સાથે વાંચશું)

આ સ્પર્ધામાં સામેલ થનારા સૌને ફરી અભિનંદન સાથે શુભેચ્છા.

મનીષા જોષી

Manisha Joshi is a Gujarati poet and writer. She was born in Kutch, Gujarat  in 1971 and earned her M.A. from M.S. University of Baroda in 1995. She has worked as a print and television journalist in Mumbai and in London. She has published three collections of poems and has participated in various literary seminars in India and abroad. Her first collection of poems, Kandara, was published by Gujarati Sahitya Parishad, Ahmedabad in 1996. Her second collection, Kansara Bazar, was published by Image Publications, Mumbai in 2001 and third collection, Kandmool, is also published by Image Publications, Mumbai in 2013. She has recited poems on radio and television and her poems have been published in reputed poetry magazines including The Wolf, Indian Literature, New Quest, Parab, Navneet Samarpan, Kavita, Tathapi and Sandhi.  Her poems have been selected for poetry anthologies entitled “Breath Becoming a Word” published by Gujarat Sahitya Akademi, “Just Between Us” and “Interior Decoration” published by Women Unlimited and Women’s World (India). She was nominated for Sanskriti Awards by Sanskriti Pratishthan, New Delhi in 1998 for her contribution to modern Gujarati poetry. She now lives in Berkeley, CA, U.S.A.

 

Gujarati Poetry Collections:

 

– Kandara: Published by Gujarati Sahitya Parishad, Ahmedabad, 1996.

– Kansara Bazar: Published by Image Publications, Mumbai, 2001.

– Kandmool: Published by Image Publications, Mumbai, 2013.

 

Poems published in:

 

– Indian Literature

– New Quest

– The Wolf

– Navneet Samarpan

– Parab

– Tathapi

– Sandhi

– Kavita

– Udesh

– Vahi

– Shabda Shrushti

 

Poems translated in:

Hindi, English

 

Poems Anthologized in:

 

– The Guarded Tongue: Women’s Writing and Censorship in India

Published by Women’s World, Asmita, 2001

 

– Just Between Us: Women Speak About Their Writings

Published by Women Unlimited and Women’s World, Asmita, 2004

 

– Beyond the Beaten Track: Offbeat Poems from Gujarat

Published by Gujarati Sahitya Parishad, 2008

 

 

– Interior Decoration: Poems by 54 Women from 10 Languages

Published by Women Unlimited and Women’s World, Asmita, 2010

 

 

– Breath Becoming a Word: Contemporary Gujarati Poetry in Translation

Published by Gujarat Sahitya Akademi, 2014.

 

 

Poems Recited at:

 

– All India Radio – Vadodara, Rajkot, Ahmedabad, Mumbai

– Gujarati Doordarshan, Ahmedabad

– In Mumbai TV Channel, Mumbai

– Zee Alfa TV Channel, Mumbai

– Mumbai University, 1998

– Saurashtra University, 1995

– M. S. University, Vadodara,

– Prithvi Theatre, Farbus Gujarai Sabha, 2001

– The Press Club of Mumbai, 2001

– Nehru Centre, Mumbai, 2002

– Nehru Centre, London, 2005

– All India Young Writers Meet, Trichur, Kerala, 2003

Coffee Mates, Mumbai

 

Awards:

 

– Kutch Shakti Award (1997)

– Nomination for Sanskriti Awards by Sanskriti Pratishthan, New Delhi in 1998.

– Received “Travel Grants to Authors” from Sahitya Akademi, Mumbai to visit Kerala in   2002. Met and interviewed Kamala Das at her residence.

 

Reviews:

 

– Sitanshu Yashaschandra Mehta, Paramarshan for Kandara

– Chinu Modi, India Today, 1997

– Chandrakant Topiwala, Samipe

– Jaydev Shukla, Shabda Shrushti, 2004