૩૨ – શબ્દના સથવારે – ડગલો – કલ્પના રઘુ

ડગલો

શબ્દકોશ મુજબ ‘ડગલો’ એટલે બુતાનવાળો લાંબો કોટ, ઓવરકોટ, અસ્તરવાળો ગરમ કે સાદો અંગરખો, બાંયવાળુ જાડું પુરુષને ઉપરથી પહેરવાનું સીવેલું વસ્ત્ર, બંડી, વાઘો, રોજના કોટ કે કપડા પરથી પહેરવાનો મોટો ડગલો. ઘરની બહાર પહેરવાનો, કપડા પર પહેરવાનો સ્લીવલેસ, ખભેથી ઢીલો તેવું ઉપરણુ. અંગ્રેજીમાં ‘Cloaks’, ‘Long Coat’ કે ‘Over Coat’ કહે છે.

વરસાદ, ઠંડી તેમજ ધૂળ, ગંદકી જેવાં તત્વોથી પહેરનારને રક્ષણ આપવા માટે ડગલો પહેરવામાં આવે છે. ડગલો એક ડ્રેસ છે, જે વ્યક્તિના ટોચના ભાગને આવરી લે છે. તેનાં ધડ પર રહે છે. તે હૂડ સાથે અથવા વિના પણ હોઇ શકે. તે શણ, ઉન, લીનન, તેમજ ઢાકાની મલમલમાંથી બનાવાતા. કાશ્મીરી તેમજ સૂરતી કીનખાબમાંથી પણ રાજવી ડગલા બનતાં.

‘લાંબો ડગલો, મુંછો વાંકડી, શિરે પાઘડી રાતી,

બોલ બોલતો, તોળી તોળી, છેલ છબીલો ગુજરાતી’.

આ પંક્તિ સ્પષ્ટ કરે છે કે લાંબો ડગલો એ ગુજરાતીની ઓળખનું પ્રતિક છે. કોર્ટમાં વકીલો કાળો ડગલો પહેરે છે. કૂળ-ચિન્હવાળો ડગલો ક્યારેક પદ-પ્રતિષ્ઠા સૂચવે છે. પાદરીઓનો ખૂલતો લાંબો ડગલો જેને ‘Cope’ કહે છે. પારસી અગિયારીનાં સેવક આત્મસંતોષથી ડગલો પહેરતા. એમના હોદ્દાનું એ ગૌરવવંતું પ્રતિક કહેવાતું. પવિત્ર સ્થાનમાં પહેરવામાં આવતું આવું વસ્ત્ર એટલે ડગલો. વિદ્વાનો, પ્રભાવશાળી લોકો માટેના સાંકેતિક કપડામાં ડગલાની ગણતરી થાય છે. ક્યારેક ફેશન માટે પણ પહેરાય છે. વેશભૂષા પ્રસંગે અનેક પ્રકારના ડગલા જોવા મળે છે.

ઇશ્વરની કરામત પણ કેવી છે? નીલગગનનાં પંખેરૂ માટે કકડતી ઠંડી, ધમધોકાર ગરમી, અલ્ટ્રાવાયોલોટ કીરણોથી રક્ષણ માટે ઇશ્વરે પીંછાંનો ડગલો બનાવ્યો છે. આવો ડગલો તો માણસ પણ ના બનાવી શકે.

આ થઇ શરીર પરના પહેરાતા ડગલાની વાત જે માણસે નક્કી કર્યા છે અને માનવ સર્જિત છે. ડગલો એટલે શરીરને ઢાંકવાનું બહારનું આવરણ. આ ડગલો સ્થૂળ છે જે કોઇપણ જોઇ શકે છે. ક્યારેક વિચાર થાય કે, માણસ અને પશુમાં ફેર શું? પશુને કોઇ ડગલાની જરૂર નથી અને માણસ ડગલા વગર જીવી શકતો નથી.

આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો શરીર આત્માનો ડગલો છે. જે માંહ્યલાને ઢાંકે છે. ૮૪ લાખ યોનિમાંથી કોઇપણ યોનિનો ડગલો જીવાત્માએ ધારણ કરેલો હોય છે. આ ડગલાને સાચવીને શરીર જીર્ણ થાય ત્યારે, થીગડા લગાવીને માનવ, જીવન વ્યતિત કરે છે. અને જીવનને અંતે આ શરીરરૂપી ડગલાને કાંચળીની જેમ ઉતારીને સૂક્ષ્મ ડગલાને એટલે કે આત્મા ઉપરનું આવરણ કે જે માણસાઇ, પદ-પ્રતિષ્ઠા, કાવા-દાવા, અનેક પ્રકારની સારી-ખરાબ ગ્રંથિઓથી ઘેરાયેલું હોય છે તે સૂક્ષ્મ ડગલો માનવ તેની સાથે બીજા જન્મે લેતો જાય છે. આ ડગલો આ ભવમાં જાણે અજાણે કરેલાં કર્મો અનુસાર તૈયાર થાય છે. કર્મ પ્રમાણે ડગલો વેતરાય છે. આ ડગલો સીવનાર મેરઇ, દરજી ઇશ્વર હોય છે. આ ડગલો અનેક ગ્રંથિઓથી રંગાયેલો હોય છે. દરેકનો ડગલો અલગ અલગ હોય છે પરંતુ આપણને હંમેશા બીજાનો ડગલો ગમે છે. ડગલાની હુંસાતુંસીમાં માનવ મંડ્યો રહે છે. ઇશ્વરે જે નિર્માણ કર્યો હોય તે ડગલો પ્રેમથી પહેરીને જીવવું જોઇએ અને ડગલાને ત્યજવાનો વખત આવે ત્યારે ડગલા માટેની મોહ, માયા, લગાવ, ગ્રંથિઓ ત્યજવાની તૈયારી માણસ કરે તો જ સરળતાથી ડગલો છોડીને તેના આત્માની ગતિ થઇ શકે છે. શુધ્ધ આત્મા, પરમાત્મામાં ભળી શકે છે નહીં તો બીજા જન્મે આ ડગલાની સમગ્ર મલિનતા એ સાથે લઇ જાય છે. સાંઇ ચરિત્રમાં કહ્યું છે કે, ‘ઇશ્વર સન્મુખ જવા માટે આવા કોઇ ડગલાની જરૂર નથી’. જે ડગલા, કાદવમાં કમળ ખીલવે તે ડગલો ધારણ કરવો જરૂરી છે પરંતુ માત્ર કાદવમાં ખરડાયેલાં રહે , તેનું આવનારૂં જીવન કાદવના ભાર સાથેનો ડગલો પહેરીને કેમ જીવાય એ તો માનવે ખુદ નક્કી કરવાનું છે! કારણ કે મૃત્યુ બાદ માનવ તેની અશુધ્ધિઓ, ખરાબ કર્મોનો ડગલો સાથે લઇને જાય છે, તેવું ‘કર્મનો સિધ્ધાંત’ કહે છે.

અંતે હરીશ મિનાશ્રુની કવિતા, ‘માટીનો ડગલો’ ઘણું બધું કહી જાય છે.

‘કાચી કબરના માપે, મેરાઇએ સીવ્યો છે,

માટીનો એક ડગલો, તમને ગમે તો પહેરો.’

 

ભાવભર્યું આમંત્રણ

ડગલો  અંતરાષ્ટ્રીય નારી દિન અને અંતરાષ્ટ્રીય રંગભૂમિ દિન  ઉજવવા ..આપ સર્વને ભાવ ભર્યું  આમંત્રણ આપે છે .