HopeScope Stories Behind White Coat – 25 / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

“એ….કોઠી….”

“તારો બાપ કોઠી”

“એ….કોઠી….”
“તારો બાપ કોઠી” નીરવનાં માનસિક સંતુલનની સાથે હવે જીભનું સંતુલન પણ ખોરવાઈ ગયું હતું.
વિદ્યાર્થી હોય કે શિક્ષક હવે તો બધાં જ એની ઠેકડી ઉડાડવા લાગ્યા હતા.
ગુજરાતીના ટીચરે તો નીરવ પર એક કવિતા પણ બનાવી હતી.

તારું તડબૂચ જેવું મોઢું, જોઇ ઊંઘી પૂંછડીએ દોડુ,
આ તો કેવી અજબ જેવી વાત છે.
તારી ફેલાયેલી કાયા જાણે લીમડાની ઘેરી છાયા,
આ તો કેવી અજબ જેવી વાત છે..
નાક તારું ચીબું જાણે કટાઈ ગયેલું છીબું,
આ તો કેવી અજબ જેવી વાત છે..”

જયારે પણ નીરવ ક્લાસમાં પ્રવેશે એટલે બધા છોકરાઓ સાથે મળીને આ કવિતા ગાય. વિદ્યાર્થી અને શિક્ષકો માટે નીરવ એક મનોરંજનનું સાધન બની ગયુ હતું.

લાંબી લચક ઘેરાવાવાળી દૂંદ, પૃથ્વીના ગોળા જેવો ગોળમટોળ ગોરો ચહેરો, હબસી જેવાં જાડા હોઠ, મગદળ જેવા હાથ, વિખરાયેલા ઝાફરાં જેવાં વાળ અને નાકે લબડતું લીંટ નીરવની કદરૂપતામાં વધારો કરતુ હતું.

“મમ્મી, મારે હવે સ્કૂલે નથી જવું.” આ ફરિયાદની સામે મમ્મી હંમેશા કહેતી કે “નીરવ દુનિયા અને પરિસ્થિતિ સાથે લડતા શીખ.”
અને બીજા દિવસે નીરવ કોઈક વિદ્યાર્થીના હાથ પગ તોડીને આવે. એટલે લડીને જ આવે.

રોજની આવી માનસિક યાતનાથી હવે નીરવનો સ્વભાવ વિકૃત થવા લાગ્યો હતો.
નીરવને માણસોનો ડર લાગવા લાગ્યો હતો. અને આજુબાજુના લોકોને પણ એનાથી ડર લાગવા લાગ્યો હતો.
એના એકલદોકલ મિત્રો હતા તેઓએ પણ એનો સંગાથ છોડી દીધો હતો.
એકનો એક દીકરો હોવાથી ઘરમાં તો એને પૂરતો પ્રેમ અને સહકાર મળતો. પણ પોતાની કાયા તરફથી કોઈ જ સહકાર ન હતો.

“મમ્મી મને પેટમાં બહું લ્હાય બળે છે.” સવાર સવારમાં આંખો ચોળીને આવતાં નીરવની આવી ફરિયાદ સાંભળીને મમ્મીએ એ જ બધું ભાષણ આપ્યું અને સ્કૂલે જવા એને તૈયાર કર્યો.
રીક્ષાવાળા મનુકાકા ના આવે ત્યાં સુધી એ ફરિયાદ કરતો જ રહ્યો. પણ મમ્મી ટસની મસ ના થઇ.
આવી ફરિયાદ બે ત્રણ દિવસ ચાલી.
નીરવની ફરિયાદની હવે એની જીભ પણ બહાર ડોકાવા લાગી અને દિવસમાં અનેક વખત ઊલટીના ઉબકા ખાતો નજરે પડ્યો.

નીરવનાં પપ્પા વિષ્ણુભાઈએ એમનાં બાળપણના મિત્ર ડૉ. શ્રીકાંતને ફોન કર્યો. એમણે ક્લિનિક પર આવી જવા કહ્યું. નીરવનાં મનમાં વળી પાછો ડર ફસાયો કે હવે ડૉક્ટર અંકલ પણ મારી મજાક ઊડાવશે.

“વિષ્ણુ, નીરવની એન્ડોસ્કોપી પરથી જાણવા મળે છે કે એને આંતરડામાં અલ્સર છે.” ડૉ. શ્રીકાંતે એનાં એ જ સાઉથ ઇન્ડિયન લહેકામાં કહ્યું કે ચિંતાની કોઈ વાત નથી. હી વિલ બી પરફેક્ટ બાય ધ મેડિસિન.”
ડૉ. શ્રીકાંતે દવાઓનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન લખી આપ્યું અને થોડી વાર સ્કૂલ અને કૉલેજની વાતો વાગોળી. વિષ્ણુ એ જવા પરવાનગી માંગી.


વિષ્ણુએ પોતાના મહાકાય દીકરા નીરવના વિશાળ ચહેરા તરફ નજર કરી.
“બી સ્યોર..કે એ બીજો શ્રીકાંત ના બને.” ડૉ. શ્રીકાંતે હાથમાં એક વિઝિટિંગ કાર્ડ થમાવ્યું અને હળવી સ્માઈલ કરીને પોતાના સ્કૂલના ફોટો સામે ઈશારો કરી જૂના દિવસો યાદ કરાવ્યા.
નીરવ જેવી જ કાયા હતી. માત્ર રંગનો જ ફરક હતો.
મિત્ર ડૉ. શ્રીકાંતની કૅબિનની બહાર નીકળી વિષ્ણુએ વિઝિટિંગ કાર્ડ પર નામ વાંચ્યું…”ડૉ. અનુરાગ શ્રીવાસ્તવ, ઓહ..આ તો અનુરાગ..અમારી જ બેચનો સ્ટુડન્ટ હતો.” વિષ્ણુ એમ જ બબડ્યો.
“પણ…આ જ તો કાન્તયાને હંમેશા ટપલીદાવ કરતો હતો. શાલો ભણવામાં ડફોળ આજે ડૉક્ટર બની ગયો અને એ પણ સાઇક્યાટ્રીક…” વિષ્ણુના આનંદનો પાર ન રહ્યો…એનાં બે કારણ હતા કે સ્કૂલના દિવસો તાજા થઇ ગયા અને પોતાના મિત્રને મળવા મળશે એ આનંદ નફામાં.


“હેય સ્માર્ટી….” ડૉ. અનુરાગના સ્માર્ટી શબ્દથી જ નીરવનાં તો રૂંવાટા ઊભા થઇ ગયાં. આ અગાઉ પોતાના નામની પાછળ તોંદુ, ભંભોટીયું, ગણપતિ જેવાં જ શબ્દો સાંભળ્યા હતાં.
ડૉ. અનુરાગે એને પહેલેથી જ કહી દીધું હતું કે “જો હું તારા પપ્પા જેટલો બુઢ્ઢો નથી એટલે મને તું અંકલ કહેતો જ નહિ, આઈ એમ યોર ફ્રેન્ડ.”
“યસ અંકલ….સોરી…દાસ…”(ડૉ. અનુરાગ શ્રીવાસ્તવના પ્રથમ શબ્દોથી બનાવેલ નામ) નીરવનાં મોટાં મોટાં હોઠ આજે તાજાં ખીલેલાં ગલગોટાની જેમ હસતા હતાં.
એક માત્ર સ્માર્ટી શબ્દએ જ નીરવનાં શ્વાસમાં આત્મવિશ્વાસ ભરી દીધો.

“નીરવ તું સાયકલ ચલાવે છે?” ડૉ. અનુરાગ નીરવની અપેક્ષાથી અલગ જ વર્તન કરી રહ્યા હતાં.
નીરવને તો એમ હતું કે આ ડૉક્ટર પાછી કોઈ નવી દવાઓ આપશે અને બધું એનું એ જ. પણ આ તો સાચે જ બાપની ઉંમરનો એક ફ્રેન્ડ મળ્યો.
“ના દાસ…મને પડી જવાની બહું બીક લાગે છે.” નીરવે આંગળીના ટેરવાં રમાડતા કહ્યું.
“નીરવ તું તો આટલો બહાદુર છે…તારી બીકને જ મિત્ર બનાવી લે ને!”
“હેં…..!!” નીરવ વધારે કાંઈ બોલ્યો નહિ. પણ ચોંક્યો.
“હાસ્તો, મિત્રોથી ક્યારેય આપણને બીકના લાગે…જો તને મારાથી લાગે છે?”
તોંદુમલે નકારમાં માથું ધૂણાવ્યું..
“ચલ તો પછી કાલથી મારી જોડે રોજ સવારે સાયકલીંગ કરવા..ઉઠીશને સવારે પાંચ વાગે?
તોંદુમલે હવે હકારમાં માથું ધૂણાવ્યું..
“પપ્પાને કહેજે હેલ્મેટ અને ની-પેડ પણ લાવી આપે..યુ સી સેફટી ફર્સ્ટ!”

વિષ્ણુ આ અનુરાગનું આજે અલગ જ રૂપ જોઈ રહ્યો હતો.
આ વ્યક્તિ ડૉક્ટર તો માત્ર નામ પૂરતો જ છે બાકી સાચે જ સાચો મિત્ર છે. મારો પણ અને નીરવનો પણ.
ઘરે ગયા પછી પણ વિષ્ણુના વિચારો માત્ર અનુરાગ વિષે જ વિચારતા હતો….
જેનું સ્કૂલનું નામ જ આઉટસાઈડર હતું આજે એ લોકોના દિલમાં જગ્યા કરવામાં માહેર હતો.
જે શિક્ષકોના મગજનો ત્રાસ હતો એ વ્યક્તિ આજે લોકોના મગજને હાશ પહોંચાડતો હતો.
જે વ્યક્તિ એની નજીક જતાં ગભરાતી હતી..એ જ વ્યક્તિ એ આજે મારા દીકરા માટે એની ટ્રીટમેન્ટ લેવાં માટે મને આંગળી ચીંધી.
વર્ષો પછીના આ અનુરાગના વર્તનમાં ગજબનું પરિવર્તન હતું અને એવું જ પરિવર્તન આજે નીરવના વર્તનમાં પણ દેખાતું હતું.
રૂમમાં સૂનમૂન ભરાઈ રહેવા ટેવાયેલાં નીરવે આજે મમ્મીને “રોટલી બનાવવા મદદ કરું?” જેવી માંગણી કરી. જે નીરવનાં સ્વભાવથી સાવ વિપરીત.

રોજ દાસનો સવારે પાંચ વાગે ફોન આવી જાય.
જરાક પણ સુસ્તી રાખ્યાં વગર નીરવ પણ દાસની ટોળકી સાથે સાયકલિંગ કરવા નીકળી જાય.
નીરવને માનસીક અને શારીરિક બંને કસરત મળવા લાગી.
દાસની ટોળકીમાં નીરવ સૌથી નાનો હોવાથી એને વ્હાલ પણ એટલો જ મળતો હતો.
દિવસો જતાં દાસે સાયકલિંગ જેવી બીજી અનેક પ્રવૃતિઓ, આઉટિંગ અને સ્પર્ધાઓ ગોઠવી.
સમજી લો કે આ બધું એની ટ્રીટમેન્ટનો જ એક ભાગ હતું.
નીરવની ચરબીમાં એકાદ દોરા જેટલો જ માત્ર ફરક પડ્યો પણ એની નિરાશાના દોરા તૂટીને એમાં અનેક ઘણો આત્મવિશ્વાસ અને નિખાલસતા આવી ગઈ.
નીરવમાં પરિસ્થિતિને સ્વીકારવાની સૂઝ આવી.

સમય જતાં આંતરડામાં થયેલ અલ્સરનું કારણ પણ જાણવા મળ્યું. ગુજરાતીનાં શિક્ષક એની એટલી ઠેકડી ઉડાડતા કે એ ગભરાઈ જઈને ઊલટી કરી બેસતો અને પછી બીજાં વિદ્યાર્થીઓ એનાં પર હસતા. માટે એણે એ ઊલટી ગળી જવાનું શરૂ કર્યું હતું.
એનાં કારણે ઇન્ફેક્શન થતાં એને આંતરડાનું અલ્સર થયું હતું.

દાસે તો એને જડમૂળથી શીખવી દીધું કે નીરવ દરેક મુશ્કેલીઓ સાથે દોસ્તી કર, એ મુશ્કેલી જ તને તક આપશે.
અને આ જ અભિગમથી નીરવના વ્યક્તિત્વમાં હકારાત્મક બદલાવ આવ્યો.

એક દિવસ સ્કૂલમાં પ્રાર્થના બાદ કલાસરૂમમાં રાખેલા સ્પીકરમાં પ્રિન્સિપાલ સાહેબની સૂચના ચાલુ થઇ. તેમણે જાહેરાત કરી કે આંતરશાળા નાટ્ય સ્પર્ધામાં આપણી શાળા પણ ભાગ લે તેવું આમંત્રણ મળેલ છે. નાટકમાં રસ ધરાવતાં વિદ્યાર્થીઓ પોતપોતાનાં નામ વર્ગશિક્ષક પાસે નોંધાવી લે.

જાહેરાત પૂરી થતાની સાથે જ નીરવે પોતાનું નામ લખાવવા હાથ ઊંચો કર્યો; શિક્ષકે પૂછ્યું, “અલ્યા તું કયું પાત્ર ભજવીશ, તોંદુ!.”
નીરવે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર તરત જવાબ આપ્યો. “ગણપતિ”

HopeScope Stories Behind White Coat – ૨૨ / Maulik Nagar “Vichar”

મૌલિક નાગર “વિચાર”

વારસો

“સિસ્ટર….આ અઠવાડિયાનો સ્કોર બે થયો. એક રિક્ષાવાળો અને બીજો અમારા જ એરિયાનો ફેરિયો..” વાંકી વળીને દર્દીનાં ટાંકા લેતાં લેતાં ત્રાસી આંખ કરીને મલકાઈને ડૉ. તેજલે સિસ્ટર કુમુદને લેન્સેટ આપવા ઈશારો કર્યો.
“યે કાલી કાલી આંખે…તુરૂરૂ….તુરૂરૂ…ગાતાની સાથે જ મેં તો રિક્ષાવાળાને એક લપડાક આપી.” દર્દીને એનેસ્થેસિયાથી ઘેન હતું એટલે આવી રમૂજ શક્ય હતી.
“મે’મ તુરૂરૂ….તુરૂરૂ ગાતા એ રિક્ષાવાળાનો મોઢાનો સ્વાદ તૂરો તૂરો થઇ ગયો હશે! નહિ.” કહીને જુનિયર રેસિડેન્ટ ડૉક્ટરે ડૉ. તેજલને પાનો ચઢાવ્યો.
“અને આપણા તેજલ મે’મની કાલી કાલી આંખે…લાલ લાલ તેજ વરસાવતી થઇ ગઈ હશે…” દૂર બેઠેલાં કવિ હૃદયવાળા ડિપાર્ટમેન્ટ હેડ ડૉ. મૌલિકે તેજલને મે’મ કહીને એમનું બોસપણું બતાવ્યું અને તેજલને એના પ્રમોશનના સંકેત આપ્યાં.

તેજલનો સ્વભાવ જલ જેવો જ નિર્મળ અને પ્રેમાળ હતો પણ જો એની કોઈ છેડતી કરે તો સ્વભાવે તેજ મિર્ચી જેવી હતી.
પાણીદાર અને તેજસ્વી આંખો, ઘાટ્ટા ઘેરા ખુલ્લાવાળ, નાજુક ચહેરા પર આછો પાતળો મેકઅપ અને બોલવામાં તેજ તેજલને હંમેશા આવા કોઈકને કોઈક લવરમૂછિયાઓનો સામનો કરવો પડતો.

ગર્ભ શ્રીમંત તેજલનું પરિવાર મલ્ટીસ્પેશ્યાલીટી હોસ્પિટલ જેવું હતું. બા હોમિયોપથી ડૉક્ટર હતાં. દાદા ડેન્ટિસ્ટ, પપ્પા અને મમ્મી બંને ગાયનેકોલોજિસ્ટ અને ભાઈ ઓપ્થેમોલોજિસ્ટ.
તેજલનું સ્ટાઇપેન્ડ એટલું પણ ન હતું કે એ પોતાની ગાડી ખરીદી શકે. મોપેડની ઝંઝટ ખુદ તેજલને જ પસંદ ન હતી. હેલ્મેટ પહેરો, મોંઢા પર બુકાની બાંધો, આંખમાં કચરો ન જાય એટલે ચશ્માં…વિગેરે વિગેરે…ગમે તેટલી શ્રીમંત પણ ખુદ્દાર પણ એટલી જ હતી. પાછુ શરમનું પૂછડું તો હતી જ.
અને હોય જ ને! કેમકે હવે તો તેજલ રજિસ્ટ્રાર બનવાની હતી.
રાતની ડ્યુટીની ઇન્ચાર્જ ડૉ. તેજલ.
હવે તો ડિપાર્ટમેન્ટ હેડ ડૉ. મૌલિક પણ એને હળવી મજાક કરતા ક્યારેક ક્યારેક મે’મ કહીને બોલાવતા.

નાઈટ શિફ્ટ ઇન્ચાર્જ બનવાથી તેજલની ઘડિયાળ કુદરતની ઘડિયાળ કરતાં ઊંઘી ચાલતી હતી.
લોકો સુવે ત્યારે એને જાગવું પડે. પણ તેજલને આ ઉજાગરામાં સંતોષ મળતો હતો.
એમ.બી.બી.એસ કર્યા પછી એ સર્જન બની શકત કે બીજી કોઈ સ્પેશ્યિલીટી કરી શકત પણ એનાં હાથ પગમાં તો ઘૂઘરાં બાંધ્યા હતાં.
જ્યાં સુધી એ થનગને નહિ ત્યાં સુધી એને ચેન ન પડે એટલે જ એણે ઇમર્જન્સી મેડિસિનનો અભ્યાસ ચાલુ કર્યો હતો.
ઇમર્જન્સી શાખામાં હંમેશા એને રોમાંચ મળતો. અણધારી ચેલેન્જ સ્વીકારવાની એને મજા આવતી અને જો કોઈ કાર્ડિયાક અરેસ્ટવાળા પેશન્ટને રિવાઇવ કરે એટલે એનો સંતોષ બમણો થઇ જાય.
ઇમર્જન્સીના અભ્યાસ દરમ્યાન ‘સારવાર’ અને ‘સમયસરની સારવાર’ બંને વચ્ચેનો તફાવત એણે ઘૂંટડે પીધો હતો.
જેવી એમ્બ્યુલન્સની ઘંટડી સંભળાય એટલે એનાં હાથ, પગ અને હૈયામાં થનગનાટ ચાલું થઇ જાય.
રાતની શિફ્ટ અને રોજના ઉજાગરાને લીધે તેજલની આંખની નીચે કાળા કુંડાળાનો લેપ લાગ્યો હતો પણ એ કુંડાળા એનાં કામનાં સંતોષની નીચે દબાઈ જતા હતાં.

તેજલ જેવી સવારે હોસ્પિટલથી ઘરે જાય એટલે બા અને ભાઈ બંનેની કચકચ ચાલું થઇ જાય. બાની કચકચ ગુજરાતીમાં હોય અને ભાઈ અંગ્રેજીમાં રાડો પાડે.
બંનેની વાત એક જ જગ્યાએ અટકે કે “આજે કુંડાળા અને કાલે કરચલીઓ…”
ભાઈનું અંગ્રેજીમાં ભાષણ પતી જાય પણ બાનું લેક્ચર કોઈ અટકાવે નહિ ત્યાં સુધી ચાલ્યા જ કરે. “આંખ તો સ્ત્રીનું ઘરેણું કહેવાય…કોઈ મુરતિયો….!!”
કુંવારી તેજલ સાથે સદ્દભાગ્યે ગાયનેકોલોજિસ્ટ મમ્મી પપ્પા હમણાં કચકચ કરે એવો કોઈ વિષય ન હતો.

રજિસ્ટ્રાર બન્યાં પછી તેજલનાં આછા પાતળા મેકઅપના થર થોડાં જાડા થયા હતાં. દેખાવ પ્રત્યે હવે વધારે જાગૃત થઇ હતી. જીવતાંજીવ દાદાએ પોતાની વસિયત બનાવી હતી અને એમાં થોડો ઘણો વારસો પોતાની પૌત્રીનો પણ રાખ્યો હતો. તેમાંથી ડાઉન પેમેન્ટના થોડાં પૈસા ભરી તેજલે લોન પર નાનકડી ગાડી પણ વસાવી લીધી હતી. એટલે હવે રિક્ષા કે ટેક્ષીની ઝંઝટથી પણ છુટકારો મળ્યો હતો. અને લપડાકનો સ્કોર પણ શૂન્ય થઇ ગયો હતો.

“મેડમ, હવે તો શિફ્ટ બહું બોરિંગ થઇ ગઈ છે. તમારા રિક્ષા અને ટેક્ષીના કિસ્સાઓ સાંભળવા જ નથી મળતાં.” વેરાન ઇમર્જન્સી ડિપાર્ટમેન્ટ અને બોરિંગ શિફ્ટમાં એમ્બ્યુલન્સની સાયરન સંભળાઈ અને આખા ડિપાર્મેન્ટમાં હંમેશની જેમ દોડધામ ચાલુ થઇ ગઈ.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં પેશન્ટ આવ્યું હતું. હૃદય ધબકતું સાવ બંધ થઇ ગયું હતું. પેશન્ટને ડેડ જાહેર કરવાને બદલે તેજલે સતત સી.પી.આર આપવાનું સૂચન કર્યું.
થોડી થોડી વારે હાર્ટ રિધમમાં આર્ટિ ફેક્ટ દેખાતી હતી એટલે તેજલની આશા અકબંધ હતી. “વારાફરથી વારો, તારા પછી મારો” કરતા કરતા પિસ્તાળીસ મિનિટ સુધી સી.પી.આર ચાલ્યું. તેજલના આ મરણિયા પ્રયાસના લીધે પેશન્ટનું હૃદય વળી પાછું ધબકતું થઇ ગયું.
“સિસ્ટર, પેશન્ટને ઇન્ટયુબેટ કરવું…..” વાક્ય પતે તે પહેલા જ તેજલનો ટ્રેઈન્ડ સ્ટાફ ટ્યૂબ અને બીજી સામગ્રી લઈને તૈયાર જ હતો.
તેજલે વાંકી વળીને પેશન્ટનું મોઢું ખોલ્યું, પ્રોસિજર ટ્રે લઈને ઊભેલા સિસ્ટર કુમુદ સામે ત્રાંસી આંખે ટ્યૂબ લેવા હાથ લંબાવ્યો. કોઈ ઉભેલું દેખાયું જ નહિ. માત્ર કાળો ડિબાંગ ધબ્બો.
ડાબી બાજુ જોયું, જમણી બાજુ જોયું. ક્યાંય કશું જ દેખાય નહિ. માત્ર સીધું જ દેખાય..કીકીઓ આમ તેમ કરે તો માત્ર કાળો ડિબાંગ ધબ્બો..
પોતાની સાથે કંઈક વિચિત્ર થઇ રહ્યું છે એવું તેજલને લાગ્યું. જેમ તેમ કરીને પેશન્ટને ઈંટ્યૂબેશન કરીને રિવાઇવ કરી લીધા. એકાદ કલાકમાં પેશન્ટ એકદમ નોર્મલ થઇ ગયું અને ઓબઝર્વેશન માટે એમને આઈ.સી.યૂમાં શિફ્ટ પણ કરી દીધા.

તેજલની અકળામણ વધતી હતી. એને બેચેની લાગવા લાગી, આંખે અંધારા આવવા લાગ્યા.
“સારવાર” અને “સમયસરની સારવાર”ના તફાવતનું જ્ઞાન એને અહીંયા કામ લાગ્યું.
જરાક પણ વિલંબ કર્યા વગર એણે ડિપાર્ટમેન્ટ હેડ ડૉ. મૌલિકને ફોન કરીને પોતાની પરિસ્થિતિની જાણ કરી.
ડૉ. મૌલિકને સ્ટ્રોક હોવાની શંકા ગઈ. ત્યાંના સ્ટાફને જણાવી ડૉ. તેજલને બીજા થોડાક રિપોર્ટ સાથે એમ. આર. આઈ કરાવવા મોકલી.
અને તુરંત જ ડૉ. મૌલિક હોસ્પિટલ આવી ગયા.
બધાં જ રિપોર્ટસ નોર્મલ હતા. એમ.આર. આઈથી જાણવા મળ્યું કે આંખમાં રેટિનામાં કંઈક પ્રોબ્લેમ લાગે છે!
તેજલનો ભાઈ પ્રખ્યાત ઓપ્થેમોલોજિસ્ટ હોવાથી કન્સલ્ટેશન માટે એને જ બોલાવવામાં આવ્યો.
“ડૉ. મૌલિક, થૅન્ક્સ ફોર ધ ક્વિક ડાયોગ્નસ, માય સિસ્ટર હેસ રેટિના ડિટેચમેન્ટ.” રેટિના ડિટેચમેન્ટની સર્જીકલ ટ્રીટમેન્ટ હોવાથી તેજલને એનાં ભાઈ ડૉ. મેહુલના ક્લિનિક પર લઇ જવામાં આવી અને સફળ સર્જરી કરવામાં આવી.
થોડાં દિવસ બાદ એને આંખો ખોલવાની પરવાનગી મળી ત્યારે એનું આખુંય પરિવાર એની સામે ઊભું હતું. ડૉ. તેજલે ચારેય તરફ નજર કરીને જોઈ લીધું. તેની સામે મમ્મી, બા અને ભાઈ ઉભા હતા. ડાબી બાજુ પપ્પા અને જમણી બાજુ દાદા માથા પર હાથ ફેરવતા હતાં.
પપ્પાએ કહ્યું, “બેટા! ચિંતા ન કર, આ રેટિના ડિટેચમેન્ટની સમસ્યા મને પણ થઇ હતી અને તારા દાદાને પણ થઇ હતી. વી બોથ આર ઓકે નાઉ.”
રમૂજી સ્વભાવવાળા દાદા એ ઉમેર્યું, “મને લાગે છે રેટિના ડિટેચમેન્ટ પણ તને વારસામાં જ મળ્યું છે. હા…હા..હા…” સાંભળતા જ રૂમમાં ઉભેલા બધાં ખડખડાટ હસી પડ્યાં.
બસ, ત્યારથી જ ડૉ. મૌલિકે પોતાની હોસ્પિટલના મેનેજમેન્ટને સૂચન કરીને ફૂલ બોડી ચેકઅપમાં રેટિના ચેકનો પણ સમાવેશ કરાવડાવી દીધો.

HopeScope Stories Behind White Coat – 20 Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

વાડીનો પ્રોગ્રામ….!!!

“વડલા નીચે જયારે ગામની બેઠક જામે એટલે સમજી લેવાનું કે કોઈક તો સારા સમાચાર છે જ.”
ગામનાં લોકોની સાથે સરપંચની બેઠક તો હંમેશા જીવાબાપા અને મીઠી બાના ડેલામાં જ થતી હતી. આજે નક્કી ગામવાળા માટે કંઈક સારા સમાચાર લાગે છે.
બેઠકની બે દિવસ પહેલા ગામમાં સરપંચની બેઠકનો ઢંઢેરો પીટાયો ત્યારથી જ ગામલોકમાં ચર્ચા ચાલુ થઇ ગઈ.

વડલા નીચે ગામનાં સરપંચ જીવાબાપા એક હાથમાં ચાની રકાબી અને બીજાં હાથમાં હુક્કાનું નાળચું પકડીને પગ પર પગ ચડાવીને બેઠાં હતાં.
બૈરાંઓના ટોળામાં મીઠીબા મુખ્ય હરોળમાં હતાં અને પુરુષોના ટોળાંમાં એમનો વીસ વરસનો પુત્ર અને ગામના યુવા મોરચાનો પ્રમુખ નાથુ પ્રથમ હરોળમાં બેઠો હતો. એ પણ પોતાના બાપા જીવાબાપાની જેમ થોડી થોડી વારે હમણાં જ નવી-નવી ફૂટેલી મૂછ મરોડતો હતો.
ગામનાં બધાય લોકો ટોળાં વળીને બેઠકની આજુબાજુ બેસી ગયાં. અમુક ભોંય પર બેઠાં તો અમુક ઉભલખ પગે બેઠાં. ઘણાં લોકો વડલાની ફરતે બેઠાં. બૈરાઓ બૈરાના ટોળાં બેઠાં અને યુવા મોરચાના સભ્યો નાથુ પાસે બેઠાં.

હુક્કાના સિસકારા અને બે ત્રણ ખાંસીના ખખડાટ સાથે સરપંચ જીવાબાપાએ ગામ લોકોનું અભિવાદન કર્યું.
“ગામ ભાઈઓ, આપણા ગામના લોકોની સંખ્યા ધીરે ધીરે વધતી જાય છે એટલે સુવિધાઓ પણ વધારવી જ પડશે.” બીજો સુટ્ટો માર્યો, જીવાબાપાની અંદરનું ફર્નિચર પાછું ખખડ્યું.
“ભાઈઓ, આપણા ગામમાં સ્નાનાગાર છે. પુસ્તકાલય છે. નિશાળ છે. કુસ્તી અને કસરતના સાધનોની સુવિધા પણ છે.સિનેમા…ખાણીપીણી….” જીવાબાપાએ પાછો સુટ્ટો માર્યો અને મૂછ મરોડીને બધાના ચહેરાઓ તરફ એમના હાવભાવ જોવાં લાગ્યાં.
“અરે હા..હા..બાપા….આપણા ગામ પાસે બઘી સુવિધાઓ તો છે જ હવે શેની જરૂર છે?” એમનો દીકરો થોડો અધીરો થયો. કેમકે કોઈને બાપા શું વિચારતા હતા એની જાણ ન હતી.
“જો પેલ્લી જમીન દેખાય છે?” જીવાબાપાનું શરીર તો સ્થિર રહ્યું. માત્ર ડોક ફેરવીને વિશાળ જમીન તરફ આંગળી ચીંધતા કહ્યું.
“તો?”
“ત્યાં હવે ગામ માટે એક વાડી બનાવવી છે. જ્યાં ગામના લોકોનાં જન્મ-મરણ અને લગ્નોના જમણવારો થશે. મેળાવડાને ઉજાણીઓ કરીશું.”
“થોડી ઘણી આર્થિક સહાયોથી એક પરિવારનો પ્રસંગ આખા ગામનો પ્રસંગ બની જશે.” બાપાએ વળી પાછી મૂછ મરડી અને ગામના લોકોમાં હોહાપો મચી ગયો.
બધા જાણે અત્યારે જ ઉજાણીમાં આવ્યા હોય એમ રાજી રાજી થઇ ગયા.
રાજા રજવાડાનો જમાનો હોત તો બધાએ જીવાબાપાની જય પણ બોલાવી હોત.
પણ આ ગામ તો વિકસતા જમાનાનું જાગૃત ગામ હતું.
ગામ જેવી રહેણીકરણી પણ ઓછી હતી અને બોલીમાં પણ સુધારો હતો.
“બાપા…આમાં હું સહમત નથી થાતો.” ગામના લોકોમાં તો જીવાબાપા સામે બોલવાની તાકાત ન હતી. પણ નાથુ તો એમનો જ દીકરોને.
એ પણ નવો નવો યુવા મોરચાનો પ્રમુખ એટલે એને પણ કંઈ કારણ હોય કે ન હોય સરકાર વિરુદ્ધ નન્નો જ ભરવાનો..
એટલે એણે આ વાડી બનાવવાની વાત સામે વાંધો ઉઠાવ્યો.

“નાથુ..તમને યુવા મોરચો સંભાળવા આપ્યો છે એ સારી પેઠે સંભાળો…આપણા ગામે ઘણું નરસું વેઠ્યું છે. ભૂકંપ, વાવાઝોડા, પૂર…રોગચાળા વિગેરે વિગેરે”
“તો?” પાછો તોંતેર મણનો તો બોલી નાથુ અટકી ગયો.
“તો શું! હવે આપણે માણવાના દિવસો છે..સારી એવી જમીન પણ પડી છે.. કોન્ટ્રાક્ટર પણ ગામના જ છે..એટલે આપણને એટલો ખર્ચ પણ નહીં નડે.”
“બાપા..મારી માનો તો એ જ ખર્ચ અને એ જ જમીનથી આપણા જ ગામમાં જો કોઈ સારી અસ્પતાલ બનાવીએ તો આપણા ગામના લોકોને જીલ્લા અસ્પતાલમાં ના જવું પડે. હવે તો ત્યાં પણ કલેક્ટરની ચિઠ્ઠી હોય તો જ મફતમાં સારવાર થાય છે..” યુવા મોરચાનું ભાષણ કરતો હોય એમ નાથુ ઉભો થઇને બોલવા લાગ્યો.
“અવે…ગામમાં અસ્પતાલ તો છે જ ને!! અને હું પણ વૈદ્ય છું.”
“ચાલીસ ચાલીસ વરસથી ગામના લોકોની સારવાર કરું જ છું. સરપંચ તો ગામવાળાએ મને બનાવ્યો છે..” બાપા થોડાં ઉકળી ગયાં.
ગામના લોકો તો આ શબ્દોની ટેબલ ટેનિસ જોતાં જ રહી ગયાં. બંનેમાંથી એકેય પોતાનો બોલ પડવા ન હતું દેતું.
“હા બાપા અસ્પતાલનાં નામે જાળા બાઝી ગયેલું જર્જરિત મકાન છે..જયારે જુઓ ત્યારે અસ્પતાલના પલંગમાં દર્દી નહીં પણ અહીંના કામચોર દાક્તરો જ આડા પડ્યાં હોય છે.”
બધાય દાક્તરોનો એક જ જવાબ હોય છે કે બે-ચાર દા’ડા આરામ કરો..સારું થઇ જશે..દાઢ દુખે તોય આરામ? આવી કેવી દાક્તરી?” આ સાંભળીને ગામના લોકો પણ અંદર અંદર ગુસપુસ કરવા લાગ્યાં.
“ના જ કામ કરેને કેમકે આપણા ગામમાં તો કોઈ માંદુ જ નથી પડતું ને! બધાં લોકો દિવસના બે-બે લીટર દૂધ પીવે છે..ઘીથી લથબથ લાડવા ખાય છે..જમ્યા પછી પાછો મોહનથાળ જોઈએ એ અલગ….” સાંભળતા જ નાથુએ મોં મચકોડ્યું અને એ દલીલ કરવાં જાય એ પહેલા જીવાબાપા પાછા તાડુક્યાં.
“આ તો તમે બધાં ગોલ્ડસ્પોટ પીવાવાળા માંદા પડો!”
“અમારે તો સફેદ એ સોનુ…દૂધ પીને તો અમારી કાયા ઘડાઈ છે.” ગોલ્ડસ્પોટ સાંભળીને નાથુનો પિત્તો ગયો.
“તો તમે શું લોકોનો ઈલાજ કરવાના, હોમિયોપેથી અને આયુર્વેદનો ફરક તો મેં સમજાયો તમને બાપા..!” આ સાંભળતાની સાથે જ મીઠીબા અને બીજાં બે ચાર બૈરાંઓ પણ ઊભા થઇ ગયાં..
“તું શું મને સમજવાનો. હે….હું તારો બાપ છું…!!” જીવાબાપા એ જોરથી રાડ પાડી…
“અવે..આને ઊંટવૈદ્યુ કહેવાય..ઊંટવૈદ્યુ…પોતાનો ડાયાબિટીસનો રોગ તો સરખો થતો નથી અને ગામમાં ઉજાણીઓ કરવી છે..” બંને બાજુ રાડારાડ મચી ગઈ…
આખુંય ગામ જામેલી મેચ જોવા ઉભું થઇ ગયું…..
એકાદ-બે એ તો એવું પણ વિચારી લીધું હશે કે નક્કી આજે એકાદ વિકેટ પડવાની…
ઊંટવૈદ્યુ સાંભળીને…જીવાબાપા ઉભા થઇને મોંઢામાંથી લાંબી લચક…..ગાળ નીકાળવા જ જતાં હતાં અને ત્યાં જ એમનું અડધું શરીર અક્કડ થઇ ગયું અને ખાટલે પટકાયા..
હાય…હાય… શું થઇ ગયું? શું થઇ ગયું? જીવાબાપા..જીવાબાપાની રાડારાડ અને ચીસાચીસની વચ્ચે આખોય સંઘ જીવાબાપાને જિલ્લાની હોસ્પિટલમાં લઇ ગયો.
બેઠકની જાણે જગ્યા ફેરવાઈ ગઈ હોય એમ 5-7 જીપ અને ખટારા ભરીને ગામ લોક પણ ત્યાં પહોંચી ગયાં. પોતે સરપંચ અને નાથુ યુવા નેતા એટલે કોઈ ચિઠ્ઠીની જરૂર ન પડી…

બેભાન હતા એટલે ડૉક્ટરોની સૌ પ્રથમ તપાસ સુગરની જ હોય. એટલે લેબમાંથી ટેક્નિશિયનને જીવાબાપાની સુગર ચેક કરવાં માટે બ્લડ સેમ્પલ લેવાં બોલાવ્યો.
ટેક્નિશિયને બ્લડ લેવાં જેવી સોંય નસમાં નાખી અને જોયું તો…..આ શું?
“આવું ઉજળું પ્રવાહી!” જીવાબાપાની ભેંસના દૂધ જેવું સફેદ..! બ્લડ તો માત્ર દસ ટકા જ
લોહી લેનાર ટેક્નિશિયન પણ ચકડોળે ચડી ગયો.
એણે તુરંત જ પેથોલોજીસ્ટને આ વાતની જાણ કરી. એમણે બ્લડની તપાસ કરાવવાનું કહ્યું. ચકાસણી કરતા જાણવા મળ્યું કે જીવાબાપાના લોહીમાં આ સફેદ કલરનું પ્રવાહી તો ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ નામની ચરબી છે.
“અરે…અરે…જીવાબાપાને શહેરની અસ્પતાલમાં લઇ જવા પડશે.”
નાથુએ કહ્યું “ડૉક્ટર સાહેબ જીવાબાપા તો ગામના સરપંચ છે. આખાય જિલ્લાના લોકલાડીલા છે. ચિંતા ન કરો હમણાં તો આખુંય શહેર જ અહીંયા આવી જશે.”
નાથુના એક ફોનથી શહેરથી ચાર ડૉક્ટરની ટીમ થોડી જ વારમાં જિલ્લા અસ્પતાલ આવી પહોંચી.
જીવાબાપાના શરીરમાંથી ચરબીવાળું લોહી કાઢી અને નવું લોહી ચઢાવવાની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી દીધી. સાથેસાથ ડાયાબિટીસને કંટ્રોલ કરવાના ઇંજેક્શન પણ ચાલુ કરી દીધા.
બે દિવસે જીવાબાપા ભાનમાં આવ્યાં અને સ્વસ્થ થયા ત્યાં સુધી આ ચાર ડૉક્ટરની ટીમ ત્યાં ગામમાં જ રહી.
કેમકે શહેરથી આવેલ એ ચારેય ડૉક્ટર એમના ગામના જ હતા અને જીવાબાપાના માર્ગદર્શન અને ઘણી ખરી આર્થિક સહાયથી જ ડૉક્ટર બનીને શહેરમાં સ્થાયી થયા હતા.
“જીવાબાપા તમે તમારા ડાયાબિટીસનું ધ્યાન તો નથી જ રાખ્યું, સાથે સાથ સુગરના કારણે લોહીમાં વધતી ચરબીનું ધ્યાન પણ નથી રાખ્યું. શહેરથી આવેલા ડાયાબિટીસ નિષ્ણાતે કહ્યું.
બાપા ચરબીના લીધે તમારું લોહી તો દૂધ જેવું ઉજળું થઇ ગયું હોં!! બીજા ડૉક્ટરે પણ સૂર પૂરાવ્યો.
બેટા…મીઠીનું લોહી પીવું તો ડાયાબિટીસ આકાશે આંબે. અને ચરબીના કારણે મારૂં લોહી પણ ભેંસના દૂધ જેવું ઉજળું થઇ ગયું.”
લગભગ વડલા નીચેની આખે આખી બેઠક આ અસ્પતાલના રૂમમાં સમાઈ ગઈ. જીવાબાપાએ બેઠકને જણાવ્યું કે ગામલોક હવે એ ગામની જમીનમાં આ ચારેય દાક્તરોના નેતૃત્વ હેઠળ એક આધુનિક અસ્પતાલ બનશે!
વાડીનો પ્રોગ્રામ કેન્સલ..!
હવે લોહી લોહીની જગ્યાએ અને દૂધ દૂધની જગ્યાએ….બધાં ખડખડાટ હસવા લાગ્યાં.

“અનુભવની અનુભૂતિ” -કુમુદબેન પરીખ-પ્રકરણ -૩

સીડીનું ત્રીજું પગથિયું 
અમેરિકામાં પ્રવેશ કરવાના આજે ૫૬ વર્ષ વીતી ગયા કેટલું કેટલું બદલાઈ ગયું . નવી નવી ટેકનોલોજીથી દુનિયા કૂદકે  અને ભૂસકે આગળ વધી રહી છે.  અને google મા એ તો હદ કરી નાખી છે google મા ને પૂછી લો એટલે બધા જવાબ મળી જાય.
    અરે નૅવિગેશનેતો કેટલા  ડિવોર્સ થતા બચાવ્યા. અમારા જમાનામાં તો   મેપમાં ઝીણા અક્ષરે  ડિરેક્શન જોતા માથાનું દહીં  થઈ જતું . અને પતિ પત્ની ના ઝગડા શરૂ થઇ જતા. આ બધું વિચારતા ઘણા બધા પ્રસંગો યાદ આવ્યા વગર રહેતા નથી અતીતના સંભારણા કહ્યા  વગર હું રહી શકતી નથી.
     જેમ  દરેક છોકરીની  ઈચ્છા હોયકે  લગ્ન પછી  હનીમુન માટે  ક્યાંક ફરવા જવું . મને પણ એવું મન હતું. અને લગ્નની  પહેલી રાત્રે  મ્હેં મારા પતિ ને પૂછી નાખ્યું આપણે ક્યાં હનીમૂન પર ફરવા જવાના છીએ?.  અને જવાબ આપ્યા વગર જ કિચનના કેબિનેટમાંથી  હનીની  બોટલ અને ચમચી કાઢી  મને બેડરૂમની બારી પાસે લઇ જઇ ચંદ્રના દર્શન કરાવ્યા અને હું સમજી ગઈ.  હાસ્યના ફૂવારા  અમારા બંનેના મ્હોં  પર આવી ગયા. ખરું કારણ તો એ હતું કે એવા પૈસા ટ્રાવેલિંગ  કે હોટેલના અમારી પાસે નહોતા એટલે અમે હની અને મુનના કિરણોથી  સંતોષ માન્યો.
    પરણ્યા પછી નો બીજો દિવસ કેટલી હું ખુશ હતી મારું પોતાનું ઘર મને ગમશે તેવી સજાવટથી સજાવીશ. પ્રથમ તો બધા જ બારી બારણા ના પડદા ખોલી સૂરજ દેવના દર્શન કરી લીધા. ધીરે અવાજે ગીત ગુન  ગુનતી  હતી.  ત્યાં બેડરૂમમાંથી મારા પતિનો અવાજ આવ્યો ચાય  થઈ ગઈ? મેં કહ્યું કાતર જડતી નથી.  આ દૂધનું કાર્ટુન ખૂલતું નથી. મારા પતિ  આંખો ચોળતા ચોળતા  કિચનમાં આવ્યા. અમેરિકામાં બધું જ સહેલું છે તમે વાંચવાનો પ્રયત્ન કરો તો તુરત જવાબ મળી જશે. જો આ દૂધના કાર્ટૂન પર નિશાન છે “ઓપન”.  મારા મ્હોંમાંથી  થી વાહ શબ્દ નીકળી ગયો .અને તે દિવસથી મને વાંચવાની ટેવ પડી ગઈ.
     ચાલ તને બીજું લેસન શીખવાડું. કોઈ પણ  ઈન્ફોર્મેશન જોઇતી હોયતો 411 નંબર ડાયલ કરીશ  અને ઓપરેટરને પુછીસ તો કોઈ પણ ઇન્ફોર્મેશન મળી જશે. મનમાંતો મને  ગુસ્સો આવ્યો મદદ કરવાને બદલે  સલાહ આપવા બેસી ગયા. આજે આ સલાહ આપવા બદલ મારા પતિની હું ખુબ આભારી છું હિંમતથી સીડીનું પગથિયું હાથ પકડ્યા વગર કેવી રીતે ચડવું તે શીખવાડી દીધું.
    બીજો એક પ્રસંગ જ્યારે હું ૧૯૬૪માં આવી ત્યારે એક પણ  indian grocery store નહોતો અમે તુવેરની દાળ ના બદલે  યેલો પી  દાળ વાપરતા ચણાના લોટને બદલે કોર્ન  લોટ વાપરતા અને ગોળના બદલે બ્રાઉન સુગર થી ચલાવતા. મસાલામાં મીઠું મરચું હળદર  સિવાય કોઈ મસાલા મળતા નહીં. પણ દુનિયાના છેડે વસતા   ગુજરાતી ની આવડત, કોઈપણ પ્રોડક્ટ માંથી ગુજરાતી ફુડ  બનાવવનો પ્રયત્ન કરતો. આમ અમે પણ નવી નવી વાનગીઓ બનાવીને મિત્રો સાથે આનંદ માણતા.
    આમને આમ બે-ત્રણ મહિના પસાર થઇ ગયા.  અમારા ઘરથી પંદર એક મિનિટના અંતરે એલ એ સી ટી કોલેજ, મેં ત્યાં ઈંગ્લીશના  ક્લાસિસ શરૂ કર્યા.  ક્લાસમાં મોટાભાગે બીજા કન્ટ્રી ના વિદ્યાર્થીઓ આવતા અમને શીખવવામાં આવ્યું ઉધરસ કે છીંક આવે તો એસક્યુઝ મી કહેવું.  એક દિવસે  મને છીંક આવી અને આખા ક્લાસ ને સંભળાય તેમ જોરથી મ્હેં એસ્ક્યુઝ મી  કહ્યું અને આખો ક્લાસ જોર જોરથી હસી પડ્યો. આવા છબરડાં શરૂઆતમાં કરતા કરતા પગથિયાં ચડતી રહી.
    મારા પતિએ એક વાત તો મને શીખવાડી દીધેલી કે Road ક્રોસ ગ્રીન લાઈટમાંજ કરવો  પણ આપણે બન્દા  તો ઇન્ડિયામાં મન થાય એમ ક્રોસ કરી નાખતા એમ તે  દિવસે યલો લાઈટ અને રેડ લાઇટમાં રોડ  ક્રોસ  કરી નાખ્યો.  સામેજ પોલીસભાઈ મારી રાહ જોતા ઉભાજ હતા.  મારી પાસે ડ્રાયવીંગ લાયસન્સ નહોતું.  પંદર મિનિટની  માથાકૂટ પછી મને ખબર પડીકે એને મારુ નામ અને  અડ્રેસ જોઈતું હતું..  મને જે વૉકીંગની ટિકિટ મળી ગઈ.  હું ખુબજ ગભરાઈ ગઈ હવે મારા પતિને કહેવું કેવી રીતે  હઝારો વિચારો મનમાં આવી ગયા.  ટિકિટ ફાડી  નાખુ?  પણ પોલીસે ટિકિટ આપી છે અને વધારે મુશ્કેલીમાં  મૂકાઉ તો   એ વિચારે પતિને કહ્યા  વગર છુટકો નહોતો.  ગભરાતા ગભરાતા મ્હેં પતિને વાત કરી. મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે તે  ના ગુસ્સે થયા કે ના કટુ વચન કહ્યા, એટલું જ પૂછ્યું  ટિકિટ તને કોણે આપી?  મ્હેં  કહ્યું પોલીસે. તો મને કહે, તું પોલીસનેજ પૂછી લે શુ કરવાનું.
પણ ફોન ક્યા નમ્બરે કરું?
ભૂલી ગઈ 411 ડાયલ કરીશ એટલે બધીજ  બધીજ માહિતી ઓપરેટર પાસેથી મલસે..
બીજે દિવસે  411 નમ્બર ડાયલ  કરતા ઈમરજન્સી થી માંડીને સાચા નંબરે પહોંચતાં અને સમજતા એક કલાકે  મને કયા એડ્રેસ પર 5 ડોલરની પેનલ્ટી ભરીને મોકલી આપવી એ ખબર પડી. આ પછી અમેરિકામાં આવે દોઢ વર્ષ થઈ ગયું. અને મને ibm કંપનીમાં જોબ મળી અને ફરીથી અમે બધી મિત્રો રોડ ક્રોસ કરતી હતી ત્યાં જે વોકિંગ ની ટિકિટ ફરીથી મળી. આ વખતે ટિકિટ ની બધી જ ઇન્ફર્મેશન વાંચવાની અને સમજવાની ટેવ પડી ગઈ હતી.  ટિકિટ પાછળ જ બધી ઇન્ફર્મેશન વગેરે લખ્યું હતું તે રાત્રે મારા પતિ પર ખુબ જ ગુસ્સે થઇ ને કહ્યું આટલું સહેલું હતું  તો મને પહેલી ટિકિટ મળી ત્યારે કેમ ના કહ્યું?  તો જવાબમાં હસીને કહે મેં કહ્યું હોત તો તું ત્યાં ને ત્યાં જ રહી હોત. મને જ હંમેશા પૂછ્યા  કરત. મારો આશય તો  એકજ  હતો કે તું જલ્દી જલ્દી સ્વાવલંબી બને. આમ ત્રીજું પગથિયું ચડી ગઈ. 

 

એક સિક્કો-બે બાજુ -ગીતા ભટ્ટ અને સુભાષ ભટ્ટ

સિક્કાની બે બાજુ 
ચલ એક સિક્કાની બે બાજુ થઈએ,
તું કાટ અને હું તારી છાપ…બનીએ
ચાલ એક નવી શબ્દથી રમત રમીએ,
વાદ વિવાદ હુંસાતુંસીમાં નહીં લડીએ, 
આવ ભાવ વાચકનો મેળવી લઈએ, 
નહિ કોઈ  કોના પર ભારી થઈએ, 
ચાલ નવી દ્રષ્ટિ કેળવી લઇએ  
મિત્રો ગ્લાસ ભરેલો કે ખાલી આ સવાલ કોઈને પૂછશો તો બધાના જવાબ જુદા હશે.
હા આવી જ વાત લઈને ગીતાબેન અને સુભાષભાઈ તેમની લેખમાળામાં લઈને આવી રહ્યા છે.અહીં વાત છે દ્રષ્ટિ અને ‘પર્સ્પેક્ટિવ’ની. દરેક વ્યક્તિના પોતાના પ્રત્યેક વિષય પર અલગ વિચાર હોય છે  અને તેમ છતાં આપણે બીજાના વિચાર જાણવા ઉત્સુક પણ એટલા જ હોઈએ છીએ છે.બસ આજ ઉત્સુક્તાને પુરી કરવા નવી લેખમાળા લઈને આવી રહ્યા છે ગીતા ભટ્ટ અને સુભાષ ભટ્ટ “સિક્કાની બે બાજુ” મિત્રો હોંશેથી વધાવજો અને તમે પણ કોમેન્ટ થકી જોડાજો.

વિષય પ્રવેશ :

સિક્કો ગમે તેટલો પાતળો હોય પણ એને બીજી બાજુ હોવાની જ !
તમે ગમે તે એક વિષય,વાર્ત,પ્રસંગ કે પરિસ્થિતિ લો, હુ તેને આ રીતે મૂલવું ; અને તમે તેને કોઈ જુદી રીતે મૂલવો! હું અમુક દ્રષ્ટિથી જોઉ,તમે કોઈ જુદા જ દ્રષ્ટિકોણથી એને મૂલવો !
આ કોરોના સમયમાં ઘરમાં ને ઘરમાં રહીને પાંજરે પુરાયેલ પંખી જેવી હાલત થઇ છે એમ કહીને હું પરિસ્થિતિને દોષ દઉં; પણ જે લોકો સતત એક સ્થળેથી બીજે સ્થળે પ્લેનમાં જ ઉડાઉડ કરતા હતાં તેમનાં ઘરવાળાઓને આ સમય સુવર્ણકાળ જેવો મધુર લાગે ! હાશકારો થાય !
“ચાલો , છેવટે એમનાં ટાંટિયા ઘરમાં ટક્યા તો ખરા!” એ લોકો કહેશે.
“ વાહ ! કેવો સુંદર તડકો નીકળ્યો છે !” મેં આનંદ વિભોર થઇને સુંદર તડકો જોઇને કહ્યું।
પણ એણે કહ્યું;
“ જરા વાદળછાયું વાતાવરણ હોત તો બહાર ચાલવાની મઝા આવત ! આવા તડકામાં ચામડી બળી જાય અને સ્કિન કેન્સર થવાની શક્યતાઓ વધી જાય !”

હું અને એ ! અમે એક જ સિક્કાની બે બાજુઓ છીએ !
હેડ અને ટેઈલ ! એટલે કે એક બાજુ” માથું અને બીજી બાજુ પૂંછડી નહીં , પણ , “એક બાજુ” જ્યાં કોઈ માથું કે વ્યક્તિની મુદ્રા છે , અને “બીજી બાજુ” જ્યાં તે સિવાયનું બીજું કશુંક છે !
બન્નેનું મહત્વ છે , કારણકે એ બંને બાજુ છે એટલે જ તો સિક્કો બને છે !
નહીં તો એ જમીનમાં ખોડાયેલ એક પથ્થર જ કહેવાત ને ? એ સિક્કો છે, કારણકે એને બે બાજુઓ છે !
આ સંસાર છે , કારણકે એમાં પણ તુંડે તુંડે મતિઃ ભિન્ના છે ! આપણે મનુષ્ય છીએ , સ્વતંત્ર રીતે વિચારી શકીએ છીએ ! અને એટલે જ તો સંસાર ચાલે છે ! નહીં તો ગાયોના ધણની જેમ નીચી મુંડી કરીને ઘાંસ ચરતાં ન હોત ? અને સંસારમાં આ અમારું ઘર: અહીં હું અને એ!અમે બે !

આ આખું વર્ષ હું અને એ – ગીતા અને સુભાષ તમારી સમક્ષ દર અઠવાડિયે એક પ્રસંગ પરિસ્થિતિ કે વાત લઈને એના બન્ને પાસાની ચર્ચા કરીશું !
આમ જુઓ તો આ સૃષ્ટિમાં પૃથ્વી ,સૂર્ય , ચન્દ્ર અને તારા સૌ પોતપોતાના સ્થળે રહીને ગતિ કરી રહ્યા છે ; કારણ કે તેઓ પોતપોતાની રીતે એક બીજાને ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમ મુજબ ખેંચી રહ્યાં છે ; જો એ ખેંચાણ ઢીલું પડે તો ત્યાં બ્રહ્માંડમાં ખળભળાટ મચી જાય ! એજ રીતે સંસાર માં પણ એ head and tail હેડ અને ટેઇલના અસ્તિત્વને લીધે સઁસાર સિક્કો અસ્તિત્વમાં છે ! સફળ રાજકારણમાં જેમ શાશક પક્ષ અને વિરોધ પક્ષનું મહત્વ છે તેમ સંસારના સાફલ્યનો આધાર પણ આમ સિક્કાની બે બાજુ ઉપર જ અવલંબે છે ને ? પણ એને યુદ્ધભૂમિ ના સમજતાં , હોં ! અહીં બે પક્ષ છે : બે ભિન્ન વિચાર ધારાઓ પણ છે ; પણ એ તો ભેગાં મળીને એક શુદ્ધ વિચાર મોતી બને છે ! નિંભાડામાં તપ્યાં પછીનું એ વિચાર મોતી ! આખરે તો એ સૌ ભેળાં મળીને એક સુંદર સંસાર માળા ઘડે છે !

એક એક મણકો એટલે માળા નહીં , પણ એ બધા જ મણકા ભેગા થઈને દોરીમાં પરોવાય ત્યારે માળા બને ; એ જ રીતે એકાવન સિક્કા ભેગા થઈને એક માળા બનાવીશું ! તમારી શુભેચ્છાઓ સાથે !
શરૂઆત કરીશું , એક દિવસ અમે રામાયણની કથા સાંભળીને ઘેર આવી રહ્યાં હતાં ત્યાંથી ! તો મળીશું આવતે અઠવાડિયે ; શું થયું એ રામાયણ સાંભળ્યા બાદ : અમારાં રામાયણની વાતથી !

ગીતા ભટ્ટ અને સુભાષ ભટ્ટ 

કહેવત – ગંગા સમીક્ષા – ૫ કલ્પના રઘુ

જ્યાં માનવ હોય ત્યાં બોલી હોય અને બોલી હોય ત્યાં કહેવતો સરળતાથી પ્રગટ થઈ જાય છે. વિશ્વનો કોઈપણ ખૂણો હોય, કહેવતોનો રોજીંદી વાતચીતમાં છૂટે હાથે ઉપયોગ થતો હોય છે. વિશ્વની એવી કોઈ ભાષા નહીં હોય કે જેમાં કોઈ કહેવત નહીં હોય. વિદેશી કહેવતોમાં પણ આપણી જેમ ત્યાંની વિશિષ્ટતા જોવા મળે છે. કહેવતો માણસનો સ્વભાવ, અનુભવો, ત્યાંના રીત રિવાજ કે ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને પ્રદર્શિત કરે છે. કહેવતો લોકજીવનનું પ્રતિબિંબ કહેવાય. વ્યક્તિ, વસ્તુ કે સંજોગોને સચોટ, સ્વાભાવિક, ભાવવાહી બનાવવાનું કામ કહેવતોનું છે. જરૂરી નથી કે દરેક કહેવત બોધ આપી જાય છે.

જે તે કહેવત કોણે શોધી? કહેવતનું જન્મ સ્થળ કયુ? હા, કહેવતની ભાષા પરથી જે તે દેશની કહેવત છે તે ચોક્કસ ખબર પડે છે. કહેવત સદીઓ પહેલાં શોધાયેલી. પહેલાં શહેરો ન હતાં, ગામડા હતાં. ગામડાની ભાષા સૈકાઓ પહેલાં જે સહજ રીતે બોલાતી તેને ગ્રામીણ બોલી, સહજ વાણી, તળપદી ભાષા કહેવાય. દરેક બોલીની તળપદી ભાષામાં જે કહેવતો બોલાતી, જે સાંપ્રત ઘટનાઓ અને જીવનની ઘટમાળને વણી લેતી તે આજે પણ સાંભળવી ગમે છે, કાનને મીઠી લાગે છે. અસલ જૂના ગરબા, લોકગીતો, ચાબખા, ફટાણા, લગ્ન ગીતો તળપદી ભાષામાં બનેલાં છે, જેમાં ઝૂમવું દરેકને ગમે છે. કહેવત, બોલીએ બોલીએ બદલાય છે. એમાં નવો શબ્દ કે ભાવ ઉમેરાતો રહે છે. એક મોંઢેથી બીજે મોંઢે અને એક કાનથી બીજે કાન વાત વહેવા માંડે ત્યારે પૂછવું જ શું? “વાતનાં વડા થાય”, “વાતનું વતેસર થાય” અને અર્થાંતરો પણ થાય. તેના પઠનમાં પણ ફેરફારો જોવા મળે. પરંતુ એક વાત નક્કી કે તેને સમજાવવા કોઇ અલંકારોની જરૂર પડતી નથી.

તો ચાલો, આપણે કેટલીક તળપદી કહેવતોને માણીયે જેમ કે, “વાંદરી નાચે ને મદારી માલ ખાય”,  “જીવતાની ગણતી ને મુઆની ભરતી” (જીવતા વાહવાહી કરે ને મર્યા પછી ભૂલી જાય). પુષ્ય નક્ષત્રમાં વરસાદ પડે તો ભૂખ ભાંગે તેવું ધાન પાકે તેને તળપદી ભાષામાં “વસે પોખ તો મટે ભોખ”  કહેવાય. “બુદ્ધિના બામની બોબડી બંધ” (ભલભલા બુદ્ધિશાળીની પણ વાણી બંધ થઈ જવી). “લંકાની લાડી ને ઘોઘાનો વર”, “મારીએ તીર લાગે ફુલ”. “તું કોથળા જેવો છે, વેચું તો ચાર આના ય ન આવે” (તું ડફોળ છે, તારામાં અક્કલ નથી). “ચપટીમાં જીવ”, “પગનું ખાસડું પગમાં શોભે, માથે નહીં” (જ્યાં  જેનું સ્થાન હોય ત્યાં જ તે શોભે). “ટોપીમાં ત્રણ ગુણ, નહીં વેરો નહીં વેઠ”,  “બાવો બાવો સૌ કરે ને સુખે ભરીએ પેટ”, “કાં તો બાપ દેખાડ, કાં શ્રાદ્ધ કર”. “નદીના મૂળ અને ઋષિના કુળ ના શોધાય”, “બોડીને ત્યાં વહી કાંહકી કેવી?”, “શિંગડે ઝાલો તો ખાંડો, પૂંછડે ઝાલો તો બાંડો”, “ગાય ઉપર પલાણ” (ઉંધી રીતની સવારી), “ભેંસને ચાંદરો પાડો, એ એંધાણીએ  કણબી વાડો (કણબીવડાની એંધાણીઓળખાણ), “ગામનો હાકેમ ખીજે ત્યારે લોઢાના ચણા ચવરાવે” (ગામધણી હુકમના અમલમાં કડક હોય ), ગોલિયામાં જમવું અને પાંચ પાટલા માંડવા” (વગર નોતરે જમવા જવું ને પહોળા થઇને બેસવું). “બગાસુ ખાતા પતાસુ પડ્યું” (વિના પ્રયત્ને મોટી સફળતા મળી જવી) જેવી રમૂજી કહેવતો પણ બની છે. હવે તો સોફ્ટવેર એન્જિનિયરીંગની કહેવતો પણ બની છે.

કહેવતોની ખરી મઝા યોગ્ય સમયે, યોગ્ય સંદર્ભમાં વાપરવાની છે પછી તે ભાષા ચરોતરી, કચ્છી, પારસી, હુરટી, ફારસી, ચીની કે ગમે તે હોય. ટૂંકમાં “બાર ગાઉએ બોલી બદલાય” એમ કહેવત પણ બદલાય છે. મળીયે આવતા અંકે.

કહેવત – ગંગા સમીક્ષા – ૪ કલ્પના રઘુ

આ ગંગામાં ડૂબકી મારી ગંગાજળનું આચમન કરનારને તેની અસર તો થાય જ ને? હા, એટલો ચમત્કાર જરૂર થયો કે મારા વાચકમિત્ર જ્યારે પણ રૂબરૂ મળે કે ફોન પર વાત કરે ત્યારે વાત વાતમાં કહેવત લઈ આવે અને એ અઠવાડિયાની લખેલી કહેવત પર વિચારોનું આદાનપ્રદાન થયા વગર રહે જ નહીં. શબ્દોના સર્જન પર, વોટ્સએપ પર, ફેસબુક પર કે ફોન પર તમામ આર્ટીકલ પછી અભિનંદન અને પ્રશંસાના શબ્દગુચ્છ મળતા. તો ચાલો, થોડી કોમેન્ટબોક્સની વાતો કરીએ.

ખાસ કરીને તરુલતાબેન મહેતા સાથે કહેવત અંગે ચર્ચા થતી. તેઓ ક્યારેક માર્ગદર્શન આપતાબેઠકના ગુરુ છે નેમાગદર્શન આપવામાં દાવડા સાહેબ કેમ બાકાત રહે? ગીરીશભાઈ ચિતલીયા પણ મારા લખાણમાં રસ લેતા. અવાર-નવાર keep it up કહીને આશિર્વાદ અને પ્રોત્સાહન આપતા. વડીલોનું પ્રોત્સાહન મને હંમેશ ગમતું. હા, કોમેન્ટબોક્ષમાં હાજરી ન પુરાવી હોય તેઓ રૂબરૂમાં કહેવતો વિષે મારી સાથે ચર્ચા કરતાં અને મારા લખાણને વધાવતાં. જયવંતીબહેન જેવા વડીલનું મને હંમેશા પ્રોત્સાહન રહેતું. તેમને મારો અભિગમ ગમતો. વળી વસુબેન શેઠ પણ મારા લખાણની પ્રશંસા કરવામાં જરાય પાછા ન પડતા. હ્યુસ્ટનનાં ચીમનભાઈ પટેલને લેખની વિવિધતા ગમતી. આ બધા મારા લખાણના આધાર સ્તંભ છે. રીટાબેન જાની અને દર્શના ભટ્ટે ‘જુનું એટલું સોનુએ કહેવતમાં બદલાતા જીવનમૂલ્યો સાથે મૂળથી વિખૂટાં ન પડવાની મારી વાતને વધાવી. ‘સોટી વાગે ચમચમ’ કહેવતમાં રાજુલબેનની કોમેન્ટ વાંચવાની મજા આવી, કે માસ્તરની સોટી વિદ્યાર્થીને સીધી નથી વાગતી પણ વર્તમાન સમયની આ ટ્યુશનના ટ્રેન્ડની સોટી,વાલીઓના ખિસ્સાને વાગે એવી હોય છે. રાજુલબેન, સાવ સાચી વાત. દર્શના વારીયા, ગીતા ભટ્ટ તેમજ જીગીશા પટેલની નિયમિત કોમેન્ટ મળતી.

કેટલાંક મિત્રો કહેતાં કે તમારા લેખની રાહ જોઈએ છીએ‘, ‘વાંચવાની મજા જ કંઈ ઓર છે‘, ‘ખુબ સરસ વિષય લાવો છો‘, ‘દરેક વિષય જીવનમાં ઉપયોગી હોય છે‘, ‘સાહિત્ય તરફનો તમારો એપ્રોચ ખૂબ સરસ છે‘. યુવાનો પણ કહેવતમાં રસ લેતાં. કેટલીક જુવાન દીકરીઓને આ કહેવતો વિષેના સચોટ ઉદાહરણ વાંચીને તેમના દાદા દાદી યાદ આવી જતાં. દરેક કહેવત, વાર્તા સાથે રજૂ કરવાનાં મારાં પ્રયત્નો રહેતાં. તેને કાવ્યપંક્તિ, ગઝલ, ઉદાહરણ, ઉક્તિથી ફળદ્રુપ બનાવવાની મારી કોશિશ રહેતી. જેથી વાંચનારના હૃદય સોંસરવી પસાર થઈને મસ્તિષ્કમાં, મનોજગતમાં તે વિચરવા લાગે. કેટલાંકને હાર્ટટચિંગ તો કેટલાંકને મોટીવેશનલ, ઇન્સ્પિરેશનલ લાગતી. કોઈ કહેતું વિચારોને વાચા આપવા બદલ અભિનંદન! અદ્‍ભુત આર્ટીકલ, અર્થપૂર્ણ વાત, સૂપર્બ, માહિતીસભર લેખો, ઇન્ટરેસ્ટિંગ ઇન્ટરપ્રિટેશન વગેરે વગેરે … અને મને પણ સંતોષ થતો.

સાહિત્યની દ્રષ્ટિએ પ્રજ્ઞાબેનને ખૂબ સંતોષ હતો કે આટલી કહેવતો તમે જે રીતે વહેતી કરી છે તેનાથી તમને નથી ખબર પણ જાણે-અજાણે સાહિત્યની ખૂબ મોટી સેવા કરીને તમે થીસીસ તૈયાર કરી છે. આતો છે બેઠકની કમાલ! દરેક લેખકને કોઈને કોઈ રીતે લખીને પોતાની પ્રતિભાને રજૂ કરવાનો મંચ પૂરો પાડે છે. આભાર પ્રજ્ઞાબહેનનો , બેઠકનો. ૫૧ વખત ‘કહેવત ગંગા’માં દરેકે ડૂબકી મારી, એ સિવાય અન્ય કહેવતો તો ખરી જ. મળીએ આવતા અંકે …

કહેવત – ગંગા સમીક્ષા – ૩ કલ્પના રઘુ

આજના થેન્ક્સ ગીવીંગના દિવસે મારા તમામ માર્ગદર્શક, ગુરુજન અને વાચક મિત્રોનો આભાર માનુ છું. એક વર્ષ બાદ કહેવત ગંગાનું સરવૈયુ કાઢતાં ઘણું બધું શીખવા મળ્યું.

પ્રજ્ઞાબેન હંમેશા કહે, લખતા રહેજો, તમારા થકી બીજા વિકસે છે. વાત સાચી હશે પણ હું અને મારી કલમ ચોક્કસ વિકસી રહ્યાં છીએ. શું આનું પ્રમાણ કોમેન્ટ બોક્સ કહી શકાય? ક્યારેક મન દ્વિધા અનુભવે ત્યારે મારી લેખન કળાના મૂળમાં રહેલ હ્યુસ્ટનના વિજય શાહનાં શબ્દો યાદ આવે, “કોમેન્ટ્સ એ તો વાટકી વહેવારકહેવાય!” ખરેખર, ખૂબ સાચી વાત છે. તમે જેના માટે કોમેન્ટ લખો, તે જ તમારા માટે કોમેન્ટ લખે. જો કોમન્ટ લખવાનું બંધ કરો તો કોમેન્ટ બોક્સ ખાલી! જેવો તમારો સંબંધ! તો શું આ તમારા લખાણનું સાચું પ્રમાણ છે? શરૂમાં ગમતું. પરંતુ હવે એમ લાગે કે તમને તમારૂં લખાણ ગમ્યું? બસ… વાત પૂરી.

એક લેખક તરીકે સુવાવડીનું દર્દ તો સુવાવડી જ જાણે‘. વિષય નક્કી કર્યા પહેલાં અને પછી કેટકેટલી વિચારોની સવારી સાથે મન કવાયત કરે છે ત્યારે એક લેખનું સર્જન થાય છે! લેખકે એક લેખમાં તેના મનોજગતમાં અનેક વર્ષોદેશ-વિદેશ અને વિવિધતાની સફર કરેલી હોય છે. તેના પરિણામે જન્મે છે એક લેખ. અને સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાંજ હોય. શા માટે કોઈની કોમેન્ટ પર પોતાની ક્ષમતાનું તારણ કાઢવું જોઈએહા, ક્યારેક કેટલાક નીવડેલા સાહિત્યકાર, લેખકો અને નિયમિત તમારી કોલમ વાંચતાં વાચકો જ્યારે લાઈક કરે અને કોમેન્ટ લખે ત્યારે તેનું ચોક્કસ વજન પડે છે. પ્રોત્સાહન પણ મળે છે. બ્લોગ પર 2 કોમેન્ટ હોય અને એ જ લેખ ફેસબુક પર મૂક્યા પછી 50 કોમેન્ટ આવે ત્યારે અચૂક આનંદ થાય છે. અમુક વ્યક્તિ લાઈક ના કરે કે કોમેન્ટ ના લખે પરંતુ રૂબરૂ મળે કે ફોન પર લખાણનાં વાક્યો યાદ કરાવે, કે તમારી આ વાત બહુ ગમી. એનો અર્થ કે કોમેન્ટ નથી લખતાં પણ ચોક્કસ તમારો લેખ વાંચે છે. કેટલાંક કરવા ખાતર ઉતાવળમાં લાઈક કરે પણ તેમણે લેખ વાંચ્યો જ ના હોય એવું પણ બનતું હોય છે. હું તો માનું છું કે સાહિત્ય પીરસવા માટે દરેક લેખક દિલથી લખતો હોય છે. ભાવના એક જ રાખવી, ‘નેકી કર ઔર કૂએમેં ડાલ‘.

આપ મૂઆ વગર સ્વર્ગે ના જવાયકહેવતથી કહેવત-ગંગાની શરૂઆત થઈ અને વાંચનાર કોમેન્ટ બોક્સમાં તેને લગતી કહેવતો લખવા માંડ્યા. કારણકે તેમાં ખોળિયાને સ્વયંપ્રકાશિત કોડીયું બનાવવાની વાત કરી હતી. દિવાળી આવતી હતીને! પછી તો હાથીના ચાવવાના અને બતાવવાના જુદાકહેવત હું લખું, અને બીજા, ‘હાથી જીવે તો લાખનો મરે તો સવા લાખનોલખે. તો વળી દર્શનાબેન તેમને લખેલા હું તો ચપટીભર ધૂળ‘ કાવ્યની વાત કરે, કે જેમાં તેમણે આ કહેવતનો ઉલ્લેખ તેમના બ્લોગ પર કર્યો છે. રાજુલબેન આ કહેવતને માના અલગ અલગ સ્વરૂપ દર્શાવીને નવાજે. આમ આ કોલમમાં દીવડે દીવડો વધુ પ્રકાશિત થઇને પ્રગટતો ગયો. આ કોલમ તમારા બધાનાં સાથ-સહકારથી વધુ પ્રકાશિત બનતી ગઈ. સાહિત્યની ગંગા છે, આ કંઈ થોડા આભાસી અજવાળા હતાંતેજમાં તેજ ભળતું ગયું …

મિત્રો, આપ સૌનાં વધામણાની ‘કહેવત ગંગા’નાં વળામણાં સુધીની સફર આવતા અંકે … મળીએ નવી દ્રષ્ટિ સાથે કહેવત ગંગા સમીક્ષા – ૪ માં.

હળવેથી હૈયાને હલકું કરો – ૨૨

હવે હું સવારે જાગું ત્યારે એકલી જ હોઉં છું. હું આ ભ્રમણાને ભાંગવાં મારાં ઓશીકાને બાથમાં લઈ હવે હું હૂંફ મેળવું છું અને મનને થોડીક ક્ષણ માટે સહવાસનો સંતોષ થાય છે. ડબલ બેડમાં એકલી છું એ અહેસાસ મને થાય તે પહેલાં હું ઊઠી અરીસા સામે મારી જાતને ‘ગુડ મોર્નીગ’ કહી સ્મિત આપું છુ. મારી જાતે બે કપ ચા બનાવી કીટલીમાંથી કપમાં રેડું છું. મારાં ડાઈનીંગ ટેબલની બીજી ખાલી ખુરશી મને કશુક યાદ કરાવે છે. ચા પીતાં વિચાર આવે છે કે ઇન્ડિયામાં બધા કપ-રકાબીમાં જ ચા પીવે છે. કપ-રકાબી કેટલાં ખુશનસીબ છે! બંને હમેશા સાથે જ હોય છે. અને અમેરિકામાં કપ કે મગ બસ એકલા, રકાબીને કપનો કાયમી સંગાથ હવે અહી આવ્યાં પછી નથી.
 
દિવસ આખો મારાં કામમાં, ફોનમાં તો ક્યારેક વસ્તુની ગોઠવણીમાં પસાર થઈ જાય છે. ફરી કોફી પીતાં વિચાર આવે છે કે, મગ એકલો કેમ? શું બધા આ એકલા મગને આશ્વાસન આપતાં હશે? કે એ પણ મારી જેમ એમના શબ્દોને સાચા માની સ્વીકારી લે છે.
 
મારી પાસે ઘર, નોકરી, મિત્રો, પ્રતિષ્ઠા બધું છે. અગવડ નથી, માટે સગવડ છે, માટે સુખ છે એવું બધા માને છે. બેડરૂમમાં એસી છે પણ એ કૉલનવોટરનું પોતું મૂકતો હાથ નથી. હું મારા હાઉસમાં, બારણામાં, ફર્નીચરમાં શોધ્યા કરું છું મારા ઊખડી ગયેલાં સંસારને, એ લીલાછમ પરિવારને!
 
મને સ્મૃતિને ઉખેડવામાં રસ નથી છતાં લીલાછમ પાનને જોતાં યાદ આવી જાય છે. અને ખરતાં ઝાડની  જેમ હું બધું ખંખેરી ફરી કામે વળગું છું. હું હવે બાવરી કે બેબાકળી થતી નથી. મને ગઈકાલની નનામીને ઊંચકીને ફરવામાં જરાય રસ નથી. બધું સરસ છે પણ હજી તરસ છે. ભગવાને માત્ર એક જ લિંગ કેમ ન સ્થાપ્યું? તો પુરુષની જરૂર જ ન પડતે? બધી જ સ્ત્રીઓ ને આનંદ આનંદ… 
 
પણ ના, તો એ ભારેખમ બાહુ અને તેનો સ્પર્શ કેવી રીતે મળે? હું અંધકારમાં ખોવાઈ ગઈ હોઉં અને તું  પ્રગટે છે અચાનક! હું ઈચ્છું કે ન ઈચ્છુ પણ દેખાય છે આપોઆપ. તારો મૌન ચહેરો મને પ્રકાશ આપે છે અને આપણા એ આલિંગનો પ્રગટ થાય છે. આપણી લગ્નતિથિ, એ મુલાકાતો, એ છુપું છાનું મળવું અને  ભાગવું અને સમાજના વિરોધ સાથે પરણવું. તારી આંગળીઓનો એ સ્પર્શ અને હૃદયમાં ઊછળેલું  ઘૂંઘવાતું મોજું ફરી વળે છે અને આજે પણ હું આખીને આખી ભીંજાઈ જાઉં છું.
 
હવે તું મારી સાથે નથી ત્યારે કેમ આવું થાય છે? શું ખોટાં હતાં સાથે હતાં ત્યારે… ઝગડતાં, મનાવતાં, વ્હાલ કરતાં.. તો શું થયું? તે મને તે દિવસે વધુ મનાવી હોત તો કદાચ આવું ન થતે. આ વકીલો પણ ખરા છે, કોઈનું ઘર ભાંગીને શું કમાતા હશે ? આપણે લગોલગ છીએ પણ તોય અલગ ! 
મારે હોઠોનું ચુંબન વરસાવવું છે. મારે કોઈના હાથ મારી આસપાસ વીંટાળવા છે. કોઈની ખૂબ પાસે આવી આશ્લેષમાં અને આલિંગનમાં ખોવાઈ જવું છે. મારે ઉકેલવી છે પતિ-પત્ની ને સ્ત્રીપુરુષની ભાષા. મારે ગભરાઈને સમાઈ જવું છે. મારી સાથે કોઈ હોવું જોઈએ એ વિચારથી આ અજંપો, આ અકળામણનો ભુક્કો થાય. હું શક્યતાની તલાસમાં તારી જગ્યાએ બીજાને શોધું છું. ઓહ!…. કોઈ નથી મળતું, કેમ? 
 
આમ, નિર્ભય ને મુક્ત થવામાં શું મળ્યું? ક્યારેક કારણ સાથે અને કારણ વિના અપરાધ ભાવથી પીડાઉં છું. હવે અજંપો મને ગૂંગળાવે છે. ક્યારેક વિચારો મને ખણે છે, ખોતરે છે. હું પ્રેમ અને ધિક્કારની વચ્ચે ખોરવાઈ જાઉં છું અને થાય છે તન મન સાથે જીવનનું જતન કેમ ન થયું? મેં તને છોડી દીધો છે તેવો અભિનય હવે હું નહિ કરી શકું. આજ નરી વાસ્તવિકતા છે જે હું આજે સ્વીકારું છું કે તું હતો અને હજી પણ મારા જીવનમાં છે.
 
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
 
 

કહેવત – ગંગા સમીક્ષા – ૧ કલ્પના રઘુ

કહેવત વિષે લખવાની વિચારણા ચાલતી હતી ત્યારે પ્રજ્ઞાબહેને કહ્યું, અમે મિત્રો એક વખત પાના રમવા બેઠાં ત્યારે કહેવતો થકી વાતો કરતાં, કેટકેટલી કહેવતો બોલી કાઢી! ગુગલમાં તો ઘણી કહેવતો આપી છે પરંતુ મારે માત્ર કહેવતો નહોતી લખવી. જેમ ગંગામાં સ્નાન કરીને પવિત્ર થવાય છે તેમ મારી લખેલી કહેવત ગંગામાં ડૂબકી મારનાર કે તેનું આચમન કરનારને તેના જીવનમાં કોઈ ફાયદો થાય, એ મારા માટે મહત્વનું હતું. જોતજોતામાં 51 કહેવતો લખાઈ ગઈ, પરંતુ મન ભરાયું નથી. આ તમામ કહેવતોને સાંકળતી એક વાર્તા લખી. મિત્રો, મને ગમી, આશા રાખું, તમને પણ ગમશે.

વર્ષની કહેવતોને મેં અઠવાડીયાની સફરમાં સમાવવાની કોશિશ કરી. જાણું છું, “મન હોય તો માળવે જવાય” અને “આળસ એ જીવતા માણસની કબર છે”. વળી સફર પૂરી કરવી હતી. “આપ મુઆ વગર સ્વર્ગે ના જવાય”. “ફરે તે ચરે બાંધ્યો ભૂખે મરે” માટે મેં ફરવાનું વિચાર્યું. “ચાર મળે ચોટલા તો ભાંગે કૈંકના ઓટલા” એ કહેવતને ખોટી પુરવાર કરવા બીજી ત્રણ બાળ સખીઓને સાથે લીધી. હું જાણું છું, “એકની મા મૂળો અને બાપ ગાજર હતો”. બીજી, “નારી તું તણાવને વરી” કહેવત સાબિત કરતી. તો વળી, ત્રીજીનો સ્વભાવ તો “પાણીમાંથી પોરા કાઢવા”, એ તો ભાઈ જેની “જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ”. એક વાત તો સાચી કે “પડી પટોળે ભાત ફાટે પણ ફીટે નહીં”. પણ મને જોઈને ત્રણેયને થયું “લાલો લાભ વગર લોટે નહીં “. મેં તો ત્રણેયને “ચણાના ઝાડ પર ચડાવ્યા” કારણકે કોઈ કારણ વગર હું સફરમાં આવવાનું કહું તો “કહ્યો કુંભાર ગધેડે ના ચડે”. એટલે મેં તો “હાથીના ચાવવાના જુદા અને બતાવવાના જુદા” એ નાતે વાર્તા શરૂ કરી.

જુઓ સખીઓ, “પ્રેમ દેવો ભવ”. મારે મારી માને મળવું છે. “મા તે મા બીજા બધા વગડાના વા”. મારા બાપુને રિટાયર્ડ થવાની તૈયારી છે. તમને ખબર છે કે “ઉતર્યો અમલદાર કોડીનો”. એ જ્યાં સુધી પોસ્ટ પર છે ત્યાં સુધી, “ઓળખાણ મોટી ખાણ છે” અને “જેની લાઠી તેની ભેંસ”, તો આપણે ચારેય આપણે ગામ જઈએ, બાળપણ યાદ કરીએ. આપણે ચારેય સખીઓ છીએ. “સંપ ત્યાં જંપ, કુસંપ ત્યાં કળિ”. “માની ગોદ એટલે સંતાનનું સ્વર્ગ” અને આમેય “ઘરડાં ગાડા વાળે”. હું જાણું છું “કોઠી ધોયે કાદવ નિકળે” અને “બાંધી મુઠ્ઠી લાખની ને ખુલી જાય તો ખાકની” પણ “જૂનું એટલું સોનુ”. “દૂધ ઢોળાઈ જાય પછી રડવાનો શો મતલબ”. તમારા ત્રણેયના મા-બાપ નથી. મારું પિયર તમારું. ત્રણેયને લાગ્યું “ચા કરતાં કીટલી ગરમ” છે. ત્રણેયને થયું “ઘેર બેઠે ગંગા” આવી છે. સૌ સફરમાં તૈયાર થયાં. “કર ભલા હોગા ભલા”. બધાને હતું “ઘર ફૂટે ઘર જાય” પણ આખરે તો મિત્રો હતાં. “સીદીભાઈને  સિદકા વહાલા”.

“ત્રેવડ ત્રીજો ભાઈ” એટલે અમે ચારેય બસમાં જવાનું નક્કી કર્યું. પૈસા બચે અને કસરત થાય એટલે ગામ બહાર ઉતરીને હાલતા થયાં કારણ કે “પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા” અને “તમે જ તમારા ખુદા બનો”. બાળપણનાં દિવસોને યાદ કરતાં ગયાં. “સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યા”. પણ બાળમંદિરમાં માસ્તર સોટી મારતાં અને બોલતાં “સોટી વાગે ચમચમ વિદ્યા આવે ઘમઘમ” એ કેમ ભુલાય? રસ્તામાં રંભામાસી મળ્યાં. છોડીઓ, કેમ હેંડીને જાઓ છો? એમના ખુદના “ઊંટના અઢારે વાંકા” અને ગામની પંચાતમાં શૂરા. “અતિ હંમેશા વિનાશ નોંતરે”. અને સલાહ આપતા ગયા, “ઉતાવળા સો બાવરા ધીરા સો ગંભીર”. પણ અમને ય આવડતું હતું “આડે લાકડે આડો વેર”. અમે તો હાલી નિકળ્યાં.

“ચાર દિવસની ચાંદની જાતા નહીં લાગે વાર” એમ અમારી ચારેયની જુવાની જતી રહી. પણ અમે ચારેય “બાપ કરતાં બેટા સવાયા” થઈને સાસરીમાં રહ્યાં. એક વાત સાચી “આપ સમાન બળ નહીં, મેઘ સમાન જળ નહીં”. વાત્યું કરતાં કરતાં ફળિયુ આવી ગયું. વાળુનો સમય હતો. માએ પૂછ્યું, કંઈ તકલીફ પડી? હા મા, ગામમાં એ તો રહેવાનું જ “હાથી પાછળ કૂતરા તો ભસે”. મા કહે તારા બાપુ આવતાં જ હશે. બાપુએ આવતાં જ કહ્યું “ધરમીને ઘેર ધાડ અધર્મીને ઘેર વિવાહ” પણ “દેવે સો દેવતા”, “ચેતતો નર સદાય સુખી” રહે. “સાચને ન આવે આંચ”. જ્યાં “ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિતઃ” હોય ત્યાં શાંતિ જ હોય. બાપુએ ઘણી વાતો કરી અને સલાહ આપી અને બાપુ વાળુ કરીને ચાલવા નીકળ્યાં અને કહેતા ગયાં, “પચે તો જ બચે”. એક અઠવાડિયુ પિયરમાં મજા કરી. બાપુ હારે બહુ ફર્યાં. “પિતૃ દેવો ભવઃ”. ઘેર આવ્યા ત્યારે લાગ્યું કે “ધરતી નો છેડો ઘર”.

મિત્રો, કેવી લાગી કહેવતો ગુંથીને બનાવેલી આ વાર્તા? આ કહેવતો અંગેની વધુ ચર્ચા આવતા અંકે …