૨૬-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘ કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-કુંતા શાહ

ત્રાજવુ

૧૯મી ઓક્ટોબર, ૧૯૮૭.

આજે ધન તેરસ હતી એટલે લક્ષ્મીપૂજનની તૈયારીમાં પરોવાયેલી અર્ચનાએ પતિ, રાજુલને બે ત્રણ વાર બોલાવ્યો પણ રાજુલે  જવાબ નહીં આપ્યો એટલે એ શયનખંડ તરફ વળી. ઉઘાડા કમ્પુટરના કિબોર્ડ પર માથુ મુકીને રાજુલને સુતો જોઇ અર્ચના રાજુલને ઉઠાડવા પાસે સરી. રાજુલનાં રુંધાએલા ડુસ્કાનો અવાજ  સંભળાયો. ત્યાં જ કમ્પુટર પર થીજી ગયેલા “SHARE MARKET CRASHED” શબ્દો જોઇ ઘડિભર એનો શ્વાસ થંભી ગયો. પોતાના આંસુ રોકી,  ધડકનને સ્થિર કરી, તરત જ તેણે રાજુલને માથે હાથ ફેરવતા કહ્યુ “પૈસા માત્ર લક્ષ્મી ક્યાં છે? આપણો પ્રેમ, મમ્મીની કેટલીએ વિપરિત પરિસ્થીતિઓમાંથી તટસ્થ રહીને ઉપર આવવાની અપાર શક્તિ અને આપણા બે રતન, એ જ અમુલ્ય લક્ષ્મી સ્વરુપ છે.  ચાલ, ઊઠ,  લોકોના ફોન આવે કે લોકો બારણા ખખડાવે એ પહેલા આપણે પૂજા કરી લઇએ અને ચા નાસ્તો કરી લઇએ.”  રેશમી સાડીના પાલવથી આંસુ લુછતી અર્ચનાને રાજુલ ભેટી પડ્યો.

લગ્નને હજી ત્રણ વર્ષ પુરા થવાને છ મહિનાની વાર હતી. અર્ચનાએ બરોડા કોલેજમાંથી એકાઉન્ટંટ ડિગ્રી ૧૯૮૪માં મેળવી હતી અને રાજુલે બરોડા યુનિવર્સિટિમાંથી MBA in Business ની ડિગ્રી ૧૯૮૨માં મેળવી હતી. બેઉને કોલેજની પરીક્ષા પાસ થતાં જ, સુરતની બાર્જાત્ય સિલ્ક મિલ્સમાં નોકરી મળી હતી. એક જ જ્ઞાતના એટલે સાહજિક મળે ત્યારે સાધારણ વાતો કરતા.  દિવસો જતાં ક્યારે મળશું એ વિચારની લગની બેઉને લાગી ગઇ.

એ મુંગા પ્રણયને ત્રણેક મહીના થયા હશે.

હંમેશની જેમ, આ શુક્રવારે પણ અર્ચના અમદાવાદ રહેવાસી પિતા, જતીનભાઇ અને માતા સુમતિબેનને મળવા ગઇ.  થોડીવારે જતીનભાઈએ કહ્યું કે “રાજુલના માતા, મીરાબેને રાજુલ માટે, સામે ચાલીને તારા હાથની માંગણી કરી છે તો તારી શું મરજી છે? તારે વિચાર કરવાનો સમય જોઇએ તો કંઇ ઉતાવળ નથી.”

અર્ચનાનાના હોઠ મલકી ગયા એ પિતાને વળગી પડી.

તરત જ સુમતીબેને સુરતવાસી મીરાબેનને ફોન કરી શુભ સમાચાર આપ્યા અને રવિવારે જ વેવિશાળની વિધિ ઉજવાઇ.  પ્રણામ કરતી અર્ચનાને બાથ ભિડતા મીરાબેને “મારા ઘરમાં લક્ષ્મીનાં પગલા ક્યારે પડશે તેની આતુરતાથી વાડ જોઉ છું.” કહી સહુના મનમાંથી સાસુ નહી પણ બીજી મા જ અર્ચનાને મળી છે એ જાણી ખુબ આનંદ થયો.

રાજુલ અર્ચનાને સુરત બતાવવા બહાર લઇ ગયો. શેરડીનો રસ પીતા પીતા અર્ચનાએ રાજુલને પુછ્યુ “તું મમ્મીને મન ખોલીને બધું જ કહી શકે છે એ જાણી મને ખૂબ આનંદ થયો. મારા વિષે તેં જ મમ્મીને કહ્યું હતું, ખરું, ને?”

“હા. આ જમાનામાં નોકરીને ખાતર માબાપ હોવા છતાં એકલી રહે છે એ જાણી તારી હિંમત પર મને ખૂબ માન થયું. જતીનબાપુને કઇં તારી કમાણીની જરૂર ન હતી. તારા સ્મિત અને તારી આંખોમાં હું હંમેશ પ્રસન્નતા સાથે સંયમ જોતો. મમ્મીને મેં જ કહ્યું હતું કે તુ મને ગમે છે. બસ, મમ્મી તમારુ સરનામુ મેળવી, અમદાવાદ જતિનબાપુ અને સુમતિમાને મળવા ગઇ., હે, મમ્મીએ તો તારી ચિત્રકળા પણ જોઇ, મને ક્યારે બતાડીશ?”

“તુ અમદાવાદ આવે ત્યારે! રાજુલ, મને તો મમ્મી બહુ ગમે છે.”

“મમ્મીને પણ તું ગમી ગઈ છે.”

૧૯૮૫ની છઠ્ઠી જાન્યુઆરીએ લગ્ન લેવાયા. આજે અતુલ દોઢ વર્ષનો અને મહેશ ત્રણ મહિનાનો.

અતુલના જનમ પહેલા જ અર્ચનાએ નોકરી છોડી દીધેલી. બીજી વાર અર્ચના ગર્ભવતી થઇ ત્યારે એની તબિયત એટલી બગડી કે એને પથારીવશ થવું પડ્યું.  રાજુલે નક્કી કર્યું કે અર્ચનાની સારવાર અને અતુલની દેખરેખ એ પોતે જ કરશે એથી એણે પણ રાજીનામુ.આપ્યું. ઘરે બેઠા કંઇક કમાણી કરવી જોઇએ એ વિષે મમ્મી અને અર્ચના સાથે વાત કરી, મિત્રો અને સગાઓના સહયોગથી શેરબજારમાં રોકાણ કરવાનું શરુ કર્યુ

હજુ તો પાયો નંખાતો હતો ત્યાં ધરા જ સરકી ગઇ!!!

પોતાનું ઘર ગિરવે મુકી મીરાબહેને પૈસા અર્ચનાના હાથમાં મુક્યા. અર્ચનાએ પણ પોતાના દાગીના વેચી નાખ્યા. ધાર્યું હતું એના કરતાં ઉઘરાણી નિમિત્તે લેણદારોએ ઘણી સભ્યતાથી માંગણી કરી. જેમની પાસેથી નાણાં વ્યાજે લીધેલાં તેઓને હિસ્સા પ્રમાણે ૫૦% આપી દીધા અને બાકી માટે છ મહિનાનો વાયદો માંગ્યો, જે લેણદારોએ વધુ વ્યાજે સ્વિકાર્યો.

અમેરિકામાં વસતા સુમતિબેનની એકની એક બહેન લતા અને બનેવી કિરણભાઇની અત્યારે એવી જ હાલત હતી.  ચાર વર્ષ પર કિરણભાઈએ નોકરી છોડી, ઘર ગિરવી મુકી,  ધંધો શરુ કર્યો હતો. લતા ઘરનું બધું કામ પતાવી કિરણને મદત કરવા ફેક્ટરીમાં જતી. લતા અને કિરણભાઇની દેખરેખ વગર સવારથી મોડી રાત સુધી તરુણ દીકરી, રાગિણી અને  ૧૦ વર્ષનો દીકરો, કમલ સ્કુલે જતાં, લતાએ બનાવેલું ખાઇ લેતા અને મોટે ભાગે સુઇ જતાં. લતાને જવું જ પડતું કારણ બેથી વધુ કારીગરોને પગાર આપવાના પૈસા હતા નહીં. જરુર પડે એક મિત્ર બાળકોની સંભાળ લેતા. માની હૂંફ અચાનક જતી રહી એથી બેઉ બાળકો પર દુઃખદ અસર પડી. બેઉને લાગ્યુ કે મા બાપના જીવનમાં એમનું કઇં મહત્વ નથી.  ભણવામાંથી મન ઉઠી ગયું, ડાહ્યો દીકરો તોફાની થઇ ગયો. છોકરાઓને ક્યાં ખબર હતી કે મોટે ભાગે દૂધ વગરની દસ ગણા પાણી વાળી કોફી પર જીવતાં મા બાપને કેટલી ચિંતા હતી. આખરે ઓક્ટોબરની ૧૯મી પછી ઘણા ધંધા બંધ થઇ ગયા અને કિરણની ફેક્ટરી પણ બંધ થઇ ગઇ. ઘર ગુમાવ્યું, છોકરાઓનો પ્રેમ અને આદર ગુમાવ્યા, લતાએ તરત જ નવી નોકરી શોધી તેથી ભાડુ ભરવાના પૈસા તો મળી રહેતા પણ બીજો ખર્ચો બહુ વિચારીને કરવો પડતો.  લતા અને કિરણ પણ બોલ્યા વગર સાથે રહેતા હતા. સબંધોના તાર તુટી ગયાં હતા. એમને મદત કરનાર કોઇ ન હતુ. અમેરિકામાં ડોલર પહોચાડી મદત થાય એટલા રુપીઆ સુમતિબેન પાસે નહી હતા. પ્રાર્થનાથી મન મનાવ્યુ.

અર્ચનાની આવી પરિસ્થિતી જાણી, અમદાવાદનું ઘર વેંચી જતીનભાઇ અને સુમતીબેન  સુરત આવી વસ્યા.  આર્થિક મદત કરવાના એમના પ્રસ્તાવને, “ના, હું ક્યાં નથી જાણતી કે કેવી પરિસ્થીતિમાંથી તમે ઉંચા આવ્યા છો? માએ તો કોઇ દિવસ નોકરી પણ કરી ન હતી. કરકસરથી ઘર ચલાવી હું માની જ દીકરી છુ એ સાબિત  કરવાનો મને અવસર મળ્યો છે તો એ લ્હાવો કેવી રીતે જતો કરું?” એમ કહી અર્ચનાએ જ ના પાડી.  તો પણ સુમતીબેન અવાર નવાર ખાવાનુ બનાવીને લઇ જતાં અને પૌત્રો માટે રમકડાં અને કપડાં લઇ જતાં.

જિંદગીના આ પાસામાંથી કેવી રીતે હેમખેમ બહાર નીકળવું તેની યોજના કરતાં કરતા, એક વિશિષ્ટ બાળમંદિર ખોલવાનો વિચાર આવ્યો અને અપનાવ્યો. ઘર સારુ એવું મોટુ હતું.. બાળકોને ભણાવવાનો ઓરડો, રમવાનો, જમવાનો જુદો અને આરામ કરવાનો જુદો ઓરડો. રસોઇ ઘર અને બાથરૂમની નીચે વ્યવસ્થા હતી જ. ગુજરાતિની  સાથે સાથે અંગ્રેજી ભાષાનો પણ પરિચય આપતાં.  બાળમંદિરના બાળકો માટે સવારનો નાસ્તો અને બપોરનું જમણ પણ તેઓ જાતે જ બનાવતા.  અર્ચનાએ ભણાવવાની અને કારોબારની જવાબદારી લીધી, રાજુલે બાળકોની દેખરેખની, ચોક્ખાઇ અને બાળકોને રમાડવાની જવાબદારી લીધી અને મીરાબહેને રસોડુ સંભાળ્યુ.  બાળકોના ઘરેથી કોઇ કુટુંબી મીરાબહેનને કે રાજુલને મદત કરવા આવતા તો તે બાળકોની ફીમાં દિવસના ૪% પ્રમાણે ઘટાડો કરી આપતા.  એ રીતે બાળકોના માબાપને અનુભવવા મળ્યુ કે અર્ચના કેટલી ઇમાનદાર છે અને બાળમંદિરમાં કેટલા પ્રેમ અને શિષ્ટાચારથી બાળકોનો વિકાસ થાય છે!. બાળમંદિરની ખ્યાતિ જોત જોતામાં એવી પ્રસરી કે બાળકોની સંખ્યા વધવા માંડી. આવક આવતાં એમેણે પહેલાં લેણદારોના પૈસા ચુકવ્યા, પછી ઘર છોડાવ્યું અને પછી ઉપરના માળિઆના છાપરાને ઊંચુ કરી ૩ શયનખંડ, દિવાનખંડ અને બાથરૂમની સગવડ કરી. હવે ઘણા લોકોએ અર્ચનાને વિનંતિ કરી કે પ્રાથમિક શાળા ખોલો એટલે સ્કૂલબોર્ડની સંમતી લીધી.  ઘરને ફરતી જમીન પર બીજા ૪ ઓરડા અને એક બાથરૂમ બંધાવ્યા. પ્રાથમિક શાળા શરુ કરી.  પરિવારનાં સત્કર્મોના ફળરૂપે લક્ષ્મી દેવી ફરી પધાર્યા છે.

હવે લતા અને કિરણભાઈની પરિસ્થીતિ પણ ઉર્ધ્વગામી છે,  એમના અથાગ પરિશ્રમ અને પ્રમાણિકતાના પ્રભાવે, ઇશ્વ્રની કૃપા વરસી છે. ભુતકાળ ભૂલીને બેઉ જીવનની આંટીઘુંટીને ઉકેલવાનો પ્રયત્ન કરે છે અને સારી પદવીવાળી નોકરી કરે છે. પાછું ઘર ખરીદ્યુ છે રાગિણી અને કમલનાં હોઠપરનું સ્મિત જોઇ લતાનાં થીજેલા આંસુ ઓગળતા જાય છે.

સપના વિજાપુરા

૨૫-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘ કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-માયા દેસાઈ

જીવતરના મેઘધનુષ

શચીના હાથમાં રિટાયરમેન્ટનો  ચેક હતો, બાકીના પેપર્સ  હતાં જે તે જોઈ રહી હતી કે પેન્શન ના નોમિનેશન માં સનત ,એના પતિનું નામ હતું.બંનેના ફોટા સાથેની પાસબુક વિગેરે પર તે નજર ફેરવી રહી અને ૩૫ વર્ષની કારકિર્દીનું સરવૈયું કાઢવા તેનું મગજ મથી રહ્યું હતું.ક્યા એ શચી કાન્તિલાલ મહેતા, તરવરતી યુવતી ,કેટલી ય વાતો ,કારકિર્દી ના સપનાઓ, મમ્મી-પપ્પા ની લાડકી કારણ કે એના જન્મ બાદ ઘરમાં પુત્ર ,શૌનકનો જન્મ ! મોટી બહેન સૂર્યા સાથે ની યાદોએ એને હચમચાવી નાખી… બંને બહેનો એકબીજાં ની પૂરક, જાણે સખીઓ જ. મમ્મીની નાદુરસ્ત તબિયત, નાનો ભાઈ વિગેરે એ શચીને અવિવાહિત રહેવા પ્રેરેલી.સૂર્યાના લગ્ન, એનાં બાળકો,જીજા સનતભાઈ ,શૌનક અને મમ્મી , પપ્પા માં એણે ખુશી ને સમેટી રાખેલી. બેન્ક કારકિર્દી મા આગળ વધવા સાથે જીન્દગી  ગુજરી રહી હતી ત્યારે એક વજ્રઘાત
થયો.બહેન સૂર્યાની તબિયત વારંવાર બગડવા લાગી,એનાં બાળકો  વત્સલ- વિધિ ને નાના-નાની,માસી પાસે વધુ રહેવાનું થવા લાગ્યું. એમાં યે જ્યારે સૂર્યાને કેન્સર હોવાનું જણાયું ત્યારથી નાના વત્સલ-વિધિ માસી ને જ લાડ માટે શોધતાં.માસીએ પણ તેમને ઓવારીને હૂંફ અનેહામ આપી.જીજા સનતભાઈને પણ શચી હિંમત આપતી  કે વિજ્ઞાનની  શોધ સાથે કેન્સર સામે લડી શકાય છે …પણ!!
સૂર્યાની આયુષ્ય રેખા જ ટૂંકી દોરી હતી વિધાતાએ.શચી નું શાન્ત્વન સૂર્યાની પીડા અને તડપ સામે મૂન્ગુ થયી જતું.”માસી,માસી ” ના પડઘા ઘરમાં ઘૂમરાતા રહેતાં. દુઃખ ની આ ઘડીમાં આ બે ભૂલકાંઓ પૂરતી જ દરેક વ્યક્તિ હાસ્ય ના મુખવટા  પહેરીને ફરતી.લગભગ બે વર્ષ કેન્સરે માનો T-20 જેવી ઈનીન્ગ્ઝ રમવાનું નક્કી કર્યું હતું , કેમોથેરાપી, આયુર્વેદિક દવાઓ, માનતા-બાધા-આખડી સામે સૂર્યાની બૉલીન્ગ બિન અસરકારક પૂરવાર થયી .
પોતાની કારકિર્દી ને નેવે મૂકી શચીએ વત્સલ -વિધિનેમા ની ખોટ ન વર્તાવા દીધી.એમનો અભ્યાસ,એમની નિર્દોષતા ન ખોરવાઈ જાય એ માટે તે સતત મથતી રહેતી . બાળકોએ  જાણે આવું જીવન ,મા વિનાનું જીવન  સ્વીકારી લીધું હતું અને મોસાળને જ પોતાનું  ભવિષ્ય  માની લીધું હતું. વચ્ચે વચ્ચે સૂર્યાની આજીજીના લીધે મા ને મળવા જતાં ,પણ બાળમાનસ આવનારી મુસીબતને ,મા ની વિદાયને કલ્પી શકવા અસમર્થ હતું.આ બધાંમાં શચી જાણે અનેક રોલ ભજવતી નાયિકા બની જતી અને પરિસ્થિતિને સંભાળી લેતી.સૂર્યાની ગેરહાજરી વિશે કલ્પી બધાં જ ઢીલાં પડી જતાં…અને છેવટે  એ દિવસ આવી જ ઊભો.ઝઝૂમવાની તાકાત સામે કેન્સરે પોતાની વિજયપતાકા લહેરાવી જ.નમાયા
થયેલાં વત્સલ – વિધિ , વિધુર સનત, માંદી માતા અને પિતાને સંભાળતી શચી પણ સૂર્યાને વળાવતા ઢગલો થયી ગયી.બાળપણની કંઈ કેટલીય વાતો એને રડાવી ગયી , પછી એ મોગરાનો ગજરો હોય કે સૂર્યાને ભાવતી ગોળપાપડી.. ઓશિયાળા વત્સલ-વિધિને માસીને રડતાં જોવી ગમતી નહોતી.તેમણે શચીને માસી,માસી કહી શાન્ત પાડવા પાન્ગળો પ્રયત્ન કર્યો.વત્સલ જો કે મૃત્યુવિશે થોડુંક સમજતો પણ વિધિને  બધું જ અજીબ લાગી રહ્યું હતું.સૂર્યાની ગેરહાજરી પચાવતા બધાંને ખાસ્સોસમય લાગ્યો.
  એક દિવસ સનતભાઈએ બાળકોને ઘેર  લઈ જવાની ખોખલી માંગણી મૂકી. બધાં જ જાણતાં હતાં કે આ વસ્તુ વ્યવહારીક નહોતી.સ્ત્રી વિનાના ઘરમાં બાળકોને કોણ સાચવશે ,એ સવાલ સનત સહિત સૌને મૂન્ઝવી રહ્યોહતો.વત્સલ -વિધિ પણ એકલાં પિતા સાથે જતાં અચકાઈ રહ્યાં હતાં.”માસી, મારૂં માથું કોણ ઓળી આપશે ? મને કવિતા કોણ શિખવાડશે ?”વિધિના નિર્દોષ પ્રશ્નો.વત્સલ નુંઅનાયાસ સૂચન ,”માસી , તું પણ ચાલ  ને ??”વાતાવરણ વધુ વજનદાર બન્યું ..
શચી તે દિવસે ગયી અને સૂર્યાની તસવીર જાણે તેને આવકારી રહી.સનત નું ભારી મૌન , બાળકોની માસી પ્રત્યેની અગાધ લાગણી ,શચીની મૂન્ઝવણ વધારી રહ્યાં હતાં.હોસ્પિટલ માં સૂર્યાને આપેલી બાળકો વિશેની ખાત્રી એને અંદરથી ખળભળાવી રહી હતી.સમય દરેક ઘા ને ભૂલાવી દે  છે ,એ વાત સૂફિયાણી છે એમ શચી અનુભવવા લાગી.માસી સિવાય વત્સલ- વિધિનો ન દિવસ ઊગતો ,ન રાત પડતી . એવામાં એક દિવસ શચી ફ્લુ માં પટકાઈ ત્યારે બધાં જ સ્તબ્ધ થઈ ગયાં ,જાણે ઘર ચાલતું જ બંધ પડી ગયું .શચીના માથે હાથ ફેરવતી વિધિને જોઈ ,શચીની મા ને છેલ્લાં  કેટલાંક દિવસથી મૂન્ઝવતો પ્રશ્ન જાણે ઉકલતો લાગ્યો .
“વિધિ,મા બોલ,મા બોલ,માસી નહીં “.આ સાંભળી શચી પણ ઝબકી ઊઠી .પણ મા ની સમજાવટ અને વત્સલ-વિધિનાભવિષ્ય વિશે વિચારી શચી ચૂપ થઈ ગઈ.સનતનીસામેકોઈ પર્યાય હતો જ નહીં ,વળી સૂર્યાની માંદગી દરમ્યાનતે શચી વિશે ખૂબ જાણતો થયી ગયો હતો,તેથી શચી જ સૂર્યાની જગ્યા સારી રીતે નિભાવશે એ સ્વીકાર્યું . બંને એ ખૂબ સમજદારીથી સંસાર નિભાવ્યો.શચીએ માતૃત્વ નોઓડકાર વત્સલ -વિધિ દ્વારા માણ્યો અને પોતાની કૂખે જન્મેલાં  બાળકો જેટલો જ પ્રેમ અને વહાલ વર્ષાવ્યા.સનતે શચીની કારકિર્દી વિશેની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરવાની પૂરતી તક આપી.જેથી આજે આ કાર્ય નિવૃત્તિ વેળાએ બધું જ મેળવ્યાની અદ્ભુત લાગણી થઈ . માતાપિતાની લાડકી શચી આજે ખુદ દાદી બની ગયી હતી અને નાનકડા વેદાંતની અદાઓ નીરખી રહી હતી.૬૦વર્ષની જીવનયાત્રાના આ જંક્શન પર એ વિરામ લઈ પાછલી યાત્રાના સંસ્મરણોને વાગોળતી હતી ત્યારે ક્યાંક ગીત
વાગી રહ્યું  હતું,
    જીન્દગી કૈસી હૈ પહેલી હાયે,
   કભી યે હંસાયે ,કભી યે રુલાયે..
જાણે મેઘધનુષના વિવિધ રંગ !!!
માયા દેસાઈ

૨૩-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘ કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-નિરંજન મહેતા

સ્ત્રીસમોવડી

કાનન અને દિવ્યેશ કોલેજમાં સાથે હતાં અને ત્યારબાદ MBA પણ એક જ સંસ્થામાંથી કર્યું એટલે સ્વાભાવિક છે કે તેમની વચ્ચે નિકટતા હોવાની. એક જ અભ્યાસ અને સરખી વયના એટલે વિચારોમાં પણ મેળ બેસે એટલે જો તેઓએ એકબીજાને પસંદ કરી લગ્ન ન કર્યા હોત તો લોકોને નવાઈ લાગતે. વળી બંનેના માતા-પિતાને પણ આ સંબંધમાં કોઈ વાંધો ન હતો કારણ તેઓ પણ વર્તમાન સમયને સારી રીતે સમજતાં હતાં. તેઓ વિરોધ કરીને બંનેની જિંદગી બગાડવાના વિરોધમાં હતાં કારણ વયસ્ક યુવાન-યુવતીઓ ઉપરવટ થઇ ધાર્યું કરે તેના કરતાં સમજી વિચારીને હા પાડવામાં જ બધાની ભલાઈ છે તેમ વડીલોને લાગ્યું.

આમે ય તે કાનન અને દિવ્યેશ સારી રીતે સમજતા હતાં કે ભાગીને લગ્ન કરવા કરતાં માબાપની સંમતિથી કરેલા લગ્ન આનંદમય બની રહે છે. તેવા લગ્નજીવનનો ઉમંગ પણ અનેરો હોય છે. ભલે તેમની સંમતિ મળતા વાર થાય પણ રાહ જોવા માટે બંને તૈયાર હતાં જો કે આ રાહ બહુ લાંબી ન રહી અને યોગ્ય સમયે લગ્ન થઇ ગયા.

લગ્ન પહેલા કાનન એક ઓફિસમાં કામ કરતી હતી. લગ્ન પછી પણ તે ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો. બંને એકબીજા સાથે થોડો સમય વિતાવી એકબીજાની વધુ નજીક આવવા માંગતા હતા એટલે સંતાન માટે ઉતાવળ ન કરવાનો પણ બંનેએ નિર્ણય લીધો હતો. વર્ષોથી એકબીજાને જાણતા અને સમજતા હતા એટલે એમની નિકટતા વધુ નીખરી અને બંને તે કારણે મિત્રો અને સગાઓમાં દ્રષ્ટાંતરૂપ બની રહ્યા. બંને પોતપોતાની ઓફિસમાં પણ કાર્યકુશળતાને લઈને તરક્કી કરતાં રહ્યાં જે સોનામાં સુગંધ બની રહી. આમ બંને એક સુખી અને આનંદી યુગલ બની રહ્યા.

એમના લગ્નના બે વર્ષ બાદ દિવ્યેશના પિતાનું મૃત્યુ થઇ ગયું એટલે હવે દિવ્યેશ પોતાની માતાને પોતાની સાથે રહેવા સમજાવી શક્યો. શરૂઆતમાં તો તેની માતા નિર્મળાબેન થોડોક મૂંઝારો અનુભવતા કારણ પુત્ર અને પુત્રવધુ કામને લઈને ઘરની બહાર રહે અને આજુબાજુ પણ ફ્લેટ સિસ્ટમને કારણે કોઈ સાથે મળવા કરવાનું નહીં. પણ તેમના આવ્યાના ત્રણ મહિનામાં કાનન મા બને તેવા એંધાણ વર્તાયા. આ જાણી નિર્મળાબેન રાજી થઇ ગયા કે હવે તેઓ વ્યસ્ત રહી શકશે.

જો કે કાનન આ પરિસ્થિતિ માટે અંદરખાને થોડી નારાજ હતી કારણ હાલમાં જ તેને પ્રોમોશન મળ્યું હતું અને સાથે સાથે આવનારની દેખભાળની જવાબદારી પણ માથે આવી પડી હતી. પોતાના મનની વાત તેણે દિવ્યેશને કરી પણ દિવ્યેશ બાપ બનવાની ખુશાલીમાં કાનનની લાગણીઓને કાં તો સમજ્યો નહીં અને સમજ્યો હોય તો તેની તરફ આંખ આડા કાન કરી લીધા. બે-ત્રણ વાર આ વાત ઉખેળ્યા પછી કાનને લાગ્યું કે દિવ્યેશે આવનારને માટે પોતાના હૃદયમાં સ્થાન આપી દીધું છે એટલે તેની કોઈ દલીલો દિવ્યેશ નહીં સ્વીકારે.

એક દિવસ આ વિષે ચર્ચા કરતાં કાનને પોતાના મનની વાત ખુલ્લી કરી કે તેને પ્રસુતિ પછી બહુ બહુ તો ત્રણ મહિનાની રજા મળે પણ ત્યાર પછી શું? પોતાના આવનાર શિશુને તે કોઈ પરાયી કામવાળી પાસે ઉછેરવા નથી માંગતી. જે કાંઈ તેણે જાણ્યું છે અને વાંચ્યું છે તે પરથી તે સમજે છે કે શિશુના શરૂઆતના વર્ષો તેની મા જે રીતે ઉછેરે તેવી રીતે પારકી સ્ત્રી ન કરી શકે. તેણે કહ્યું એ પણ કહ્યું કે શિશુની માને બદલે અન્ય નારીના હાથમાં બાળકનો ઉછેર થાય તો તે બાળકનો વિકાસ જુદી રાહ અપનાવે છે.

કાનનની વાત શાંતિથી સાંભળ્યા બાદ દિવ્યેશ બોલ્યો કે તું તેની ચિંતા ન કર. મા છે ને. તે તો રાજી રાજી છે અને ખુશીથી આવનારનો ઉછેર કરશે. જે રીતે તેણે મારો ઉછેર કર્યો છે તે જોતાં મને નથી લાગતું કે તારી ચિંતા અસ્થાને છે. વળી આપણે તેમને મદદરૂપ થાય એવા કોઈ બેનને પણ રાખી લઈશું જેથી તેમના પર ઓછો બોજો પડે અને બાળકનો ઉછેર પણ યોગ્ય થાય. સવાર સાંજ આપણે તો હાજર રહેવાના એટલે તે રીતે આપણે પણ આપણી રીતે બાળકના ઉછેરમાં યોગ્ય પ્રદાન કરી લેશું. તેમ છતાં તારૂં મન ન માનતું હોય તો ચાલ આપણે માને વાત કરીએ કે નવજાત આવે કે નહી અને આવ્યા પછી તું ઓફિસ જવાનું ઈચ્છે તો તેને કોઈ વાંધો છે? તે જો જવાબદારી લેવા રાજી ન હોય તો આપણે આગળનો વિચાર કરશું.

પણ નાના જીવને શરૂઆતમાં બીમારી આવે ત્યારે તેને આપણી જરૂર હોય અને જો આપણે બંને રજા ન લઇ શકતા હોઈએ તો? કાનને શંકા વ્યક્ત કરી.

તારી શંકા ખોટી છે એમ હું નહીં કહું કારણ આ બાબતમાં અજાણ્યા થવાનો કોઈ અર્થ નથી. પણ એકબીજાના સાથ અને સહકારથી આ તકલીફનો પણ આપણે વખત આવ્યે સામનો કરી શકશું તેની મને ખાત્રી છે.

આટલી ચર્ચા પછી પણ કાનનની માનસિક સ્થિતિ ડહોળાયેલી રહેતી જોઈ દિવ્યેશે નિર્મળાબેનને બધી વાત કરી. શાંતિથી વાત સાંભળી નિર્મળાબેન કાનન પાસે આવ્યા અને ધીરજ આપી કે તારી મૂંઝવણ હું સમજી શકું છું. પણ આવનાર બાળકને કારણે જે વાતાવરણ બદલાઈ જશે તેનો અનુભવ કર્યા પછી તું પણ તારી જાતને ધન્ય માનશે એક માતા હોવાનો. હા, પ્રસુતિ પછી તું જ્યારે ફરી ઓફિસ જવાનું ચાલુ કરશે ત્યારે વખત પ્રમાણે આપણે જરૂરી વ્યવસ્થા કરી લઈશું જેથી બાળકના ઉછેરમાં કોઈ કમી ન રહે અને તારી કારકિર્દી પણ સચવાઈ જાય એટલે તું નચિંતપણે આગળ વધ.

આ વાત સાંભળી કાનનને એક રીતે થોડી શાંતિ તો થઇ પણ કહ્યા વગર ન રહી કે મમ્મી તમને આ ઉંમરે આવી તકલીફ આપવી ઠીક નથી. જવાબમાં નિર્મળાબેને કહ્યું કે બેટા ફરી મા જેવા લાભ લેવાની તક મળતી હોય તો આ તકલીફ પણ ક્ષમ્ય છે. તું મારી ચિંતા ન કર અને તારી તબિયતની પુરતી સંભાળ લે જેથી બધું સમયસર અને સારી રીતે પતી જાય.

અને યોગ્ય વખતે કાનને એક સુંદર બાળકને જન્મ આપ્યો. ત્રણેય બહુ ખુશ થયા અને તેના ઉછેરમાં મસ્ત બની ગયા.

હવે કાનનને ફરી ઓફિસ જવાનું આવ્યું. આટલા દિવસો શિશુ સાથે વિતાવ્યા એટલે મન નહોતું માનતું પણ ફરજ અને જવાબદારીએ તેને હાજર થવા મજબૂર કર્યા. શરૂઆતમાં તો કામમાં મન ન લાગે અને દિવસમાં બે ત્રણ વાર ઘરે ફોન કરી બધું ઠીક છે ને? એમ પૂછવાનું ન છોડતી. પછી વખત જતા બધું થાળે પાડવા માંડ્યું અને નાનો ધૈર્ય પણ દાદીના લાડમાં મોટો થવા લાગ્યો.

પણ સારા દિવસો હંમેશા નથી હોતા. કુદરત આગળ માનવીનું કશું નથી ચાલતું. આ જાણવા છતાં જ્યારે દુ:ખ આવી પડે છે ત્યારે માનવી ઘાંઘો થઇ જાય છે. કાનન અને દિવ્યેશના કિસ્સામાં પણ આમ જ થયું. ધૈર્ય લગભગ દસ મહિનાનો હતો અને એક સવારે નિર્મળાબેન અચાનક બેભાન થઇ ગયા. ડોકટરે તપાસી તરતને તરત હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા સૂચવ્યું. પણ ત્યાં પહોંચતા પહોંચતામાં તો બધું સમાપ્ત.

આ કારમા ઘામાંથી કાનન અને દિવ્યેશને બહાર આવતાં થોડો સમય લાગ્યો પણ અંતે જેમ દરેકે જીવનધારામાં પાછું આવવું પડે છે તેમ તે લોકો પણ સ્વના જીવનમાં પુન: આવી ગયા. પરંતુ હવે મોટો પ્રશ્ન હતો ધૈર્યના ઉછેરનો. કાનને વિચાર્યું કે ધૈર્યની ઉંમરને લઈને તેના ઉછેર માટે બહારના કરતાં તેની વધુ જરૂર છે કારણ સાધારણ રીતે શિશુના ઉછેરમાં માતાના હેત અને સંભાળ વધુ યોગ્ય ગણાય છે. પણ તે માટે તેણે કુરબાની આપવી પડે. પણ જો તે નોકરી છોડી દે તો ઓફિસમાં પોતાનું સ્થાન ગુમાવી બેસે અને કાબેલિયત પણ વેડફાઈ જાય. ઘરમાં આવતી કમાઈ પણ ઓછી થઇ જાય તે વધારાનું. તો કરવું શું? જો તે દિવ્યેશને પોતાના વિચારો જણાવે અને કહે કે તેની ઈચ્છા નોકરી ચાલુ રાખવાની છે તો તે જરૂર માતાની જવાબદારીઓની ફિલસૂફી આગળ કરશે અને અંતે તેણે નમવું પડશે. પણ વાત નહીં કરે તો પણ સમસ્યા ઊભી જ છે.

પણ કાનનને ઓફિસમાં ફરી પાછા જવાનો દિવસ નજીક આવી ગયો એટલે હિંમત કરી દિવ્યેશ સાથે વાત માંડી. ઓફિસમાં તેનું સ્થાન, પગાર વગેરે દિવ્યેશની જાણ બહાર ન હતાં એટલે કાનને સીધું જ સમસ્યા પર આવી તેનું મંતવ્ય જાણવા માંગ્યું. કાનનની વાત સાંભળી દિવ્યેશે મંદ સ્મિત આપ્યું એટલે કાનનને નવાઈ લાગી અને કહ્યું કે હું એક ગંભીર પ્રશ્ન તને કહું છું જેનું આપણે સાથે મળી તેનું નિરાકરણ કરવાનું છે અને તને હસવું આવે છે?

જવાબ મળ્યો કે શું હું આ પરિસ્થિતિ ઊભી થવાની છે તેનાથી અજાણ છું? અરે મેં તો તેનો ઉપાય પણ ૨૪ કલાક પહેલાં શોધી લીધો છે.

તેં વિચાર્યું જ હશે તે હું માનું પણ તેનો ઉપાય પણ શોધી રાખ્યો અને મને કહ્યું પણ નહીં?

તું ક્યારે મારી સામે હાજર થઇ તારા મનની વાત કરે છે તેની રાહ જોતો હતો અને એટલે જ જ્યારે તેં વાત કાઢી ત્યારે આપોઆપ સ્મિત રેલાઈ ગયું.

તો શું ઉપાય છે તે હું જાણી શકું?

તું નિરાંતે તારી ઓફિસ જઈ શકે છે.

અને ધૈર્યનું શું?

તેને માટે હું છુને.

તારે પણ ઓફિસમાં જવાનું છે તો હું છુને કહીને તું શું કહેવા માંગે છે?

એ જ કે હવેથી હું ઘરે રહી કામ કરીશ. ઘણા વખતથી એક સ્ટાર્ટ અપ કંપની ઉભી કરવાનો વિચાર હતો તે હવે ફળીભૂત થશે. તેને લગતી બધી વ્યવસ્થા સમયાંતરે કરી લઇશ. એટલે ઘરનું ઘર અને ઓફિસની ઓફિસ.

અરે પણ ધૈર્યને સંભાળવાનું તું કરી શકીશ?

કેમ, ફક્ત સ્ત્રી જ બાળઉછેરમાં માહેર છે? તારી જાણ બહાર મેં ઘણી બધી જાણકારી મેળવી લીધી છે અને તને ખબર તો છે કે કેટલીયે વખત તેના બાળોતિયાં પણ બદલાવ્યા છે. રહી વાત રસોઈની તો શરૂઆતમાં તું બનાવીને જજે અને ધીરે ધીરે હું પણ તારી પાસે બધું શીખી લઈશ એટલે પછી તે ચિંતામાથી પણ તને મુક્તિ. રહી વાત આવકની તો હા, શરૂમાં થોડી તકલીફ પડશે અને બચત પણ ઓછી થશે પણ સમય જતાં મારૂં કામ વ્યવસ્થિત થઇ જશે એટલે આવકનો પ્રશ્ન પણ મહદ અંશે હલ થઇ જશે. જ્યારે તારી જરૂર હશે ત્યારે તું ક્યા દૂર છે? એક ફોન જ કરવાનોને?

દિવ્યેશ, આટલું બોલી કાનન આંખમાં અશ્રુ સાથે તેને વળગી પડી એટલે દિવ્યેશ બોલ્યો કે આજના જમાનામાં નારીઓ પુરૂષ સમોવડી થવાના પ્રયત્નો કરે છે તો પુરૂષે સ્ત્રી સમોવડી થવામાં અચકાવું શા માટે? બસ, હવે નચિંત થઇ ધૈર્ય પાસે જા કારણ લાગે છે કે તેને ભૂખ લાગી છે એટલે તે રડી રહ્યો છે.

નિરંજન મહેતા

૨૨-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-વસુબેન શેઠ

નિર્ણય

વસુ પાંચ વાગ્યાની બસ પકડવા ઝડપથી ચાલવા માંડ્યું .ત્યાં તો દૂરથી બસ દેખાણી બસ સ્ટોપ સુધી પોહ્ચવા એણે દોડ મૂકી ..
બસમાં બેસતા હાશ કરી ઊંડો સ્વાસ લીધો..બારી પાસેની જગ્યા મળતા ત્યાં બેઠી, બારી માંથી આવતો પવન આજે જાણે મુક્તતાનો અનુભવ કરાવતા હતા..કામ કરું છું તો હવે હું મારી મરજીની માલિક.અને તેનું મન વિચારે ચડ્યું ,..
 બાપુજી ભણતરને ખુબ મહત્વ આપતા ,ભાઈ તો ભણ્યો ,પણ અમને બન્ને બહેનોને પણ ભણવાની છૂટ હતી,મારા માં પણ મેટ્રીક સુધી ભણેલા હતા. આજ થી ૭૦ વર્ષ પહેલા ભણેલી સ્ત્રીને  સ્કૂલમાં નોકરી મળી જતી,તેઓએ પણ નોકરી કરેલી,એમનો ઉદ્દેશ એકજ હતો હું મારી બન્ને દીકરીઓને  ભણાવું જેથી કરીને ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં પોતાના પગ ભર ઉભા રહી શકે,અમે બન્ને બહેન અને  ભાઈ બેન ગ્રેજ્યુએટ થઈ ગયા,મને બેંક માં નોકરી પણ મળી ગઈ.
થોડા સમય માં મારા લગ્ન થયા,બધું બદલાઈ ગયું ,ઘર માં સાસુ ન્હોતા ,કાકીજી નું રાજ હતું,તેમને હું નોકરી કરું તે ગમતું ન્હોતું,મારા પતિ ને વાંધો નોહ્તો,પણ કાકીજી નારાજ રહેતા,ઘરનું કામ કરવા છતાં, એમને ખુશ રાખવા  મુશ્કેલ હતા.
 નોકરીએ જતા પહેલા અને પાછી આવું ત્યારે કામ ના ઢગલા રેડી હોય,થોડો સમય નીકળી ગયો,પણ બાળકો થયા પછી તકલીફ નો પાર ન રહ્યો,અને ઉપરથી  જતીન નો સ્વભાવ ગુસ્સા વાળો એટલે થોડા થોડા સમયે નોકરી છોડી દેતા,જેથી મારે નોકરી છોડાય તેમજ નોહ્તું,જતીન ના માએ નાનપણથી એવાજ સઁસ્કાર આપ્યા હતા કે છોકરાઓ માટે ઘર નું કામ નથી,ફક્ત આર્થિક જવાબદારી એ લેતા.
બસના કનડેકટરના કડાકેદાર અવાજે વસુને વિચારોમાંથી  જગાડી દીધી -ટીકીટ ..બહેન છુટા આપો ..હમ…આવા ને આવા હાલ્યા આવે છે.જાણે હું મફત મુસાફરી ન કરતી હોઉં..પર્સમાંથી છુટા ભેગા કરી આપ્યા..અને મન ફરી ફરથી એ કડાકેદાર અવાજ સાથે જોડાઈ ગયું.જતીનનો આવાજ પણ આવો જ ..
ઘરે આવતાની સાથે એક પછી એક હુકમ છૂટે,”પાણી આપજે ”,”પેપર ક્યાં મૂક્યું છે ,મારે વાંચવાનું બાકી છે,પછી જમવા બેસીશ ,”
હું પણ કામથી આવતી,બાળકોને સ્કૂલમાંથી લાવીને દૂધ નાસ્તો આપીને રસોઈની ત્તયારી કરવાની સાથે સાથે બાળકોને હોમવર્ક માં પણ મદદ કરવી પડતી,જતીન તો પેપર માંથી માથું ભાર કાઢે નહીં,સવાર ના  પાંચ થી રાત ના બાર વાગ્યા સુધી કામ કરું પણ કામ ખૂટે નહીં,હું ઘણી વખત કંટાળી ને નોકરી છોડવાની વાત કરું,એટલે જતીન મારા પર ગુસ્સે થાય ,”શું ઘર માં રહી ને ગામ પંચાત કરવી છે કે પછી બેનપણીઓના ઘર ગણવા છે ,”
હું સમજી જતી કે જતીન મને નોકરી કરવા શા માટે આગ્રહ રાખે છે,રોજ સિગરેટ જોવે ,સાંજ પડે ડ્રિંક્સ જોઈએ અને અપટુડેટ કપડાં,એમનું ખર્ચાળ જીવન હતું,સતત એક ભય નીચે હું જીવતી,સ્વભાવ ને લીધે જતીન ની નોકરી ક્યારે જતી રહેશે તો ?મારા નણંદ આ જાણતા હતા તેથી તેઓ મને મદદ કરવા  આવી જતા ,સરકારી નોકરી એટલે વાર તહેવારોની રજા મળતી ,ત્યારે મને ઘણી રાહત રહેતી,
મારા નણદ જયારે આવતા ત્યારે જતીન ને ઘણું સમજાવતા પણ શેઠ ની શિખામણ ઝાપા સુધી ,પછી હતા તેવા ને તેવા,મને પણ મારા નણદ ની મદદ ની આદત પડવા લાગી હતી જે તદ્દન ખોટું હતું,એમની પણ ઉંમર થઈ હતી ,લોકો પર આપણે કેટલું નિર્ભર રહેવાનું,મીઠા ઝાડ ના મૂળિયાં ના ખવાય,એક દિવસ જતીને ઓફિસ નો ગુસ્સો ઘેર આવીને મારા પર ઉતાર્યો,અને તે દિવસે હું પણ અકળાઈ ગઈ,મારા થી બોલાઈ ગયું,”નોકરી કરું,ઘર નું કામ કરું,છોકરાની જવાબદારી પણ હું સંભાળું ,કેટ કેટલું કરું ?”
 ટુક સમયમાં  જતીન પણ જોબ વગર ના ઘર માં બેઠા, તેનો આકરો સ્વભાવ બધે આડો આવતો ,અમારા વચ્ચે મત ભેદ વધવા લાગ્યા,તે દિવસે શું થયું કે હું પણ હઠે ચડી,”,મારે પણ નોકરી નથી કરવી,”
મેં એને સંભળાવી દીધું ”જે થવાનું હશે તે થશે,”
જતીન ગુસ્સામાં બોલી પડ્યા ,”તો નોકરી છોડી દે,”મેં શબ્દો પકડી લીધા અને બીજે દિવસથી એક મહિનાની રજા પર ઉતરી ગઈ.જતીન ને એમ કે મેં નોકરી છોડી દીધી.હવે દર મહિને આવનારી આવકમા ધટાડો થયો. જેના હિસાબે ધર ખચઁનો બોજ જતીનના  માથે વધવા લાગ્યો. અમારી  બન્ને  વચ્ચે ધણી બધી વાર બોલાચાલી અને ઝઘડાઓ થતા. બાળકો ગભરાઈ જતા …ધર ખચઁનો બોજ હળવો કરવા માટે હું  બીજાના કામ કરતી, ક્યારેક સાડીમા ટીકી ટાકવી.. વગેરે ..આમ જોઈએ તો આવા ન ગમતા કામો કરવાની ફરજ પાડવામા આવી હતી .  હું હવે કંટાળી ગઇ હતી .
હવે ઘરમાં પૈસાની અછત વર્તાવા લાગી,ભગવાનનો પાડ માનો કે  જતીન પોતાને ગમતી નોકરી શોધવા માંડ્યા, જતીન ના ગ્રહ હમેશા સાથ આપતા જતીન ને સારી જગ્યાએ જોબ મળી ગઈ,નોકરી તો બધી સારી હતી પણ આતો એમને ગમતી નોકરી મળી એટલે તેમના સ્વભાવમાં  ફેરફાર દેખાવા માંડ્યો. પણ સાથે  ચિંતા થવા લાગી ,આટલા વર્ષોમાં ન અનુભવેલું જોઈ ને પેટ માં ધ્રાસ્કો પડતો.
જ્તીનનો ગુસ્સો તો જાણે ક્યાં ખોવાઈ ગયો ,ઘેર આવે તો પોતાનું કામ જાતે કરી લેવાની કોશિષ કરતો ,શા કારણે સ્વભાવ માં ફેરફાર આવ્યો હશે તે તો ઈશ્વર જાણે,મને હજુ પણ વિશ્વાસ આવતો નહતો બીજી તરફ આ ભય મને સતાવતો ,કે જતીન નોકરીમાં કેટલો વખત ટકશે? આમ જોવા જઈએ તો મને  નોકરી કરવી ગમતી,  ઘરના બંધિયાર વાતાવરણમાં હું ગૂંગળાતી.જેલમાંથી કેમ છુંટવું ?  સવાર ના ફ્રી સમય માં શું કરું ? મારા સમય અને મારી આવડતનો ઉપયોગ સાથે આવક પણ થાય તો શું વાંધો ?આવા અનેક સવાલ મને ઘેરી વળતા.
મેં તે દિવસે હિંમત કરી જતીનને સમજવાની કોશિશ કરી  “હું જોબ છોડી દઇશ તો પછી તું પણ દર મહિનાના ધર ખચઁની નીચે તું દબાઇ જઇશ, તું અને હું જોબ કરીએ  ધરની જવાબદારી અને  ખચઁ સાથે ઉઠાવીએ  તો કેમ ? આ વાતનો નિર્ણય  તું અને હું ભેગા મળીને કરીએ તો આપણને કોઇ મુશ્કેલી નહિ પડે.અને મેં મારી મહત્ત્વકાંક્ષાને સફળ બનાવવા મારી નોકરીની રજા પૂરી કરી, ફરી શરુ કરી. અને આજે ઘણા વખતે ખુલ્લી બસની બારીમાંથી આવતા પવનમાં મુક્તિનો શ્વાસ અનુભવ્યો.
વસુબેન શેઠ

21-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-રાજુલ કૌશિક

કસ્તુરી 

હેલ્લો શમિતા..
હલ્લો મમ્મા,
કેટલા દિવસથી તને ફોન કરું છું બેટા, સાસરે શું ગઈ મમ્માને ભૂલી જ ગઈ?
ના મમ્મા, તેં જ કહ્યું હતું ને કે સાસરીમાં સાકરની જેમ ભળી જજે અને કસ્તૂરીની જેમ મહેંકી ઉઠજે. મમ્મા તેં શીખવાડ્યું એમ તો કરવા ટ્રાય કરી રહી હતી. સાસરીમાં સાકર ઓગળવા જેટલો સમય તો આપવો જ પડેને? અને તું યાદ નહીં આવે તો કોણ યાદ આવશે? પણ મમ્મા સાચું કહું તારી સાથે વાત કરવી જ નહોતી. તું બહુ જ યાદ આવતી હતી અને મને ખબર નહીં ખાતરી હતી કે તારો અવાજ સાંભળીશ તો મારાથી રડી પડાશે.
આ વાત થઈ રહી હતી શમિતા અને એની મમ્મી વર્ષા વચ્ચે..
શમિતા…
વર્ષાબેન અને હર્ષદભાઈને એકની એક લાડકવાયી દિકરી. લાડ લડાવવામાં ક્યાંય કોઈ કમી રહી જતી તો એ શમિતાના દાદાજી પુરી કરી દેતા. પાણી માંગે ત્યાં દૂધની નદી જ વહેવડામાં બાકી રાખ્યું હશે. એ શમિતા આજથી દસ દિવસ પહેલા જ પરણીને પરાઈ થઈ ગઈ. સાચા અર્થમાં એ પરાઈ થઈ ગઈ હોય એવું એની મમ્મા તો ક્ષણે ક્ષણે અનુભવી રહી હતી. આજે દસ દિવસે શમિતા સાથે વાત કરીને જરા એના જીવને ટાઢક વળી.
આટલા લાડકોડ વચ્ચે ઉછરેલી શમિતાએ પોતાના નિર્ણયો તો પોતાને હસ્તક જ રાખ્યા હતા. હા એ ખુલ્લા મનથી મમ્મા-ડેડા કે દાદાજી સાથે એ પોતાના મત, માન્યતા કે મતાંતર વિશે ચર્ચા કરતી અને સ્વીકારવા જેવુ સ્વીકારતી પણ ખરી. મમ્મા-ડેડા કે દાદાજીના મંતવ્યનો સ્વીકાર ના કર્યો એણે એક પોતાની મનગમતી કારકિર્દી નક્કી કરવામાં અને બીજો સ્વીકાર ન કર્યો પોતાના જીવનસાથીની પસંદગીમાં.
શમિતાએ ના તો હર્ષદભાઈના બિઝનેસમાં જોડાવાનું નક્કી કર્યું કે ના તો વર્ષાબેને બતાવેલા યુવકોમાંથી કોઈની પર પસંદગીનું મત્તુ માર્યું. એણે તો પોતાની પસંદગી ઉતારી એક અપ-કમિંગ આર્કિટેક્ટ યુવાન પર. જોતાની સાથે જ નજરને બાંધી રાખે એવા મિલ્સ એન્ડ બુનની વાર્તાઓમાં આવતા ટોલ, ડાર્ક-હેન્ડસમ દેખાતા પ્રણવ પર. શાદી.કોમ પર આવતી જાહેરખબર જોઈને એણે પ્રણવ સાથે થોડા દિવસ ચેટ કર્યું અને પ્રણવના વિચારો પર એ એકદમ ફિદા થઈ ગઈ અને ઘરમાં પોતાનો નિર્ણય જાહેર કરી દીધો. પરણીશ તો પ્રણવને જ…..અને ખરેખર એ પ્રણવને પરણીને જ રહી.
અને અમેરિકન સિટિઝન શમિતાનો સંસાર શરૂ થયો એચ.૧ વીઝાધારી પ્રણવ સાથે અને એના સંસારરથમાં ઉમેરાયો પ્રણવનો પરિવાર. પ્રણવના લગ્ન માટે અમેરિકા આવેલા પરિવાર પાસે છ મહિના રહેવાનો કાયદેસરનો પરવાનો તો હતો જ.
*******
એ છ મહિના પછીની એક વહેલી સવારે ઘરનો બેલ વાગતા દાદાજીએ બારણું ખોલ્યુ.
“ આવ શમિતા.” દાદાજીના અવાજમાં આશ્વાસનભર્યો આવકાર હતો
હાથ ફેલાવીને શમિતાને આવકારવા ઉભેલા દાદાજી કંઈ આગળ બોલે તે પહેલા તો કપાયેલી ડાળ જેવી શમિતા દાદાજીના હાથ વચ્ચે ફસડાઈ પડી અને તુટી પડ્યો એની આંખોમાં આજ સુધી રોકી રાખેલા આંસુઓનો બંધ.
શમિતા આજે પાછી આવી હતી.  અને એને આવી રીતે પાછી આવેલી જોઈને વર્ષા- હર્ષદભાઈ હેબતાઈ ગયા.
“શમિતા!” ..મમ્માના અવાજમાં આશ્ચર્યનો- આઘાતનો રણકો હતો.
“એને પહેલા શાંતિનો શ્વાસ તો લેવા દો” દાદાજીએ બહાર પેસેજમાં પડેલી શમિતાની બેગ ઉઠાવીને અંદર લીધી અને બારણું બંધ કર્યું. શમિતાને લાગ્યું જાણે દાદાજીએ એક આખા ભૂતકાળની વરવી યાદોને એ બારણા બહાર છોડી દીધી. હવે કોઈ ભૂતાવળ નથી, ક્યાંય કોઈ અવઢવ નથી. હવે એને એવી કોઈ યાદો સ્પર્શી નહીં શકે જેને એ પાછળ મૂકીને આવી છે.
વર્ષાબેનનો અજંપો વધતો જતો હતો. મનમાં ઉઠતો ધ્રાસ્કો કંઇક અજુગતું બન્યાના એંધાણ આપતો હતો.
“શમિતા, આમ? આવી રીતે? સાવ અચાનક? કહ્યું હોત તો તને એરપોર્ટ લેવા આવત અને પ્રણવ ક્યાં? વર્ષાબેનના સવાલો ખૂટતા નહોતા.
“ શમિતા પાછી આવી છે, પ્રણવથી છૂટી થઈને..”દાદાજીએ એક જ વાક્યમાં કહી દીધું..
*****
 અને શમિતાએ આ છ મહિનામાં બનેલી ઘટનાઓનું પોટલું ખુલ્લુ મૂકી દીધું. “ મમ્મા, મેં એ બધું જ કર્યું જે તેં શીખવાડ્યું હતું. તું કહેતી હતી ને કે સાસરીમાં સાકરની જેમ ભળી જજે અને કસ્તૂરીની જેમ મહેંકી ઉઠજે પણ કસ્તૂરીની મહેંકને માણે એવા એ સાચના સંબંધોના માણસો નહોતા એમના સંબંધો કાચના હતા. કસ્તૂરીની મહેંકથી મોહીને એને મારે એવા શિકારી હતા. મમ્મા, ફોન પર તને હું કહેતી હતી એ બધી જ ઠાલી વાતો હતી તારા જીવને દુઃખ ન થાય ને એટલે.”
“હું તને કહેતી રહી કે મારા મમ્મીજી તો હું ઓફિસથી પાછી આવું ત્યારે બધી રસોઈ તૈયાર રાખે છે, અમે બધા સાથે જમીએ પછી પ્રણવ અને પપ્પા થઈને કિચનનું કામ આટોપે અને પછી અમે બધા શાંતિથી બેસીએ. ક્યારેક વીકએન્ડમાં સાથે બહાર જઈએ, મુવી જોઈને બહાર જમીએ…આમાનું કશું જ બન્યું નહી મમ્મા, હું ઘાણીના બળદની જેમ પિલાતી રહી.”
“પ્રણવને માત્ર રસ હતો મારી સિટિઝનશીપ અને એના આધારે મળતા ગ્રીનકાર્ડ પર. એના મા-બાપને રસ હતો એમને અને એમના ઘરને સાચવે અને કમાઈને ઘર ભરે એવી છોકરીમાં.  મા, મેં જોબ ચાલુ રાખી, તું કહેતી હતી એમ એના પરિવારને પ્રેમથી સાચવવા મથી. એણે શું કર્યું ખબર છે? મમ્મા, એને એક ઘર જોઈતું હતું, એની વાત માનીને અમે ઘર લેવાનું નક્કી કર્યું . એ ઘર પણ મારા નામે લીધું. સિટિઝન હતી ને ! પ્રોપર્ટી તો મારા નામે જ લેવાય ને! અમે જોઈન્ટ બેંક એકાઉન્ટ ખોલાવ્યો હતો. એને ગ્રીન કાર્ડ મળ્યું અને જોઈન્ટ એકાઉન્ટમાંથી બધા જ પૈસા ઉપાડીને એ અડધી રાતે ક્યાં ચાલ્યો ગયો એની ય મને તો ખબર નથી.”
“મમ્મા, સતત હું મારી કેરિયર અને કુટુંબ વચ્ચે તાલમેલ સાચવવા પુરેપુરુ મથી પણ જ્યાં પાત્ર જ ખોટુ હોય ત્યાં ગમે એટલુ કેસર ઘોળેલું દૂધ ભરોને તો ય એની કોઈ કિંમત જ નહી. પ્રણવને તો જોઈતું હતું મની મશીન. જે નોટો છાપે અને એ માત્ર મઝા કરે. મમ્મા તને મેં કીધુ નહોતું પણ મારી પરમેનન્ટ જોબ સિવાય પણ મેં વીકએન્ડમાં જોબ શરૂ કરી હતી. બેંકનું મોર્ગેજ બને એટલું જલ્દી ભરી શકાય એના માટે એણે મને સમજાવી લીધી.મને પણ ખબર નથી પડતી કે હું એવી કેવી એના મોહમાં આવી ગઈ કે એના કીધે. એના તાલે મેં નાચ્યા કર્યું.”
“શમિતા, શાંત થા”. વર્ષાએ એક શ્વાસે બોલતી શમિતાને જરા પોરો ખાવા કીધું.
પણ આજે શમિતા ઠલવાઇ જવા માંગતી હતી.
“મમ્મા, તમે બધાએ મને રોકી હતી પણ તમારી વાત એ વખતે મારા મનમાં ઉતરતી નહોતી. હું ઝઝૂમી, ઘણું મથી મારો સંસાર બચાવવા. કયા મોઢે હું પાછી આવું તમારી પાસે?”
“બેટા, જ્યાંથી જાગ્યા ત્યાંથી સવાર અને દિકરી પરણીને પરાઈ થાય પણ માવતર તો હંમેશા એના માટે ત્યાં જ નજર બિછાવીને બેઠા હોય છે જ્યાં એ એના કંકુવાળા થાપાની છાપ છોડી ગઈ હોય છે. કંકુવાળા થાપાની છાપ ભલે ઝાંખી થાય પણ દિકરી માટેની મમતા જરાય ઝાંખી નથી થતી અને છોકરાઓ ભૂલા પડે તો મા-બાપનું ઘર તો હંમેશા એમના માટે ખૂલ્લુ જ રહેવાનું”
વર્ષા શમિતાના વાંસે હાથ ફેરવતા એને હળવી કરવાનો આયાસ કર્યો.
“ મને ખબર છે. મમ્મા પણ હું પોતે સંજોગોએ સર્જેલી કસોટીમાંથી મારી રીતે પાર ઉતરવા મથતી હતી”
“અરેરે દિકરી તેં આટલું બધું વેઠ્યું અને અમને અંધારામાં રાખ્યા? તારા નિર્ણયોમાં અમારી સંમતિ નહોતી એનો અર્થ એવો નહોતો કે અમે તારી સાથે નહોતા. તું સુખી થઈ હોત તો અમને આનંદ થયો જ હોત પણ અમે માત્ર તારા સુખના સાથી બનીએ એટલા સ્વાર્થી પણ નથી. અમારું જે કંઈ છે એ અંતે તો તારું જ છે ને?” હર્ષદભાઈની આંખો તરલ થઈ ગઈ.
ડેડી, મારામાં મને વિશ્વાસ હતો. ફિનિક્સ પંખીની જેમ રાખમાંથી ઉભા થઈને ફરી એકવાર મારે મારું આકાશ સર કરવું હતું અને હું ખુશ છું આજે હું એ કરી શકી છું. દાદાજીને લગભગ બધી જ ખબર હતી. એ દૂર રહીને પણ મને માનસિક સધિયારો આપતા રહ્યા હતા. ગુંચવાયેલું કોકડું ઉકેલવા મને સધિયારો અને સમજ આપતા રહ્યા. ખાલી તમને અને મમ્માને મારે જણાવવું નહોતું. કેમકે હું મારી જાતે ખોદેલી ખાઈ મારી જ મહેનતથી પુરવા માંગતી હતી. મને ખબર હતી જે ક્ષણે તને કે ડેડીને ખબર પડશે કે તરત જ તમે મને ઉગારવા, મને સંભાળી લેવા આવીને ઉભા રહેવાના જ છો અને મારે એ જોઈતું જ નહોતું. મમ્મા-ડેડી હું એ ગુંચવાયેલું કોકડું ઉકેલીને અહીં આવી છું. પણ હા! હવે મારે ત્યાં રહેવું નહોતું. એ શહેરના તમામ રસ્તાઓ જ્યાં પ્રણવ અને હું ક્યારેક ફરેલા એ રસ્તાઓ પરથી મારે પસાર નહોતું થવું. અહીંની સરસ મઝાની જોબમાંથી ટ્રાન્સફર લઈને મેં ત્યાં કામ કર્યું ત્યારે પણ પ્રણવે કોઈ કસર છોડી નહોતી. મને મનથી અને ધનથી ખાલી કરીને એ જતો રહ્યો..  મારા મનમાં એણે કુટુંબની આખેઆખી વ્યાખ્યા જ બદલી નાખી છે. આજ સુધી તમને બંનેને એક થઈને નિર્ણયો લેતા અને એ નિર્ણયોને અમલમાં મૂકતા જોયા હતા. મને પણ એવું જ હતું કે હું અને પ્રણવ એક થઈને અમારા સંસારની ઈમારત ઉભી કરીશું જેમાં અમારી મહેનતનો રંગ અને પ્રેમનું સુશોભન હશે.
“પણ બસ હવે હું એ બધું જ ભૂલીને હું ફરી એકવાર મારી રીતે ઉભી થઈ ગઈ છું.. પોકળ અને પામર પુરવાર થયેલા સંબંધોની પેલે પાર મારી એક આગવી ઓળખ ઉભી કરીશ. હવે ફરી એકવાર મારી કારકિર્દીની એક નવી ઈનિંગ રમવા તૈયાર થઈ ગઈ છું. હું સક્ષમ હોઈશ તો ફરી એકવાર એક નવો આશિયાનો પણ ઉભો કરીશ. થોડો વખત હું નબળી પડી ગઈ હતી એની ના નહી પણ હું હારી નથી ગઈ  કે નથી મારા જીવનના એ ભૂતકાળનો ડંખ મનમાં સંઘરીને મારી જાતને કોસવાની. દરિયા કીનારે ઉભા હોઈએ અને પગની નીચે મોજુ આવે, પગને થોડા પલાળીને પાછું વળી જાય. આપણા પગ નીચેની રેતી ય સરકી જતી લાગે પણ પગ સ્થીર હોય તો આપણે સરકી નથી જતાને ? બસ એવી રીતે હું મારા પગને સ્થીર રાખીને આગળ વધીશ. પ્રણવ નામના મોજાથી મારા પગની સ્થીરતાને ડગવા નહી દઉ એ વાત પણ નક્કી. હા! થોડા દિવસ નિરાંત જીવે મનગમતું એકાંત માણીશ અને કાલે કોઈ એક નવો સંબંધ જે મને સમજે એને સ્વીકારવા પણ તૈયાર રહીશ.”
એ શમિતા આજે આટલા વર્ષે પણ માત્ર અને માત્ર પોતાની રીતે આગળ વધી રહી છે અને એ પોતાની કંપનીમાં અને સમજુ સાથીના સહકારથી સ્થીર અને સુખી જીવનમાં ખુશ છે. કસ્તૂરી એની પોતાની સુવાસથી મહેંકી રહી છે.

રાજુલ કૌશિક

૨૦-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-વિજય શાહ

મહેંક મળી ગઈ

 

ઢળતી સંધ્યા… મંદમંદ વહેતો પવન… ઉનાળાના તાપથી તપેલી ધરતી ઉપર હમણાં જ છાંટેલા પાણીથી ધરતી મ્હેંક મ્હેંક થતી… બંગલાના કમ્પાઉન્ડમાં ખીલેલા ગુલાબને જાઈ અંજુ વિચારતી હતી… કેવા સુંદર દિવસો હતા એ… અમરિષના કમ્પાઉન્ડમાં ખીલતાં પ્રત્યેક ગુલાબ જાણે અંજુના વાળમાં શોભાવવાનું બાનાખત લખાવીને આવ્યા હોય… ગુલાબની ભરપૂર સીઝનમાં આખા ચોટલાને ઢાંકી દેતી લાંબી લચક વેણી નાખીને અંજુ જતી…
            અમરિષ અને અંજુ પાડોશી હતા. બાલ્યાવસ્થાની મૈત્રી યૌવનનાં ઉંબરે પ્રણયમાં પરિણમી. પરંતુ કોલેજને ઉંબરે છૂટા પડ્યાં. અંજુ મેડીસીનમાં ગઈ અને અમરિષને થોડા ટકા ખૂટતાં… ત્યાંનો ત્યાં જ રહ્યો… ભણતરના તફાવતને ગૌણ બનાવીને પણ અંજુ અમરિષ સાથેના સંબંધોને જાળવતી રહી અને બંને એક થયા.
            કુળદેવીને પગે લાગતા અને બારણે કુમકુમના થાપા પાડતી અંજુ વિચારતી હતી પ્રણયની તપસ્યાનું આ સુખદ પરિણામ, આજે એનો મનનો માનેલો ભરથાર દુનિયાની હાજરીમાં અને અગ્નિ ની સાખે તેનો બન્યો. લગ્નથી તેનો અભ્યાસ ન અટ્‌કયો. ગાયનેકમાં એમ.ડી. કર્યું. બુદ્ધિની તેજસ્વિતાને પરિણામે એ સફળતાનાં શિખરો ઓળંગતી જવા માંડી.
            પણ… કાશ તેને ખબર હોત કે આ તેજસ્વિતા એની વેરણ થવાની છે તો કદાચ કદી પણ તે આટલું બધું ન ભણત. અમરિષ એક ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીમાં કેમિસ્ટ તરીકે કામ કરતો હતો અને અંજુ ભણતી હતી. ભણતર પૂરું થયું અને પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી અને વિચારોમાં મતભેદ પડવાની શરૂત થવા માંડી. અંજુને લાગવા માંડ્યું કે અમરિષ કોઈ પ્રકારની લઘુતાગ્રંથિથી પિડાય છે… એના મિત્રવૃંદમાં ભળી શકતો નથી. પ્રેક્ટિસ જેમ જેમ વધતી ગઈ તેમ તેમ… એ બધાં ગૌણ મુદ્દા પર અંજુ બહુ ધ્યાન આપી શકતી નહીં.
             એક દિવસ એવું  બન્યું. જેની એને ઘણા દિવસથી ધાસ્તી હતી. ‘અંજુ ! હમણાં તું સમયની બાબતમાં ખૂબ જ અનિયમિત થતી જાય છે.’
            ‘અમી, પેશન્ટ એટલા બધા હોય છે ને કે…’
            ‘અંજુ તુ ડોક્ટર ભલે હોય પણ સાથે સાથે મારી પ્રેયસી પણ છે, પત્ની છે. તારા આખા દિવસમાંથી ૬થી ૮ કલાક પેશન્ટોને માટે પૂરતા છે. ચોવીસ ચોવીસ કલાક કંઈ પેશન્ટોને ન જોયા કરવાના હોય. બાને થોડીક કામકાજમાં રાહત રહે… આપણું પણ ગૃહસ્થજીવન કિલ્લોલતું રહે. તું ટાઈમ ફિક્સ કરી નાખ અને ઘેર કોઈ જ પેશન્ટ ન જાઈએ.’
            ‘અમી ! એવું ન ચાલે. કોઈક ઈમર્જન્સીના કેસ હોય. પ્રેગ્નન્સીના અરજન્ટ કેસ હોય તો મારે જવું પડે.’
            ‘અંજુ ! તને કહ્યું ને ! બસ તેમજ કરવાનું…’
            ‘અમરિષ પતિ મહારાજના મૂડમાં આવી ગયો. અંજુને તેનું અભિમાન ઘવાતું લાગ્યું. તે સમજી ગઈ હવે આને સમજાવવો વ્યર્થ છે. પણ મનમાં તો તે સમસમી રહી હતી… અમરિષ મારી પ્રગતિ સાંખી નથી શકતો ! મારા વ્યક્તિત્વને … મારી વધતી જતી કીર્તિને સહી નથી શકતો. તેથી ઘડીભર તો રડી પડવાનું મન થઈ ગયું. હે ભગવાન, હું ક્યાં આને પનારે પડી. એ ડુમો ખાળીને એના રૂમમાં જતી રહી.’
            અમી ! કટેલો મીઠડો હતો… એનામાં આ કડવાશ… ક્યાંથી ભરાઈ ગઈ ! લાગણીનો સતત વહેતો સ્ત્રોત અચાનક… કુંઠિત કેમ થઈ ગયો… ઘરમાં તથા મિત્રોમાં કેટલાયના વિરોધ વચ્ચે મેં અમરિષને પસંદ કર્યો… બાળપણથી ચાલી આવતી પ્રીતને માથે મુકુટ ચઢાવ્યો…. બધી જ બહેનપણી કહેતી હતી કે અંજુ ! ડોક્ટરને તો ડોક્ટર પતિ હોય તો જ એકબીજાને પૂરક બની રહે… તારો અમરિષ પ્રેમ વાસ્તવિકતાની ભૂમિકાથી પર છે તું પસ્તાઈશ…!
            પણ પ્રેમનો પંથ છે શૂરાનો માનીને તો મેં ઝુકાવ્યું હતું. હવે પછી ડરે છે શાની ? તારો અમરિષ તારા પણ ભલા માટે જ કહે છે ને… ચોવીસો કલાક શું… પેશન્ટ પેશન્ટને પેશન્ટ હેં… ? તને તારું નાનકડું કિલ્લોલતું કુટુંબ બનાવવા ધગશ નથી ? એને વર્ષો પહેલાં પોતાના શબ્દો યાદ આવ્યા… અમરિષ ગુલાબની બે અધખૂલી કળીઓ લઈને આવ્યો હતો. એમે અમરિષને કહ્યું હતું.
            ‘અમી ! આ કળી છોડ પર રહી હોત તો કાલે મઝાનાં ગુલાબ થાત નહીં ?’ હા, પણ પછી એ કળી ન રહે.
            તું જાણે છે અમી, દરેક છોડનું ફૂલ એ બાળક છે. પ્રસવવેદના સહીને જેમ મા બાળકને જન્મ આપે તેમ છોડ – ટાઢ-તડકો સહન કરીને એની ઋતુમાં ફૂલ આપે.
            મને એટલે જ તો ડાળી તેને છેડા ઉપર જન્મ આપે છે.
            ‘અમી ! આપણું ફૂલ પણ આવું સુકોમળ અને પ્રફુલ્લિત હશે ને…’ સ્વપ્નશીલ દૃષ્ટિથી અમરિષને જોતાં હું બોલી હતી.
            ‘હા અંજુ, તારી બુદ્ધિ તેજસ્વિતા હશે અને મારી મીઠાશ…’
            ઓહ ! અમી, તારી મીઠાશ ક્યાં ગઈ ? તું આટલો બધો કડવો કેમ થઈ ગયો ? તું તારી અંજુને આવી રીતે કહી કઈ રીતે શક્યો… ફરી પેલો ડંખ ચચરી ગયો… ઘણા સમયથી તે જોઈ રહી હતી કે અમરિષ તેનાથી ઊખડો ઊખડો રહેતો હતો. કામ પૂરતી જ વાત, ન હાસ્ય, ન વાણીમાં મીઠાશ, ન ટીખળ… પણ કામના બોજામાં એ બધું જ હું વીસરી જતી.
            અચાનક હૃદયે ટકોર કરી. અરે ગાંડી, દાંમ્પત્યજીવનમાં પડેલી નાની તિરાડમાં જા બેદરકારી રાખીને કંઈ જ ન કરીએ તો એક દિવસ ખીણ બની જાય. ખરેખર આજે પહેલી વખત મને અમરિષ મારાથી જાજનો દૂર હોય તેવો લાગ્યો… છેલ્લાં ચાર વર્ષના દાંમ્પત્યજીવનમાં આજે પહેલી વખત તેને સંતાનની ઈચ્છા થઈ અને એક જ અÂસ્તત્વ ગમે તેટલી ઊંડી ખાઈ હોય તો પૂરી દેવા માટે સમર્થ છે.
            તે જ દિવસે મેં સમય નક્કી કરવાનું કહી દીધું. મારો અમરિષ મારાથી દૂર જાય તે ન પાલવે. મારે મારું ગૃહસ્થજીવન પણ માણવું છે. મારું કુટુંબ પણ મારે જોઈએ છે અને મનોમન નિર્ણય કરી લીધો. હું અમીને આજે જ રાત્રે બધું સમજાવી દઈશ… વ્યવસાય પછી… પૈસા પછી… પહેલાં અમી…
            રાત્રે સાડા દસની આસપાસ થયા હશે. બા અને બાપુજી ઓસરીમાં હીંચકા પર ટહેલતા હતા. નાનો દિયર ફિલ્મમાં ગયો હતો અને અમરિષ એકલો એના રૂમમાં હતો. તે વખતે મેં જઈને વાત મૂકી…
            ‘અમી ! હં !’
            ‘પેલી ફૂલવાળી વાત તને યાદ છે ?’
            ‘કઈ ફૂલવાળી ?’
            ‘કેમ એક દિવસ તું ગુલાબની કળી લઈને આવ્યો હતો… અને… મેં કહ્યું હતું કાલે આ કળી ફૂલ બની ગઈ હોત…’
            ‘હં ! પણ એ વાત અત્યારે ? છાપું બાજુ પર મૂકતાં અમરિષે પૂછ્યું, તે શું કહ્યું હતું ?’
            ‘એ જ, કે ડાળી એટલે તો તેના છોડ પર જન્મ આપે છે !’
            ‘હં ! પછી મેં શું કહ્યું હતું ?’
            … વાતમાં મોણ ન નાખ. મને તારી ગોળ ગોળ વાત સમજાતી નથી.
            ‘બુધ્ધુ ! તને બાપ થવાની ઈચ્છા નથી ?’
            ‘ધત તેરી કી ? પરંતુ ડોક્ટર મહાશય, આજે અચાનક… આપને… આ સદ્‌વિચાર ક્યાંથી આવ્યો ?’
            ‘અમરિષ તું મારાથી દૂર ન જતો રહે ને તેથી.’
            ‘પણ હું ક્યાં દૂર છું ? એ એકદમ મારી નજીક આવીને બોલે છે…
ત્યાં નીચેથી બૂમ પડે છે ડોક્ટર સાહેબ !’
            હું એકદમ સડક થઈ જાઉં છું… અમરિષના મોં પરથી પણ બધા જ ભાવો ચાલ્યા જાય છે અને ફરીથી મારો અમરિષ જાજનો દૂર જઈને બેસી જાય છે… હું એની સામે ટગર ટગર તાકી રહું છું. એ માથું ઝંઝોટીને મારાથી દૂર જતો રહે છે.
            હું નીચે ઊતરું છું, પરંતુ મને થતું હતું કે અમરિષના હૃદયમાંથી હું બહાર જઈ રહી છું… ઉફ ! ક્યાં આ ડોક્ટરી લીધી… વખતે કવખતે પેશન્ટ ટપક્યા જ હોય… સડસડાટ ઊતરીને પેલાને લાફો મારી દેવાનું મન થઈ ગયું.
            મને જાઈને પેલાનું ચિંતિત મોં એકદમ હળવું બની ગયું. ડોક્ટર સાહેબ ચાલોને ! મારી બેનને સતત દુઃખાવો ઊપડ્યો છે… !
            મનમાં તો થાય છે અલ્યા હું ડોક્ટર છું કે દાયણ ! અચાનક કેસ હિસ્ટ્રી યાદ આવી. અલ્યા, આ તો વંદનાનો ભાઈ, વંદનાનો કેસ તો બહુ કોમ્પલીકેટેડ છે. જા પૂરતું ધ્યાન આપીને ઓપરેશન નહીં થાય તો… ખૂબ ભયજનક પરિસ્થિતિ છે….
            અમરિષની આંખમાંથી ટપકતી ઉપેક્ષા મારા માટે અસહ્ય બની જાય છે. મારો સંસાર પણ ભયજનક પરિસ્થિતિમાં છે… હું લાચાર નજરથી અમરિષ સામે જાઉં છું, પરંતુ એની આંખમાં નરી ઉપેક્ષા સિવાય કશું જ નહોતું… હું લક્ષ્મણરેખાને અડીને ઊભી હતી.
            એક બાજુ કુટુંબ સંસાર અને પ્રિયતમ – પતિ છે. જ્યારે બીજી બાજુ ફરજ છે. એક જિંદગીનો સવાલ છે. ડોક્ટર બનતી વખતે લીધેલા વચન યાદ આવે છે. કોઈ પણ ભોગે દર્દીની જિંદગી બચાવવાના વચનની યાદ સાથે હું વધુ બેચેન બની ગઈ, લોલકની પેઠે મન અહીંથી તહીં હીંચોળાવા માંડ્યું.
            ‘અંજુ તું ટાઈમ ફિક્સ કરી નાખ… અને ઘરે કોઈ પેશન્ટ જાઈએ નહીં. અમરિષનો ધગધગતો લાવા જેવો અવાજ એને બાળતો હતો…’ ‘ડોક્ટર સાહેબ, ચાલોને મારી બહેનને સખત દુઃખાવો ઊપડ્યો છે’ – વંદનાનો ભાઈ બોલતો હતો.
            અમરિષ બારણું બંધ કરીને રૂમમાં જતો રહ્યો. હું મૂઢ જેવી એને જાતી રહી.
            વંદનાનો ભાઈ બોલતો હતો – ‘ડોક્ટર સાહેબ, ચાલોને, મોડું થાય છે.’ મને મારા પગમાં જાણે મણ મણની બેડીઓ ન પડી ગઈ હોય એવો આભાસ થાય છે. જઈને અમરિષના પગ પકડી લેવાનું મન થાય છે…અમી… મને જવા દે મારો ધર્મ ચૂકાય છે… પણ આ રીતે તું જાય તો અહીં પણ ચૂકે છે.
            અચાનક હું બેસી પડી અને રડી પડી. કશું જ સૂઝતું નહોતું. શું કરવું ? વંદનાનો ભાઈ સ્તબ્ધ બની ગયો.
            ત્યાં ઉપરથી અમરિષનો અવાજ સંભળાયો… ‘અંજુ ! તૈયાર થઈ જા. ચાલ તને મૂકવા આવું છું.’
            પણ… આ સમયે… હું હજી બાઘાની જેવી ઉપર તાકી રહી.
            અમરિષ નીચે આવ્યો… ત્યારે પેન્ટ-શર્ટમાં હતો… ‘ચાલ ! ચાલ ! ગાંડી, કોઈની જિંદગીનો સવાલ છે. આમ બાઘાની જેવી મને શું જાઈ રહી છે ?’ અને એ હસ્યો મીઠું મધ જેવું…
            ‘અમી…’ હું દોડીને એને વળગી પડી… રડી પડી… હર્ષથી.

વિજય શાહ

૧૮-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન

માતૃત્વની મહેક

અશેષ, પરંતુ
    આપણાં લગ્નને ત્રણ વર્ષ પૂરા થયાં. આ ત્રણ વર્ષમાં તેં મને ઘણો પ્રેમ આપ્યો. રાજાની રાણી જેવું સુખ આપ્યું. એશ-આરામ અને સુખ સાહ્યબીના સાધનોમાં જ મારે જીવવાનું હતું. છતાં પણ મને ભીતરમાં કંઈક ઓછપ લાગતી હતી. શું ઓછપ હતી તે જણાવતાં પહેલાં થોડી મારી અતીતની વાતો કહીશ.
   શ્રીમંત પરિવારમાં મારો જન્મ થયો હતો. એકનું એક સંતાન હોવાથી હું મમ્મી અને પપ્પા બંનેની ખૂબ જ લાડકી હતી. ખૂબ જ લાડકોડમાં મારૂં બાળપણ વિત્યું. પપ્પા તો મને દીકરી નહીં પણ દીકરો જ ગણતાં હતાં. પપ્પાએ મારા બધા જ શોખ પૂરાં કર્યાં હતાં. સંગીત મને અત્યંત પ્રિય હતું અને એની તાલીમ પણ મેં લીધી હતી. ખાવાનું બનાવવાનો પણ મને બહુ ગમતું. બધાં જ મને સ્વાદ સામ્રાજ્ઞી કહીને બોલાવતાં. ભણતરમાં પણ મેં એમ. એ ની પરીક્ષામાં પ્રથમ નંબર મેળવ્યો હતો. આ બધી પ્રવૃત્તિ સાથે પપ્પાએ અમારા કુટુંબ અને સમાજનો વિરોધ સહન કરીને પણ મને ઘોડેસવારી, ક્રિકેટ, ચેસ અને કરાટેની તાલીમ અપાવી હતી. વક્તૃત્વમાં પણ મને કોઈ પહોંચી શકે નહીં. ‘વુમન્સ ડે’ પર મેં સ્ત્રીની શક્તિ, સ્ત્રીની પહોંચ, સ્ત્રીની ખૂબીઓ અને સ્ત્રીની મહાનતાને સાંકળીને આપેલા વક્તવ્યમાં મને આંતર રાષ્ટ્રીય કોલેજ સ્પર્ધામાં પ્રથમ ઈનામ મળ્યું હતું. રૂપ, ગુણ અને સંસ્કારના ત્રિવેણી સંગમ જેવી મારી પ્રતિભા હતી. મારા બધા જ શોખ અને મારી બધી જ ઈચ્છા પૂરી કરી શકે એવા રાજકુમાર સાથે મને પરણાવવાની મારા પપ્પાને ઈચ્છા હતી. ખેર! વિધાતાને કંઈ જૂદુ જ મંજૂર હતું.
     મારા પપ્પાને ધંધામાં અચાનક જ મોટી ખોટ સહન કરવી પડી. નુકસાન અકલ્પનીય હતું. તારા પપ્પાએ એટલે કે પપ્પાજીએ મારા પપ્પાને આ મુશ્કેલીમાંથી બહાર કાઢવા હાથ તો લંબાવ્યો પણ સાથે મારા હાથની પણ તારાં માટે માંગણી કરી. મારા પપ્પા આ માંગણી સ્વીકારવા તૈયાર ન હતા. તમારૂં કુટુંબ ખાનદાન છે અને સમાજમાં તમારૂં નામ છે એ વાત પપ્પા જાણતાં હતાં પણ તેમને એ ખબર હતી કે તમારી વિચારસરણી જૂની છે. તમારી રૂઢિચુસ્તતાનાં કારણે મારાં બધાં જ શોખ પર જો આ સંબંધ માટે હા પાડવામાં આવે તો પૂર્ણવિરામ મૂકાઈ જાય એમ હતું. મારા પપ્પાને આ વાત મંજૂર ન હતી. મમ્મી પાસેથી જ્યારે આ વાતની ખબર પડી ત્યારે મેં પપ્પાને કહ્યું કે જો તમે મને સાચા અર્થમાં દીકરો માનતા હો તો તમારી તકલીફનાં આ સમયે મને કામમાં આવવા દો. મને આ સંબંધ બાંધવામાં કોઈ જ વાંધો નથી. હું રાજીખુશીથી અને દિલથી આ બંધનમાં જોડાઈશ. હું ક્યારેય કોઈ ફરિયાદ નહીં કરૂં. આમ પણ તમારા ભાવિ જમાઈના ભણતર અને સંસ્કારીતાની મને જાણ છે. એમના સાલસ સ્વભાવ સાથે હું મારા શોખને જૂદા સ્વરૂપમાં ઢાળી દઈશ.
         પછી તો આપણા લગ્ન થઈ ગયા. મધુરજનીથી પાછા આવ્યા બાદ બીજા જ દિવસે સવારે મમ્મીજીને પગે લાગીને મેં હોંશથી કહ્યું “મમ્મીજી આજે તો મારાં હાથે નવી જ વાનગી બનાવીને હું બધાને ખવડાવીશ.” પણ મારી વાતને વચ્ચેથી જ કાપતાં મમ્મીજીએ કહ્યું “આપણે ત્યાં એ બધી નવા જમાનાની વાનગીઓ નહીં ચાલે. તારે આ ઘરની પ્રણાલિકા મુજબનું ખાવાનું જ બનાવવાનું છે.” મેં મનને મનાવી લીધું. થોડા દિવસ પછી મેં સંગીતના વર્ગ ઘરે ચાલુ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી તો પણ મમ્મીજીએ કહ્યું “આપણા કુટુંબમાં આવા બધા કામ ન શોભે”. મેં આ વાત પણ સ્વીકારી લીધી. મારા ભણતરનો ઉપયોગ થાય એ માટે મેં શાળામાં ભણાવવા જવા માટે પરવાનગી માંગી. મમ્મીજીએ તરત જ કહ્યું “આટલી દોમદોમ સાહ્યબી છે તો તારે પંતુજીની નોકરી કરવાની શી જરૂર છે?”.
આવા તો ત્રણ વર્ષમાં અનેક પ્રસંગ બન્યાં પણ મેં ક્યારેય તમને ફરિયાદ નથી કરી. તમને આ વાતો અંગે પહેલા નથી પૂછ્યું કારણ કે મને ખબર હતી કે મંજૂરીની મહોર તો મમ્મીજી જ મારી શકે. અલબત્ત, મમ્મીજી મને પ્રેમ જરૂર કરતાં હતાં.
           બે મહિના પહેલા જ્યારે મને મા બનવા માટેનાં એંધાણ દેખાયા ત્યારે તો ઘરમાં બધા જ ખુશ થઈ ગયાં. મમ્મીજી તો મારૂં વિશેષ ધ્યાન રાખવા લાગ્યા. તે દિવસે મેં સહજભાવે કહ્યું કે મને તો પહેલી બેબી આવે તો બહુ ગમશે ને ત્યાં જ મમ્મીજી પ્રથમ વાર કંઈક ગુસ્સા સાથે બોલી ઉઠયાં” ખબરદાર, બેબીનો વિચાર પણ કરતી નહીં. પહેલો તો બાબો જ જોઈએ. ને હાં! હમણાં બહાર કોઈને આ વાત જાહેર કરતી નહીં. હું કહું તે પછી જ આ સમાચાર તું તારા ઘરે જણાવીશ.”ત્યારે તો હું કંઈ સમજી નહીં એટલે ચૂપ રહી પણ ગઈકાલે જ્યારે તમે કહ્યું “આશા, કાલે આપણે ડોક્ટર પાસે જવાનું છે. મમ્મી સાથે આવશે. ડોકટર મમ્મીની ખાસ બહેનપણી છે. આમ તો ગર્ભ પરિક્ષણની મનાઈ છે પણ આપણને ખાનગીમાં જાણવા મળી જશે. બાબો હશે તો તો સારૂં જ છે પણ જો બેબી હશે તો મમ્મીની ઈચ્છા છે કે ગર્ભપાત…” મેં તમને વચ્ચેથી જ અટકાવી દીધાં. ત્યારે તો હું ખામોશ રહી. મારૂં સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય સોનાની બેડીમાં જકડાયેલું હતું તો યે તમારા પ્રેમમાં મેં ઘણું બધું મેળવી લીધું હતું. તમારા પ્રેમાળ સ્વભાવની ઓથમાં મને પિંજરાના સળિયાઓના બંધનમાં ઊડવાનું પણ મંજૂર હતું. ખેર! આજે જ્યારે મારા માતૃત્વ સામે પડકાર થયો છે ત્યારે હું ચૂપ નહીં રહું. હું ઈચ્છું છું કે સોનોગ્રાફીમાં મને બેબી હોવાનું જ નિદાન આવે. હું એ બેબીને તમારા બધાની ઈચ્છા નહીં હોય તો પણ જન્મ આપીશ. ગઈકાલની વાતથી મને તમારા પ્રત્યે થોડી નફરત થઈ અને થોડી દયા પણ આવે છે. મમ્મીજીની જેમ તમને પણ બેબી નહીં જોઈતી હોય તો હું તમારા માર્ગમાંથી ખસી જવા તૈયાર છું. કોઈપણ જાતના બદલાની અપેક્ષા વગર હું રાજીખુશીથી તમને ફારગતિ આપીશ. તમારા બીજા લગ્ન જલ્દીથી થઈ જાય તે માટે હું પ્રાર્થના કરીશ. હા!  હું મારા પિતા પર બોજ નહીં બનું. મારા ભણતરનો ઉપયોગ કરીને હું મારા બળ પર બેબીને મોટી કરીશ. તમારો ત્રણ વર્ષ સુધીનો પ્રેમ મારી જિંદગીની અમૂલ્ય સોગાદ બની રહેશે. આપની ઈચ્છા સાંજે ડોક્ટર પાસે જતાં પહેલાં જણાવશો. તમારી જ આશા.
              સવારના ઓફિસે જતાં પહેલાં અશેષને આપેલા આ પત્રના જવાબમાં આશા ફોનની રાહ જોઇ રહી હતી. કંઈ કેટલી મંગળ અમંગળ કલ્પનામાં એ ઘેરાયેલી હતી. ત્યાં જ અશેષ અચાનક જ બપોરના ધરે આવી ગયો. દરવાજાથી પ્રવેશતાં જ એણે પ્રથમ વાર ઉંચા અવાજે કહ્યું “આશા, આજે તો તારા હાથની કોઇ નવી જ વાનગી ખાવી છે ને લે આ પરી જેવી બેબલીનાં ફોટા. આપણાં શયનખંડમાં ચારે બાજુ લગાવી દઈશું.” અશેષે બધાની વચ્ચે જ જાણે એમની ઈચ્છા દર્શાવી દીધી હતી. આશાને એનો જવાબ મળી ગયો. એની આંખો આંસુથી છલકાઈ ઉઠી. વાતાવરણમાં માતૃત્વની મહેક પ્રસરી ગઇ.

રોહિત કાપડિયા

૧૭-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-જયવંતી પટેલ

જીવન અને સંગીત 
શ્રુતિ , તું સાચે જ મને અને આ ઘરને છોડી ને જતી રહેવાની છો ?  પછી હું શું કરીશ ?”
 ” એ તો તું જાણે !  –  તારા જીવનમાં મારૂં કોઈ સ્થાન નથી.  દરેક વસ્તુ તારી ઇચ્છા પ્રમાણે થવી જોઈએ.  તને અમેરિકા આવવું હતું તો મારે મારુ ભણવાનું છોડવું પડ્યું !  તને એવો કોઈ દિવસ વિચાર આવ્યો કે શ્રુતિને પણ મહત્વાકાંક્ષા હશે !!  મારે શા માટે ગીવ ઈન કરવું , દરેક વાતમાં ?  હું કંટાળી ગઈ છું.  તું તારે તારા મનસ્વીપણે રહેજે.”
 
એટલું કહેતાં તો શ્રુતિને કપાળે પરસેવાનાં બિંદુ આવી ગયા.  શ્રવણનાં માં – બાપ નો ટેકો ના મળ્યો હોત તો શ્રુતિએ કદાચ હિંમત ન કરી હોત પણ તેઓએ કહ્યું કે અમે તારી સાથે છીએ.  શ્રવણને પીવાની બૂરી લત પડી ગઈ હતી.  એને આ લતમાંથી છોડાવવા તેઓએ પણ શ્રુતિને સાથ આપ્યો.  વાત જાણે આમ બની.
 
પંદર વર્ષ પહેલા શ્રુતિ જયારે શ્રવણને પહેલીવાર મળી ત્યારે બંન્નેને એકબીજા પ્રત્યે ચુંબક આકર્ષણ થયું હતું.  બન્ને એકબીજામાં મુગ્ધ હતા.  શ્રુતિ સ્લીમ , દેખાવડી, નજરને ગમી જાય તેવી અને શ્રવણ પણ જુવાનીને આંગણે પહોંચેલ ફૂટડો જુવાન.  શ્રવણે શ્રુતિને કોફી પીવા આમંત્રણ આપ્યું અને શ્રુતિ માની ગઈ.  કોફી પીતા એકબીજાંને મુગ્ધતાથી જોતા રહ્યા.
શ્રુતિ આર્ટ્સમાં હતી અને શ્રવણ નું કોમર્સમાં છેલ્લું વર્ષ હતું.  શ્રુતિને હજુ બે વર્ષ બાકી હતા.  ત્યારે શ્રવણે અમેરિકા જવાનો વિચાર દર્શાવ્યો .   તેને અમેરિકન વિઝા મળેલ હોય ત્યાં જઈ સેટલ થવા વિચારે છે.  શ્રુતિ અવાક બની સાંભળી રહી.  છેલ્લે શ્રવણ જીતી ગયો.  શ્રુતિએ સંગીત જતુ કર્યું અને શ્રવણ સાથે લગ્ન કરી અમેરિકા પહોંચી ગઈ.  વર્ષો વિતતા વાર ન લાગી
શ્રુતિ  બે બાળકોની માતા બની.  પોતાનાં કુટુંબ સાથે શ્રુતિ ખૂબ વ્યસ્ત રહેતી.  બન્ને બાળકોને મોટા કરવામાં પાંચ વર્ષ ક્યાં નીકળી ગયા એ ખબર ન પડી.  શ્રવણની એકની કમાણી
પર ઘરસંસાર ચલાવવો મુશ્કેલ બનતો જતો હતો.  શ્રુતિ બહાર કામ શોધવા લાગી.  અને તેને કામ મળી ગયું.
 
બન્ને ભુલકાઓને તૈયાર કરી ઠંડીમાં એ બહાર નીકળતી.  મોટા નીલને શાળામાં મુક્તી અને નાની નેહાને કિન્ડર ગાર્ડન માં મુક્તી .  ત્યાંથી ડ્રાઈવ કરી કામે પહોંચતી. કોઈક વખત સમયસર કામે ન પહોંચાય તો લંચ જતુ કરવું પડતું.  ત્રણ વાગે ઓફિસેથી નીકળી પહેલાં નીલને લેતી અને પછી નેહાને લઇ ઘરે આવતી.  ઘરે આવતાં ચાર, સાડા ચાર થઇ જતા.
છોકરાંઓ બિમાર હોય ત્યારે મુશ્કેલી પડતી.  દિવસ ભાંગવો પડતો.  અને પગાર કપાઈ જતો.  શ્રવણ સવારે સાત વાગ્યે ઘરેથી નીકળતો અને સાંજના છ વાગ્યે ઘરે આવતો.
 
શ્રુતિ ઘરે આવી બન્ને બાળકોને ખવડાવતી, સંભાળ લેતી અને રસોઈ બનાવતી.  તેમાં શ્રાવણના માં – બાપ દેશથી ફરવાં આવ્યા ત્યારે તો હદ જ થઇ ગઈ.  બધી જવાબદારી શ્રુતિ ઉપર આવી જતી.  ગમે તેટલું કરે પણ જાણે તે પહોંચી ન્હોતી વળતી.  તેને લાગતું કે તેની કોઈ કિંમત નથી કરતુ.  શ્રવણ તો જાણે બદલાઈ જ ગયો હતો.  પ્રણયની પૂંજી તો સાવ ખાલીખમ દેખાતી.  તે રોટલી બનાવતી ત્યારે પોતાની જાતને રોટલીનાં લોટ સાથે સરખાવતી થઇ ગઈ.  પીસાવાનું , ખેંચાવાનું, શેકાવાનું અને સર્વેને રાજી રાખવાનું.  શ્રુતિનું મન ખૂબ આરૂ બની ગયું.  એવા નિરાશામય વાદળોમાં એક આશાનું કિરણ દેખાયું.  ઘણાં વર્ષો પછી તેની કોલેજની સખી સાધના તેને અચાનક મળી.  બન્ને એકબીજાને જોઈ ભેટી પડ્યા અને ખૂબ ખૂશ થયા.  જીવન કેમ ચાલે છે તેની એકબીજાને માહિતી આપી અને પાછા ક્યારે મળશું તે નક્કી કર્યું !  સાધનાએ પોતાનાં ઘરે વીકેન્ડમાં એક પ્રોગ્રામ રાખ્યો હતો અને તેમાં શ્રુતિ અને શ્રવણને આમંત્રિત કર્યા.  શ્રુતિએ શ્રવણને વાત કરી અને એ માની ગયો.  બન્ને બાળકોને લઇ સાધનાને ત્યાં ગયા.  ગાવાના પ્રોગ્રામમાં શ્રુતિએ એક કળી ગાયને ભાગ લીધો.  હાજર રહેલાં સર્વેને ખૂબ ગમ્યું અને તેને આવકારી.  પછી તો ખૂબ પ્રોત્સાહન મળ્યુ .  નાના નાના પ્રસંગોમાં ભાગ લેવાનું અને સાથ આપવાનું.  શ્રુતિને ગાવાનું ગમતું.  તેને
થયું હું શા માટે થોડી ટ્રેઇનિંગ ન લઉં અને મારી જાતને કેળવું ?  તેણે આજુબાજુમાં તપાસ કરી મ્યુઝીક ક્લાસીસ શોધી કાઢ્યા અને ભરતી કરી.  તેની ધગશ જોઈ મ્યુઝીક ટીચરે તેને વીકેન્ડ ના પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેવા કહયું.  તેમાં સાધનાએ પણ સાથ આપ્યો.  શ્રવણને વાત કરી, તેણે વાંધો ન લીધો.
 
સાધનાની મદદથી એક લગ્ન પ્રસંગે શ્રુતિને ગાવાનો મોકો મળ્યો .  શ્રુતિએ મન દઈ લગ્નનાં દરેક પ્રસંગને અનુરૂપ ગીતો  ગાયા.   તેનાં ગીતો સૂરમાં અને સુંદર હતા,  સર્વેને આનંદ થયો.  તે પ્રસંગના તેને $1500 ડોલર મળ્યા.  શ્રુતિ ખૂબ રાજી થઇ ગઈ.  તેણે ચાલુ કામ છોડી આ રીતે મળતા ગાવાનાં પ્રોગ્રામમાં વધુ ધ્યાન આપવા લાગી.  વીકેન્ડ ના પ્રોગ્રામથી એને સારી કમાણી થવા લાગી.  લોકો તેની પ્રશંસા કરતા.  તેના ફોટા ન્યુઝપેપરમાં આવવા લાગ્યા  નીલ અને નેહા નાના હતા પણ બન્નેને સંગીત ગમતું.  તેમની મમ્મી સાથે થોડું થોડું ગાતા.  પણ આ બધી હલચલમાં શ્રવણ તદન અતડો થઈ ગયો.  શ્રુતિને બધા માન અને અગત્યતા આપતાં તે તેના સંકુચિત માનસને અનુકુળ ન આવ્યું.  તેનો ઈગો યાને કે
અહમને ભારે ઝટકો લાગ્યો.  અત્યાર સુધી શ્રુતિ એનું કહ્યું કરતી અને ઘરમાં જ રહેતી.  હવે તે બહારની દુનિયા સાથે હળીમળી પોતાનું એક આગવું સ્થાન મેળવી રહી હતી.  શ્રવણને માટે આ અશોચનીય હતું.  તે શ્રુતિથી અળગો થતો ગયો.  ક્યારે પીવાની લત ચાલુ કરી તે શ્રુતિને જાણ ન હતી.  પણ દરરોજ મોડો આવતો થયો.  આવે ત્યારે તેના શરીરમાંથી દારૂની વાસ આવતી.  છોકરાઓ સાથે પણ પ્રેમથી જે પહેલાં સમય વિતાવતો તે હવે ટાળતો.  શ્રુતિ ભાંગી પડી.  તેણે સાધનાને ફોન જોડ્યો।
“સાધના,  મને એ સમજાતુ નથી કે હું થોડું વધારે કમાઈને લાવું કે લોકો મને થોડી વધારે અગત્યતા આપે તો શ્રવણ એ કેમ અપનાવી નથી શકતો?  શું બધા પુરુષોને આ ઈગો યાને કે અહમ નડતો હશે?  ખૂબ પ્રેમ સભર સબંધ પણ પોતાના અહમને પોષવા ન્યોછાવર કરવા તૈયાર થઇ જાય છે.  અમે કેવા એકબીજામાં ઓતપ્રોત જીવતા હતા.  હું કેવી રીતે શ્રવણને સમજાવું કે એક બીજાના પૂરક બની રહેશું તો આ જીવનનું રગશિયું ગાડુ તેના નિશ્ચિત સ્થાને પહોંચશે નહીં તો વચમાં જ ભાંગી પડશે !!  ભગવાને સૃષ્ટિની રચના કરી ત્યારે સ્ત્રી અને પુરુષ બન્નેને સર્જ્યા .  કારણકે એ બન્ને વિના તો નવ સર્જન શક્ય નથી.  તેમાં પ્રેમ, લાગણી, સ્નેહ, ઈર્ષા, અહમ અને વિનાશ આ સઘળા તત્વો મૂક્યા છે અને મને એમ લાગે છે કે અહમનો સારો ભાગ પુરુષોમાં જ જવા દીધો છે.  તું મારી સાથે સહમત થાય છે સાધના?  તું કેમ કાંઈ બોલતી નથી?”
 
સાધનાએ હા પાડી પણ બીજુ કશુ બોલી નહી.  શ્રુતિ એ કહ્યું ,”  સાધના,  હું મારો સંસાર વેરવિખેર કરવા તૈયાર નથી.  મેં આ ગાવાનો પ્રોગ્રામ છોડી દેવા નિર્ણય કર્યો છે.  તને ખરાબ લાગશે પણ મારી પાસે બીજો કોઈ માર્ગ નથી.”  સાધના અવાચક બની સાંભળી રહી.  તેને  દુઃખ થયું.  શ્રુતિનું  ગાવાનું બંધ થશે એટલે આવક પણ બંધ થઇ જશે.
 
સાધના વિચારતી રહી.  કેવી રીતે શ્રુતિના જીવનમાં આવી પડેલ મુશ્કેલી અને સમશ્યાને નિપટુ ?  તેને થયું શ્રવણ પહેલા તો આવો નહોતો.  શું સાચે જ શ્રુતિને મળતી પ્રસિદ્ધિ તેને માનસિકતાની કસોટી પર લાવી મૂકી દીધો છે?  કદાચ તેને અંદરથી તેનું મન કોરી ખાતું હશે પણ તેનો ઇગો તેની સમજદારીને પાસે નહી આવવા દેતો હોય!  હું શું કરું ?  તેણે દેશમાં ફોન જોડ્યો અને શ્રવણનાં મમ્મી, પપ્પા સાથે વાત કરી.  તેઓને શ્રવણ અને  શ્રુતિના વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ચાલતા સંઘર્ષનો ખ્યાલ આપ્યો.  એમનું લગ્ન જીવન બચાવી લેવા તેઓ શું કરી શકે એમ છે?  એ પૂછ્યું!”
 
બન્નેનો પ્રતિભાવ ખૂબ હકારાત્મક આવ્યો.  તેઓએ કહ્યું ,” શ્રુતિને કહે, જો શ્રવણ ન માને, ન સુધરે તો બન્ને બાળકોને લઇ એને છોડી દે.  અમે તારી સાથે છીએ ! અમે અમેરિકા આવીએ છીએ.  શ્રુતિને અમારો પૂરેપૂરો સાથ છે.  શ્રવણને કોઈપણ હિસાબે સુધારવો જ રહયો .  એને ઝાટકો લાગશે તો જ એ સુધરશે  અને અમોને ખાત્રી છે કે એકવાર એ લતમાંથી બહાર આવશે તો શ્રુતિ એને સંભાળી લેશે.”
 
સાધના મનોમન વિચારી રહી- આવું જ કંઈક કરીએ.  શ્રવણને “શોક ” ટ્રીટમેન્ટ ની જરૂર છે .  એણે કદી સ્વપ્નમાં પણ નહી વિચાર્યું હોય કે શ્રુતિ એને છોડીને જવાની વાત કરશે.
તરત તેનો અમલ કરવા તેના માં – બાપ અમેરિકા આવી ગયા અને શ્રુતિએ શ્રવણને કહી નાખ્યું ,”  શ્રવણ!  જો તું નહીં સુધરે તો હું આ બન્ને બાળકોને લઇ તારા ઘરમાંથી નીકળી જઈશ .  હવે નિર્ણય તારે લેવાનો છે.”
 
શ્રાવણના માં-બાપે પણ કહ્યું કે અમે શ્રુતિની સાથે જશું .  તારી સાથે નહી રહીએ.  શ્રવણથી આ સહન ન થયું.  એણે જીવનમાં જે મેળવ્યું હતું તે સરી જતી રેતી સમાન સરી જતું લાગ્યું.  એકાએક તે રડી પડ્યો.  માં-બાપની માફી માંગી .  શ્રુતિનો હાથ પકડી તેને અટકાવી અને વચન આપ્યું કે હવે પછી તે દારૂને હાથ નહી લગાવે અને શ્રુતિનાં દરેક કાર્ય અને સફળતામાં એ પૂરો સાથ આપશે !!
 
શ્રુતિ આનંદથી ઝુમી ઊઠી.  વીકેન્ડનો ગાવાનો પ્રોગ્રામ પાછો ગોઠવાય ગયો!!!!!!
જયવંતી પટેલ

12-વાર્તા સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન-વૈશાલી રાડિયા

‘સંવેદના તાન્યા રોય’

“રોય મેડમ, તમને બોસ ઓફિસમાં બોલાવે છે.” પ્યુનનો અવાજ સાંભળતાં જ વિચારોમાંથી બહાર આવેલી તાન્યા એક દહેશતથી ઓફીસ તરફ ચાલી. એને ખબર જ હતી કે હમણાં એ જે રીતે કામ કરતી હતી એના લીધે એક દિવસ હવે બોસના ઠપકાનો સામનો કરવાનો આવશે જ. “મે આઈ કમ ઇન સર?” કહેતાં જ બોસે ફાઈલોમાંથી માથું ઊંચું કરીને એ રીતે હા પાડી કે તાન્યાને લાગ્યું કે આંખોમાંથી અંગારા વરસતા હતાં!
“મિસિસ રોય, આ બધું શું છે? કંપની બંધ કરાવવાનો ઈરાદો છે કે શું? છેલ્લા થોડા મહિનાઓથી તમારા કામમાં એટલી બધી ભૂલો આવે છે કે આજે તમારા લીધે મને કંપની છોડવાનો વારો આવી જશે.” “સોરી સર બટ….” તાન્યા કોઈ ખુલાસો દે એ પહેલાં જ બોસે અલ્ટીમેટમ આપી દીધું, “ધીસ ઈઝ ધ લાસ્ટ વોર્નિંગ. હવે પછી કોઈ પણ કામમાં આવી બેદરકારી નહિ ચલાવાય. નાઉ યુ કેન ગો.” અને બોસે ફાઈલમાં માથું નાખ્યું જે તાન્યાને બહાર જવાનો સ્પષ્ટ સંકેત હતો. છતાં પણ હીંમત કરીને તાન્યા બોલી, “સર, મારે એક વીક માટે લીવ જોઈએ છે પ્લીઝ, આઈ નીડ અ લિટલ બ્રેક.” અને બોસે તાન્યાના આગલા કામનો રેકોર્ડ યાદ કરી કાંઈક વિચારતા હામાં ડોક હલાવી દીધી. “થેન્ક્સ સર” કહી ઝળઝળી આંખે તાન્યા બહાર નીકળી અને પોતાની કેબિનમાંથી બેગ લઈ ચાલવા લાગી.
કાર પાર્ક કરી ફ્લેટમાં પગ મુકતાં સુધીમાં તો એ સોફા પર ઢગલો થઈ આંખો બંધ કરી બેસી પડી. ‘તાની, પ્લીઝ સમજવાની ટ્રાય કર યાર, વી આર જસ્ટ મેરિડ યાર, હજુ તો બે જ મહિના થયા છે અને અત્યારથી બેબી આવી જશે તો આપણે ફ્લેટના ઇન્સ્ટોલમેન્ટ, જોબ, બેબી એ બધું કેમ મેનેજ કરશું?’ ‘સિડ, તારે પણ આ બધી વાત માટે પહેલા કેર લેવી જોઈતી હતી, હવે જે થયું તે સ્વીકારી લેવા સિવાય શું થઈ શકે?’ અને સિદ્ધાર્થે બહુ હળવેથી વાત છેડી દીધી.. ‘થઇ શકે, જો તું મારી વાત સમજે તો..’ અને તાન્યા તાડૂકી ઉઠી, ‘નો, સિડ નો. હું એ નહિ કરી શકું!’  અને પછી ઘણા દિવસો સિદ્ધાર્થનું ગુમસુમ રહેવું, ઘરમાં કામ પૂરતું જ બોલવું એ બધું એક પ્રકારનું ઉપેક્ષિત વર્તન તાન્યાને કોઈ એક ક્ષણે સિદ્ધાર્થની વાત માણવા મજબુર કરી ગયું જે તાન્યાને એકવાર ડૉ. પાસે લઇ ગયું અને એ પેટનો ભાર તો હળવો કરાવીને આવી ગઈ, પણ દિલનો ભાર એ દિવસ પછી ક્યારેય હળવો ના થયો! સિદ્ધાર્થ તો એનું ધાર્યું થવાથી પહેલા જેમ ખુશ રહેવા લાગ્યો પણ તાન્યામાંથી કશુંક બટકી ગયું હતું, સાથે થોડી લાગણી પણ!
એ વાતને હવે પાંચ વર્ષ થવા આવ્યા હતાં પણ તાન્યાના દિલો-દિમાગમાં ભાર એવો રહી ગયેલ કે જાણે હજુ આજે જ બધું બન્યું હોય! તેમ છતાં છેલ્લા પાંચ વર્ષથી એ નોર્મલ રહેવા કોશિશ કરતી અને સતત જોબમાં પરોવાયેલી રહી સિદ્ધાર્થને દર મહીને બ્લેન્ક ચેકમાં સહી કરી આપતી. જેના લીધે ઘરમાં શાંતિ છવાયેલી રહેતી અને એમના સંપર્કમાં રહેતા તમામ લોકોને આ બન્નેની જિંદગી જોઈ એમ થતું કે, વાહ! ઘર અને કારકિર્દી વચ્ચે કેટલું સરસ સમતુલન કર્યું છે! બસ, હવે એક બેબી હોય એટલે કિલ્લોલતું કુટુંબ!
‘સિડ, આઈ વોન્ટ અ બેબી નાઉ’ હજુ પંદર દિવસ પહેલાંની વાત એ યાદ કરી રહી. અને સફળતા તરફ પ્રગતિ કરી રહેલો સિદ્ધાર્થ રીતસરનો જાણે તાડૂકેલો, ‘ફરી શું ભૂત ચડ્યું તાની, મને તો એમકે પાંચ વરસે તને સમજાઈ ગયું હશે. અને એ વખતે મેં તને કહેલ કે હજુ હમણાં જ મેરેજ થયા છે એટલે આપણે બેબી સાચવી નહિ શકીએ, પણ હકીકત એ છે મને હમણાં જ પ્રમોશન મળ્યું છે. અને તું અને હું બન્ને આઈ.આઈ.ટી.માં એડમિશન મેળવવા અને ડિગ્રી મેળવવા કેટલા હેરાન થયેલ? ત્યારે આજે આ પોસ્ટ સુધી પહોંચ્યા છીએ. આટલી એડ્યુકેટેડ થઈને તું કેમ આવા આપણા મોમ-ડેડ જેવા વિચારોને વળગવા જાય છે? આપણે ડિજીટલ યુગમાં પ્રવેશ્યા, બેંગલુરુ જેવા સિટીમાં જોબ મળી, કરિયર બનાવવાનો આવો સરસ ચાન્સ મળ્યો એ જોવાને બદલે તું કેવી નાની-નાની વાતો લઈને પ્રોબ્લેમ ક્રિએટ કરે છે? આટલી ડિગ્રીઓ શું બેબીના ઉજાગરા ને ડાયપર્સ ચેન્જ કરવામાં કાઢવાની? સિદ્ધાર્થ મીર્ચીનું નામ આજે કોર્પોરેટ ક્ષેત્રમાં આગળ નીકળવાની હોડમાં ટોપ પર પહોચી રહ્યું છે, થોડા જ સમયમાં મારો પર્સનલ બિઝનેસ ઊભો કરવા વિચારી રહ્યો છું કે તું પણ તારી જોબ છોડી એમાં હેલ્પ કર અને પછી આ નાના ફ્લેટમાં રહેવું પણ નહિ પડે. અને ત્યારે બેબી માટે વિચારશું!’ ઉપેક્ષા ભર્યું અને થોડા રોષ મિશ્રિત એ સિદ્ધાર્થનું વલણ જોઈ તાન્યા થોડીવાર સ્તબ્ધ થઇ ગયેલ કે આવા સ્વાર્થી, સ્વકેન્દ્રિત માણસ સાથે મેં બધાને તરછોડીને પ્રેમ કરેલો? ‘સિડ, આ બધું કોના માટે કરવાનું? અને….’ એના મોઢા પર હથેળી મૂકી એને બોલતી બંધ કરી સિદ્ધાર્થ ઘા મારીને મલમ પટ્ટી કરી દેવાની એની હંમેશની આદત મુજબ માથે હાથ ફેરવી એક દંભી હાસ્ય વેરતો કહેવા લાગ્યો, ‘તાની, બસ, થોડો સમય આપ. પછી તું કહે તેમ કરશું! બાકી બેબી આવશે એ અત્યારે તું કહે એમ નહિ કરે, એની પાછળ તારી કરિયર બગડશે. તારી કરિયર મજબુત થઇ જાય તો મારી પર્સનલ કંપની પણ જલ્દી બની જાય! પછી તું કહે તેમ, બાકી આ જમાનામાં વંશ હોવો જોઈએ તો જ જિંદગી સફળ એ માન્યતા તારા જેવી એડ્યુકેટેડ લેડી રાખે એવી ઓર્થોડોક્સ તું ક્યારથી બની માય લવ? તું ઈચ્છીશ ત્યારે બેબી લાવશું પણ બસ, થોડો સમય મારી કંપની માટે પ્લીઝ!’ અને સિદ્ધાર્થ એની ખાસ મુસ્કાન સાથે એના ગાલ પર હાથ ફેરવી ચાલ્યો ગયેલો, પણ એ દિવસે એ સ્પર્શમાં એને એ દિવસે જરા ગાલ દબાયો હોય એવું મહેસુસ થયું અને અનાયાસ જ એનો હાથ ગાલ પર જતાં પંદર દિવસ પહેલાના એ સ્પર્શથી અત્યારે ગાલ ચચરતો હોય એમ એની આંખ ખુલી ગઈ!
તાન્યાને થયું કે મારા પ્રેમના સ્વાર્થથી મેં બધાને તરછોડ્યા અને આવા સ્વકેન્દ્રી, સ્વાર્થી માણસ જે હજુ ‘મારી કંપની’ માટે જ, મને છેતરી રહ્યો છે અને હું ‘આપણું’ ફેમીલી બને એ માટે કરિયરમાં સંઘર્ષ કરી સમતુલન કરતી રહી? આ માણસ મને બેબી નહિ આપે એ ફક્ત કરિયર અને કંપની જ આપશે! એ પણ કરિયર તો મારી પાસે છે જ! કંપની મારે ‘એની’ નહિ મારી પોતાની હોય એવી જોઈએ છે, મારા ‘બેબી’ની, હા, મારું બેબી! અને એમ પણ સિડ દર વખતે પોતાનું ધાર્યું કરતો જાય અને મને કહેતો રહે છે કે, ‘તું કહીશ એમ કરશું, તને ગમે તેમ કરશું!’ તો હું મને ગમે તે રીતે ફેમીલી અને જોબ બન્ને બેલેન્સ કરીશ. એના હોઠ એક મક્કમ નિર્ધાર સાથે ખુલ્યા, ‘કરીશ, જરૂર કરીશ. કરિયર પણ બનાવીશ અને ફેમીલી પણ બનાવીશ, સિડ સાથે રહીને જ બનાવીશ અને સીડે કહ્યું એવું જ મારું બેબી હશે; જે હું કહીશ એમજ કરશે!’ અને તેણે ગુગલમાં સર્ચ કરી મોબાઈલમાં એક નંબર ડાયલ કર્યો,
‘હેલ્લો, તાન્યા રોય સ્પીકિંગ……..’
એક અઠવાડિયા પછીની એક સવાર…
તાન્યા બાથરૂમમાં હતી ત્યાં ડોરબેલ વાગતાં હોલમાં ચા પી રહેલ સિદ્ધાર્થે ચાનો કપ હાથમાં જ રાખી દરવાજો ખોલ્યો ત્યાં સામે એક ગોરી, નિર્દોષ, પરાણે વહાલું લાગે એવું મોહક સ્મિત કરતી પાંચેક વર્ષની હોય એવડી એક પરી જેવી છોકરી દેખાઈ! ‘યેસ્સ,…કોનું કામ છે?’ હજુ તો એટલું પૂછ્યું ત્યાં એ ઢીંગલી બોલી ઉઠી, “આ મારું ઘર છે, અંદર તો આવવા દયો!”  મૂંઝાઈ ગયેલો સિદ્ધાર્થ તેના સામે જોઈ કહેવા લાગ્યો, “બેટા, તારી કાંઇક ભૂલ થતી લાગે છે, તારે કોના ઘરે જવાનું છે? તારું નામ શું?” નિખાલસ સ્મિત સાથે તે બોલી રહી, “મારું નામ સંવેદના તાન્યા રોય, ડેડ!” અને સિદ્ધાર્થ વિચારમાંથી બહાર આવે એ પહેલાં એને પગથિયાં ચડતો એક યુવક દેખાયો. સિદ્ધાર્થના હાથમાં એક પ્રિ-પેઈડ બીલની રિસિપ્ટ મૂકતાં એણે કહ્યું, “માફ કરજો, સંવેદના મારાથી આગળ નીકળી ગઈ. હું રોબોટ બનાવતી કંપનીનો સેલ્સમેન છું. આ આપના ફ્લેટમાંથી મળેલ ઓર્ડર. પણ સાચવજો, એમાં અમે ઓર્ડર મુજબ થોડી લાગણી પણ મૂકી છે. આભાર સર!” અને સંવેદનાના ખભે હાથ મૂકી એ ચાલતો થયો ત્યારે હાથમાંના બીલને જોતાં સિદ્ધાર્થને કાંઇક ગડ પડી અને એના આઘાતમાં એના હાથમાંથી ચાનો કપ છટકતાં એક અવાજ થયો, માણસને ઝંઝોળી નાખે એવો!

૮-વાર્તા-સ્પર્ધાની એક વાર્તા ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ક્ષેત્ર વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન’-કલ્પનારઘુ

આશ્વાસન ઇનામ વિજેતા 

પ્રાયોરિટી

કેલીફોર્નીયાથી ન્યૂ યોર્કની ફ્લાઇટમાં હું અને મારા પતિ ડૉ. રાજ બેઠાં હતાં. કલાકનો સમય પસાર કરવાનો હતો. પ્લેન ટેકઓફ થઇ ગયું. બારી બહાર વાદળામાંથી પરોઢના સૂરજની સોનેરી કોરને જોતાંજ વિમાન વાદળા પર પહોંચી ગયું. એક શૂન્યતાનો અહેસાસ! સ્મરણોની મેઝરટેપ ભૂતકાળને માપવા માંડી. અને હું ફાટેલાં જર્જરિત કાળના પોશાકને સીવતી રહી. બંધ આંખે પાંપણે સર્જાય છે આંસુનાં તોરણ.
જીવનની છેલ્લી ઇનીંગ, હું અને રાજ રમવા જઇ રહ્યાં હતાં. હા, જીવન ક્રિકેટની ગેમ તો છે! જીવનના છેલ્લા વર્ષોમાં પહેલાં કોણ આઉટ થશે? કહેવું અશક્ય છે. માટે બધું પરવારીને દેશમાં પાછા જવાને બદલે અમે નિર્ણય લીધો ન્યૂ યોર્કનાવૃન્દાવન સીનીયર હોમમાં રહેવાનો. રાજના એક પેશન્ટ વર્ષોથી કહી રહ્યાં હતાં, ‘ડૉક્ટર, તમે બન્ને અહીં અમારા સીનીયર હોમમાં આવીને રહો. અમારા સીનીયરોને તમારી મદદની, સારવારની અને અમીતાબેનનાં અનુભવોની જરૂર છે. અને અમે દેશમાં બધું વેચીસાટીને સીનીયર હોમમાં વસવાનો નિર્ણય લઇ લીધો.
ડૉક્ટર કહે, ‘અમી, તને નથી લાગતું ભગવાન આપણી સાથે છે. આપણે લવમેરેજ કર્યા ત્યારે ખબર હતી કે જીવન આટલાં રંગોથી ભરેલું હશે. તે ઉંમરે તો માત્ર પ્રેમ અને ભાવિ જીવનના સ્વપ્નામાં આપણે એકબીજાનાં પૂરક બનીને જીવવાની કોશીશ કરી રહ્યાં હતાં. અને પછી પરિવારની જવાબદારીની હારમાળા. હું પહેલેથી કહેતો હતો કે મારે ગવાસકરની જેમ મારી કૅરિયરની ટોપ પર હોઉં ત્યારે રિટાયર થવું છે. અને જીવનના કેવાં કેવાં મોડ પર કૅરિયર છોડ્યાં પછી કૅરિયર સાથે રહીને મને જોબ સેટીસ્ફેકશન મળે તેવાં સંજોગો ઉભા થાય છે. આજે આનંદ છે અને બાળકોથી અળગા થવાનું દુઃખ પણ.’ એક ઉંડા શ્વાસ સાથે, ‘ચાલ હું થોડો આરામ કરી લઉંકહીને ડૉક્ટર તો સૂઇ ગયાં.
પરંતુ શરીર નખશિખ વિચાર તરંગોથી ખળભળી રહ્યું હતું. બંધ આંખે જીવનનો ચિતાર, કલાકનું ચિત્રપટ બની ગયો. અમારે વર્ષોથી ગ્રીન કાર્ડ હતું. પરંતુ બરોડામાં રાજની ટોપ પ્રેક્ટીસને કારણે અહીં સેટલ થતાં હતાં. કુટુંબની જવાબદારી પણ એટલીજ મહત્વની હતી. એકની એક દીકરી રેવા એન્જીનીયર થઇને યુ. એસ. આવી. એમ. એસ, કર્યું. બેંગલોરના એક ગામડામાં જન્મેલા વીરને ભાવિ જીવનસાથી બનાવવાનું તેણે નક્કી કર્યું. વીર ખૂબજ જીનીયસ અને મહેનતુ હતો. માતા પિતાનો એકનો એક દીકરો, સ્વભાવે વિવેકી, નિખાલસ, આકર્ષક અને સંસ્કારી. મારી દીકરીની પસંદગીને અમે સ્વીકારી. વીરે એક સ્ટાર્ટઅપ કંપની શરૂ કરી હતી. જોત જોતામાં તે ખૂબજ આગળ આવી ગયો. રેવા પણ આઇ. ટી. કંપનીમાં જોબ કરતી હતી. ભણેલી છોકરી, જોબ ના કરે તો નવાઇ લાગે. રેવા પ્રેગ્નન્ટ થઇ. અમે આવ જા કરતાં હતાં તેથી તેના ડીલીવરી સમયે અને પછી થોડો સમય ડૉક્ટરને ઇન્ડીયા એકલા રાખી હું રેવા પાસે રહી. સુંદર મજાની કાવ્યાને તેણે જન્મ આપ્યો. તેની છલકાતી મમતાને જોઇને મારી મમતાને ટાઢક વળતી. મેં અને વીરે મહીના બન્નેની કાળજી લીધી. મારે ઇન્ડીયા જવાનો સમય થયો.
મેં રેવાને કહ્યું, ‘બેટા, કાવ્યા મોટી થાય ત્યાં સુધી તું નોકરી ના કરે તો?’ વીરે પણ તેમાં સૂર પૂરાવ્યો. વીરની આવક ખૂબજ હતી. ઘરમાં નેની, રસોઇવાળા બહેન રાખીને રેવા માતૃત્વ માણી શકે તેવી આવક હતી. મેં કહ્યું, ‘બેટા, પૈસાથી સગવડતા ખરીદી શકાય, સુખ નહીં. તારી મમતા અને વાત્સલ્યની કોઇ કિંમત નથી? જન્મ આપીને ઉછેરો નહીં, તો એનો આનંદ શું? કંઇક મેળવવા, કંઇક તો ગુમાવવું પડે.’ રેવા કહે, ‘મોમ, મારાં વજૂદનું શું? હું આટલી ટેલેન્ટેડ છું. કાવ્યાને હું બેબીસીટરને ત્યાં મૂકી દઇશ. મારી ઓફીસની નજીક એક મેકસીકન લેડી કેરોલીના રહે છે. પાછા આવતાં કાવ્યાને લેતી આવીશ. પ્રોબ્લેમ સોલ્વડ. આખા યુ. એસ.માં તો છે, લાઇફસ્ટાઇલ!’ ‘પણ બેટા, વોટ યુ ડુ, વોટ યુ કેરી આઉટ ઇસ કૅરિયર. અત્યાર સુધી શું વુમન જખ મારતી હતી? હજારો વર્ષોથી સાંબેલાથી ખાંડે, કૂવેથી પાણી ભરે અને તારી મમ્મીએ બી. કોમ., એલ. એલ. બી થયાં પછી પણ જે રીતે કુટુંબપરિવારને સાચવ્યો, શું કૅરિયર ના કહેવાય? માત્ર મોનીટરી ગેઇન એજ કૅરિયર? કંઇપણ સોલ્યુશન કાઢ પણ બેટા, નાની ફૂલ જેવી કાવ્યાને બેબીસીટર પાસે ના મૂકતી. જીવનમાં સંઘર્ષ સાથે બલીદાન પણ એટલુંજ જરૂરી છે.’ ‘જોઉં છું મોમ, પણ હા, હું આટલી મોટી પોસ્ટ પર કંપનીમાં છું અને જોબ નહીં કરૂં તો મને ફ્રસ્ટ્રેશન આવી જશે.’ વીર અને હું વિચાર કરતાં થઇ ગયાં.
બીજે દિવસે બાળકોને છોડી, હ્રદય પર પત્થર મૂકીને હું ઇન્ડીયા મારા ઘરે પહોંચી ગઇ. પરંતુ જીવને ચેન હતું. ત્રણ મહીના પછી અચાનક વીરનો ફોન આવ્યો. રેવા જેલમાં છે! અમારાં માથે જાણે આભ તૂટી પડ્યું. અમે બધું પડતું મૂકીને રાતોરાત અમેરીકા, દીકરીનાં ઘરે આવી ગયાં.
બન્યુ હતું એવું, રેવા અને વીર, હોસ્પીટલ અને પોલીસનાં ચક્કરમાં હતાં. મહીનાની કાવ્યા જે હજુ બોલી ચાલી શકતી હતી. એક દિવસ રેવા, ઓફીસથી આવતા બેબીસીટરને ત્યાંથી સૂતેલી કાવ્યાને બેબીસીટમાં લઇને ઘરે આવી રહી છે. અડધો કલાકનું અંતર છે. રસ્તામાં અચાનક એક ડૂસકા સાથે કાવ્યાનાં નાક, કાનમાંથી લોહી વહેવા માંડ્યું. રેવાએ વીરને ફોન કર્યો. ગભરાયેલી હાલતમાં તેણે ગાડી હોસ્પીટલ લીધી. પોલીસ કેસ, પૂછપરછ. ડાયાગ્નોસીસ આવ્યું, ‘શેકન બેબી સીન્ડ્રોમ’, ‘વાયોલન્ટ શેકીંગ ઓફ ઇન્ફન્ટ ચાઇલ્ડ’, ‘અબ્યુસીવ હેડ ટ્રોમા’. બેબીસીટર કોઇપણ સંજોગોમાં ગૂનો કબુલવા તૈયાર હતી. તે કહે, ‘મેં કાવ્યાને આપી ત્યારે તે નોર્મલ હતી અને સૂતી હતી.’ તેણે તેની સાઇકીક અવસ્થામાં બેબી પર કરેલો અત્યાચાર પ્રૂવ ના થયો અને રેવાને પોલીસે ઇન્ટ્રોગેશનમાં લીધી. માતમ છવાઇ ગયો હતો. પરંતુ થેંક ગોડ, કાવ્યામાં દિવસમાં સુધારો થવા માંડયો. ધીમે ધીમે તે નોર્મલ બની ગઇ. અમને હાશ થઇ. રેવા મારા ખોળામાં ડૂસકે ડૂસકે રડી, તેના હ્રદયનો ભાર હળવો થયો. મેં શાંતિથી સમજાવ્યું. ‘બેટા, લેડી બેબીસીટીંગ પૈસા માટે કરે છે, તે તેની જરૂરિયાત છે. તે કોઇની સગી નથી કે નથી સંત. બેબી રડે, હેરાન કરે અને તે તેનાં વર સાથે લઢી હોય, મેનોપોઝ હોય કે કોઇપણ સ્ટ્રેસ હોય તો તેનું ફ્રસ્ટ્રેશન બેબી પર કાઢે. પણ પરિણામ તો આપણે ભોગવવું પડે ને? બેટા, જાગ્યા ત્યારથી સવાર.’
રાજની ડૉક્ટર તરીકેની ટ્રીટમેન્ટ અને મારા અનુભવોથી બન્ને જણ નોર્મલ બની ગયાં. ઘર ફરીથી ગૂંજવા માંડ્યું. વીરે કહ્યું, ‘મમ્મીપપ્પા, તમે હવે અહીં પરમેનન્ટ રહો તો સારૂં. મારા મમ્મીપપ્પાનું ફાઇલ કર્યું છે પરંતુ આવતાં સમય જશે.’ રેવાએ કહ્યું, ‘મમ્મી, મેં તારી વાત માની હોત તો ઘટના ના બની હોત.’ મેં સાંત્વન આપ્યું, ‘બેટા, પોતાની જાત, કુટુંબ ને કારકિર્દી. ત્રિકોણને જોડીને ન્યાય આપવો જોઇએ. આમાં પોતાની જાતને જોડવાની છે, ખોવાની નથી. બુધ્ધિશાળી વ્યક્તિ જીવનમાં હંમેશા પ્રાયોરિટી આપતા હોય છે. તે તારાં બાળક કરતાં, તારી કૅરિયરને પ્રાયોરીટી આપી. પરિણામ શું આવ્યું? તારાં પપ્પા, તેમની ૩૫ વર્ષની ધીકતી પ્રેક્ટીસ, રોજનાં ૧૦૦ પેશન્ટ તપાસતા હતાં. બધુ છોડીને અહીં આવી ગયા. અમારા માટે, બાળકોનો પ્રેમ મેળવવા. હવે તું નિરાંતે જોબ કરજે. અમે કાવ્યાની સાથે અમારૂં બાળપણ માણીશું અને પપ્પા નાનો કોર્સ કરીને થોડું બહાર કામ કરશે જેથી તેમને જોબ સેટીસ્ફેક્શન મળી રહે.’ વીરે કહ્યું, ‘પપ્પા માટે વોલન્ટરી કામ અહીંનાં સીનીયર સેન્ટરોમાં અને મંદિરોમાં ઘણું હોય છે. તમને એક ગાડી અપાવીશું. શનિરવિ, તમે તમારી લાઇફ એન્જોય કરજો, બાકી કાવ્યા સાથે.’ અને અમે ખોવાઇ ગયાં અમારી દુનિયામાં, અમારાં બાળકો વચ્ચે.’ સાત વર્ષ પછી, રેવા ફરીથી પ્રેગ્નન્ટ થઇ. વખતે બેબી બોય છે તે જાણીને કાવ્યા ખુશ હતી. તેણે ભાઇનું નામ કવિન રાખ્યું. અમે બધા તેને સત્કારવા આતુર હતાં. બેંગલોરથી વીરનાં માતાપિતા પણ હમેશ માટે આવી ગયાં હતાં. કવિનને મહીના થયાં અને અમે નક્કી કર્યું ન્યૂ યોર્ક જવાનું. બધાએ બહુ સમજાવ્યાં. અમે અહીં અમારી નવી દુનિયા ઉભી કરી હતી. નામ હતું, સન્માન હતું. પરંતુ
બન્ને બાળકોનાં બેબીસીટીંગ માટે નેની અને રસોઇ માટે બહેન ઘરે આવતાં. વીરના મમ્મીપપ્પા લીલાબેન અને નવીનભાઇ પરિવાર સાથે, બાળકો સાથે રમીને ભક્તિમાં નિવૃતિનો સમય કાઢે તેમ નક્કી કર્યું. અતીતને કોણ સાચવી શક્યું છે પણ સાથે વિતાવેલી ક્ષણોને વર્તમાનની દાબડીમાં બંધ રાખીને સાચવીએ તો? આમ વિચારીને મહીના બધા સાથે રહી અમે ઉડ્યાનવી સફરેજીવનની છેલ્લી ઇનીંગ રમવા
(સત્ય ઘટના પર આધારિત)

કલ્પના રઘુ