દ્રષ્ટિકોણ 40: નાણાકીય સ્વતંત્રતા અને સમજણ – દર્શના 

નમસ્તે મિત્રો। શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને આવકારું છું. ઓક્ટોબર ની 12 તારીખે રાષ્ટ્રીય બચત દિવસ ઉજવાય છે. આજે આપણે બચત વિષે તો નહિ પરંતુ નાણાકીય સમજણ અને નાણાકીય સ્વતંત્રતા ઉપર થોડી વાત કરીએ। આપણે ભારતીય લોકોને બચત શીખવાની કદાચ એટલી જરૂર નથી પણ ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને નાણાકીય સમજણ કેળવવાની જરૂર છે.
આ એક સ્ત્રીઓને લાગુ પડતી વાત છે કે ક્યારેક આપણે નાણાકીય વાતોમાં બિલકુલ રસ ધરાવતા નથી અને તે વિશેની બધી જવાબદારી આપણા પતિને સોંપી દઈએ છીએ. મારી પોતાની જ વાત કરું તો અમારા લગ્ન માં થી છુટા થતા સૌથો મોટો ભય મને નાણાકીય જવાબદારી ઉપાડવાનો હતો. હું કમાતી તો હતી જ. પરંતુ મારી કમાણી ના ચેક આવે તો મારા પતિના હાથ માં સોંપી દવ. મારે કામ માટે સફર કરવાની આવે ત્યારે તેને કહી દવ કે મારે બહારગામ જવાનું છે તો મને પૈસા જોશે અને તે લાવી આપે. હું બધુજ કામ કરતી સિવાય કે પૈસા ને સમજવાનું। એટલે સુધી કે હું ક્યારેય એટીમ માં પણ જતી નહિ અને મને પાસ્વર્ડ પણ યાદ હતો નહિ. મને એક જાત નો ભય હતો કે પૈસા સંભાળતા મને આવડશે જ નહિ અને મારા પતિએ વારંવાર મને સંભળાવેલ પણ ખરું કે આ બાબત સમજવાની તારી શક્તિ નથી. 
પરંતુ નાણાકીય જવાબદારી સમજવાની દરેક વ્યક્તિને જરર હોય છે. પતિ બધું સારી રીતે સંભાળતા હોય છતાં પણ જીવન નો ક્યારેય ભરોસો નથી અને થોડી સમજદારી તો દરેકે કેળવવી જ જોઈએ।  
પણ આ એટલો મોટો વિષય છે કે અહીં એક નિબંધ માં તે વિષે જાણકારી આપી શકાય નહિ તેમજ હું આ બાબત માં નિષ્ણાત નથી પણ કામચલાઉ થોડી સમજણ મેં કેળવી છે. હું થોડુંઘણું અહીં શેર કરીશ અને તે પછી આશા રાખું કે તમે પણ થોડી ઘણી તમારી સમજણ વિષે શેર કરો (ખાસ કરીને પુરુષ ભાઈઓ) તો આપણે બધાને થોડું શીખવા મળે. 
1) સૌ પ્રથમ કપટથી સાવધ રહેવું – આપણે નાણાકીય દેખરેખ સાંભળતા હોઈએ ત્યારે સૌ પ્રથમ કૌભાંડકારો થી સાવધ રહેવું તેથી પૈસા ગુમાવવાનો વખત ન આવે. તે માટે — ક્યારેય કોઈને ફોન ઉપર સોશ્યિલ સેક્યુરીટી નંબર અને બીજી નાણાકીય માહિતી આપતા પહેલા ખુબ વિચાર કરવો। શંકા જેવું લાગે તો તરતજ હેલ્પલાઇન માં ફોન કરી શકાય છે. 
2) નિષ્ણાતોની સલાહ લઇ શકાય છે – મારી બાબત માં મને નાણાકીય જવાબદારી સંભાળવામાં સૌથી વધુ સફળતા નિષ્ણાતોની સલાહ દ્વારા મળી છે. છુટા થવાનો નિર્ણય માત્ર કર્યો હતો ત્યારે મારી દોસ્તી એક નાણાકીય નિષ્ણાત બહેન સાથે થઇ. અને વર્ષો બાદ પણ અમારી દોસ્તી ગાઢ છે અને તે જોબ બદલે તો હું મારો પોર્ટફોલિયો તેની સાથે તેની નવી બેન્ક માં લઇ જાવ છું. તે શાંતિથી મને બધુજ સમજાવે છે અને લાંબી દ્રષ્ટિ થી સંભાળવાની વ્યૂહરચના વડે બધું સંભાળે છે. તેમજ મારા ટેક્સ કરનાર ભાઈ પણ તે રીતેજ મારુ કામ કરે છે. અને એક સહેલી જે મારી રીયલ એસ્ટેટ એજેન્ટ પણ છે તેની સાથે પણ મારી ગાઢ મૈત્રી છે અને મને તેની સલાહ માં પૂરો વિશ્વાસ છે. તો આપણને સારી સમજણ ન હોય તો સારા નિષ્ણાત ની સાથે સબંધ કેળવવાથી ઘણી મદદ થઇ શકે છે. 
3) વિલ બનાવવું જરૂરી છે – તાજેતરમાં એક વિલ બનાવનાર એટર્ની જોડે અનાયાસે મારુ મળવાનું થયું। તેણે  મારુ વીલ બનાવવાનું કામ કર્યું તેમાંથી મને ઘણું શીખવા મળ્યું। વીલ બનાવવું શા માટે જરૂરી છે? કેમકે તેના વગર જો કોઈ મૃત્યુ પામે તો આપણી ઈચ્છા પ્રમાણે નહિ પરંતુ તે સ્ટેટ ના કાયદા પ્રમાણે મિલકત ની વહેંચણી થાય. તે માટે વારસદારોને પ્રોબેટ પ્રક્રિયા નો સામનો કરવો પડે અને તે માટે સમય અને પૈસાનો વ્યર્થ બગાડ થાય. જો વીલ પ્રમાણે કુટુંબ ના સભ્યો અથવા ચેરિટી માં મિલકત વહેંચવામાં આવે તો એસ્ટેટ ટેક્સ માં પણ ઘટાડો થઇ શકે. 
4) પોતના જીવન માટે પૈસાની વ્યવસ્થા રાખવી – જૂની પરંપરા મુજબ અને બાળકો પ્રત્યે લાગણી વડે ખેંચાઈને માં-બાપ ઘણી વાર બાળકો ના નામ ઉપર બધી મિલકત મૂકી દ્યે છે. તેમાં એક પરિસ્થિતિ બાગબાન જેવી સર્જાઈ શકે. પણ તેવું ન થાય તો પણ તે સૌથી ઉત્તમ માર્ગ નથી અને આ સમયમાં તે  વ્યવહારુ વ્યવસ્થા નથી. મૉટે ભાગે બાળકો તેમના સમય પ્રમાણે પ્રગતિ કરતાજ હોય છે. અને પોતાની મિલકત પોતે સુરક્ષિત રાખી અને માં-બાપ રહી શકે તો બાળકો માટે તેમને મોટી ઉમર માં સંભાળવાવાનો બોજો ઘટે છે, વધતો નથી. અને માં-બાપ અને બાળકો પૈસા ની જટિલતા માં ગૂંચવાઈ જવાની બદલે પ્રેમ ના બંધને રહી શકે છે. આજના જમાના માં લોકો માને છે કે આપણે આપણા પોતાના માટે જીવવાની વ્યવસ્થા કરીને કોઈના ઉપર બોજો બનવું નહિ. 
તમે કેળવેલી સમજણ અથવા તમારા અનુભવ અહીં શેર કરશો તો બધાને શીખવા મળશે અને તે માટે પહેલેથી જ તમારો આભાર।