પર્યુષણ આત્મશુદ્ધિનું પર્વ

જૈનોમા મહાનપર્વ પયુર્ષણ પર્વ છે.
આત્મ જાગૃતિનું મહાપર્વ…
માનવી વિજ્ઞાનને સિદ્ધ કરી શકયો છે,
પણ પોતાની
આંતરિક અશાંતિ અને વિષાદનો ઉપાય એ નથી કરી શકયો.
સ્થૂળ સંપત્તિ અને સાધનોને એ પામ્યો છે,
પણ અંતર ખાલી અને શુષ્ક પડયું છે….
પર્યુષણના આ પાવન અવસરે આપણૅ
તપશ્ચર્યા દ્વારા અને સેવા પુજા તથા પ્રભુના રંગમા રંગાઇને
આપણા તીર્થંકર પરમાત્મા નુ જિવન ચરિત્ર નુ વાંચન સાંભળી ને આપણુ જીવન તો જિવદયાપુર્ણ બનાવવાની કોશીશ કરી રહ્યા છીય..ત્યારે ચાલો થોડા વિચારો  દ્વારા આત્માને જગાડીએ.
તપ   
પર્યુષણ એટલે તપ-ત્યાગ  કરવાનો અવસર .
તપ એટલે ત્યાગ અથવા
સંયમ …તપ પોસાય તેટલું જ કરો આત્મા નિરાહારી છે ..દેહ આહારી છે .એ જ્ઞાની પાસે થી સમજી લેવું જોઈએ ..કારણ તપના તારણમાં આત્મા ન જડ્યો તો તપ નકામા કહેવાય .તપ ઊપયોગ પૂર્વક કરવો જરૂરી છે .નિરંતર ઉણોદરી એ તપ છે . વસ્તુનો ત્યાગ નથી કરવાનો પરંતુ વસ્તુની મૂર્ચ્છાનો ત્યાગ કરવાનો છે .ખોરાક કે વસ્તુની મૂર્ચ્છા જવાથી વસ્તુ નો ત્યાગ સહેજે ત્યાગ થઇ જશે ..સહેજે વર્તે તે વ્રત .યાદ ન  આવે તે વ્રત ..નિરંતર સ્વભાવમાં જ હોય તે જ તપ . ખરો ત્યાગ કે જે મનમાં વિચારો ઉત્પન્ન થાય ગમતા કે અણગમતા વાણીના જે જે પરમાણું ઉડે તેમાં પોતે તન્મયાકાર ના થાય તેને શુદ્ધ ત્યાગ કહ્યો છે ..સ્વાભાવિક જ્ઞાન ,દર્શન ચરિત્ર અને તપને એ મોક્ષના ચાર પાયા છે
હું શુદ્ધ સ્વરૂપ છું એ જ્ઞાન હું શુદ્ધ આત્મા છું એવી પ્રતીતિ રહે એ દર્શન અને જ્ઞાન દ્રષ્ટા રહે એ ચરિત્ર અને બહાર કશું થાય અને તપે ત્યારે એને જોવું અને જાણવું એ તપ અને અદીઠ તપ ,આંતર નું તપ .બાહ્ય તપથી સારી ગતિ મળે જયારે મોક્ષ માટે આંતર તપ જોઈએ .આંતર તપ એજ યથાર્થ  પુરુષાર્થ ….પ્રતિક્રમણ એ આંતરિક તપ.

અથર્વવેદ”માં પણ કહું છે કે “આત્મકલ્યાણની ઇચ્છા રાખનારને પહેલા તપનીની દિક્ષા આપવામાં આવે છે. એનાથી શરીરબળ, મનોબળ પદ-પ્રતિષ્ઠા અને સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.”ગીતામાં બતાવ્યા મુજબ તપ ત્રણ પ્રકારના છે- શારીરિક તપ, વાણી નું તપ, અને માનસિક તપ..જે રીતે સોનાને તપાવવાથી તેનો મેલ ઉતરી જાય છે તે જ રીતે તપના માધ્યમથી શરીરની અંદરનો અને આત્માનો મળ વિકાર દૂર થાય છે.માટે તપને ત્યાગને સયંમ ને જાણો અને સમજો..તપને ને  ક્રિયા ન બનવો હું તપનો કરતા છું એવું ભાન થાય છે ત્યાં સુથી એ ક્રિયાકાંડ છે ..મોક્ષ માર્ગ કષ્ટ નથી સંસાર અઘરો છે અને જ્યાં  કષ્ટ છે ત્યાં મોક્ષ નથી .ભગવાને કહું છે તપ કરજો પરન્તું ઉપયોગપૂર્વક.
(વિવિધ પુસ્તકો માંથી સંકલન કર્યું છે )
 
હું, વ્રત, એકટાણાં ઉપવાસ કરું.
અને મારા મનમાંથી ગુસ્સો ઈર્ષ્યા ડંખ નિર્મૂળ ન થાય,
તો મારું એ તપ મિથ્યા છે.
હું મંદિરે જાઉં, ફુલ ચડાવું, માળા ગણું
અને મારા કર્મમાંથી સ્વાર્થ લોભ મોહ નિર્મૂળ ન થાય,
તો મારી એ પૂજા મિથ્યા છે.
હું જપ કરું, સત્સંગ કરું, ધ્યાન કરું
અને મારા ચિતમાંથી અહંકાર અભિમાન મોટાઈનો ભાવ
નિર્મૂળ ન થાય, તો મારી એ ઉપાસના મિથ્યા છે.
હું એકાંતમાં જાઉં, વૈરાગ્ય ગ્રહું, મૌન પાળું,
અને મારી ઈચ્છાઓ-વૃત્તિઓનું શમન ન થાય,
મારો દેહભાવ ઢીલો ન પડે,
તો મારી એ સાધના મિથ્યા છે.
હે પરમાત્મા, હું પ્રાથના કરું ને તમારું નામ લઉં
અને મારા જીવનમાં પ્રેમ કરુણા મૈત્રી આનંદ પ્રગટ ન થાય,
તો મારો તમારો સાથેનો સબંધ મિથ્યા છે.

—–પરમ સમીપે – કુન્દનિકા કાપડીઆ—-

આ પ્રાર્થના અંકિત ત્રિવેદીના આવાજમાં જરૂરથી સાંભળો ..

 આભાર હિના પરીખ

http://heenaparekh.com/2011/08/01/mithya-chhe/#comment-2205