આપણા કવિ અને નાટ્યકાર ડો. ચિનુ મોદી

vijay 033

શ્રી દીલિપ દવે દોરેલુ તેમનું ઠઠ્ઠાચિત્ર તેમને સર્વાંગ સ્વરૂપે કહે છે આ ગતિશીલ કવિ અને ગતિશીલ એકાંકીકાર છે.તેઓ સતત લખતા-વિકસતા-વિચારતા-શોધતા અને પામતા કવિ હતા. એમની કવિતા વિધ વિધ રૂપે મહોરી છે. છાંદસ, અછાંદસ,ગીત, ગઝલ,કવિતા,પરંપરાગત આખ્યાન્,ખંડકાવ્ય અને નાટ્ય કાવ્યોમાં તેઓ ખુબ ખીલ્યા છે અને હજી પણ તેમની શબ્દનશ્વર દેહની ગેર હાજરીમાં પણ ખીલે છે.

 ડો.ચિનુ મોદી જ્યારે રે મઠમાં એબ્સર્ડ નાટકો કરતા હતા તે સમયથી તેમનો શિષ્ય અને મારો મિત્ર નરેન્દ્ર બજાજને લઈ તેમને ઘરે જ્યારે ચરણ વંદના કરી ત્યારે ઉમળકાથી તેઓ ભેટી પડ્યા…અમેરિકન વિદ્યાર્થી ભારતિય પ્રણાલી ભુલ્યો નથી કહી વહાલથી તેમના કાર્યકારી ટેબલ પાસે લઈ ગયા. હું કેમેરાથી તેમની ઉર્મિ ભરેલી નાટ્ય દુનિયાનાં સંભારણા સાંભળતો અને તેમને કચકડામાં કેદ કરતો રહ્યો..

vijay 030

કવિ શ્રી રમેશ પારેખે તેમના વિશે એક કાવ્યમાં લખ્યુ હતું કે

શ્વેતકેતુ મસ્તક્માં બંડનાં વાયુઓ ભમે
વળી એમાં ગઝલનાં સિક્કાઓનું કારખાનુ ધમધમે..

એજ કવિતાનાં અંત ભાગમાં લખે છે

સાહિત્યનાં સર્વ તીર્થ પગપાળા ઘૂમે
કવિતાયે એ મદ્ય જેમ પીયે અને ઝૂમે

બાંધી શકે નહીં એને કોઇ પણ જેલ
નાટક તો જાણે ડાબા હાથ તણો ખેલ

ચશ્માંમાંથી પ્રેમભરી આંખે જુએ જેને
નખશિખ પોતીકો બનાવી દીએ એને

સંવેદનશીલ કવિ રાવજી પટેલ ડો ચિનુ મોદી માટે લખે છે

ધસમસ આવતી રાતને તેં રોકી લયથી રૂપાળ!
કવિ, શહેરની નિરોઝ્-ક્વોલિ-હેવમોર
તારાં નેત્રપાતાળથી કવિતા બનીને ફૂટે!
કામરૂપ દેશ ફરી અલપઝલપ સામ્પ્રસમય હલાવી નાખે.
નગરનાં સ્તનશિલ્પ ખળખળ વહી જતાં
નાગનાં લીસોટા જેવા ઝેર ચૂસે
રીક્ષાઓનાં વ્હીલ જેવો ઘુમક્કડ
સડકો વીંટીને તારો ભૂતકાળ દોડી જતો જોઇ
સ્લીપીંગ ટેબ્સ પર કબર ખોદીને સૂતો તોય
તુ તો કવિતાનું વૃક્ષ થઇને ફાલ્યો

ઘણા ભૂતકાળનાં સંસ્મરણો બાદ મેં પુછ્યું ભગવાન આવીને એક વરદાન માંગવાનું કહે તો શું માંગો તો તેમનો જવાબ હતો બીજો ભવ પણ હુંતો ચિનુ મોદી જ બનીશ અને જેમ જીવ્યો છું તેમ જ જીવવા માંગીશ…બહુ દિલેરી થી જીવું છું. અને ગમતુ બધું જ ..ઉઘાડે છોગ કર્યુ છે.કવિ અને સાચો તખ્તાનો કલાકાર જ આટલી ખુમારી થી બોલી શકે.તેમની સર્જન સમૃધ્ધી દર્શાવે છે કે તેમણે સાહિત્યનાં ઘણા ક્ષેત્રોને ખેડ્યાં અને ઉચ્ચતમ સાહિત્ય ગુજરાતી ભાષામાં રચ્યું

કાવ્ય સંગ્રહ્ કાળો અંગ્રેજ ૧૯૯૨ હુકમ માલીક ૧૯૮૪
વાતાયન ૧૯૬૩ માણસ હોવાની મને ચીડ ૧૯૯૬ રાજા મીડાસ ૧૯૯૨
ઉરના નાભ ૧૯૭૪ પીછો ૨૦૦૪ વિવેચન્
ક્ષણો ના મહેલમાં ૧૯૭૨ લીસોટો ૨૦૦૦ બે દાયકા -ચાર કવિ ૧૯૭૪
દર્પણની ગલીમાં ૧૯૭૫ દહેશત ૨૦૦૪ ગુજરાતીમાં ખંડકાવ્યોઃઉભાવ અને વિકાસ ૧૯૬૮
દેશવટો ૧૯૭૮ ચુકાદો ૨૦૦૪ કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી ૧૯૭૯
શાપિત વનમાન ૧૯૭૬ પડછાયાના માણસ ૨૦૦૮ મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિતાનુંપુનઃમુલ્યાંકન ૨૦૦૮
ઇર્શાદ ગઢ ૧૯૭૯ નિદ્રાચાર ૨૦૦૮ અનુવાદ
બાહુક ૧૯૮૨ ટુંકી વાર્તા વસંતવિલાસ ફાગુ ૧૯૫૭
અફવા ૧૯૯૧ ડાબી મુઠ્ઠી જમણી મુઠ્ઠી ૧૯૯૦ સંકલન
ઇનાયત ૧૯૯૫ છળનાગ ૧૯૯૭ શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી ખંડ કાવ્યો ૧૯૯૧
વિ-નાયક ૧૯૯૬ નાટ્કો સંપુર્ણ કલશોર ભરેલુ વૃક્ષ ૧૯૯૫
ઇ ૧૯૯૯ જાલકા ૧૯૮૫ ગમી તે ગઝલ ૧૯૭૬
સઈયર ૨૦૦૦ અશ્વમેધ ૧૯૮૬ ગુજરાતી પ્રતિનિધિ ગઝલો ૧૯૯૬
નકશાં નગર્ ૨૦૦૧ ખલિફાનો વેશ યાને ઔરંગઝેબ ૧૯૯૩
શ્વેત સમુદ્રો ૨૦૦૧ નૈષધ રાય ૧૯૯૬
કલાખ્યાન ૨૦૦૨ નવલશા હીરજી ૧૯૯૫
નવલકથા શુક દાન ૨૦૦૦
શૈલા મજમુદાર ૧૯૬૭ મેમરિ લેન ૨૦૦૮
ભાવ -અભાવ ૧૯૬૯ મત્સ્યવેધ ૨૦૦૬
લીલા નાગ ૧૯૭૧ ઢોલિડો ૨૦૦૮
ભાવચક્ર ૧૯૭૫ બુધ્ધીધન ૨૦૦૮
ગાંધારીની આંખે પાટા ૧૯૭૯ એકાંકી
પહેલા વરસાદનો છાંટો ૧૯૮૭ દયાલનાન પંખી ૧૯૬૭
હેંગ ઓવર ૧૯૮૬ કોલ બેલ ૧૯૭૩

તેમની સિધ્ધિઓ તો અપાર છે જે નીચે દર્શાવેલી છે તેમના બહુમાનો અને ચંદ્રકોથી ભરેલો તેમનો બેઠક ખંડ અત્રે મેં ચિત્ર રુપે જીવંત કરેલો છે.

                                                            

vijay 035

કાર્યસન્માન અને નોંધનીય સિધ્ધિઓ 

  • જન્મ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૯
  • મેટ્રીક ૧૯૫૪
  • બીએ ૧૯૫૮ એલએલબી ૧૯૬૦ અને એમ એ ૧૯૬૧ ગુજરાત યુનીવર્સીટીમાંથી
  • વિદ્યાવાચસ્પતિ (ડોક્ટર) ૧૯૬૯ ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી
  • અધ્યયન અને અધ્યાપન ૧૯૬૧થી ૧૯૯૬ સુધી
  • ડીપાર્ટ્મેંટ ઓફ કલ્ચર દિલ્હી તરફ્થી ક્રીએટીવ લેખક ફેલોશીપ.૧૯૭૮
  • ચેરમેન્, કૃતિ ફીલ્મ કો ઓપરેટીવ સોસાયટી અમદાવાદ ૧૯૭૯
  •  રેડીયો અને ટેલીવીઝન એડવર્ટાઈઝીંગ નો રાપા એવૉર્ડ (ત્રણ વખત્) ૧૯૮૪
  • ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સન્માન કાવ્ય બાહુક માટે ૧૯૮૮
  • ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીનાં મનનીય સભ્ય ૧૯૮૭-૯૧
  • જર્નાલીઝમ અને કોમ્યુનીકેશન વિભાગ એમ એસ યુનીવર્સીટી વડોદરા ના કાર્યકારી સંવાહક અને ડીન ૧૯૯૨-૯૪
  • ગુજરાત રાજ્યનાં મનોરંજન ક્ષેત્રે સ્ક્રુટીનીટી બોર્ડના સભ્ય ૧૯૯૬
  • સંગીત નાટ્ય અકાદમીમાં  ડ્રામા સીલેક્શન કમીટીનાં નિષ્ણાત તરીકે ૧૯૯૬
  • ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા ફેલોશીપ ૧૯૯૭
  • સંગીત નાટ્ય અકાદમી તરફથી ગૌરવ પુરસ્કાર ૧૯૯૯
  • ટ્રાન્સ મીડીયા એવૉર્ડ ૨૦૦૪
  • મેનેજીંગ ડીરેક્ટર ભાષાંતર ભવન ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ અમદાવાદ ૨૦૦૪
  • અત્યંત સન્માનનીય એવોર્ડ નરસિંહ મહેતા પુરસ્કાર ૨૦૦૮.

નિયમીત “શની” સભા ભરતા અને દરેક અઠવાડીયે તાજી ગઝલો સંભળાવતા આ ગુજરાતી ભાષાનાં સર્જક હજી  ઘણું સર્જશે અને ગુજરાતી ભાષાને તેમના સાહિત્યથી સભર રાખશે તેવી શુભેચ્છાઓ સહિત તેમની  રચના “પોટલી” અત્રે મુકી વિરમુ.

પોટલી

પળ ભરેલી પોટલી છે.
તેં જ તો એ મોકલી છે

મોહ નિંદ્ર ત્યાગ સાધો
ખટઘડી આ પાછલી છે

જાતને સંકોચ વીરા
સાંકડી છેલ્લી ઘડી છે.

હું તને ક્યાંથી ઉતારું?
ખૂબ ઊંચી છાજલી છે

હોય લાંબી, લાંબી, લાંબ્બી
શ્વાસની વંશાવલી છે

તું શરણમાં જા સમયની
એક એ બાહુબલી છે

કોણ છે, “ઇર્શાદ” છે આ?
હા ખિસામાં કાપલી છે.

ડો ચિનુ મોદી મારા ગુરૂ જન્..તેથી તે હક દાવે તેમની આ તરો તાજી  ગઝલ હુ મારી સાથે લઈ આવ્યો. આ ક્ષેત્રે નિષ્ણાત હોવા વિશે ચર્ચા કરવી જરૂરી નથી પણ તેમના ચીત્તમાં ચાલતી પાછલી ખટઘડીની આ સુંદર ગઝલ વાત એમણે જ્યારે સંભળાવી ત્યારે હું અને મારો મિત્ર નરેન્દ્ર બજાજ બંને વાહ કહી ગયા…

ખટ્ઘડી પાછલી ની સાથે અનુસંધાન સાંકડી ગલી એકદમ સુંદર્, યોગ્ય અને રોચક છે. પ્રભુને પૃચ્છા કે ક્યાંથી ઉતારું તને ખુબ ઉંચે છાજલી છે કહી પ્રભુ પાસે માનવ સહજ મર્યાદા સ્વિકારી લઈ ગઝલને આધ્યાત્મિક રીતે તેમનુ ઉંચુ ઊડાણ વાચકને દર્શાવી જાય છે.

ગઝલમાં આ નાટકનો જીવ દ્રશ્ય સર્જે છે જાણે તેમના મૃત દેહને ફંફોસતો પોલીસ પુછે છે કોણ છે, “ઇર્શlદ” છે આ?  અને જવાબ મળે છે હા ખિસામાં કાપલી છે.

Vijay Shah વિજય શાહ

વિજય શાહ

 

ગુડવીલ! (એક લઘુકથા!) *ચીમન પટેલ ‘ચમન’

 

પ્રેમ અનેક રીતે વ્યક્ત થતો હોય છે …..અને પ્રેમ ક્યારેય મુર્જાતો નથી

      love     

પત્નીના અવસાનને આજે પાંચ વર્ષ પૂરા થવા આવ્યા હતા!

ગામમાં રહેતી મોટી દિકરી એની કોઈ વાત કરવા મારા ત્યાં આવી; ‘ડેડી, ઓફિસે જવા તૈયાર થતાં તમારા સહિયારા ક્લોઝેટમાં મમ્મીના કપડા જોઈને મમ્મી યાદ આવ્યા કરતી હશે! તો એ કપડાંઓને જો ‘ગુડવીલમાં’ આપી દઈએ તો કોઈના કામમાં આવે ને તમારા કપડાઓ માટે વધારે જગ્યા પણ થાય!’

દિકરીની વાત તો વહેવારિક હતી એટલે હું તુરત જ સંમત થઈ ગયો!

અગાઉથી નક્કી કરેલા દિવસે એ મારે ત્યાં આવી ગઈ ને કામે લાગી ગઈ!

ક્લોઝેટના કપડાઓથી ભરેલા પ્લાસ્ટીકના થેલાઓ બેઠકરૂમમાં મૂકાવવા લાગ્યા. પત્નીનો એક પંજાબી ડ્રેસ દેખાડી દિકરીએ મને પૂછ્યું; ‘ડેડી, આને તમારે રાખવો છે કે પછી ગુડવીલમાં આપી દઈએ?” એની સારી સાડીઓ, વગેરે એક અલગ કબાટમાં હતા. ક્લોઝેટમાંના એના કપડા તો રોજના વપરાશના હતા એટલે મેં કહ્યું; ‘બેટા, મને પૂછ્યા વગર ક્લોઝેટમાંના એના કપડાંને ‘ગુડવીલ’માં જવા દે!

કામ પતાવી, થેલાઓને ગાડીમાં મૂકી, મારી સાથે થોડું બેસીને એ ગઈ!

હું ક્લોઝેટ જોવા ગયો! પત્નીના કપડાઓ વગર ક્લોઝેટ પણ આ ઘરની જેમ ખાલી ખાલી લાગી રહ્યું હતું!  ત્યાંજ મારી એક ભૂલનો મને અહેસાસ થયો! ગુડવીલમાં ગયેલા કપડાઓમાં મને ગમતી એની એક નાઈટીને પણ મેં આ ઘરમાંથી સદાને માટે વિદાય કરી દિધી હતી!

પત્નીના ફોટા પાસે જઈ હું મનોમન બોલ્યો; ‘મને માફ કરજે! તારી એક ગમતી નાઈટીને પણ આજે મેં આ ઘરમાંથી સદાને માટે વિદાય કરી દીધી! તારી જેમ એ પણ મને આજીવન યાદ આવ્યા કરશે!

 

***********

(૧૬ઓક્ટો’૧૬)

મંદિરનો મહાપ્રસાદ!-ચીમન પટેલ

મહાપ્રસાદ

મળ્યો
આજે મને;
ભગવાનને ધરાવેલો,
એક
મિત્રપત્ની પાસેથી!
મોઢામાં મૂક્યો
ને
એમણે પૂછ્યું?
સ્વાદમાં તો છેને બરોબર?
મેં કહ્યું;
અમે પુરુષોતો
ખાઈ જ જાણીએ!
સ્વાદની સમજણ
તમારા જેવી નહીં હાં!
મેં પૂછ્યું,
તમે તો ચાખ્યો જ હશે ને,
ભગવાનને ઘરાવતાં પહેલાં?
ન ચખાય!
ચમકી એ બોલ્યા!
મેં કહ્યું;
તો
ભગવાનને
ગમ્યો કે નહીં
એની
ખબર કેમ પડે?
એ ચુપ હતા!
હું
વિચારતો’તો-
શબરીએતો,
ચાખી ચાખીને બોર
ભગવાનને પ્રેમથી ખવડાવ્યા હતા!
ને
ભગવાને પણ
ખાધા બઘા પ્રેમથી!!
———-

*ચીમન પટેલ ‘ચમન’
(૧૧નવે’૧૪/૧૮ઓક્ટો’૧૬)

માઈક્રોફિક્શન વાર્તા(78)ભિખારણ! ચીમન પટેલ ‘ચમન’

શહેરના એક ચાર રસ્તાના ક્રોસીંગ પર ગાડીઓની ભારે ભીડ હોય છે, અને લાઈન પણ ખાસી લાંબી થઈ જાય છે! આ સમયમાં ભીખ માગતી એક અમેરિકન સ્ત્રીને, બારી ખોલી ડોલર આપવાનો મારો ક્રમ પડી ગયો છે!

         આજે મને ઓળખી જઈ એ મારી ગાડી પાસે પહોચી ગઈ! બારી ખોલી હું બોલ્યો; ‘મેમ, મારી નોકરી છૂટી ગઈ છે એટલે હું તમને ડોલર આપી શકુ એમ નથી, સોરી!’ હું બારી બંધ કરવા જતો’તો ત્યાં એ બોલી; “વેઈટ, સર.!” એની થેલીમાં હાથ નાખી, ડોલર ધરી એ બોલી; ‘સર, ડોલરની જરૂરત હવે તમારે વધારે છે!’

      ચીમન પટેલ ‘ચમન’        

                                      

 

માઈક્રોફિક્શન(65) વાર્તામોગરાના ફૂલ! ચીમન પટેલ ‘ચમન’

ગ્રોસરીની લાઈનમાં હું હતો. ચેક-આઉટ કરતા ભારતીય બેનપર નજર પડી અને નામ પણ વાંચી લીધું!

મારો વારો આવતાં, મેં પૂછ્યું; ‘શ્વેતાજી, ભારતમાં તમે કયાંના?’

‘આણંદની છું! અને તમે?

“હું અમદાવાદનો છું.”

‘મેં તમને અહીં કદી જોયા નથી!’

‘તમારું અવલોકન સારું છે! ગ્રોસરી લઈ આવવાનું કામ હવે મારા માથે છે!’

‘કેમ? તમારા વાઈફ બિમાર છે કે શું?

‘એ હતી, હવે નથી!’

‘હું સમજી નહીં?’

‘કેન્સરની બીમારીમાં એ ગુજરી ગઈ!

‘આઈ એમ સો સોરી!’

‘થેક્યું!’.

મારી પાછળ લાઈનમાં કોઈ જ નો’તું એ જોઈ મેં

શ્વેતાને પૂછ્યું; ‘તમારા કુટુંબ વિશે જાણી શકું?’

શ્વેતા બોલી; “મારા હસબન્ડ પણ હવે નથી!

એ હાર્ટ એટેક્માં પાંચ વર્ષ પહેલાં ગુજરી ગયા!’

‘આઈ એમ સો સોરી!’ કહી હું કહેવા જતો’તો; ‘વી આર ઈન ધ સેઈમ બોટ!’ ત્યાં, કોઈ એની ગ્રોસરી બેલ્ટપર મૂકી રહ્યું હતું એ જોઈ, વાત બદલી મેં કહ્યું; ‘ચાલો, આવતા અઠવાડિયે પાછા મળીશું.’

‘ઓકે!’ સ્માઈલ આપી શ્વેતા બોલી.

      અઠવાડીયા પછી, યાર્ડમાંના તાજા ખીલેલાં મોગરાના ફૂલોપર નજર પડતાં, વીણી લઈ એક ઝીપર બેંગમાં શ્વેતા માટે લઈ લીધા!

શ્વેતાના કાઉન્ટર પાસે જઈ, ફૂલોની બેગ બતાવી મેં કહ્યું; ‘ ખાસ યાદ કરી, તમારા માટે લાવ્યો છું!’

ચાલુ કામે એણે બેગ લઈ લીધી ને એક બાજુ મૂકીને બોલી; “ખૂબ ખૂબ આભાર ભાઈ! આ ફૂલ હું મારા ઠાકોરજી આગળ મૂકીશ!”

                      ******

                                       

 

       

માઈકોફ્રીક્શન વાર્તા(29)હેપી ફાધર્સ ડે!-ચીમન પટેલ ‘ચમન’

આ વર્ષે પહેલીવાર ‘ફાધર્સડે’ના દિવસે મારા મિત્રોના ‘ફાધર્સડે વીશ’ કરવાના ફોન સવારના પહોરમાં જ આવવા શરું થઈ ગયા હતા! મને પણ થયું કે લાવ મારા નજીકના ખાસ મિત્રો કે જે મારી ધર્મપત્નીના અવસાન પછી મારી ખાસ સંભાળ લેનાર થોડા મિત્રો હતા તેમને યાદ કરી કરી મેં પણ આ પ્રસંગને સાચવી લેવા ફોન શરું કરી દીધા. ‘હેપી ફાધર્સડે’ના મારા ફોનથી સહું ને આશ્ચર્ય પણ થયું!

        છેલ્લે એક મિત્રને ‘હેપી ફાધર્સડે’ની વીશ કરીને એમની વાચાળ પ્રકૃતિની જાણ હતી એટલે મારે સામે ચડી એમને કહેવું પડ્યું; “ચાલો, મારે હજુ બીજા મિત્રોને ફોન કરવાના બાકી છે એટલે વધારે વાત કરતો નથી!” ‘ઓકે’ કહી એમણે ફોન મૂકી દીધો! મનોમન હાશ થઈ અને હું હળવાશ અનુભવી રહ્યો હતો ત્યાં એકાએક મને સમજાયું કે આ છેલ્લા મિત્રને મે ‘હેપી ફાધર્સડે’ તો કહ્યું, પણ એમને તો કોઈ બાળક નથી!!

*****************

 

દિવાળીની શુભેચ્છા-ચીમન પટેલ ‘ચમન’

બેઠકમાં મારી હાજરી પુરવા તમારામાંથી એક્ને આ વાંચવા વિનંતિ કરું છું.

 દિવાળીના દિવસોએ બારણે આવેલાને નિરાશ તો ન જ કરી શકાય, ખરુંને?

તમારી વેબસાઈટમાં આ કૃતિ મૂકવી હોય તો પરવાનગી આપી રાખું છું!

દિવાળીની શુભેચ્છા સાથે બેઠકની સફળતા ઈચ્છતો,

ચીમન પટેલ ‘ચમન’

દિવાળી

કંઈ દિવાળીઓ આવી ને ગઈ!

સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યા ભઈ!!

કંઈ દિવાળીઓ આવી ને ગઈ!

સાફ કરે સહું પોત પોતાના ઘર,

દિવો પ્રગટાવે સૌ અંધકાર પર!

સારા કપડાં પહેરી સૌ જે ફરે,

બને વાનગીઓ સારી ઘરે ઘરે!

દિલની સાફસુફી કરવાની રહીં!

કંઈ દિવાળીઓ આવી ને ગઈ!

ચોપડા પૂજન કરી મેળવવું સુખ,

દેવ દર્શન કરી દૂર કરવું દુઃખ!

મંદિરે જઈને પ્રદક્ષિણા સહું ફરે,

ભાથું ભાવીનું આ રીતે બહું ભરે!

કૃપા પ્રભુની હજુ નથી રે થઈ!

કંઈ દિવાળીઓ આવી ને ગઈ!

સાફ કરે સહુ જો દિલના ઘર,

રાખે અમીદ્રષ્ટિ જો સૌની પર,

પ્રેમ પૂજન કરી જો મેળવે સુખ,

દૂર કરીએ જો દુઃખીઓનું દુઃખ!

શાંતિ ઘરોની આજે લૂંટાઈ રહીં!

કંઈ દિવાળીઓ આવીને ગઈ!

હરીફાઈઓ ચાલે મંદિરોમાં જ્યાં?

વિવિધ વાનગીઓ અન્ન્કૂટમાં ત્યાં!

ભગવાન તો ભાવનાનો ભૂખ્યો ભઈ!

કંઈ દિવાળીઓ આવી ને ગઈ!

*ચીમન પટેલ ‘ચમન’

‘રુબાઈ’ વિષે થોડું જાણી/શીખી લઈએઃ-ચમન

સુરાહી-કિસ્મત કુરેશી

લેખઃ ચીમન પટેલ ‘ચમન’

મારા પુસ્તકોની ગોઠવણી કરતાં પુસ્તિકા મળી. લેખક્નું નામ પરિચિત લાગ્યું. પુસ્તકના છેલ્લા બહારના પાનપર ફોટો જોતાં થયું કે ચહેરો પરિચિત લાગે છે. એમનો જન્મ ભાગનગર અને એઓ આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલમાંથી ૧૯૪૧માં મેટ્રિક થયા હતા વાંચી ૭૯ પાનની પુસ્તિકા કે જેરુબાઈથી ભરેલી હતી એટલે વિષયની જાણકારી માટેની ઈંતેજારીએ આમુખથી વાંચવાની શરુઆત કરાવી!

રુબાઈવિષે થોડું જાણી/શીખી લઈએઃ

મારા માટે શબ્દ નવો હતો અને મને થયું કે મારા કેટલાક સાહિત્યિક મિત્રો માટે પણ હશે ! કવિઓ/શાયરોના લાભાર્થે આજ પુસ્તિકામાંથી રુબાઈની સમજૂતી ટૂંકાવીને અહીં મૂકી છેઃ

 

રુબાઈનું મૂળ બંધારણ અરબ્બી છે. લગાગાગા, લગાગાગા, લગાગા એનું સ્વરૂપમાપ છે.

માપ અક્ષરવૃતનું નથી, માત્રામેળનું છે. ઈરાનના સૂફી કવિ બાબા તાહિરે આ વજનમાં સર્વોત્તમ એવી ઘણી રુબાઈ લખી તેથી તાહિરી રુબાઈ નામે તે પ્રખ્યાત થઈ. પ્રાસાનુપ્રાસ એ તો રુબાઈનું લક્ષણ છે.

 

આ પુસ્તિકામાંથી રુબાઈના થોડા નમૂના વાંચી લઈ, વાંચક રુબાઈ લખતા થઈ જશે તો આ લેખ તૈયાર કરવા પાછળનો સમય યોગ્ય લેખાશે.

 

            શ્રધ્ધા                    નર્તન                       હું

મને ઝંખે ભલે પુષ્પો ચમનમાં,      તમારી  આંખડીમાં  પ્યાર નાચ્યો,    હું મંઝિલથી સુદૂર ભટકી રહ્યો છું,

મને તેડે તારક ભલે ગગનમાં,       અમારા દિલ તણો દરબાર નાચ્યો,   અધૂરી આશ સહ  લટકી રહ્યો છું,

મઢૂલી આ તજી, નહિ જન્મવા દઉં    જરા ઝાંઝર તમારાં રણઝણ્યાં, ત્યાં    હું કંટક રાખી, આપું છું ગુલાબો,

હું શ્રધ્ધા બદલે શંકા તુજ મિલનમાં.  અમારો તો સકળ  સંસાર  નાચ્યો.    છતાં સહું નેનમાં ખટકી રહ્યો છું!

 

               રૂપની હઠ                          કસોટી                           લાચાર

સૂરીલો  કંઠ ને  વાતે   રસીલાં,       કરે છે વેદના મનની કસોટી,         હસી શક્તો નથી ત્યારે રડું છું,

વદન મોહક અને લોચન મદીલા      કરે છે પ્રેમ જીવનની કસોટી,         ચડી શક્તો નથી ત્યારે પડું છું

હસ્યાં, બોલ્યાં; રહ્યાં છેટા ને છેટા,      છુપાઈને સદા પડદાની પાછળ,     જગતના જુલ્મ ને અન્યાય વચ્ચે

રૂપાળા સર્વે શું આવા  હઠીલાં ?        કરે છે રૂપ લોચનની કસોટી.        જીવી શક્તો નથી ત્યારે લડું છું.

                                                                                                      

ધંધાઓપરથી પડેલી અટકો! લેખકઃ ચીમન પટેલ ‘ચમન

અમારા વિનોદભાઈની નિયમિત આવતી ઈ-મેલ ખોલતાં જ દિલિપ ‘ઘાસવાળા’ અને વિનય ‘ઘાસવાળા’ વાંચતાંજ ચિત્ત મારું ચકડોળે ચડ્યું!

   જૂના જમાનામાં આજની જેમ કાયદા,સગવડો વગેરે ન હતા ત્યારે, પોતપોતાના  ધંધાઓપરથી વ્યક્તિ ઓળખાતી અને એ ધંધો પછી એમની અટક પણ બની જતો; બીન કાયદેસર!

   હવે કાયદાઓ, સગવડો અને નોકરીઓ વધારે પડતી થઈ ગઈ છે એ કારણે, ધંધાધારી અટકો અદ્રશ્ય થઈ રહી છે એમ કહી શકાય! ‘મોટેલ’ના ધંધા સાથે ‘પટેલ’ એન્ડ ‘મોટેલ’ જેમ જોડાઈ ગયા છે, પણ હજુ સુધી કોઈએ આ મોટેલના ધંધાને અટક સાથે આવરી લીધી નથી! બની શકે કે આ લેખ વાંચીને કોઈ મોટા મોટલવાળા પટેલને પ્રેરણા મળે અને એ એમની અટક સાથે જોડી દઈ ‘રાવજીભાઈ મોટલવાળા’ કરે તો નવાઈ નહીં!

  મારી કંપનીમાં કામ કરતા એક પારસીબાબાનું નામ છે નાનુભાઈ દારૂવાલા. એમના વડવાઓ દારૂનો ધંધો કરતા હશે એમ માની લઉં છું.

  થોડા વર્ષો અગાઉ મારી નીચે કામ કરી ગયેલા એક હિન્દુસ્તાની યાદ આવી ગયો.  એમની અટક છે ‘લોખંડવાળા’. એમની સાથે ચર્ચા કરતાં ત્યારે જાણેલું કે એમના બાપદાદા લોખંડનો ધંધો કરતા, પણ એમની આ અટક એન્જીનીઅરના વ્યવસાયમાં પણ હાલે છે!

   ત્યારબાદ, એક મિત્રની દિકરીના લગ્નમાં બહાર ગામ જવાનું થતાં વેવાઈની અટક નિકળી ‘લાકડાવાળા’! આવીજ રીતે આ વિષય ઉપર વિચારતાં વિચારતાં યાદ આવ્યું કે એક મિત્રના સગાને મોટા પાયા પર લાકડાનો ધંધો હતો જેના પરથી એમની અટક ‘લાટીવાળા’ પડી હતી.

   આ શહેરના એક ‘જરીવાલા’ પણ અત્રે યાદ આવી જાય છે! ‘કોલસાવાળા’, ‘બીડીવાળા’ ‘ટોપીવાળા’, ‘સાડીઓવાળા’ ‘બંગડીઓવાળા’ ‘પાન વાળા’ ‘ઘંટીવાળા’ ‘દૂધવાળા’  વગરે વગરે જેટલા યાદ કરીએ એટલા ઓછા પડે!

 હમણાં જ એક ‘દાદભાવાળા’ની ઓળખાણ થઈ કે જેમની આ અટક્ને એમના ધંધા સાથે કોઈ નિસબત નથી!  એટલેજ, આ અટકમાં કોઈ ધંધાની મહેક મહેકતી નથી!

   આમ અહીં ઘણી અટકો ઉમેરી શકાય; દા.ત.   ‘વિરાટભાઈ મંદિરવાળા’, ‘મુકુંદભાઈ નાટકવાળા’ ‘ડાહ્યાભાઈ ડાન્સવાલા’ વગેરે વગેરે તમે જ ઉમેરી લઈ તમારા મિત્રો સાથે મજાક માણી લેજો!      

                   *****

તસ્વીર બોલે છે (૧૧) ચિમન પટેલ “ચમન”

haiku -chiman paTel

વાહ! ચિમનભાઇ

હાઇકુ માં કથા

1- જાય તો ખરો

મને મુકીને બીજે

છોડું ત્યારેને?

ચિમનભાઇ પટેલ “ચમન”

” ટાંટીયા ખેંચ” નો સચિત્ર અહેવાલ. આ હાઇકુ વાંચીને આવી જ છબી મનમાં રચાય

| Leave a comment