જીંદગી કી સફર મેં-જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ

મિત્રો આ મહિનામાં  વિષય

જીંદગી કી સફર મેં-

ચાલુ રાખીએ છીએ…ઘણી વ્યક્તિ આ વિષયમાં લખવા માંગે છે અથવા લખ્યું છે. ખાસ કરીને બેઠકના જાણીતા જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ ની ધારા વાહિક જેમાં ખુબ લોકોએ પ્રતિસાદ આપ્યા છે તેને અહી ખાસ મુકીશ.

ન ભૂલી શકાય તેવી વ્યક્તિ અને યાદ આવે તો મન શોધવા મંડી પડે અનેક વ્યક્તિ  આપણા જીવનમાં આવતી જ હોય છે તેની વાતો જયારે વાચક મિત્ર સાથે વ્હેચીએ તો ….બસ એજ હેતુથી લખવા શરુ કરેલ જયશ્રીબેનની ધારા વાહિક -જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ -2અહી હું મુકું છે.તમે વાંચતા આનંદ સાથે કૈક મેળવશો.જીદગીનો એક એવો અહેસાસ અનુભવશો કે તમારી સામે તમારા જ જીવનની કોઈ વ્યક્તિ તરવરી ઉઠશે અને આપો આપો કહેશો “મારા પણ આમ જ થયું હતું”  અને વાહ શબ્દના ઉદગાર આપ  બોલશો.

બસ આજ જયશ્રીબેનની કલમની તાકાત છે.બીજાને લખવાની પ્રેરણા આપી શકે છે એવી કલમ ને હું કેમ તમારી સમક્ષ રજુ ન કરું ……હું કહું છું પણ તમે વાંચશો ત્યારે અનુભવશો તો તમે જ મને અભિપ્રાય લખી મોકલશો, મારે કહેવાની ક્યાં જરૂર છે !

“ગાતા રહે મેરા દિલ”-જયશ્રી મર્ચન્ટ

અમારી કોલેજ એક ૨૧ એકરની એસ્ટેટના આગળના ૭ એકરમાં બનાવી હતી. સાઈઠના દસકામાં પણ ૭ એકરના કેમ્પસવાળી કોલેજ મુંબઈના પરામાં હોવી એ બહુ મોટી વાત હતી. માયાનગરી મુંબઈની મોટામાં મોટી સમસ્યા હંમેશા જગ્યાનો અભાવ અને સતત વધતા જતા ભાવ રહ્યા છે. અભાવ અને ભાવની વચ્ચે ઝૂલતી આ નગરીનું આકર્ષણ અહીં રહેનારાઓને અને આવનારાઓને કઈંક અદભૂત બીના જેમ જ સતત અને સદૈવ રહ્યું છે. અમારી કોલેજની માઈક્રોબાયોલોજીની લેબોરેટરી પહેલા માળ પર હતી. અને કોલેજનું મકાન અંગ્રેજી “Z” shape માં હતું. અમારી માઈક્રોબાયોલોજીની લેબની બારીઓ એસ્ટેટના પાછળના હિસ્સામાં ખૂલતી હતી. ત્યાં ઓછામાં ઓછા ૨૫-૩૦ નાના કોટેજીસ હતા, જે વર્તુળ આકારમાં પથરાયેલા હતા. આપણા રામનો ત્યારે પણ સીધો જ હિસાબ હતો, જો એક્સપરીમેંન્ટ જલદી પતે તો અને ન ગમતો હોય કે રસ ન પડતો હોય તો, બારીબહાર, જમીન અને આકાશ વચ્ચે પથરાયેલી આ કોટેજીસની માયાને અપલક નીહાળતા રહેવાનું અને ચાની ચુસકી લેતાં જેમ મજા આવે એવી જ મજા આ બારીબહારના દ્રશ્યો જોતાં ને માણતાં લેવાની. અમારી લેબની બરાબર સામેના કોટેજનો વરંડો જોવાનો એ જુનિયર વરસ દરમિયાન મારો નિત્યક્રમ બની ગયો હતો. ૧૮-૧૯ વર્ષની એ ઉમરનો તકાજો એટલો તો મજેદાર હતો કે બસ, એમ જ થતું, “મૈં હી મૈં હું દૂસરા કોઈ નહીં”. એ વખતે અને એ ઉમરે આ ફનાખોરીવાળી દુનિયાનું સત્ય સમજાયું નહોતું કે, “ખુદા હમકો ઐસી ખુદાઈ ન દે! કે અપને સિવા કુછ દિખઈ ન દે!”
અમારી, જુનિયર વરસવાળાની, લેબ સોમવારથી ગુરુવાર- રોજ સવારે આઠ વાગે શરુ થતી. સમયસર, લગભગ, પોણા આઠની આજુબાજુ, હું લેબમાં પહોંચીને, મારા ડેસ્ક પર તે દિવસના પ્રયોગ માટેના બધા જરુરી સાધનોને ગોઠવી દેતી. જેથી અમારા લેબ ઈન્સ્ટ્રક્ટર આવે એ પહેલાં બધું તૈયાર હોય. મારું આ જુનિયર વર્ષ શરુ થયાને હજુ બે અઠવાડિયા જ થયા હતા. મને આજે પણ બરબર યાદ છે, એ જુનિયર વર્ષનો દિવસ. રોજના આ ક્રમ મુજબ તે દિવસે હું બધું ગોઠવતી હતી કે અચાનક જ મારું ધ્યાન, સવારના સાત વાગીને પચાસ મિનીટ પર, બિલકુલ સામેના કોટેજ પર ગયું. પહેલા માળ પર આવેલી અમારી લેબ અને સામેના કોટેજ વચ્ચે ૨૦ ફૂટના રસ્તા સિવાય બીજું કઈં નહોતું આથી બધું જ સાફ જોઈ શકાતું હતું. એ કોટેજના વરંડામાં હિંચકા પર અડોઅડ બેસીને આધેડવયના પતિ-પત્ની, સવારનો નિત્યકમ જાણે પતાવીને, ઓફિસ માટે તૈયાર થઈને, ચા કે કોફી પી રહ્યા હતા. બેઉ જણાં પોતામાં મસ્ત હતાં. બેઉની ઉમર લગભગ ૪૫ અને ૫૦ની વચ્ચે લાગતી હતી. બેઉના મોઢા પર આછું સ્મિત હતું અને માથું હલાવીને તેઓ કઈંક વાતો કરતાં હતાં. અંકલ તો આન્ટીને પ્રેમ નીતરતી આંખે જોતાં એટલું જ નહીં પણ એમણે આન્ટીના હાથને એકાદ બે વાર આમતેમ જોઈને ચૂમી લીધો હતો. મને થયું, કેટલા સુખી છે બેઉ? મારા ક્લાસમાં ભણતી, મારી ખાસ મિત્ર, આયેશાને આ યુગલ ત્યારે જ બતાવીને કહ્યું “યાર, આપણને પણ આવો જ કોઈક જીવનસાથી મળવો જોઈએ જેની સાથે વૃધ્ધ થવાની રાહ જોવાની મજા, જુવાની જીવતાં જીવતાં માણી શકાય! અને હા, મને ફિલ્મોનો અને ફિલ્મી ગીતોનો ચસકો કેટલો બધો છે! મનોમન મેં તો નક્કી પણ કરી લીધું છે કે જ્યારે મા અને બાપુજી છોકરાઓ જોવાનો પ્રોગ્રામ મારે માટે શરુ કરશે ત્યારે આ એક સવાલ જરુરથી જ પૂછીશ એ પોટેન્શિયલ કેન્ડિડેટને કે, તમે તમારી જાતને, આજથી ૨૦-૨૫ વર્ષો પછી, તમારા જીવનસાથી સાથે ફુરસદની પળો કઈ રીતે વિતાવતાં કલ્પી શકો છો? જેનો પણ જવાબ હશે કે મારી જીવનસંગિની સાથે વરંડામાં હિંચકા પર ઝૂલતાં, ફિલ્મી ગીતો સાંભળવું અને ગાવું ગમે, હું એની સાથે લગ્ન કરીશ! અને હું તો મારું ફેવરીટ ગીત, “ગાતા રહે મેરા દિલ” એની સાથે ગાઈશ જ, બરાબર, આમ વરંડાના હિંચકે ઝૂલતાં!” આયેશા મારા માથામાં ટપલી મારીને બોલી, “મને તો પહેલેથી જ ખબર છે કે તારા મગજના વાયરીંગમાં કઈંક માલફંક્શન છે! કોઈ આવી રીતે પોતાના પતિની પસંદગી કરતું હશે અને ખુલ્લે આમ, વરંડામાં હિંચકે એને બેસાડીને મેમસાબ, “ગાતા રહે મેરા દિલ” ગાશે? કેમ તું તારા પતિદેવને દેવાનંદ સમજે છે? વોટ ઈઝ રોંગ વીથ યુ? મારી મા, તું છે ને, તારા મા અને બાપુજી જેને કહે તેને પરણજે નહીં તો નક્કી દુઃખી થશે!” મેં આ સાંભળી ગંભીરતાથી એને કહ્યું, “એક કરેક્શન છે.” આયેશા બોલી, “તારું એ કરેક્શન પણ તું બોલી નહીં નાખે ત્યાં સુધી આપણે એક્સ્પરીમેંન્ટ પર ધ્યાન નહીં આપી શકીએ! તો બોલો મેડમ? બોલ, કહી નાખ!” મેં આયેશાને ધીરેથી કહ્યું,”વાત જાને મન, જાણે એમ છે ને કે, મારા “એ” દેવાનંદ હો કે ન હો, પણ, હું, મને વહીદા રહેમાન સમજું છું! વોટ યુ સે? હં?” અને અમે બેઉ હસી પડ્યાં.
પછી તો આ મારો અને કઈંક અંશે આયેશાનો, રોજનો ક્રમ થઈ ગયો હતો. ભલેને એક્સ્પરીમેંન્ટ કેટલો પણ રસપ્રદ હોય કે ન હોય, સોમ થી ગુરુ, રોજ એ આધેડ દંપતીને, વરંડાના હિંચકે બેસી ચા-કોફી પીતાં જોવાનું અમને તો જાણે કે વ્યસન થઈ ગયું. આમ ને આમ સમય વિતતો ગયો અને અમારું જુનિયરનું વરસ પૂરું થયું. અમારા કોલેજના છેલ્લા દિવસે અમે બધાં જ એકમેકના સંપર્કમાં રહેવાના કોલ કરતા હતાં અને વેકેશનમાં કોણ શું કરવાના છે એની વાતો અને મજાક મસ્તી ચાલતી હતી. મને મનમાં થતું હતું કે મારું આ સવારનું રોજિંદુ દ્રશ્ય મને ખૂબ જ મીસ થશે. મેં આયેશાને કહ્યું, “યાર, મને આ સામેવાળા અંકલ અને આંટીને મળવું છે, ઉનાળાની છુટ્ટી પર જતાં પહેલાં મારે એમને કહેવું છે કે એમને જોઈને, મને સાચે જ સાયુજ્યની સાચી સમજણ આવી છે જે કદાચ વડીલો કે મિત્રોના સમજાવવાથી પણ ન આવત!” આયેશા મારો હાથ પકડીને બોલી, “તારું મગજ છે ને, તે સાચે જ સાવ ચસકી ગયું છે! જાન ન પીછાન, મૈં તેરા મહેમાન! એમ તે કોઈના ઘરમાં જવાતું હશે?” પણ મેં તો નક્કી જ કર્યું હતું કે મારે બે મહીનાની રજાઓ શરુ થાય અને સિનીયર વરસ શરુ થાય તે પહેલાં એમને મળવું જ છે. હું આયેશાને મારી સાથે હાથ પકડીને ઘસડીને લઈ ગઈ. બપોરનો ત્રણ વાગ્યાનો સમય હતો. અમે કોટેજની બેલ મારી તો કામવાળી બાઈએ દરવાજો ખોલ્યો. મેં પૂછ્યું, “આંટીજી કે અંકલ કોઈ ઘરે છે?” બાઈએ કહ્યું, “આજે સાહેબની તબિયત સારી નહોતી તો શેઠાણી એમને ડોક્ટર પાસે લઈ ગયા હતા”. કોણ જાણે કેમ મારાથી પૂછાઈ જવાયું, “બીજું કોઈ ઘરમાં નથી? મેડમના બાળકો કે કોઈ?” કામવાળીએ કહ્યું, “મેમસાબને એક જ દિકરી છે જેના લગ્નને દોઢ વરસ થયા છે અને એ અમેરિકા રહે છે. તમારે કોઈ સંદેશો આપવો છે?” અમે નમ્રતાથી ના પાડી. અમે પાછા વળતાં હતાં, ત્યાં મેં દરવાજા પરની નેઈમ પ્લેટ વાંચી, જેના પર લખ્યું હતું. ”Mr. and Mrs. Aanand R. Desai, MA, LLB, Advocate, High Court”. હું ને આયેશા બેઉ એ વાંચીને બોલ્યાં, એકી સાથે, “ઈમ્પ્રેસીવ!” અને મલકી પડ્યાં.
વેકેશન, આવ્યું એવું જ જાણે પૂરું થઈ ગયું હોય, એવું લાગતું હતું. માઈન્ડ ઈટ, આ બધા પ્રી-ફેસબુક અને પ્રી-સોશ્યલ મીડીયાના દિવસો હતા. આ વેકેશન દરમ્યાન, હું અને આયેશા બે ચાર વાર મળ્યા પણ હતાં અને હસતાં હસતાં, એડવોકેટ આનંદ દેસાઈને અને હિંચકાને યાદ કરી લીધો હતો. ૧૫મી જૂન આવી અને અમારી કોલેજનો પ્રથમ દિવસ. અમારું સ્કેજ્યુલ આવી ગયું હતું. સિનીયર વરસમાં લેબ પાંચે પાંચ દિવસ હતી. આયેશાએ મારી મશ્કરી પણ કરી કે હવે હું સોમથી શુક્ર, રોજ જ એડવોકેટ અને એમના પત્નીના “હિંડોળા”ના દર્શન કરી શકીશ. બીજે દિવસે, રાબેતા મુજબ હું તો સવારના ૭ ને ૪૫ મિનીટે લેબમાં પહોંચી ગઈ અને હિંચકા પર ક્યારે મીસ્ટર અને મિસીસ એડવોકેટ આવે એની રાહ જોતી હતી અને બરબર સાત ને પચાસે, ધેર ધે વેર, બિલકુલ પહેલાંની જેમ જ. પણ પહેલાં કરતાં થોડો ફરક એ હતો કે બહેન થોડા વધારે સરસ રીતે તૈયાર થઈને આવ્યાં હતાં અને ભાઈ પણ સુટેડબુટેડ હતાં પણ કોઈ બીજા જ હતાં. ટૂંકમાં, ભાઈનું રીપ્લેસમેન્ટ થઈ ગયું હતું! મેં આયેશાનું ધ્યાન દોર્યું. આયેશા કહે, “કોઈ મહેમાન આવ્યાં હશે.” અને વાત પછી તો રોજના કામમાં ભૂલાઈ ગઈ.
બીજે દિવસે, ફરી આગલા દિવસવાળા જ ભાઈ અને બહેન એના એ જ. આમ આખુંય અઠવાડિયું નીકળી ગયું. હું રોજ જ રાહ જોતી કે ક્યારે ઓરિજીનલ એડવોકેટ આવે, બહેનની સાથે હિંચકે ઝૂલવા..! આ નવા ભાઈ તો હિંચકે બેસતાં ને ચા-કોફી પીતાં, બહેન સાથે બેસીને પણ એકાદ આછા સ્મિત સિવાય, બેઉ વચ્ચે પેલા ઓરિજીનલ ભાઈ સાથેનું, ઊડીને આંખે વળગે એવું જે જાદુભર્યું કનેક્શન હતું તે ગાયબ હતું! બીજા અઠવાડિયે, પણ એ જ પેલા નવા ભાઈ, બહેનની સાથે હિંચકે ઝૂલતાં જોયા. આયેશા અને મને થયું કે ભાઈ માંદા હતાં ને કદાચ કઈંક એમને થઈ ગયું હશે અને બહેને નવા લગ્ન કરી લીધાં હશે! આયેશાના ફળદ્રુપ ભેજામાં વિચાર આવ્યો કે “કદાચ એમ પણ હોય કે બહેને છૂટાછેડા પણ આપી દીધા હોય! ને નવા લગ્ન પણ કર્યા હોય!” કોણ જાણે કેમ પણ આ વખતે આયેશાને તાલેવેલી હતી જાણવાની કે ઓરિજીનલ ભાઈનું શું થયું! ઓચિંતી જ આયેશા બોલી “ચલ, એક કામ કરીએ, આજે સાંજના, લાઈબ્રેરીમાંથી ઘરે જતાં પહેલાં ડોરબેલ મારીને પહોંચી જઈએ એમના ઘરે. બધા જવાબો મળી જશે.” મારે માનવા ન માનવાનો તો સવાલ જ ન હતો, કારણ અમારી બેચેની વધી ગઈ હતી. અમને જવાબ જોઈતો હતો કે પેલા ઓરિજીનલ એડવોકેટભાઈને શું થયું હતું?
અમે લાઈબ્રેરીમાંથી છ વાગે નીકળ્યાં અને સીધા સામેના કોટેજ પર પહોંચીને ડોરબેલ મારી. નજર અનાયસે જ પડી નેઈમ પ્લેટ પર, “Mr. and Mrs. Aanand R. Desai, MA, LLB, Advocate, High Court” જ હતું. એ વાંચીને મેં અને આયેશાએ નજર મેળવીને જાણે છાનો હાશકારો કરી લીધો. ડોર ખોલવા, નવી કામવાળી આવી. એણે દરવાજો ખોલ્યો કે એની પાછળ જ પેલા નવા સુટેડબુટેડ ભાઈ જ આવ્યા અને બોલ્યા, “યસ, હાઉ કેન આઈ હેલ્પ યુ?” હું થોડું થોથવાતાં બોલી, “યુ સી સર, અમારે એડવોકેટ, મી. આનંદ દેસાઈને મળવું હતું.” ભાઈ બોલ્યાં, “હા, બોલો, હું જ એડવોકેટ આનંદ દેસાઈ છું. શું કામ છે અને તમે કોણ છો?” ત્યાં જ અંદરથી અવાજ આવ્યો, “આનંદ, કોણ છે, દરવાજા પર?” અને પેલા બહેન બહાર આવ્યાં. “કોણ છો તમે અને શું કામ છે?” હું તો ગુંચવાયેલી ઉંબરા પર જ ખોડાઈ ગઈ હતી પણ આયેશાએ સમયસૂચકતા વાપરીને કહ્યું, “કઈં નહીં આન્ટી, અમારે સાહેબનું ઓફીસનું કાર્ડ જોઈતું હતું.” એડવોકેટ આનંદે પૂછ્યું, ‘તમને મારું નામ ઠામ કોણે આપ્યું?” હું તો સાવ બાઘા જેવી જ થઈને ઊભી હતી પણ આયેશા બોલી, “સર, મારા પિતાજીને હાઈકોર્ટના કેસ બદલ કઈંક સલાહ લેવી છે અને અમે આ નેબરહુડમાં નવા છીએ. સાંજના પિતાજી ચાલવા નીકળ્યાં હતાં ત્યારે એક નેબરે આપનો હાઉસ નંબર આપીને કહ્યું કે આપ હાઈકોર્ટના વકીલ છો પણ એમને તમારી ઓફીસ ક્યાં છે એ નહોતી ખબર. આથી મારા પિતાજીએ કહ્યું કે આપના ઘરે ઊભી રહીને આપનું કાર્ડ લઈ આવું. અમે પાછળની ગલીમાં જ રહીએ છીએ, સર.” આયેશાનો અવાજ એટલો તો કન્વીન્સીંગ હતો કે વધુ કઈં ન પૂછતાં, એડવોકેટે પોતાના ખિસ્સામાંથી કાર્ડ કાઢ્યું અને આપીને કહ્યું, “આ હું એક વરસ માટે ઈંગ્લેંન્ડ ગયો અને પાછા આવીને નવા કાર્ડ છપાવ્યા છે, જેમાં એક છેલ્લો ૦ ડીજીટ પ્રિંન્ટીંગ મીસટેકને લીધે છપાયો નથી. તો જરા કરેક્ટ કરી લેજો. ઓકે? અને શું નામ કહ્યું તમારા પિતાજીનું?” આયેશાએ ફરીથી સમયસૂચકતા વાપરી, તરત જ બોલી નાખ્યું, “બી.પી. પટેલ, સર. એ તમને ઓફીસમાં ફોન કરશે. થેંક યુ.” અને ઝડપથી કાર્ડ લઈ, મારો હાથ પકડી, પ્રેક્ટીકલી, મને ખેંચીને ચાલવા માંડ્યું. મિસ્ટર અને મીસીસ આનંદના ઘરનો દરવાજો બંધ થયો. આયેશાની પાછળ ઘસડાતાં હું આયેશાને પૂછતી રહી, “અરે, પણ આ બી.પી.પટેલ કોણ છે?” મારી સામે આંખો કાઢીને એ બોલી, “ચૂપ રહે છે કે નહીં? જલદી ચાલ!”
હું અને આયેશા એક-બે મિનીટ તો ચૂપચાપ સ્ટેશન સુધી પહોંચવા માટે ચાલતાં રહ્યાં. કોઈ કઈં બોલતું નહોતું! અમને એક સવાલનો જવાબ જોઈતો હતો કે કોણ હતાં એ ઓરિજીનલ ભાઈ, જેમની સાથે એ મેજીકલ કેમેસ્ટ્રી છલકાતી હતી? શું દૂરના સંબંધી હતાં? શું ફેમીલી મેમ્બર હતાં? કોઈ જૂના યાર-દોસ્ત હતાં? એના બદલે અમે બીજા અનેક સવાલો લઈ પાછા ફર્યા હતાં! એમાં આ બી.પી. પટેલ વધારામાં ઓછાં હતાં કે ઉમેરાયા! છેવટે મૌન તોડી, આયેશા જ બોલી, “તેં નોટીસ કરી એક વાત? આજે જે કામવાળી હતી તે પહેલીવાર આપણે ગયા હતાં તે નહોતી! કામવાળી પણ બદલાઈ ગઈ હતી!” મેં કહ્યું, “યાર, યુ આર રાઈટ, મેં તો એ જોયું જ નહીં કે નવી કામવાળી હતી! “યાર, યુ આર રાઈટ, મેં તો એ જોયું જ નહીં કે નવી કામવાળી હતી! એક વાત તો છે કે આ મિસીસ દેસાઈની હિંમતની દાદ દેવી પડે! ખુલ્લે આમ, વરંડામાં બેસીને, આમ છડેચોક ઝૂલવું, તો એમને ડર નહીં લાગ્યો હોય કે કોઈ એમના પતિને કહી દેશે તો?” “દાદ તો આપવી જ પડશે દુનિયા કી ઐસી કે તૈસી કરવાની એમની હિંમતની!” કહીને, આયેશા એક મિનીટ માટે ઓચિંતી ઊભી રહી ગઈ અને મોઢા પર બનાવટી ચિંતાના ભાવ લાવીને બોલી, “યાર, મને એક જ હવે ચિંતા થાય છે. લગ્નના ૨૦-૨૫ વર્ષો પછી, તારા “ગાતા રહે મેરા દિલ, તુ હી મેરી મંઝિલ”ના પ્રોગ્રામનું શું થશે હવે?” મેં હસીને આંખ મિંચકારીને કહ્યું, “ગીત ગાવાનો ઈરાદો હવે તો વધુ પાક્કો થયો છે! એ પણ બે જણની સાથે ગાવાની હિંમત આવી ગઈ છે! અને, સાથે મેન્ટલ હીંન્ટ પણ નોટ કરી લીધી છે કે આવું કઈં થાય તો કામવાળી બદલી નાંખવી!” અમે બેઉ ખડખડાટ હસતાં હતાં અને સ્ટેશન તરફ ચાલતાં હતાં. રસ્તા પર ચા કોફીની લારી હતી. લારીવાળાના ટ્રાન્સીસ્ટરમાંથી ગીત સંભળાયું, “મૈં જિંદગીકા સાથ નિભાતા ચલા ગયા, હર ફિક્રકો કુંવેમેં ઉડાતા ચલા ગયા!”
બસ!

************

૧-જિંદગીકે સફરમેં દાઢીવાળો જોગી -સુરેશ જાની

 

જિંદગીકે સફરમેં, હર મોડપે લોગ મિલતે હૈ,
કુછ અનજાન રહતે હૈ, કુછ અપને હો જાતે હે.

     જિંદગીની સફરમાં હજારો મિત્રો, દુશ્મનો, અરે! સાવ અજાણ્યા અને અલ્પજીવી સમ્પર્ક વાળા જણ મળ્યા છે –  નાના, મોટા – પુરૂષ, સ્ત્રી, બાળકો – જાતજાતના દેશના, જાતજાતના ધર્મના, ભાત ભાતની વિચારસરણી વાળા.

    પણ એ સફરમાં એક સાવ અલગારી જણ મળી ગયો હતો. એની સાથે મારો સમ્પર્ક માંડ બે ત્રણ વર્ષ જ રહેલો. અને તે પણ મોટા ભાગે ઈન્ટરનેટના વાદળો વચ્ચે જ. હું ભુલતો ન હોઉં તો ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૨ ની વચ્ચે જ એ સમ્પર્ક જારી રહેલો. પણ કેવો મીઠો દરાખ જેવો એ સંબંધ! કમનસીબે હીરા જેવા ઝળહળતા તે આત્માએ કોઈક અજાણી ભોમકામાં  સેવા આપવા, કાયમ માટે વિદાય લઈ લીધી છે.

    એને પ્રત્યક્ષ મળવાનો એક મોકો મળ્યો હતો; તેની યાદ આ શ્રેણીની સરસ મજાની વાતો વાંચીને તાજો થઈ ગઈ.  ૩૦, માર્ચ – ૨૦૧૧ માં લખેલો એ મુલાકાતનો અહેવાલ  આ રહ્યો.

………………..

     બપોરના એક વાગી ગયા છે. મારા પેટમાં બરાબરની લ્હાય લાગી છે. પરદેશથી આવનારને ભાગ્યે જ લાગુ ન પડતી હોય તેવી, પેટની પીડા બે દિવસથી ભોગવતો આવ્યો હતો. અને એના કારણે, જાત પર લાદેલ, સખત  આહાર નિયમન આના માટે જવાબદાર હોય – તેમાં નવાઈ પણ શી? હું શાળાના આચાર્યે ચા પીવા બોલાવ્યો હોવાના કારણે પેટમાં નાનકડી શાંતિ મેળવી; મોટી શાંતિ ક્યારે થશે; એની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યો છું.

     પરંતુ એ દાઢીવાળો જોગી તો એના કામમાં મશગુલ છે. સદભાગ્યે એની સમજુ પત્ની તૃપ્તિબેન મારો ખ્યાલ કરી ત્યાં આવી પહોંચે છે. સાથે લાવેલી કોફી પીવા મને વાનમાં આમંત્રે છે. હું તરત એ આમંત્રણ સ્વીકારી લઉં છું – પણ મારું ધ્યાન તો સાથે લાવેલા, વઘારેલા,  ચટાકેદાર ઢોકળાના ડબ્બા પર જ છે! વાનમાં હું તે ડબો ફટાફટ ગોતી કાઢું છું; અને શિષ્ટાચારને બાજુએ મેલી; તૃપ્તિબેનને કહું છું,” અખિલભાઈની રાહ ન જોઉં તો ચાલશે ને?”

      તૃપ્તિબેન મારી વ્યથા સમજીને હસીને કહે છે,” લો! સાથે આ ચટણી પણ.”

     હવે ખ્યાલ આવી ગયો ને, એ દાઢીવાળો જોગી કોણ?

     અલબત્ત અખિલ સુતરીયા જ હોય ને?

     હું અખિલભાઈની સાથે એમના ‘માર્ગદર્શન’ના કામને પ્રત્યક્ષ નિહાળવા, તેમની સાથે વલસાડથી થોડે દૂર આવેલા એક નાનકડા ગામની શાળામાં આવ્યો છું. ચારે બાજુ ખેતરોથી ઘેરાયેલી એ સાવ નાની શાળાના છેવાડેના એક રૂમમાં બાળકોની હકડે ઠઠ ભીડ વચ્ચે એ જોગી, એના વિડિયો-પ્રવચનમાં મશગૂલ છે. બાળકોની સાથે માનસિક તાદાત્મ્યમાં એ તો ધ્યાનસ્થ છે! એને ખાવા પીવાની કશી પડી નથી.

     હું તૃપ્તિબેનને પૂછું છું ,” અખિલભાઈને પણ ભૂખ તો લાગી જ હશે ને?”

     તેઓ હસીને કહે છે,”એમને તો એમનો ખોરાક સવારના નાસ્તામાં મળી ગયો છે! તમતમારે નિરાંતે જમી લો. બે દિ’ના ભૂખ્યા છો.”

 આ માણસ દાઢીધારી છે; જોગી છે; પાગલ છે. એનું પાગલપન છે – ‘છેવાડાની શાળાઓના બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસ અને આત્મગૌરવ જગાડવાનું.’ કમ્પનીઓમાં મેનેજમેન્ટના માનવવિકાસ અંગેના સેમિનારોમાંથી મળતા ફાજલ સમયનો ઉપયોગ; ગામડે ગામડે ફરી, આ આહલેક જગાડવાનો તેમણે ભેખ ધારણ કર્યો છે.

    એની વેબ સાઈટ હજુ પણ ખુલ્લી છે. અહીં …   http://www.akhiltv.com/

     થોડીક વારે બાળકોની એ બેચ સાથેનો સત્સંગ પતાવી અખિલભાઈ પણ વાન પાસે આવી પહોંચે છે. પણ એમની પાસે સરસ મજાનાં ઢોકળાં ખાવાનો સમય નથી. થર્મોસમાં રાખેલી કોફી ઝટપટ ગટગટાવી, એ બીજી બેચના બાળકો સાથે ભળી જવા આતૂર છે.

    મારી દોઢ દિવસની અખિલભાઈ સાથેની મૂલાકાતમાં, ગુજરાતના બાળકો અને યુવાનોમાં જાગૃતિ લાવવાની એમની ધગશ સતત વર્તાતી રહે છે. એમની પત્ની તૃપ્તિ એમની સાચા અર્થમાં સહધર્મચારિણી છે. અહીં એ એમની ‘સેમિનાર આસિસ્ટન્ટ’ છે.  એમનો એક દિકરો ઉદય – ઉદયપુરમાં નોકરી કરે છે; બીજો ઉમંગ કચ્છના આદિપુર ગામમાં પોલિટેક્નિકમાં ભણે છે.

    આવતાં જ મેં એમને મારાં બનાવેલાં ઓરિગામી મોડલો ભેટ આપ્યાં હતાં. એમને બહુ ગમ્યાં. પણ આ જોગી એટલાથી શેં સંતોષાય? સાંજના થાક ઉતારવાની જગ્યાએ એ તો મારી પાસે બે મોડલો બનાવડાવે છે; અને એની વિડીયો ઉતારી લે છે – એમના સંગ્રહમાં ઉમેરો કરવા. કદિક એનો લાભ પણ બાળકોને મળશે.

આ રહ્યો એ વિડિયો …

 

https://www.youtube.com/watch?v=Ex1UfpDvSTs બસ આ જ ધૂન – સતત એ જ ધખારો. ગુજરાતના બાળકો અને યુવાનોમાં ધસમસતું  જીવન અમૃત સિંચતા રહેવાનો. ધનપ્રાપ્તિ, યશપ્રાપ્તિ, પ્રતિષ્ઠા પાછળ કોઈ દોડ નહીં. થોડામાં ઘણું ગણી જીવાતું, સંતોષ અને આનંદથી ભરપૂર અને છતાં સતત પ્રવૃત્તિથી ભરપૂર જીવન. સામ્પ્રત સમયના બહુ જ ઝડપથી વિસરાતા જતા, મૂલ્યોના માહોલમાં તેમણે  ઊપાડેલ કામ એક તો શું – અનેક માણસોની ટીમ માટે પણ આકાશ કુસુમવત છે. પણ એની આ જોગીને કશી ચિતા નથી. પોતાના જીવનના એક અંશની આહૂતિ આ યજ્ઞમાં અર્પવાનો એને હરખ છે.

   ગાંઠના ફાજલ સમયનો આવો અપ્રતિમ ઉપયોગ કરનાર સ્વ. ભાઈ શ્રી. અખિલ સુતરિયાને શત શત પ્રણામ. જિંદગીની સફરમાં મળેલો આ અણમોલ હીરો ભલે આજે આ ધરતી પર નથી. પણ એની યાદ ચિરંજીવ છે – એણે અમૃત સિંચેલાં એ નિર્દોષ બાળકોના ધડકતા દિલમાં – એની પત્નીના અને એના આ મિત્રના અંતરમાં….

 

sureshbhai jani

https://gadyasoor.wordpress.com/

 

 

જિંદગી કે સફરમેં-અમીટ છાપ-(૭)રાજુલકૌશિક

અમેરિકાનું હવામાન બદલાવા માંડ્યુ છે. લેબર ડે વીકએન્ડ એટલે સમરનો છેલ્લો વીકએન્ડ એવા ગાણા ગવાવા માંડ્યા છે. એન્ડ ઓફ સપ્મ્ટેબર એટલે સમરની બાકાયદા વિદાય અને ફોલની શરૂઆત. આ ફોલ પણ કેવી અજબની સીઝન છે ? લીલાછમ દેખાતા પાંદડા અચાનક લાલ-પીળા અને કેસરી રંગે રંગાવા માંડે અને અંતે સુક્કાભઠ્ઠ થઈને ખરી પડે અને નજર સામે સાવ એકલતામાં ઝૂરતા વૃધ્ધો જેવા આવળીયા-બાવળીયા જેવા થઈને ઉભા રહે. પણ ગયા અઠવાડીયે જાણે મોસમે રૂખ બદલી અને સવારથી જ ધુમ્મસે સૂર્યનારાયણને એવા ઢાંકી દીધા કે દર્શન જ દુર્લભ અને બાકી હતું તો વાદળોએ પોતાનું સામ્રાજ્ય એવું સ્થાપી દીધું કે જાણે વર્ષારૂતુનો આરંભ…મન મોર બનીને થનગનાટ કરે એવું હીલ સ્ટેશન જેવું વાતાવરણ થઈ ગયું હતું પણ  સૂસવાટા મારતા પવનના ઝપાટા એવા હતા કે બારણાની બહાર ઉભા રહીને આવી ભીની ભીની સુગંધ શ્વાસમાં ભરવાનું મન મારવું પડે.

 

હવે આવા એક નહીં પુરેપુરા સાત દિવસનું સપ્તાહ..આવા થોડાક ફુરસદના સમયે નેટફ્લિક્સ પર આમતેમ આંટા મારતા સંજય લીલા ભણસાળીની એક અદ્ભૂત ફિલ્મ નજરે પડી. “ બ્લેક” જેમાં અમિતાભ બચ્ચન અને રાની મુખર્જીએ એવોર્ડ વિનિંગ પરફોર્મન્સ આપ્યું હતુ. ક્યારેક સારી જોયેલી ફિલ્મ પણ ફરી જોવી ગમે એટલે શરૂ તો કરી અને માણી પણ ખરી. ફિલ્મના લગભગ મધ્યાંતર પછી અમિતાભ બચ્ચનને એક એવી અવસ્થાએ પહોંચી ગયેલા બતાવે છે જેને મેડીકલ સાયન્સે “અલ્ઝાઇમર’ નામ આપ્યું છે. ભલભલી બુધ્ધિમાન અને તીવ્ર યાદ શક્તિ ધરાવતી વ્યક્તિ પણ એવી ગર્તામાં ધકેલાઇ જાય છે જ્યાં એમની આસપાસની દુનિયા અને પોતાની ઓળખ સુધ્ધા ભૂલી જાય છે.

ફિલ્મ તો પૂરી થઈ ગઈ પરંતુ એણે મને દસ વર્ષ પાછળના ભૂતકાળમાં ધકેલી દીધી અને એ ભૂતકાળ મારી સ્મૃતિમાં અકબંધ ઉભરી આવ્યો. ફિલ્મની રીલની જેમ એ રીયલ દ્રશ્ય નજર સામે ઉભરતું ગયું.  એ દિવસો હતા જ્યારે અમે જ્યોર્જીયાના એટલાંટા શહેરમાં હતા. એવું કહેવાય છે કે એટલાંટા એટલે જ્યોર્જીયાનું હવાઇ. અહીં ડનવૂડીમાં મારી દિકરીના ઘરની પાસે ચાલીને પહોંચી જવાય એટલા અંતરે જેને આપણે વૃધ્ધાશ્રમ કહીએ છે એવું ‘ડોગવુડ ફોરેસ્ટ  રિટારમેન્ટ હોમ’ નામનું સીનીયર સિટિઝન હોમ હતું અને આજે પણ છે જ. એક દિવસ કુતૂહલવશ હું ત્યાં પહોંચી. ત્યાં આ રીશેપ્શન કાઉન્ટર બેઠેલી વેલરીના નામની હસમુખી યુવતિએ મને આવકારી. અહીં કોઇપણ વ્યક્તિ આ વૃધ્ધો સાથે પોતાનો સમય પસાર કરવા માંગે અથવા વૃધ્ધોને પોતાનો સમય આપવા માંગે તો અહીં રાજીખુશીથી આવકાર આપવામાં આવે છે. મને એણે આવકારની સાથે એક કાર્ડ આપ્યું જે સ્વાઇપ કરીને હવે હું આ હોમમાં પ્રવેશી શકતી હતી.

ભારતમાં ઘરડાઘર હોય છે તેમ અમેરિકામાં પણ સિનીયર સિટીઝન હોમ હોય છે. કદાચ ભારતમાં લોકો મજબૂરીથી કે વખાના માર્યા ઘરડાઘરમાં  રહેતા હોય તેના બદલે આવા સિટિઝન હોમમાં આથમતી ઉંમરે લોકો પોતાની મેળે સમજદારી પૂર્વક અગર તો બાળકો પર પોતાની જવાબદારી ન નાખવાના  અહીંના સોશિયલ ઢાંચાને અનુસરીને  રહેવા આવતા હોય છે. કોઇ દ્રષ્ટીથી જરાય બિચારા ન લાગે એવા વૃધ્ધો અહીં આરામથી રહેતા હતા. અહિં આ હોમમાં દરેક વ્યક્તિને એક અલગ અલાયદો સંપૂર્ણ સુવિધા સાથેનો અને કદાચ ઘર  જેટલી જ આરામદાયી  સગવડો સાથે રૂમ ફાળવવામાં  આવતો હોય છે. એટલું જ નહીં પણ  દરેકની અત્યંત કાળજીપૂર્વક માવજત લેવામાં આવતી જોઇ. આખો પ્રથમ ફ્લોર  અલ્ઝાઇમરના પેશન્ટ માટે ફાળવવામાં આવ્યો હતો.  અહીં એક મોટા હૉલમાં ગોળાકાર ખુરશીઓ પર વૃધ્ધ-વૃધ્ધાઓ  ગોઠવાયેલા હતા. આપણે નાનપણમાં પાસિંગ ધ બોલની રમત રમતા હતા એવી રમત આ સૌને અહીંના સ્ટાફ મેમ્બર રમાડી રહ્યા હતા જેનાથી તેઓ તેમના મન અને મગજને કોઇ એક વસ્તુ પર કેન્દ્રિત કરી શકે અને એના કારણે સક્રિય રહી શકે.  અહીં આ ફ્લોર પર ટેરેસા નામની એક વૃધ્ધાને મળવાનું થયું.

ટેરેસા એક એવુ નામ -એક વ્યક્તિ કે જે  જીંદગીની ઢળતી  ઉંમરે માણસ નિવૃત્ત અવસ્થામાં  ભૂતકાળના મીઠા સંસ્મરણોમાં રાચે ત્યારે એ સમસ્ત જીવનની યાદોને ભૂલીને કોરી પાટી જેવા મનોજગતમાં જીવતી હતી. જ્યાં કોઇ યાદ તો શું કોઇ ઓળખ કાયમી રહેતી નથી એવી અવસ્થાએ એ પહોંચી ગઈ હતી. એનુ કારણ અલ્ઝાઇમર. અલ્ઝાઇમર એક એવો રોગ કે જેમાં માણસ પોતાની યાદદાસ્ત ગુમાવી પોતાના માટે જ એક અજાણ વ્યક્તિ બની રહે છે. આસપાસની દુનિયા સાથે સેતુ ગુમાવી દે છે. ટેરેસા અલ્ઝાઇમર નામથી ઓળખાતા વિસ્મૃતિની ગર્તામાં ધકેલી દેતા રોગના ભરડામાં લપેટાયેલી ૯૦ વર્ષની વૃધ્ધા હતી.

ટેરેસાને મળવાની સાથે જ એને કદાચ મારી જોડે અજાણતા એક આત્મીયતા અનુભવાઇ હશે .મળવાતાની સાથે   જ એ અત્યંત આગ્રહથી મારો હાથ પકડીને એ એના અલગ ફાળવાયેલા રૂમ તરફ દોરી ગઈ . જયાં  સરસ અને સુઘડ રીતે ગોઠવાયેલા રુમની સામેની દિવાલ પર વચ્ચોવચ એક વિશાળ ફ્રેમમાં એનો ફેમીલી ફોટોગ્રાફ હતો. લગભગ ૨૫ જેટલા ફેમીલી મેમ્બરની વચ્ચે ટેરેસા અને એનો પતિ ગોઠવાયેલા હતા. અને આજુબાજુ પુત્ર-પુત્રી , પૌત્ર-પૌત્રી , દોહીત્ર-દોહીત્રીઓ ગોઠવાયેલા હશે તેવુ માની લીધુ કારણ કોઇની ઓળખાણ આપી શકે તેવી માનસિક સ્થિતિ તો ટેરેસાની હતી જ નહી. વ્હાલસોઇ  સંતુષ્ટ નજરથી પોતાના પરિવાર સાથે ગોઠવાયેલી ટેરેસાના આ ફોટાની લગોલગ  કિશોરાવસ્થાનો ટેરેસાનો  તેના માતાપિતા સાથેનો ફોટો જડેલો હતો. ટેરેસા જે આત્મિયતાથી અને છતાંય એક પરાયાભાવથી આ બધુ બતાવતા જતા હતા એ જોઇને સ્વભાવિક કુતૂહલતાવશ પ્રથમ  ફોટાની વ્યક્તિઓની ઓળખ પૂછાઇ ગઇ. ” I don”t know” ખભા ઉચકીને  ટેરેસાએ સાવ સ્વભાવિકતાથી કોઇ ભાવ વગર કે કશું જ ગુમાવ્યાના અફસોસ વગર પોતાના પરિવારની તસ્વીર અંગે જણાવી દીધુ. એમ કહેવાની સાથે એના ચહેરા પર કંઇ ગુમાવ્યાનો કે કશું જ ખૂટતુ હોય તેવો રંજ પણ નજરે ના પડ્યો. એ એના ખુદના પરિવારની એક

પણ વ્યક્તિને ઓળખી પણ શકતી નહોતી. જેની સાથે આયખાનો ઘણો બધો સમય પસાર કર્યો હશે તેવા તેના પતિ કે પોતાના જ સંતાનોની લોહીની સગાઇ પણ ક્યાંય એને સ્પર્શતી નહોતી . એક તદ્દન પરાયાપણાનો ભાવ ચહેરા પર સ્થિર  થયેલો હતો.પણ તરત જ બીજી પળે  અત્યંત ઉત્સાહથી બીજી તસ્વીર તરફ અંગૂલીનિર્દેશન કરીને એ ૯૦ વર્ષની વૃધ્ધા ટેરેસાએ   પોતાની  ૩૦ વર્ષની  મા બતાવતા કહ્યું ” Look -she is my mom ”  અને અત્યંત કોમળતાથી તેની માની તસ્વીર પર હાથ ફેરવીને જાણે વાત્સ્લયનો ભાવ અનુભવતી  રહી. 

કદાચ નાની હશે ને મા એ આંગળી પકડીને ચાલતા શીખવ્યુ હતુ તે હાથનો સ્પર્શ એ અનુભવી શકતી હોય તેવો ભાવ ચહેરા પર નિતરતો હતો. મા ની સ્નેહ નિતરતી આંખોમાં આંખો પોરવીને ૯૦ વર્ષના ટેરેસા  જાણે ૯ વર્ષની બાલિકા બની રહ્યા હોય તેવી  ૠજુતા ચહેરા પર આવી ગઈ હતી.  બસ આ સિલસિલો એ સિનીયર સિટીઝન હોમમાં જવાનુ થયુ ત્યાં સુધી ચાલતો રહ્યો.  દરેક દિવસની મુલાકાત અને ટેરેસાની તેની મા પ્રત્યેની બાળસહજ કોમળતાભરી ઓળખ એ લગભગ રોજનો ક્રમ થઇ ગયો.

૯૦ વર્ષની વૃધ્ધાના સાવ કોરા મનોજગત પર એક માત્ર યાદ ઉપસતી  આવતી હતી અને તે હતી તેની માની સ્મૃતિ અને કેમ ન હોય ? મા એક એવો સંબંધ છે જે ઇશ્વર પછી પ્રથમ સ્થાને છે. પૂર્વ હોય કે પશ્ચિમ મા પ્રત્યેનો આ ભાવ નિરંતર એક સરખો જ વહ્યા કરતો હશે એવું ટેરેસાને જોઇને તો ચોક્કસ અનુભવાયું.  ટેરેસાની  સ્મૃતિમાં મા સિવાય કોઇને સ્થાન નહોતુ.

અમેરિકામાં નથી કોઇ પોતાની સંસ્કૃતિ કે નથી પોતાના સાંસ્કૃતિક તહેવારો . પણ હા અહીં મધર્સ ડે, ફાધર્સ ડે , હેલોવીન ડે,  થેન્કસ ગીવીંગ ડે જેવા દિવસોની ઉજવણી ચોક્કસ થતી હોય છે. મે ના બીજા  રવિવારે ઉજવાતા આ મધર્સ ડે ના દિવસે કેટલાય સંતાનો પોતાની મા પ્રત્યે તેમનો આદરભાવ કે આભારભાવ  જુદી જુદી રીતે દર્શાવતા હશે. પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિ અનુસાર ફુલોનો બુકે , કોઇ મોંઘી ગીફ્ટ , મા માટે લંચ કે ડીનર  અપાતુ હશે પણ ટેરેસાની  જાણે -અજાણે વ્યક્ત થતી  મા પ્રત્યેની અનોખી અભિવ્યક્તિ  કાયમ માટે મનમાં એક અદકેરી છાપ મુકતી ગઇ. મધર્સ ડે ના દિવસે અને કોઇપણ મા –દિકરીના સંબંધને અનુલક્ષીને કોઇ વાત થાય ત્યારે ૯૦ વર્ષના ટેરેસાની એ સમયે જોયેલી ૯ વર્ષની બાલિકા જેવી સરળ અને બાળ સહજ નિર્દોષ ચહેરાની અમીટ છાપ મનમાં એક અનોખી ઉજવણીની જેમ હંમેશા યાદ આવ્યા કરશે.

આજે સવારે ઉઠીને જોયું તો ઘરના ફ્રન્ટ યાર્ડમાં મહોરેલા ઝાડ પર રતુંમડા પાન લહેરાઇ રહ્યા હતા અને ફરી એકવાર મારી નજર સામે મા ને યાદ કરતા ખીલી ઉઠેલો ૯૦ વર્ષના ટેરેસાનો રતુંમડો ચહેરો  તરવરી ઉઠ્યો.

 

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

જીંદગી કી સફર મેં-(૬)આંગળી ચીંધ્યાનું પુણ્ય !-ગીતાબેન ભટ્ટ

લગભગ દરેક માબાપ પોતાનાં સન્તાનોને પ્રેમ કરતાં હોયછે  અને તેમને લાડ લડાવી કોડ પૂરાંકરવા મહેનત કરતાં હોય છે . પણ તે સાથે ક્યારેક લાલ આંખ પણ કરવી જરૂરી છે. ચાલો , આજે હું તમને આવી જ એક વાત કહું . નજીવાe ફેરફાર સાથેની , મારી જ વાત ,જ્યાં હું સન્તાનની ભૂમિકામાં છું !!

આંગળી ચીંધ્યાનું પુણ્ય !

———————

દેશમાં બહુ થોડા સમય માટે જતાં હોઈએ તેથી આમ તો અમને ત્યાં જવાનો જરાયે સમય નહોતો , પણ કારણ જ એવું સરસ હતું કે સમય કાઢીને એક દિવસ માટે પણ ત્યાં જવાનું આમન્ત્રણ   અમે સ્વીકાર્યું . મારા એક પુસ્તક ‘ અમેરિકાથી અમદાવાદ ‘ કાવ્ય સન્ગ્રહના પ્રમોશન માટે જામનગર આવવાનું આમન્ત્રણ   અમારા એક સ્નેહીએ આપ્યું હતું . 

સારી રીતે પ્રોગ્રામ પતાવી બીજે દિવસે સવારે  હોટલમાંથી ચેક – આઉટ  કરવા કાઉન્ટર પર જઈને  બીલ માંગ્યું . 

રજીસ્ટર પર બેઠેલા ભાઈએ બીલ સાથે પહોંચ આપી , એમાં લ્ખ્યુતું ;’ paid  in  full !” 

  કોણે ભર્યાં આપણાં બિલના પૈસા ? અમે પતિ પત્નીએ પ્રશ્નાર્થ થી એકબીજા સામે નજર કરી અને પછી લોબીમાં થોડે દૂર 

બેઠેલાં એક માત્ર દમ્પતી પર નજર પડી . અમારી સામે મધુર સ્મિત કરતાં એ બન્ને જ્ણ જગ્યા પરથી ઉઠીને અમારી નજીક આવ્યાં. 

” કેમ છો ગીતા ભાભી? ઓળખાણ પડી?”  એ નમણી યુવતીએ મને સાદર નમસ્કાર કરતાં કહ્યું . 

આમ તો જામનગર મારું સાસરિયું . પણ ત્યાં ઝાઝું રહેવાનું બન્યું નહોતું . પિસ્તાલીસ – પચાસ વર્ષની લાગતી આ યુવતી સ્હેજેય ઓળખાય તેમ નહોતી 

મેં મદદ માટે સુભાષ તરફ નજર કરી . પણ છેલ્લાં પાંત્રીસ વર્ષથી અમે જામનગર છોડીને અમેરિકા વસ્યાં હતાં તેથી એના સ્મૃતિ પટ પરથીયે ઘણું વિસરાઈ ગયું હતું .

” હજુ હું ઓળખાણી નહીં ને ? સરસ્વતી ! ભાભી , હું તમારી સરસ્વતી !”

પણ હજુયે એને ન ઓળખી શકવાનો ક્ષોભ હતો . જામનગરમાં  લગ્ન પછી હું ચારેક વર્ષ રહી પણ તેમાંયે બાળકોના જન્મ સમયે પિયર અમદાવાદ રહેવાનું ઝાઝું બનતું .

લગભગ ચાર દાયકા પહેલાના દિવસો યાદ આવી ગયા . મારી જાતને સફળતાનાં શિખરે બેઠેલી સમજતી હું અમદાવાદની મારી લેક્ચરર તરીકેની કારકિર્દી છોડીને  પરણીને જામનગર સાસરે આવેલી . 

સફળતા માણસનો આત્મવિશ્વાષ દ્રઢ કરેછે ,પણ કંઈક સમૃદ્ધિ ભળતાં અહન્કાર પણ આવી જઈ શકે છે . 

લગ્ન પહેલાં મારીપહેલી મુલાકાત જયારે જમનગરમાં થઇ ત્યારે જ મેં સુભાષને કહેલું ,” બધું બરાબર પણ તમે લોકોએ  આ મહેલ જેવી હવેલી અહીં પોળમાં કેમ બંધાવી ? આવી હવેલી તો સોસાયટીમાં

 સારી લાગે !” મેં એ જુના પોળ વિસ્તારની ટીકા કરતાં કહ્યું .

” તું કહીશ ત્યાં આપણે હવેલી નહીં મહેલ બન્ધાવશું .” સુભાષે પણ પ્રેમથી વાગ્દત્તાને મનાવતા કહેલું .

લગ્ન પછી શરૂઆતના દિવસોમાં મને એ પોળ એ અણ્ડબાવાનો ચકલો , એ શેરી વિસ્તાર આંખના કણાની જેમ ખુંચતો. કેવા જુનવાણી અણઘડ લોકો રહેછે આજુ બાજુ ! ” હું વિચારતી . અને કદાચ અમદાવાદનાસોસાયટી વિસ્તારને યાદ કરતી . 

 “મમ્મી , આ   ઘડા લઈને

કયાં જાઓ છો ?” એક દિવસ મેં મારા સાસુ ને પૂછ્યું. 

” બેટા, આ નાનો છે તે ઘડો ને મોટો છે તે હાંડો કહેવાય . ને એ બેનું  બેડલું બને .” બાએ મને પ્રેમ થી સમજાવતાં કહ્યું . 

” હં. ” મેં વિચાર કર્યો .” ચાલો , હું તમારી સાથે આવું?” મેં વિવેક કર્યો . ખાસતો એ જાણવા માટે કે વાત શું છે આ ઘડા – હાંડાની ? ઘરમાં ડંકી હોવા છતાં આપણે બહાર પાણી ભરવાં કેમ જઈએ છીએ . 

એમણે મને સમજાવ્યું કે આપણી ડન્કીનું પાણી ખારું છે જયારે નજીકમાં રહેતાં રવજી અદાની ડન્કીનું પાણી મીઠું છે. જામનગરમાં પાણીનો પ્રશ્ન તો હતોજ . તેથી બીજા દિવસથી ડન્કીએથી   પીવાનું પાણી લાવવાનું કામ મેં માથે લઇ લીધું.  વળી બપોરે ચારેક વાગ્યાનો સમય પણ મને બધી રીતે અનુકૂળ લાગ્યો . 

પણ મુશ્કેલીઓ તો જાણેકે મારા નસીબમાં જ હતી ! જોકે આ બધું મેં મારામનમાં જાતે ઉભું કરેલું ભૂત હતું . પણ એ વાત મને કોણ સમજાવે ? 

રાવજી કાકાનું ઘર પચાસેકે  પગલાં દૂરના બાજુના ખાંચામાં બીજું  કે ત્રીજું , બેઠા ઘાટનું , તદ્દન નાનકડું એવું ખોરડાં જેવું ઘર હતું એવું મને યાદ છે. ને ઘરની બહાર ચોકડીમાં ડન્કી હતી .

ડન્કીએથી પાણી ખેંચતા હું 

સતત કોઈ અગમ્ય નકારાત્મક વિચારોમાં ખોવાઈ જતી . મનેખુલ્લી ગટરો  અને કચરના ઢગલા સાથે શેરીની વચ્ચે વાગોળતી ગયો અને રખડતાં કુતરાં અને  ઓટલે બેઠેલી નવરી ડોશીઓજ દેખાય ! 

ત્યાં કોઈ નાનકડી છોકરીનો અવાજ આવ્યો ,” ગીતાભાભી !  

લાવો , હું  તમને મદદ કરું .”

એક દશેક વર્ષની છોકરી મારી બાજુમાં આવીને ડન્કીનો હાથો ખેંચતા બોલી . 

” તારું નામ શું ?” મેં પૂછ્યું .

” સરસ્વતી  . પણ બધાં મને સરલી  કહેછે”

Oh! I found one  more negative thing!

મેં  મારી દીન- ચર્યા માં ઉમેર્યું . 

” આ ગામના લોકો સારા  

નામને બગાડી ખરાબ કરે છે .”

“તું સ્કૂલે કેમ નથી જતી ? ” થોડા દિવસ પછી મેં એને પૂછ્યું .

” હું તો નેહાળે કોક કોક વાર જાઉં છું . પણ રોજ જાવાનું મન જ નથી થતું .   કંટાળો આવે છે .”એક વધારે નેગેટિવ વાત મેં મારી દિનચર્યા – ના  દીનચર્યા – માં ઉમેરી .

એકવાર એ મારા માટે ચા લઇ આવી ;” ભાભી , તમને ભાવે તેવી અમદાવાદી કડક ને મીઠી બનાવી છે”! 

પણ મારો મૂડ નહોતો . મેં ધરારથી ચા નાપીધી .

” કેમ ભાભી? અમારી  ચા જરા  ચાખી  તો જુઓ ! 

આદુ નાખીને સરસ બનાવી છે” અંદરથી ઘૂમટો તાણેલાં એક બહેન – સરસ્વતીના બા -એ આવીને મનેઆગ્રહ  કર્યો . છેવટે મેં ચા પીધી . સરસ હતી પણ જેમતેમ નજીવું સ્મિત આપ્યું .

બીજે દિવસે મારી નાની બેન અને મારો નાનો ભાઈ મને તેડવાં આવ્યાં.

” જોયું , અહીં ફળિયાને નાકે ઉકરડાંનો મોટો ઢગલો ?” મેં  મારા ભાઈ બેન ને પૂછ્યું .

” ના રે !   અમને તો જીજાજી લાખોટા તળાવની પાળે બાલા હનુમાન લઇ ગયા હતા . અખંડ રામ ધૂન 

ચાલે છે ને ત્યાં . અને અમે તો જામનગરનું સ્મશાન પણ જોયું ,કેવું સરસ છે!” એ લોકોએ ઉત્સાહ થી કહ્યું. 

” તું તો પ્રોફેસર છેએટલે તને તો લખવાના એટલા બધા ટોપિક્સ મળતાં હશે !”  મારાં નાના ભાંડરવાઓ આનન્દથી બોલતાં હતાં! દીદીના સાસરે આવવાનો એમનો ઉત્સાહ અનેરો હતો .

 પણ અમદાવાદ જઈને મેં મારાં પેરેન્ટ્સ પાસે મારી હૈયા વરાળ કાઢી .

ગાંધીજીની વિચારસરણીથી રંગાયેલાં ,  ગવર્મેન્ટમાં ગેઝેટેડ ઓફિસરની ઊંચી પોસ્ટ પર સિદ્ધાંતવાદી એવા મારા બાપુજી સાત ભાઈઓમાં સૌથી નાના  હોવાથી  કુટુંબમાં સૌ તેમને નાનકાકા કહેતું ,એમણે શાંતિથી વાત સાંભળી . 

” મને લાગે છે કે તું એટલું બધું ભણી છે એટલે તને તારી આસપાસના વાતાવરણમાં બધાં સાથે ભળતાં નથી ફાવતું .” નાનકાકાએ ગમ્ભીર થઇ વાતનું તારતમ્ય કાઢતા કહ્યું .

” બરાબર  એમ જ છે.” મેં સાથ પુરાવ્યો . 

” પણ એનો  ઉપાય તો બહુ સરળ છે!” એમને  કહ્યું ; ” અને તે તારા હાથમાં જ છે!” 

અમે બધાં સાંભળી રહ્યાં કે  નાનકાકા શું કહેશે .

” જા, તારાં બધાં સર્ટિફિકેટ લઇ આવ!”

” મારાં એમ એ , બી એડ , ઈતર પ્રવૃતિઓ આકાશ વાણી , યુવા જગત બદ્ધાં?” મેં ઉત્સાહથી પૂછ્યું .

” હા , બદ્ધાં જ. પેલી વાર્તા હરીફાઈ અને પેલાં ક્યાં કેમ્પમાં તું ગયેલી એ બધાંસર્ટિફિકેટ અહીં લઇ આવ. આપણે એ બધાને અહીં ફાડીને સગડીમાં બાળી નાખીયે . એ બધાં ભણતરનો જ તો  તને ભાર લાગે છે ને ?” હવે એ ગુસ્સાથી બોલતા હતા.

” અમને તો એમ હતું કે તું સમાજને એક સારું ઉદાહરણ રૂપ બનીશ . બધાં સાથે ભળી જઈને સૌને મદદરૂપ થઈશ !  પણ તું તો પ્રશ્નો ઉભા કરવા લાગી !સા વિદ્ધ્યા યા વિમુક્તયે ! જીવના પ્રશ્નો – સમસ્યાઓમાંથી ઉકેલ આણી મુક્તિ અપાવે તે સાચું ભણતર . પણ તને તો આ ભણતરનો ભાર લાગે છે. મુક્તિ તો બાજુ એ રહી , તને તો એ સાંકળ ની જેમ બાંધી રાખે છે. 

 પૂ . નાનકાકાના શબ્દો હું સ્તબ્ધ બનીને સાંભળી જ રહી . દારૂના નશામાં ચૂર કોઈને ફટકો વાગેને નશો ઉતરી જાય  તેમ મારી આંખ પણ ઉઘડી ગઈ! 

બીજે અઠવાડીએ  જામનગર ગઈ ત્યારે સરસ્વતી મદદમાં આવી પણ આ વખતે મેં એની સાથે પ્રેમથી વાર્તાલાપ ચાલુ કર્યો . ભણવું કેમ જરૂરી છે તે વિષે ઘરની અન્ય વ્યકિતઓને પણ હળવેથી , ઉદાહરણ સાથે જણાવતી થઇ . એકાદ વખત એની નિશાળે ગયાનું પણ સ્મરણ છે. સરસ્વતીની બા નેપણ ક્યારેક ટહુકો કરી બહાર બોલવું . સરસ્વતી તો સ્કૂલે હોય પણ ક્યારેક એકાદ રકાબી ચા પીને ” મારી મમ્મી જેવી જ સરસ ચા છે એમ હસી ને કહેતી . 

જયાકુંવર નામના એક માજીને ઓટલે બે ત્રણ ડોશીઓ કાયમ બેઠેલી જ હોય. મારી પંચાત ના કરી હોય તોજ  નવાઈ . પણ એમની પાસે ઉભારહી મેં કહ્યું ,” તમારા જમાનામાં વ્રત વરતોલાં ટાણે જે ગીત ગવાતાં એ મારે સાંભળવા છે. અને રાગ બંધ ગાતાં શીખવું છે.”

અને એ ભક્તિ પણફળી ” વહુ કેવી હોશિયાર ને આપણામાં ભળી જાય તેવી છે” એ કહેતા.

સમજદારકો  ઈશારા કાફી હૈ ! એ 

 મુજબ ત્યાં ભળી હોઉં એમ લાગ્યું . એક્ચ્યુઅલી  , પેલો છોછ જરૂર જતો રહ્યો . જામનગર અમદાવાદ વચ્ચે આવન જાવન કરતાં એક દિવસ અચાનક જ વિઝિટર વિઝા પર અમેરિકા આવી  રોકાઈ ગયાં!

ત્યાર પછીની અમારી ત્રીસેક જેટલી ભારતની ટ્રીપ માં સરસ્વતી ક્યારેય યાદ આવીનહોતી . 

આજે એ સરસ્વતી મારી સામે ઉભી હતી !

“પછી તો હું છેક બી એ સુધી ભણી. અમે ઘરચોળાં અને બાંધણીનો હોલસેલ નો ધન્ધો કરીએ છીએ.  અમે અમારો માલ છેક અમેરિકા સપ્લાય કરીએછીએ. …” સરસ્વતી બોલતી હતી .. “આવતે વર્ષે હું 

શિકાગો આવીશ ત્યારે તમારી જ મહેમાન બનીશ ; પણ આ વખતે અમને મહેમાનગતી કરવા દો !સરસ્વતી બોલી , અને પ્રેમથી કહ્યું ,” આ હોટલમાં અમારી ભાગીદારી છે ;ભાભી , તમારા પૈસા લેવાના ના હોય .  તમે રસ લઈને મને ભણતી કરી !!મારી માં તો તમને કાયમ યાદ કરતીતી અને બધ્ધાંને કે’તી ફરતી કે આવા મોટા ઘરની ભણેલી વઉ પણ જરાય ગરવ નઈ!  ” ગળગળા થઈને એ બોલી ,” ભાભી તમારા આશીર્વાદે  અમે સુખી છીએ !   એટલું રૂણ મને ચૂકવવા  દો! ” એ બોલી.

એણે મારો હાથ પકડી લીધો – વર્ષો પહેલા ડન્કીએથી મારો હાથ પકડી લેતી હતી બસ  એ જ અદાથી !   

ગીતાબેન ભટ્ટ

જીંદગી કી સફર મેં- (૫)સિક્સ્થ સેન્સ – અંતરિન્દ્રિય ઈલા કાપડિયા

સિક્સ્થ સેન્સ – અંતરિન્દ્રિય   

ચમ—- ચમ—ચમ શુસ નો અવાજ નજીક આવતો ગયો તેમ કોરિડોરમાં શાંતિ પ્રસરતી ગઈ.  અમારા છેલ્લા ક્લાસ સુંધી પહોંચતા આખી સ્કૂલમાં પિન ડ્રોપ સાયલન્સ પથરાઈ ગયું. પ્રિન્સિપલ, જેમને અમે એચ એમ સરના હુલામણા નામે બોલાવતા, છ ફૂટ હાઇટ, ખડતલ બાંધો, હેન્ડસમ પર્સનાલિટી ચાલીસેક વર્ષની ઉંમર હશે પણ લાગે પાંત્રીસના, એસ.એસ.સી. ના મહિનાના બે લેસન, એક ઇંગ્લિશ અને એક સંસ્કૃત લેતા.  આજે સંસ્કૃતનો વિષય હતો.  સર આવી ટેબલની આગળ ઊભા રહ્યા ક્લાસ ઉપર એક નજર કરી ચોપડી ખોલી ડાબા હાથની આંગળીઓની વચ્ચે ભરવી ને દૂરના ચશ્મા ઉતારી ચોપડી અને આંગળીઑની મધ્યે ઝૂલાવ્યા . અને શ્લોક ગાતા એમના મધુર ગહેરા અવાજે વાતાવરણને મેસ્મેરાઈસ કરી જકડી લીધું.

ગૃહિણી સચિવહ સખી મિતહ , પ્રિય શિષ્યા લલિતે કલા વિધૌ……

વિદ્યાર્થીઓની સાથે બહાર કૂઉઉ  કૂઉઉ કરતાં કબૂતરો એકાગ્ર થઈ ગયા.  મંદ મંદ હવાની લહેરોએ પણ સ્તબ્ધતા ધારણ કરી.     

આમ શરૂઆત થઈ ત્યાં સ્કૂલના પટાવાળા શના ભાઈ સરને માટે એક ટપાલ લઈને આવ્યા.  અને કહ્યું સાહેબ કેળવણી વિભાગનો છે એટલે ચાલુ ક્લાસે લઈ આવ્યો.  સરે પત્ર ક્યાંથી આવ્યો તે જોયું અને ‘સારું’ કહી બૂશર્ટના  ખિસ્સામાં મૂક્યો.  પિરિયડના અંતે પોતાની ઓફિસ સુંધી પહોચતા આવેલા પાતળા પરબીડિયાથી આશ્ચર્ય સાથે થોડી ચિંતાની રેખા એમના ચહેરા પર ફરકી ગઈ.  એકાદ મહિના પહેલાજ સ્કૂલનું ઇન્સ્પેક્શન થયું હતું.  એટલે જાડા રિપોર્ટ વાળી ટપાલને બદલે એકાદ નાનો પત્ર કેમ!!.  આમતો કોઈ ફરિયાદ હોવી ન જોઈએ, એકાદ નાની રીમાર્ક સિવાય

વિચારમાં ને વિચારમાં ક્યારે પોતાની ઓફિસમાં પહોંચી ગયા તે એમને ખબર ન પડી.  પહેલા માળે આવેલી અષ્ટકોણ આકારની એરપોર્ટના કંટ્રોલ ટાવર સમી મોટી ઓફિસમાં જ્યાંથી આ વગડા વચ્ચે વસેલી સ્કૂલના વિશાળ મેદાનનું ચારે બાજુ નિરિક્ષણ કરતા તેના છ ફૂટના ટેબલ આગળ પડેલી ખુરશીમાં બેસી એમણે કાગળ ખોલ્યો.   વિસ્મય સાથે કાગળ ફરી ફરી બે વાર વાંચ્યો.   એમના ચહેરા પરની ગૂંચવણ દૂર થઈ અને સંતોષની એક લહેરકી પસાર થઈ ગઈ.  

એમણે બૂમ મારી ‘શના ભાઈ આજે સાંજે સ્ટાફની મિટિંગની નોટિસ જરા બોર્ડ પર લખી દોં,  છ વાગ્યાનો ટાઈમ આપજો’ સરે કહું.   

સાંજે છ વાગે સ્ટાફ રૂમમાં ભેગા થયેલા શિક્ષકો આતુર ફૂતૂહલતાથી એચ એમ. ની રાહ જોતાં હતા. ચમ—ચમ— ચમ– શુસનો અવાજ નજીક આવતો સંભળાયો અને સ્ટાફ રૂમમાં શાંતિ છવાઈ.     

‘આજે કેળવણી ખાતાના ઇન્સ્પેક્શન વિભાગમાંથી પત્ર આવ્યો છે.  તમારા સર્વના  સેવાભાવી સહકાર, જહેમત અને ડેડીકેશંનથી સ્કૂલની પ્રગતિ માટે અભિનંદન આપ્યા છે.  ખૂણામાં આવેલ ગામની આ સ્કૂલમાં આ વર્ષનું ગુજરાતની બધી સ્કૂલના હેડમાસ્ટર્સની કોન્ફરન્સ અહી યોજવાનું નિવેદન થયું છે.  આ આપણાં સર્વને માટે ગર્વની વાત છે. એક મહિના પછી સ્કૂલની તથા એસ. એસ. સી. પરીક્ષાઓ પતી  ગઈ હશે એટલે સમય અનુકૂળ છે’.

અધિવેશનની તૈયારી કરતાં દવે સાહેબે બાજુમાં બેઠેલા સફેદ પહેરણ, લેંઘો, ગાંધી ચપ્પલ, વ્હાઇટ મેટલ ફ્રેમના ચશ્મામાં સજ્જ અને નાનું પાતળું કદ ધરાવતા, જે શિક્ષક કરતા સમાજ સેવક અને સુધારક     વધારે એવા નવીન ભાઈને પુછ્યું

‘તમે સમાચાર સાંભળ્યા, આપણી શિલાને આણંદની કોલેજમાં પ્રાદ્યાપકની નોકરી મળી ગઈ’.

તમને યાદ છેને  વિદ્યર્થીઓની  ફરિયાદ કે રોજ કોઈકને કોઈકની ઘુમ થતી અને બીજા દિવસે પાછી મળી જતી ચોપડીની  મિસ્ટરી સરે સોલ્વ કરી હતી’.

‘કેમ ભૂલાય. નવીન ભાઈએ કહ્યું.   શિલાની ભણવાની તમ્મના અને વિધવા માની લાચારી, ખાવાના પૈસાજ માણ હતા તો ચોપડીઓ ક્યાંથી અપાવે.  સરે સ્કૂલ દરમિયાન ચોપડીઓની એનેજ નહીં પણ કોઈ પણ વિદ્યર્થીને ખોટ ન પડે તેવી સગવડ કરી.  હા પણ શંકરે બોર્ડિંગમથી રૂ. 300 ચોરી કરી ત્યારે તેને ડિસમિસ કરતાં પણ સહેજે અચકાયા નહતા.  કોણ જાણે સરે શું બોધ પાઠવ્યો તે એ પણ સારું ભણ્યો અને એમ. બી. એ. થયો’. નવીન ભાઈ ભૂતકાળ પર નજર ફેરવી

———————-     

ઈન્સ્પેકટર રાણાએ મહેમાનોને આવકારી અધિવેશનની શરૂઆત કરી.  ‘મહિના પહેલા અહીના  ઇન્સ્પેક્શન દરમિયાન પી.ઇ.ના ક્લાસને નિરિક્ષણ કરતાં મને એક વસ્તુ ખટકી.  હવે સ્કૂલ સારી રીતે એસ્ટાબ્લીશ થઈ છે છતાં યુનિફોર્મની બાબતમાં શિસ્ત જળવાતી નહતી.  મેં એચ.એમ.નું ધ્યાન દોરતા કહ્યું દરેક ક્લાસમાં બેચાર વિદ્યાર્થીઓના શર્ટ્સ ઇન નથી હોતા તે યોગ્ય નથી.  એચ એમએ એક છોકરાને પાસે બોલાવી તેનું ખમીસ પાછળથી ઊંચું કર્યું અને થીંગડાથી ટકી રહેલી કાણાંવાળી શોર્ટ્સ જોઈને હું વચાહીન થઈ ગયો.  એક ક્ષણ ભૂલી ગયો કે બે હજારની વસ્તિ ધરાવતા આ ગામ અને તેની આસપાસના ગામમાથી આવતા ખેડુના ખોરડાના ચિરાગોની મુસીબતો અને આર્થિક મર્યાદાઓની સમજ અને સૂઝની એક અંતરિદ્રીય – સિક્સ્થ સેન્સ આપણા વિનીત એચ.એમ.માં છે.  વર્ષોથી હજારો વિદ્યારીઓમાં પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન રેડી ભણતરની સફળતાનો રાહ બતાવી એક જ્વલંત જ્યોત પ્રગટાવી દેશ વિદેશ પ્રકાશ પાથર્યો છે.    

ત્રણ ક્લાસીથી શરૂ કરેલી શાળા હાલ કે.જી.થી અગિયાર ધોરણ સુંધી પાંગરી છે અને એસ.એસ.સી.નું રીસૂલ્ટ 99% સતત આવેછે.   કમ્પ્યુટર તથા વોકેશનલ તાલીમ સાથે ઈતર પ્રવૃત્તિ જેવીકે ડ્રામા સંગીત, શારીરિક કેળવણી પર પણ એટલુજ ધ્યાન અપાય છે . સવારે પાંચ વાગે અખાડાની પ્રવૃત્તિ બૈંડ ને બ્યૂગલ સાથે અને દસ વાગે  ‘અંતર મમ વિકસિત કરો’ની પ્રાર્થના હાર્મોનિયમ અને તબલા સાથે સૂર રેલે ત્યારે આ વગડાની વિરડીનું પણ અંતર વિકસિત થઈ જાયછે.  સ્કૂલ એક રોલ મોડલ ગણી શકાય.  દૂરથી આવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે બોર્ડિંગ છે,  એચ. એમ.એ પોતે અંગત રીતે પણ સારી પ્રગતિ કરીછે.  તે ગુજરાતની એસ.એસ.સી એક્સામ બોર્ડના ચીફ મોડરેટરના સ્થાનને ખૂબ હોશિયારીથી સંભાળી રહયાછે.

પૂર્ણાહુતિ કરતાં એચ.એમ.એ  સર્વનો આભાર માનતા કહ્યું ‘મારૂ અહોભાગ્ય છે કે મને સર્વનો સહકાર મળ્યો.  શાળાની સફળતામાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો, કેળવણી મંડળ અને ખાસ કરીને દાણી પરિવાર જેમણે શાળા અને બોર્ડિંગના મકાનો બાંધવી આપ્યા, ઉપરાંત કેળવણી ખાતાના પ્રધાન ઉત્સવભાઈ પરીખ ના  સાથ અને સામર્થ્ય વિના શાળાની આટલી સફળતા શક્ય ના હોત’.

—————-  

જીવનની એક લાંબી યાત્રાએ થી પાછા આવી રોજિંદા જીવનમાં મન પરોવવા પ્રયત્ન કરતી હતી ત્યાં અચાનક મારા મોબાઈનું બઝિંગ થતાં મે ફોન ઉપાડયો. ‘ હાઇ મમ`, ‘હાય બેટા’, આર યુ બેક?   હાઉ વોસ રેસ્ટ ઓફ ઘ ટ્રીપ, મે પુછ્યું.  ઈંટ વોસ ફાઇન,  પણ ગોઇંગ ટુ આતરસૂમ્બા વિથ યુ  એંડ સીઇંગ દાદાજીની ઓફિસ અને સ્કૂલ વોસ ધ હાઇ લાઇટ ઓફ માય ઓલ ટ્રિપ્સ.  લંડનમાં જન્મેલ અને ઉછરેલ સિટી સોલ, મારા દીકરાના શબ્દો સાંભળી મને થયુકે ઈંટ વોસ ઓલ વર્થ ઈંટ

લંડન –મુંબાઇ –અમદાવાદ – નડિયાદ – આતરસુંબા. પચાસ વર્ષ પછીની ઘરવાપસી!!!!              

  

Mrs. Ila Kapadia B.A. Psy, Eng. Lit (subs)                                                                                                                                                                                                                                                                50 North Way, London NW9 0RB     

Email-ilakapadia1943@gmail.com

Mob-07922952587

જિંદગી કે સફ્ર્મે (૪)પાનખરમાં વસંત- અમીતા ધારિયા-

જિંદગીકે સફરમેં, હર મોડપે લોગ મિલતે હૈ,

કુછ અનજાન રહતે હૈ, કુછ અપને હો જાતે હે.


બારીમાંથી વાદળા વિહોણા ખુલ્લા આકાશ તરફ મીટ માંડીને ઉભો રહેલો આનંદ ક્યાંક કોઈ વિચારોમાં અટવાયેલો હતો. તેનું મન બેચેન લાગતું હતું. તે વિચારતો હતો કે હું કયા સંબંધે એ વિશાળ બંગલામાં જઈને તે બાળકીની તપાસ કરું? જેનું નામ પણ હું નથી જાણતો. અચાનક તેના મગજમાં ઝબકારો થયો. તે કોઈ નિર્ણય પર આવી ગયો હતો. તેના મુખમાંથી શબ્દો સરી પડ્યા, “ગમે તે થાય, કાલે તો હું આની તપાસ કરીશ જ. આખરે તે બાળકી છે ક્યાં?”

આનંદનો એ નિત્યક્રમ હતો. સવારે સાત વાગે ઉઠવું. ત્યારબાદ આખા દિવસ દરમ્યાન લાગતા થાક સામે શરીરને થોડું સ્ફૂર્તિલું બનાવવા કસરત કરવી. નાસ્તો કરી, તૈયાર થઇ ઓફીસ જવા માટે ૯-૧૦ ની બસ પકડવા બસસ્ટોપ પર હાજરી પૂરવી. આ નિત્યક્રમમાં ક્યાંય મીનમેખ ન હોય. છેલ્લા પાંચ વરસથી આ ક્રમ અવિરત ચાલતો હતો. પણ છેલ્લા છ મહિનાથી આમાં એક ઓર ઉમેરો થયો હતો.

એમ.જી. રોડ થી પસાર થતી બસ મધુવીહારના બસસ્ટોપ પર ઉભી હતી. ત્યાં રોડને અડીને આવેલા વિશાળ બંગલાના બગીચામાં હસતી રમતી નાનકડી બાળકીની નજર આનંદની નજર સાથે ટકરાઈ. આ વાત્સલ્યભર્યા ટકરાવના પડઘારૂપે બંનેના મુખ પર હાસ્ય ઉપસી આવ્યું. પછી તો રોજ દસ વાગે એ બાળકીની આંખો બસની રાહ જોતી ચકળવિકળ થતી હોય અને આનંદ પણ બાળકીને હસતી રમતી જોવા મધુવીહારના બસસ્ટોપ પર પહોચવા થનગનતો હોય. બંનેના ઈન્તજારનો અંત આવતો અને ‘બાય બાય અંકલ’, ‘બાય બાય બેટા’ ના શબ્દો હવામાં સામસામાં અફળાતા. આંખોમાંથી વરસતો આ નિર્દોષ પ્રેમ બંનેને દિવસ દરમ્યાન તાજગીપૂર્ણ રાખતો હતો.

છેલ્લાં અઠવાડિયાથી આનંદના આ ક્રમમાં વિઘ્ન પડ્યું હતું. વિશાળ બંગલાનો બગીચો ખુશખુશાલ બાળકીના હાસ્ય વગર મૃત્તપાય ભાસતો હતો. કાલે તો એ બાળકી દેખાશે જ, એ આશામાં આજે અઠવાડિયું વીતી ગયું હતું. ઓફિસેથી આવેલો આનંદ આજે ખુબજ બેચેન હતો. તેની આવતી કાલની આશા ઠગારી નીવડી હતી. એક મક્કમ નિર્ધાર સાથે સવારની પ્રતિક્ષામા ઊંઘ ક્યારે આવી ગઈ તેની પણ આનંદને જાણ ન થઇ.
સવારથી આનંદના કામની ઝડપ વધી ગઈ હતી. ક્યાંક જવાની ઉતાવળમાં શરીરનું અંગેઅંગ ફટાફટ કામે લાગી ગયું હતું. આનંદ રોજ કરતા થોડોક વહેલો જ ઘરેથી નીકળી ગયો. બસમાં અનજાન ચહેરાઓ વચ્ચે બેઠક જમાવી. મધુવીહારનું બસસ્ટોપ આવતા જ બસમાંથી ઉતર્યો. તેના પગ ધ્રુજતા હતા. મન વિચારોની રમઝટમાં અટવાયેલું હતું. દિલ બેચેન હતું. આંખોમાં એક તલાશ હતી.

આનંદે વિશાળ બંગલાનો દરવાજો ખોલી તેમાં પ્રવેશ કર્યો. વોચમેન જેવા દેખાતા વ્યક્તિએ દુરથી જ ઈશારો કરી પ્રશ્ન પૂછ્યો, “કોનું કામ છે?” પ્રત્યુત્તરમાં આનંદે નાની બાળકીનો ઉલ્લેખ કર્યો. “તો તમે વાચા બિટિયાની વાત કરી રહ્યા છો. તે તો ઘરમાં નથી. પણ દાદાજી છે. તમે તેમને મળી શકો છો.” આનંદને જોઈ આડા અવળા કોઈ પ્રશ્ન કર્યા વગર વોચમેને જવાબ વાળ્યો.

વિશાળ બંગલાનું પ્રવેશદ્વાર પણ તેની શોભામાં અભિવૃદ્ધિ કરે તેવું વિશાળ હતું. ડોરબેલ પર હાથ થંભી ગયો. પણ અકળ નિર્ણય યાદ આવતા બેલ રણકી ઉઠ્યો. દરવાજો ખુલ્યો. સોફા પર બેઠેલા વયોવૃદ્ધ વ્યક્તિએ પૂછ્યું, “કોણ છે?” દરવાજો ખોલવા આવનાર વ્યક્તિએ જવાબમાં આનંદ સામે નજર કરી. “અંકલ, હું નાનકડી વાચાને મળવા આવ્યો છું. અંદર આવી શકું?” વોચમેન પાસેથી જાણી લીધેલું નાનકડી બાળકીનું નામ દિલમાં કોતરાઈ ગયું હતું. આનંદના આ શબ્દોએ વયોવૃદ્ધ વ્યક્તિને તેની સામે જોવાની ફરજ પડી. નજરમાં આત્મીયતા લાગતા, “આવો બેટા” શબ્દો સાથે આવકાર મળ્યો. “દાદાજી, મારું નામ આનંદ છે. મારો આ બંગલા સાથેનો નાતો આ બંગલાના બગીચામાં રોજ સવારે આનંદથી ઝૂમી રહેલી નાનકડી બાળકી વાચા જ છે.” આનંદે પોતાનો નિત્યક્રમ જણાવ્યો.

દાદાજીની એકલતાને વાચા ફૂટી. દિલ થોડું હળવું કરવાનો કોઈ આધાર મળ્યો હાય તેવું લાગ્યું. “બેટા, આ વિશાળ બંગલો જોઈ રહ્યો છે ને, તેનો એશોઆરામ ભોગવવા મળે તે માટે મારા પુત્ર અને પુત્રવધુ એ ખુબ મહેનત કરી એટલો બધો કારોબાર ફેલાવી દીધો છે કે તે મળ્યા પછી તેઓ પોતાનામાં એટલા બધા વ્યસ્ત છે કે તેમને વાચા બેટા માટે પણ સમય નથી મળતો. હા, તેને કોઈ તકલીફ નથી. તેની દેખભાળ કરવા ઘરમાં ચાર નોકરો છે. રોજ સવારે ઉઠીને બગીચામાં ફૂલ ઝાડ ને રમકડા સાથે રમતા આનંદ માણવો તે તેનો નિત્યક્રમ હતો.”

આનંદની ધીરજે માઝા મૂકી. ન ઇચ્છવા છતાં દાદાજીના શબ્દોને અધવચ્ચેથી અટકાવતા તેને સીધો પશ્ન કર્યો, “વાચા અત્યારે ક્યાં છે?”

“બેટા, વાચા અત્યારે એક ખાનગી નર્સિંગ હોમમાં છે. તે અઠવાડિયાથી બીમાર છે. હવે તો તબિયત સુધારા પર છે. આજકાલમાં તે ઘરે આવી જ જશે.”

દાદાજી પાસેથી નર્સિંગ હોમનું સરનામું લઇ, તેમને પ્રણામ કરી દુઃખ મિશ્રિત ખુશીના ભાવ સાથે આનંદે ત્યાંથી વિદાય લીધી. ઓફીસ માં ફોન કરી આવી નહિ શકું તેમ જણાવી દીધું.

વાચાને મળવા થનગનતા આનંદની રિક્ષા નર્સિંગ હોમના દરવાજાની પાસે અટકી. વાચાને મળવા અધીરો આનંદ દાદાજીએ જણાવેલ રૂમ વિશે વોર્ડબોય ને પૂછી ત્યાં પહોચી ગયો. બસ હવે પળનો પણ વિલંબ પાલવે તેમ નહોતો. આનંદે બારણું ખોલી રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો. વાચા નર્સ સાથે મીઠી મીઠી વાતો કરતી હતી. વાચાની નજર આનંદ પર પડી. ક્ષણભર ખામોશી છવાઈ ગઈ. પણ બીજી ક્ષણે મૌન મૃતપાય બન્યું. વાચા ખુશીથી ઉછળી પડી. “અંકલ, તમે!” કહી આનંદને વળગી પડી. વળગણમાં પ્રેમ અને હુફની તલાશ હતી. આનંદની આંખોમાં લાગણીની ભીનાશ આવી ગઈ. અનાયાસે તેનો હાથ વાચાનાં માથા પર ફરવા લાગ્યો. નર્સ ના હોઠ પર સ્મિત હતું.

એટલામાં જ ડોકટરે રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો. વાચા ડૉક્ટરને પોતાના અંકલ વિશે કંઈક કહે તે પહેલા જ વાચાનાં મુખ પર ખુશીની લાલાશ જોઈ ડૉક્ટરની નજર આનંદ તરફ ગઈ. ડૉક્ટરને હેલો કરી આનંદે પોતાની ઓળખ આપી.

ડૉક્ટર સાથે વાતચીત કરતા આનંદને જાણવા મળ્યું કે વાચા પાસે પ્રેમ અને હુંફ વગરનો ખુબ પૈસો છે. તેના મમ્મી પપ્પા તેને ખુબજ પ્યાર કરે છે. પણ સમય આગળ તે પ્યાર દબાઈ જાય છે. ઘરમાં દાદાજી અને વાચા ઘણા બધા પગારદાર માણસોની વચ્ચે સાવ એકલા છે. નર્સિંગ હોમનું વાતાવરણ પારખી ગયેલી વાચાને તે એકલતામાં પાછું જવું નથી.

ડૉક્ટરની વાત સાંભળી થોડીવાર આનંદ વિચારોમાં ખોવાઈ ગયો. તેને વાચાનાં મમ્મી પપ્પાને મળવું જરૂરી લાગ્યું. વાચાને વહાલ કરી બીજા દિવસે ફરી મળવાનું પ્રોમિસ આપી બાય બાય કર્યું.

એપોઇન્ટમેન્ટ ના સમય પ્રમાણે આનંદ વાચાનાં પપ્પાની ઓફિસે પહોચી ગયો. જેવો વિશાળ બંગલો હતો તેવી જ આલીશાન ઓફીસ હતી. દિવસરાત ની મહેનત પછી જ આવી ઓફીસ મળી શકે. પણ તે માટે બાળકની વાત્સલ્યતાને નેવે ન મુકાય.

વેઈટીંગ રૂમમાં આનંદ વાતની શરૂઆત ક્યાંથી અને કઈ રીતે કરવી તે માટેના શબ્દોને મનમાં આમતેમ ફેરવતો હતો. થોડી જ વારમાં તેને વાચાનાં પપ્પાની કેબીનમાં પ્રવેશ મળ્યો. વાચાનાં મમ્મી પપ્પાને જોઈ તેઓનામાં વ્યક્તિત્વશીલ વ્યક્તિની છાપ ઉપસી. વાતનો દોર ચાલુ કરતા આનંદને વાર ન લાગી. કારણ તેને મનમાં પૂરતા રીહર્સલ કર્યા હતા. વળી સ્વાર્થરહિત વાત કરવામાં કોઈ ડરની લાગણી નથી હોતી.

સારાંશમાં આનંદે પોતાની ઓળખ આપી અને વાચા સાથેના નિર્દોષ સંબંધની વાત જણાવી. વાચાની મમ્મીના મુખપર “તો તે તમે છો” ના ભાવ અંકિત થયા. વાચાનાં મુખેથી ઘણીવાર સાંભળેલી વાત સ્મરણમાં આવી. આનંદે વાતનો દોર આગળ વધાર્યો. “વાચા તમારા ખુબજ વખાણ કરતી હતી. તે કહેતી હતી કે મારા મમ્મી પપ્પા મને ખુબજ પ્યાર કરે છે. મારા માટે ખુબ સારા રમકડા લાવે છે. પણ અંકલ, તે રમકડા મને મારી આયા કે નોકર સાથે રમવું નથી ગમતું. મારા મમ્મી પપ્પા મારી સાથે રમતા હોત તો! મમ્મી પપ્પા મારી સાથે જેટલો સમય હોય ત્યારે મને વહાલ તો કરે જ છે. પણ તેમને હું વહાલ કરું તેવો સમય જ નથી હોતો. મારે પણ તેમની સાથે ખુબ વાતો કરવી હોય છે.” આનંદના આ શબ્દો તેઓ ઉપર ધારી અસર બતાવી શક્યા.

વાચાનાં મમ્મી પપ્પા પળભર વિચારમાં પડી ગયા. તેમને લાગ્યું કે ક્યાંક તેઓની સમજણમાં કચાશ રહી ગઈ છે. નર્સિંગ હોમમાં વાચાએ બોલેલા શબ્દોનો મર્મ હવે સમજાયો. વાચા કહેતી હતી, “પપ્પા મને સારું થઇ જાય પછી પણ હું અહી જ રહીશ. મને અહી બહુ ગમે છે. ડૉક્ટર અંકલ, નર્સ બધા જ લગભગ આખો દિવસ મારી પાસે જ હોય છે. બધા મને મળવા આવે છે. તેમની સાથે વાતો કરવી મને બહુ ગમે છે. રમકડા સાથે વાતો કરીને હું કંટાળી ગઈ છું. પ્લીઝ, મને ઘરે ન લઇ જશોને!”

સાચી દિશા બતાવવા બદલ આભારવશ થયેલા વાચાનાં મમ્મી પપ્પાની લાગણીઓ વધારે શરમીંદગી અનુભવે તે પહેલા જ આનંદે ત્યાંથી વિદાય લીધી.

ઓફિસેથી આજે વહેલા આવી ગયેલા મમ્મી પપ્પાને જોઈ વાચા ખુશીથી ઉછળી પડી. મમ્મીએ તેને બાથમાં લીધી. આજે તેના સ્પર્શમાં કોઈ ઓર જાદુ હતો. મમ્મી પપ્પામાં આવેલું પરિવર્તન વાચા અનુભવતી હતી. પણ તેનું કારણ જાણવાની પળોજણમાં પડવાનો નાનકડી બાળકીને કોઈ રસ નહોતો.

બીજે દિવસે સવારે વાચાને મળવા ગયેલા આનંદે તેના શબ્દોમાં તેના મમ્મી પપ્પા તરફથી છલકાયેલો પ્રેમ ભાળ્યો. તેની આંખોની કોર ભીની થઇ ગઈ. વાચા કહી રહી હતી, “અંકલ, કાલથી હું રોજ સવારે તમને બાય બાય કરીશ. કારણ આજે સાંજે હું મમ્મી પપ્પા સાથે ઘરે જવાની છું.”

સાંજે બસમાં ઓફિસેથી પાછા ફરતા આનંદ વિચારી રહ્યો હતો, કોઈના પ્રત્યે દિલમાં ઉઠેલો નિર્દોષ પ્રેમ પ્રદર્શિત કરવામાં દેર ન કરવી. કદાચ તે વ્યક્તિ તે જ પ્યારની તલાશ માં હોય. આનંદના હોઠ પર સંતોષનું સ્મિત ફરકી રહ્યું.

“પ્રેમ અને હુંફ તણા શબ્દો પડ્યા એ કર્ણ પર,
આજ આ શબનમ માંહી એક ફૂલ તો ખીલી ઉઠ્યું.”

– અમીતા ધારિયા

જીંદગી કી સફર મેં-(૩)ઋણ -હેમંત ઉપાધ્યાય

                 

રવિવારનો દિવસ . અમદાવાદ ના લાલ  દરવાજા નજીક  ત્રણ  દરવાજા  પાસે  ફેરિયાઓ રસ્તો સાંકડો બનાવી ને  એવા   ગોઠવાઈ  જાય  કે ચાલનારા   એક બીજા  સાથે  અથડાય .ઓછી  મૂડીથી નાનો વેપાર  કરી ને  જીવનારા  નાના  ધંધાર્થી  ઓ માટે  આ વિસ્તાર  આશીર્વાદ   રૂપ ગણાય . આખા  દિવસ માં   લગભગ  દરેક ને  આઠસો  થી હજાર નો વકરો  થઇ જાય એટલે  ખર્ચ  કાઢતાં બસો થી અઢીસો  રૂપિયા ની કમાણી  થાય .

કેટલાય શ્રીમંતો પણ આ વિસ્તાર  માં ખરીદી ની મઝા  માણવા તથા  રકઝક  કરી ને ભાવ તાલ  કરવામાં  પોતાની નિપુણતા  સાબિત કરી  આત્મસંતોષ  માણવા  અહીં આવે અને ના જોઈતી  વસ્તુ ઓ ની  ખરીદી  કરે .  આવી ખરીદી ની  પણ કંઈક  મજા છે .

એક રવિવારે  આવી ખરીદી નો  આનંદ  માણવા હું  અને  મારી પત્ની  જયા  આ વિસ્તાર માં  ફરતા  હતા ત્યાં જ  અચાનક   લગભગ   ચાલીસેક   વર્ષની   સિંધી   યુવતી  સામે  મળી  અને અમે  કંઈક  સમજીએ તે પહેલા   નીચે  નમીને   અમને   પગે  લાગી . સાથે  દસેક વર્ષ  નો  દીકરો હતો . દીકરા ને કહે કે દાદા  ને પગે લાગ. હું અને મારી  પત્ની  આશ્ચર્ય   થી હેબતાઈ ગયા .  કહ્યું  કે  બહેન  અમે તમને  ઓળખતા  નથી  છતાંય   પગે  લાગ્યા  માટે  આશીર્વાદ .  ભગવાન ભલું કરે .

એ  યુવતી કહે   ,  સાહેબ   હું અર્ચના  .  અને  તેજોમલ  ની દીકરી . મેં  ખુબ વિચાર  કર્યો   અને તેજોમલ  નામની વ્યક્તિ ને  યાદ  કરવા   પ્રયત્ન  કર્યો પણ   યાદ ના   આવ્યું .તેણી  એ  કહ્યું    સાહેબ  હું  તમને યાદ   અપાવું.     મારા  પિતાજી   ડુંગરપુર (રાજસ્થાન )માં  શાકભાજી  ની નાની લારી  ચલાવતા  અને આપ ત્યાં ની બેંક માં  સાહેબ હતા .અને મને આખી ઘટના યાદ આવી  ગઈ .મેં   કહ્યું  બેટા કેમ   ચાલે  છે?  અર્ચના  કહે ,સાહેબ  આપની  દયાથી  ખુબ  સુખી છું .મારા  પતિ  નો કાપડનો  વ્યવસાય છે .અમારું મકાન છે .બે  દીકરા છે .આ  મોટો છે . તેણી  એ ઘર નું સરનામું  આપ્યું  અને આવવાના   ખુબ આગ્રહ  સાથે  અમે છુટા  પડ્યા .

હવે  તો બેંક   માં થી   નિવૃત્ત  થઇ ગયો છું .  આ તો બહુ  જૂની વાત છે .ડુંગરપુર   બેંક માં હું  લોન  અધિકારી તરીકે ફરજ   બજાવતો હતો .નોકરી માં  રહ્યા ને માંડ  દોઢ   વરસ  થયું હશે .એક શનિવારે સવારે   લગભગ   ૮-૩૦   વાગે  આ ભાઈ તેજોમલ  મારે ઘરે  આવેલા . હું  ઓળખતો  નહીં  પણ  નાનકડું  ગામ અને શાક  લેવા  જઈએ ત્યારે  મને અને મારી પત્ની ને  નમસ્કાર  કરે .

ભાઈ  તેજોમલ ને ખાસ  ઓળખાણ વગર પણ  આવકાર  આપ્યો  કારણ  આ જ  અતિથી  ધર્મ  છે .તે  કંઈક  પણ બોલ્યા વગર  મારા પગ  પાસે બેસી ને  ખુબ રડ્યો  . આગંતુક , અચાનક આવી ને  કંઈક પણ કહ્યા  વગર ખુબ રડે  એટલે  અમે મૂંઝાઈ ગયા . પત્ની ને થયું કે  તમે નક્કી  બેંક  માં  આ ભાઈ ને  કશું  કહ્યું હશે.

અમે પાણી આપી ને    તેને સ્વસ્થ   કર્યો  અને જે કોઈ તકલીફ હોય તે વિના સંકોચે  કહેવા   ની  ધીરજ આપી .તેણે  કહ્યું   કે સાહેબ  અમે  સિંધી   છીએ .આજે મારી મોટી દીકરી ને જોવા  માટે  છોકરા વાળા  આવવાના  છે. બંને   એકબીજા ને  પસંદ  કરે  તો અમારે   તાત્કાલિક રૂપિયા    દસ હજાર  આપવા  પડે .નહિ  તો વિવાહ   થાય નહીં  અને દીકરી વગોવાય કે  બાપ  ભિખારી છે . મારી પાસે  કઈ  જ નથી .તમે મને મદદ  કરો .

મેં કહ્યું  કે  ભાઈ   શાકભાજી ના  ધંધા માટે બેંક  વધારે  માં વધારે  એક હજાર   ની લોન  આપે. વધારે  આપું તો મારે પણ  ઉપર  જવાબ  આપવો પડે .અને તમે અરજી કરો ,એની સ્ક્રુટીની   થાય,ડોક્યુમેન્ટ  થાય, જામીન   ની સહી થાય પછી જ લોન મળે .એણે  કહ્યું કે સાહેબ   હું પૈસા  દુધે   ધોઈ ને ભરી દઈશ પણ મારી લાજ   રાખો .અને કોણ જાણે મને ક્યાંથી   હિંમત  આવી  કે  સ્ફૂરણા  થઇ ,   એને   મેં  કહ્યું કે  એક દીકરી નો સવાલ  છે તો  તમે બેંક ખુલે એટલે દસ    વાગે આવી જાવ .

હું બેંક માં વહેલો   પહોંચ્યો .કોઈ પણ જાત ની અરજી  વગર ,ડોક્યુમેન્ટ   વગર મેં એને દસ  હજાર  નો ચેક  આપી દીધો .અને  કેશિયર   ને કહ્યું કે  આને   દસ હજાર  આપી દો .કેશિયર ને પણ નવાઈ  લાગી .પાછળ  થી થોડો   બબડાટ  પણ થયો .પણ મને સંતોષ   હતો કે મેં  ખોટું કર્યું નથી .

મેં મારા  મેનેજર    ને વાત  કરી  તો કહે કે તારી  જવાબદારી છે . ઓડીટ  માં  આવે તો  તારે  જવાબ

આપવાનો.

ખેર !  સાંજે  એણે  ઘરે આવી ને  કહ્યું કે સાહેબ  વિવાહ થઇ  ગયો તમારી દયા થી મારી દીકરી  નું કામ  પતી   ગયું ..તમે મારી લાજ   રાખી  .  ભગવાન તમારું    ભલું કરશે .   બેંક ના પૈસા , બેંક નું જોખમ , મેં  તો માત્ર   કોઈક ને મદદ  કરવા  નિયમ બહાર  જોખમ  લીધું  હતું .કોઈક  ને કપરા   સંજોગો  માં  હાથ   આપ્યો  હતો .

સોમવારે  આવીને  એણે  અરજીપત્રક ભર્યું . અન્ય કાગળો   થયા  , જામીન  ની સહી થઇ અને  બેંક ની  નિયમ મુજબ ની  બધી જ  પ્રક્રિયા   પાછલી   તારીખ માં   પૂર્ણ  કરી .લોન મંજુર  કર્યા  ના સહી સિક્કા

પણ  પાછલી  તારીખ માં  થયા .ખેર !  બેંક ની લોન  છ   જ મહિના માં  ભરપાઈ   થઇ ગઈ .જેથી મારે  ચિંતા   નું કોઈ કારણ રહ્યું  નહીં .પણ  એક વાત  નો  આજે  સંતોષ થયો જયારે  અર્ચના  એ આટલા  જુના   પ્રસંગ ને યાદ કરી ને  મારા સદભાવ  અને  સહયોગ ને  જાહેર  માં રસ્તા  વચ્ચે   પ્રણામ કરી ને  મારા  ઋણ   ને યાદ  કર્યું

એક સજ્જન વ્યક્તિ જો , એના જીવન માં કોઈકે  કરેલા   ઉપકાર  ને   ત્રીસ  વર્ષે  પછી  પણ ભૂલી શકતો  ના  હોય  તો ઈશ્વર  આપણા  સત્કર્મો ને કેવી રીતે   ભૂલે.?

 

 

હેમંત   વિ  ઉપાધ્યાય

જિંદગીકે સફરમેં -સપ્ટેમ્બર -(૨) અગલે જનમ મોહે  બિટીયા ં ન કી જો!-જીગીષા પટેલ

એક દિવસ સવારના નવ વાગ્યમાંજ મારી ખાસ સહેલીનો ફોન આવ્યો ,મેં પૂછ્યું કેમ સવાર સવાર માં કામ પર નથી જવાનું?તો કહે એક ખુબ આનંદ ના સમાચાર આપવા તને ફોન કર્યો છે. મારા દીકરા આકાશને ત્યાં ટ્વિન્સ દીકરો દીકરી આવ્યા છે.આજે તો હું એટલી ખુશ છું !!!!!ભગવાનની મારા પર અસીમ કૃપા વરસી છે.!!તેના દીકરાની વહુ ને કોઈ શારીરિક પ્રોબ્લેમ હતો એટલે સેરોગસી દ્વારા બાળક જન્મ્યા હતા.આકાશ ના બાળકોના સમાચાર જાણી ને મને ખુબ આનંદ થયો પણ તેજ વખતે મને મારા મધીમાસી ની યાદ આવી ગઈ.!!!મધુમાસી આમ તો મારા મોટા કાકી ની સૌથી નાનીબેન અને તે પણ ફોઈ ની દીકરી,મારા કાકી ના માતાપિતા કાકી નાના હતાં ત્યારેજ ગુજરી ગયેલ એટલે તેમના ફોઈ-ફુઆએ જ તેમને ઉછેર્યા અને પરણાવ્યા
એટલે ફોઈની દીકરી પણ સગી બહેન જ સમજીલો. ફોઈને પણ છ દીકરી ને એક સૌથી મોટો દીકરો,પણ ફોઈ -ફુઆને દીકરીઓ જરાય વધારાની નહિ ,જાનથીયે વધારે વ્હાલી. સૌથી મોટી સુભદ્રા ને સૌથી નાની મધુ બન્ને વચ્ચે 17 વર્ષનો ગાળો,મધુ સૌથી નાની અને બધાની સૌથી લાડકી,મીઠી મધ જેવી મધુ ને પ્રેમથી બધા મધી કહેતા. ફુઆ વિરમગામ રહેતા અને ઉનાળાના વૅકેશનમાં મારા કાકી ને તેમની દીકરીઓ પણ વિરમગામ જતા.મારા મામા,માસી અમદાવાદમાંજ રહે એટલે એક દિવસ હું પણ જીદ કરી કાકી સાથે વિરમગામ ગઈ. હું ને મધીમાસી સરખી ઉંમરના એટલે મને તો એમની જોડે ખેતર માં રમવાની ને,આંબા પર ચડીને કેરીઓ તોડવાની ,કૂવે ન્હાવા જવાની ખુબ મઝા પડી ગઈ.ફુઆ કામથી મહિને બેવાર અમદાવાદ આવે તો મધીમાસી પણ મારી સાથે રમવા આવે અને મારે ઘેર જ રહે.અમારી દોસ્તી પછી તો ખુબ પાકી થઈગઈ.ફુઆ પણ કામથી કે દીકરીઓ ના વટ વહેવાર માટે આવે તો અમારે ઘેર અચૂક ચા પીવા આવે!!
મારી માં એટલે હાલતું ચાલતું લગ્નબ્યુરો,અને સમાજ માં આગળપડતું સ્થાન ધરાવે ,પપ્પા પણ સમાજસેવક અને અનેક ટ્રસ્ટોમાં ટ્રસ્ટી એટલે અમારા ઘરમાં લોકોના અનેક પ્રોબ્લેમ સોલ્વ થતાં।ફુવાના દીકરાને પણ ત્રણ દીકરીઓ એટલે તેઓ દરેક દીકરીઓના વિવાહ કે કંઈ પણ મુશ્કેલી માં મારા માતાપિતા ની સલાહ લેતા.હવે તેમની સૌથી મોટી દીકરી સુભદ્રા ને લગ્ન ને બારેક વર્ષ થયા પણ બાળક નહિ.માં તેમને ઘણા ડોક્ટર પાસે લઇ ગઈ પણ કાંઈ શકય બન્યું નહિ ,આ બાજુ સુભદ્રા માસી ના સાસુએ તેમનું જીવવું હરામ કરી દીધું હતું. સવારે ઉઠતાં સાથેજ જ્યાં લોટો પાણી ને દાતણ ખાટલે આપવા જાય એટલે હીરાબા માસી ને ભાંડવાનું ચાલુ કરી દે “સવાર પડતાં આ વાંઝણી નું મોઢું જોયું તે આખો દિવસ ખરાબ જશે !!તારું કાળું મોં લઈને અહીંથી જા !!!મારો ને મારા દીકરાનો ભવ બગાડ્યો !!મૂઈ અહીં થી એના બાપના ઘર ભેગી થાય તો મારા દીકરામાટે બીજી વહુ લાવું !!કમજાત ટળતી નથી અને મારું લોહી પી ગઈ.!” બિચારા માસી ગાળો સાંભળી સાંભળી ને રડી રડી અડધા થઇ ગયા હતાં. બાર વર્ષ નું લગ્નજીવન ને પિતાના ત્યાં હજી બીજી દીકરીઓ પરણાવવાની ત્યાં પોતે સૌથી મોટી દીકરી થઇ પિતાને ઘેર પાછી કેવીરીતે જાય!!!

એક દિવસ સુભીમાસી અમારે ઘેર આવ્યા ,ખૂબ રડ્યા ,મારા માતાપિતા એ સમજાવ્યા પણ તે કહે હવે તો મોટીબેન મારી સહનશક્તિ ની હદ આવી ગઈ છે મને કંઈ રસ્તો બતાવો નહીંતો હું કૂવો હવાડો પૂરું !!!મારા મમ્મીપપ્પા તેમના સાસુ ને મળવા સરસપુર તેમના સાસરે ગયાં,પપ્પાએ તેમની સાસુ ને કીધું “બા તમારી દીકરી ને આવું થયું હોય તો શું કરો?સુભદ્રા કેટલી ડાહી ,સુન્દર ને સુશીલ છે,તેણે તમારું ઘર ઉપાડી લીધું છે ,તેને બાળક નથી એમાં તેનો શું દોષ?આપણે એનો પણ રસ્તો કરીએ.!!તેની બહેન સવિતા ને ત્રણ દીકરા છે તેના હમણાં જન્મેલા દીકરા ને તમે દત્તક લઈલો,સવિતાને હું વાત કરીશ ,મને ખાતરી છે કે સવિતા ના નહિ પાડે”પણ હીરાબા માને તો હીરાબા શાના? એતો મમ્મી પપ્પા ને પણ ભાંડવા માંડ્યા!!મારા દીકરામાં કંઈ ખોટ નથી ,હું પારકા જણ્યાં ને મારે ત્યાં શું કામ ઊછેરું ?મારે તો મારું જ લોહી જોઈએ,કુલદીપક વગર મારો વંશવેલો આગળ ન વધે !! મને સમજાવવા આવ્યા છો તો તમારી છોકરી ને લઇ ને નીકળી જાઓ મારા ઘરની બહાર !!!!હું તો મારા દીકરાને બીજે પરણાવીશ ,ફારગતીના (ડિવોર્સ ) કાગળિયા મોકલીદો એટલે હું મારુ કામ કરું.સુભિમાસી તો તેમની સાસુ હીરાબા અને પોતાના પતિ જ્યંતિલાલ નેપગે પાડવા લાગ્યા કે હું બે રોટલી ખાઈશ ને તમારે ઘેર પડી રહીશ ,મને આ ઘરમાંથી કાઢી ના મૂકો !!!પણ તે રાત્રે તો પપ્પા માસીને લઈને જ પાછા આવ્યા !! જ્યંતિલાલ ને પણ સુભીમાસી માટે પ્રેમ તો હતો ,તે માસી ને ક્યારેય કાંઈ કહેતા નહિ પણ જમ જેવા જબરા અને સખ્ખત કડક હીરાબા સામે તેમનું કંઈ ઉપજતું નહિ.અંદરખાને પોતાને પણ બાળક ની ઈચ્છા પણ ખરી !!

આ વાત ને મહિનો થયો હશે ને હું કોલેજ થી ઘેર આવી તો મારુ આખું ઘર ભરેલું હતું।આમ તો અમારે ઘર ભરેલું હોય તે નવાઈ નહોતી પણ હું સાયકલ મૂકતી હતી અને ઘરમાંથી રડારોડ બહાર સંભળાવા લાગી ,હું ગભરાયેલ ,દોડતી અંદર ગઈ તો ડ્રોઈંગરૂમમાં કાકી ના ફુઆ -ફોઈ ,બધી દીકરીઓ મારા કાકા કાકી ,પપ્પા -મમ્મી અને સુભિમાસી બધા રડમસ ચહેરે કોઈ ચિંતાજનક ચર્ચા કરતાં હતા.મારા સુધારક વિચારશરણી ધરાવતા માતાપિતા ફુવા ની વાત સાથે જરાપણ સહમત ન હતા ,મારી માં ગુસ્સાથી લાલચોળ અને તેની આંખો રડીને લાલઘૂમ હતી.!!!!હું પરિસ્થિતિ પામીને સીધી રસોડામાં ગઈ તો ત્યાં મેં મધીમાસીને જોયા,હું કાંઈ બોલવા જાઉં તે પહેલા તો તે મને વળગી ને પોક મૂકીને રડવા લાગ્યા!!સદાય હસતાં ,મીઠા મધુ માસી ને મેં ક્યારેય રડતા જોયા નહોતા!!સૌથી નાના ને સૌ ના વ્હાલા મધુમાસી ને વસ્તુ માંગે તે પહેલા જ મળી જતી એટલે તેમને રડવાની જરૂર જ નહોતી પડી.તેમને હીંબકે ચડેલા જોઈને હું તો ડઘાઈ જ ગઈ.!!માં એ મારી પાસે બહાર બધાં માટે પાણી મંગાવ્યું.મેં પાણી ની ટ્રૅ મૂકી ત્યારે ફુઆ દાદા બોલ્યાં ‘બહેન તું મને કહે છે પણ હું બેબસ છું!’
હીરાબા કહેછે “મધુ ના લગ્ન જ્યંતી જોડે કરાવો નહિ તો સુભી ને લઈજાવ તમારે ઘેર ,હું ય જાણું છું કે મધુ તો હજુ નાબાલિક છે પણ મારે ક્યાં તેની જોડે કપડાં ધોવડાવવા છે.!!!ઘરનું,મધુનું ,જયંતિ નું વટવહેવાર બધું તો સુભદ્રા જ સંભાળશે ,મધુ ને તો જયંતિ જોડે સુવાનું જ છે !!! કાલ ઉઠી ને મધુ ને દીકરો આવશે તોય હું સો વર્ષની બેઠી છું ને એને તો રાજરાણી થઈને રાજ કરવાનું છે મારે ઘેર ” એટલું બોલતાં બોલતાં ફુઆ પણ છૂટાં મોં એ મારી મધી….. કહીને રડી પડ્યા !!!! આ સાથે મારી માં ,કાકી ને બધી જ માસીહીબકે ચડી!!! હું પણ મઘી માસી ને ના …ના ….ના કરતી વળગીને રડતી હતી.!!!!

વજ્ જેવી છાતી ધરાવતા અને પ્રાણથી પણ વધુ વ્હાલા પિતાને બેસહાય બાળકની જેમ રડતા સાંભળીને મધીમાસી પોતાની જાતને સ્વસ્થ કરી આંખો લૂછી ડ્રોઈંગ રૂમ માં દોડી ગયા !!પિતાના બરડા પર હાથ પ્રસરાવતા બોલ્યા “તમે કોઈ રડશો નહીં ,હું મારા સુભીબેન માટે આટલું પણ ના કરી શકું?હું એમની સાથે રહેવા તૈયાર છું.”ભારે હૈયે બધાં વિખરાઈ ગયાં,પણ બધાના દિલ ને દિમાગ અશાંત હતાં।

તે રાત્રે અગાશીમાં હું માં ની બાજુમાં પથારીમાં સૂતી હતી. અડધી રાત્રે મને સપનામાં દેખાયું મધીમાસી લાલ પાનેતરમાં છે અને સુભીમાસી રૂમમાં તેમને મોકલી રહ્યા છે ,જતા જતા બંને બહેનો એકબીજાને ભેટીને ખૂબ રડે છે. રૂમ માં જતાં જતાં જાણે બકરી ને કસાઈ પાસે લઇ જતા હોય ત્યારનું વધેરાઈ જવાની ભયાનકતા સાથેનું બકરીનું ધ્રુજવું ,તેની આંખોના બેબસ આંસુ સાથેનું દયાજનક આક્રંદ અને પોતાનું જેટલું જોર હોય તે સાથે જમીન સાથે જકડી રાખેલ પગ !!! – મને મધીમાસી ની હાલત આ બકરી જેવી દેખાઈ-હું જોરથી ચીસ પાડીને ઉઠી માને વળગી ને જોર જોર થી રડવા લાગી !!
માં જાણે મારુ મન સમજી ગઈ અને એ આખી રાત હું માને વળગીને તેની સાથે જ સૂઈ ગઈ.!!!આખી રાત મા મારા માથે હાથફેરવતી રહી!!

બીજે અઠવાડિયે સમાચાર આવ્યા કે મધીમાસીને તેમનાથી પચીસ વર્ષ મોટા જ્યંતિલાલ સાથે વળાવી દીધા આ સાથેહીરબાની વંશવેલો વધારવા માટે ની જીદ પુરી થઇ અને મધુની જુવાની નંદવાઈ ગઈ !!!!મારી વહાલી મધીમાસીના યુવાની ના સપના ચૂરચૂર થઈ ગયા!!!બરાબર નવ મહિના પછી કોલેજ થી પાછી આવી તો ડાઈનીગ ટેબલ પર પેંડા નું ખોખુ પડ્યું હતું તેની પર લખ્યું હતું “જયંતિલાલ ના દીકરા ના આગમન ના આનંદ ની વધામણી”…….

જીગીષા

 

જિંદગીકે સફરમેં -સપ્ટેમ્બર -(1)ફક્કડ ફૂવા

મિત્રો આ મહિનાનો વાર્તાનો વિષય જિંદગીકે સફરમેં  -સૌપ્રથમ રાષ્મીબેનની વાર્તા અહી રજુ કરું છું..આ સાથે હું જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ લિખિત ધારાવાહી પણ રજુ કરીશ જે તમને લખવાની સતત પ્રેરણા આપશે.સારું વાંચન જ લેખનને સુધારશે.

ફક્કડ ફૂવા

બાળપણથી યાદ કરવા માંડીએ તો, જીવનમાં એવાં કેટલાંક પાત્રો હોય જ, જેમની છબી મન પર અંકાઈ ગઈ હોય. તેમાં ય તમે જોજો, રમુજી પાત્રો આપણને વધારે યાદ રહી જાય. એમની અનેક વાતો એવી હોય જે વારંવાર યાદ કરીને આપણે  અનુકુળ સમયે ચર્ચામાં ઉલ્લેખ કરતાં હોઈએ.આજે મને ફરીથી એ ફક્કડ ફૂવા યાદ આવી ગયા. એ હતા જ એવા. એમની વાતો સાંભળીને આપને હસી હસીને બેવડ વળી જઈએ!  

 બાફટાની આછા પીળાશ પડતા રંગની કફની અને અકબંધ ઈસ્ત્રીવાળો સફેદ બાસ્તા જેવો પાયજામો, જો તમને રસ્તામાં દેખાય તો એ બીજું કોઈ નહિ, ફક્કડ ફૂવા જ હોવાના. આખા ગામની દરેક વ્યક્તિ, આછી પીળાશ અને ઝગમગતા સફેદ રંગનું કોમ્બીનેશન જોતાં જ એમને ઓળખી જાય. પાછી ખાસ વાત એ કે, ફક્ત અને ફક્ત આ જ તેમનો હંમેશનો યુનિફોર્મ. સુરજદાદા ક્યારેક પશ્ચિમમાં ઉગવાની ઈચ્છા કરે તો કરે, અને સાગર પોતે સામે ચાલીને સરિતાને મળવા નીકળી પડે, તે કદા…ચ  બને, પણ આ ફૂવાના ડ્રેસમાં કોઈ જાતનો ફેરફાર?  બને જ નહીને!  તેમના આવા અક્કડ ઈસ્ત્રીદાર પહેરવેશને લીધેજ તેમને “ફક્કડ ફૂવા”  નામ મળેલું. ફૂવા પોતે પણ આ બીરુદથી બેહદ   ખુશ હતા.

ફક્ત દેખાવથી જ નહિ, સ્વભાવથી પણ તેઓ ફક્કડ હતા. બાપદાદાનો અઢળક પૈસો, અને ઉંચો મોભો તેમને વારસામાં મળેલા. આ કારણથી સૌ તેમનું  માન રાખતા. પોતે જીવનભર જાળવેલો વારસો હવે, આગલી પેઢીના વારસદારોને સોંપીને નિવૃત્તિનો લ્હાવો લેવા માટેનો સંકલ્પ, તેમણે  કરી લીધો હતો. અને પોતાના  પૈસાની કે મોભાની મોટાઈને ઉંચી ખીંટીએ લટકાવીને,  સહજતા, સરળતા અને ફક્કડ પણાને અપનાવી લીધું હતું. આ પરિસ્થિતિમાં ગામના દરેક જણ સાથે તેમણે ઘરોબો કેળવી લીધેલો. એટલે જ રોજ સવારે, નાહીધોઈને યુનિફોર્મમાં સજ્જ થઇને  તેઓ  નીકળી પડતા. રોજ કોઈ એક ઘર પકડી લેતા, અને ત્યાં આરામથી અલકમલકની વાતો કરતા. તેમની વાતો હંમેશાં મજેદાર, માહિતીપ્રદ  અને હાસ્ય પ્રેરક રહેતી,   એટલે સૌને તેમનું આગમન ગમતું.

ગામમાં અમારું ઘર રોડ પર જ હતું, એટલે દસ-બાર દિવસે અમને સૌને તેમનો લાભ મળતો રહેતો. દુરથી તેઓ આવતાં દેખાય એટલે જેની નજર સૌથી પહેલી તેમના પર પડે તે, બાકીના સૌને એલર્ટ કરી દે. ” ચાલો ચાલો, બધા ઝડપથી પરવારી જાવ અને ચાનું તપેલું ચઢાવી દો, જુઓ સામેથી ફક્કડ ફૂવા આવે છે.”–આ પરવારવાનું કેમ? ખબર છે? ફુવાની મઝા પડી જાય તેવી વાતો સાંભળવા બધાએ બેસી જવાનું, એ વણ કહ્યો અને સ્વ નિર્મિત નિયમ હતો. ફૂવાને તો ઓડીયન્સની  ક્યારેય ચિંતા ના હોય. એ તો ન ફકારાશથી આવે. તેઓ પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે તે પહેલાં તો,આદુ-ફૂદીનાથી મઘમઘતી ચા ધરી દેવાની. તેઓ પોતાને “ચેઈન ટી ડ્રીંકર” તરીકે ઓળખાવતા. પહેલીવાર પીરસેલી ચાનો ખાલી કપ લેવા જઈએ એટલે તરતજ કહે,” ચાનો ભરેલો કપ લીધા વિના ખાલી કપ લેવા આવવાનું હોય બકા?” આ ચા માટેનો ખાસ નિયમ જળવાઈ રહે ત્યાં સુધી તેમનો અસ્ખલિત વાક્ પ્રવાહ  વહ્યા કરે.

એક દિવસ ફૂવા આવીને બેઠા અને કહ્યું, ” આજે તો મારે વહેલા ઘરે જવું પડશે. મારાં સૌથી નાનાં સાસુ આવવાનાં  છે.” “સૌથી નાનાં સાસુ?” કોઈ બોલ્યું. “હા મારા સસરા ત્રણવાર પરણેલા, એમાં આ સૌથી નાનાં. બે જ સાસુ હયાત છે, મોટા સાસુ ગુજરી ગયાં છે.” “પણ આપણા દેશમાં તો એક જ પત્નીનો કાયદો છે ને?” “કાયદો ને બાયદો, કોણ ગણે છે? નાના ગામોમાં, છેક છેવાડે બે-ત્રણ વર્ષમાં દીકરો ના જન્મે તો બીજા લગ્ન કરાવી જ નાખે. કોણ જોવા જાય છે?” “બે તો ઠીક પણ ત્રણ ત્રણ વાર?” ” લો કરો વાત! તમે ત્રણની વાત કરો છો? મારા બાપા તો પાંચ વાર પરણેલા. એમને એટલું સારું હતું કે, પાંચમાંથી કોઈ પણ બે ભેગી નહિ થયેલી.એક મરી  કે બીજી આવેલી, બીજી મરી કે ત્રીજી .. ને એમ ક્રિકેટના મેદાનમાં જેમ એક ખેલાડી આઉટ થાય કે તરત બીજો હાજર થઇ જાય  એના જેવું! એ જમાનમાં સા….બૈરાં મરતાં ય બૌ, દવાઓ ઓછી, ડોકટરો ઓછા એટલે પહેલી નહીં તો બીજી સુવાવડમાં તો વિકેટ પડી જ જાય. ને પાછી નવી ગીલ્લી નવો દાવની રમત શરુ થાય . ” 

 ફૂવાનું હકારાત્મક વલણ પણ તેમની દરેક વાતમાં જણાઈ આવતું. એકથી વધુ લગ્ન એ ખરેખર સમાજનું દુષણ ગણાય, પણ તેમાં શું સારું તે શોધી કાઢતા. તેઓ કહેતા -આપણા કુટુંબો પહેલાં કેટલા વિશાળ  અને મેન પાવરથી સમૃદ્ધ હતાં. ઘરનો લગ્ન પ્રસંગ હોય તો જાન  જેટલું માણસ તો ઘરનું જ થઇ જાય. કોઈની સાડાબારી જ નહીં. મોટાને  તો ખબર  હશે, પણ છોકરાઓ તમને મારી વાત સાંભળીને રમુજ થશે. જુઓ મારે નવ બેનો ને અમે ચાર ભાઈઓ, એટલે એક આખે આખી ઈલેવન ટીમ થઇ જાય, ઉપરાંત અમ્પાયર પણ એક પર એક ફ્રી મળી જાય. મારાં એકનાં એક પત્ની પણ મારાથી કંઈ કમ નથી. એમને નવ ભાઈઓ અને તેઓ ચાર બેનો છે! આમ બંને પક્ષે અમારી પાસે બે-બે ઈલેવન ટીમો છે. હવે આજે તો, બધાને ત્યાં ત્રીજી પેઢી પણ તૈયાર છે. હવે બોલો, અમે બધા થઈને કૌરવોને આંટી દઈએ કે નહી? 

એક દિવસ ફૂવા આવ્યા અને કહે, “આજે મારે ચા -બા નથી પીવી, મને એક મઝાની વાત  યાદ આવી છે. સાંભળી લો. હવે મા…ળી ઉંમર થઇ છે,એટલે પછી  ભૂલી જવાય છે. એકવાર હું મારે સાસરેથી  નીકળી  કપડવંજ બસમાં જતો હતો. મારી બાજુમાં એક શામળા, નીચા ને પાતળા પાંત્રીસેક વર્ષના  ભાઈ બેઠેલા હતા. આપણો તો બોલવાનો સ્વભાવ એટલે પૂછ્યું, ” શું નામ છે ભાઈ?” ” “જેન્તી” ” હા પણ સાસરીમાં બે જેન્તી છે એટલી ખબર છે,  તો તમે?” ” હું છોટા મરઘાનો જેન્તી.” હા હા ઓળખ્યા, અને બીજો તો ઘેલા અમથાનો જેન્તી ખરું કે?” હું વાતોડિયો પણ સામે પેલો મુજી, તોલી તોલીને બોલે એટલે શું વાત થાય? છેવટે અમે કપડવંજ પહોંચી ગયા. મારે ત્યાં એક મોટા ડોક્ટરની હોસ્પીટલમાં કામ હતું. અમારા દસ ગામો વચ્ચે એ સૌથી મોટી હોસ્પિટલ અને ત્યાના ડોક્ટર, સારામાં સારા હોશિયાર સર્જન ડોક્ટર – એવું કહેવાતું. આપણા રામને  પહેલી વાર કામ પડ્યું હતું. દરદીઓની ખાસી લાઈન હતી. શિસ્ત એવી હતી કે, આપણી કોઈ મોટાઈ અહીં ચાલશે નહિ, તેની ખબર પડી ગઈ હતી. મારી બાજુમાં બેઠેલો દરદી ગંભીર રીતે ગંધાતો હતો. મેં કહ્યું,’ અલ્યા કેટલા દિવસે નહાય  છે.?” ” ના સાહેબ નાવાનું તો રોજ પણ, આજે ઝાડાનું સેમ્પલ લાવ્યો  છું, એટલે બૌ વાસ મારે છે.” ” તો ઉઠ ભાઈ એને ત્યાં આઘું મૂકી આવ” તે એક તપેલું લઈને ઉભો થયો.” એ તપેલાને કોઈ નઈ ખાઈ જાય એને અહીં રાખને!” ” પણ સાબ એ તપેલામાં જ  ઝાડાનું  સેમ્પલ છે.” ઓ ત્તારી ભલી  થાય! 

આ બધી રામાયણમા જ મારો નંબર આવ્યો. ને હું સાહેબની કેબીનમાં ગયો. ડોક્ટરની ખુરસી ખાલી હતી, ને બારી પાસે ઉંધો ફરીને કમ્પાઉન્ડર જેવો કોક ફોન પર ચોટેલો હતો. મેં પૂછ્યું,” અલ્યા ડોક્ટર ક્યારે આવશે?” અને તે મારી સામે ફર્યો. ” અલ્યા, છોટા મરઘાના જેન્તી તું અહીં કમ્પાઉન્ડર છું? તો બસમાં મને કીધું નહિ ? માળો હાળો મૂંગો!” અને કૈંજ બોલ્યા વિના એ મૂંગો, ડોક્ટરની ખુરસી પર બેસી ગયો. ને ત્યારે મારી બોલતી બંધ થઇ ગઈ!   એ  બોલતી બિચારી બંધ ના થાત તો જ નવાઈ, કારણ એક તો મારો હાળો છેક સુધી બોલ્યો નહિ, કે તે ડોકટર છે. બીજું વધારે ખાસ કારણ તો એ કે, એના હાઈટ, બોડી અને રંગ એવાં કે, એ પોતાના સમ ખાય, અરે! પોતાના શું? ઇવન છોટાના(બાપના) કે, મરઘાના(દાદાના) સમ ખાય, તોય કોઈ માને નહિ, કે એ ડોક્ટર છે. પણ એક વાત કહેવી પડે, એની આંખોમાં જ્ઞાનની ચમક અને વ્યક્તિત્વમાં સ્માર્ટનેસ ચોક્કસ હતી! આ ટાણે મને અમારો નોકર જીવલો, એકદમ યાદ આવી ગયેલો. ઉંચો, રંગે ગોરો, માંજરી  આંખો, એને જો હાથમાં સ્ટેથોસ્કોપ પકડાવી  દઈએ ને, તો પછી, એ ડોક્ટર નથી, તે મનાવવા ચાર પેઢીના સમ ખાવા પડે! 

અસ્તુ.

રશ્મિ જાગીરદાર.