૩૮ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

ચાર દિવસની ચાંદની, જાતાં નહીં લાગે વાર
જીવનમાં દરેક વસ્તુ ક્ષણિક છે. જેની આજ છે તેની કાલ છે. જે આવ્યું છે તે જવાનું છે. જેનો જન્મ છે તેનું મરણ છે, તો શા માટે હતાશામાં હસતાં ન રહેવું. રડતાં તો આ દુનિયા શીખવે છે. ઘા ખોતનારા તો અનેક છે. મલમપટ્ટો કરતાં જાતે શીખવાનું છે. હસતાં પોતે શીખવાનું છે, કારણ કે સુખ પછી દુઃખ અને દુઃખ પછી સુખ આવવાનું છે. આ તો જીવનની ઘટમાળ છે. માટે સુખને ભરપૂર માણીને જે ચેતી જાય તેને આવનાર અંધારી રાતમાં જીવવાનાં ઉપાય પણ મળી રહે.
દયારામે સરસ કહ્યું છે, “અમૂલખ લટકું લાભનું, ચેત્યાં તે પામ્યા પાર, ચાર દિવસની ચાંદની જાતાં નહીં લાગે વાર રે”. જે નાશવંત છે તેનો શોક શા માટે કરવો? તેના બદલે પરિસ્થિતિનો સામનો કરી આજને ઉજાગર કરવી. જેથી ચાંદની ચાર દિવસની ના રહેતાં સદાય જીવનમાં પથરાયેલી રહે. માટે જ આજની પેઢી નિરાશા. અસફળતા કે બ્રેકઅપને પણ સેલિબ્રેટ કરે છે. હતાશાની ક્ષણોને જીવનમાંથી ડિલીટ કરવી જોઈએ.
ટાર્ગેટ વગરનો માણસ હોઈ જ ના શકે. પરંતુ સવારે કામના લાંબા લિસ્ટ સાથે ઊઠતો માણસ અધૂરા રહી ગયેલાં કામનાં લિસ્ટ સાથે સોડ તાણે છે ત્યારે તે ભૂલી જાય છે કે ચાંદની ચાર દિવસની હોય છે. નિષ્ફળતા માટે બહાના શોધતો માણસ પોતે જ જવાબદાર હોય છે કારણ કે તેને પૂનમ પછીની અમાસનો અંદાજ નથી હોતો.
એક સરસ વાર્તા મેં વાંચેલી. એક સફળ કંપનીનાં ચેરમેને મિટિંગ બોલાવીને સૌને કહ્યું, આપણી કંપની આટલી સફળ છે પણ આપણે શું કરીએ તો આપણી કંપની દેવાળું ફૂંકે. સૌમાં આશ્ચર્ય સાથે ગણગણાટ શરૂ થયો. આ ચેરમેનનું દિમાગ છટક્યું કે શું? કંપનીને દેવાળામાં કાઢવાની વાત કરે છે! પણ શું થાય? સૌએ યાદી તૈયાર કરીને ચેરમેનને આપી. કંપનીનું દેવાળું ફૂંકવા માટે ના કારણોનું લિસ્ટ થોડાં જ સમયમાં તૈયાર! પછી ચેરમેને કહ્યું, કંઈક મેળવવા કંઈક ગુમાવવું પડે છે, ચાંદની પછી અંધારી રાત આવે છે. પરંતુ અંધારી રાત માટે તમે સૌ સભાન છો તો શક્ય જ નથી કે આપણી કંપની દેવાળું ફૂંકે. તમે જે લિસ્ટ બનાવ્યું છે તે ફાડીને ફેંકી દો. એ સિવાય હકારાત્મક રીતે તમે જે ધારો છો તે કરવા સજ્જ બની જાઓ. પછી ચાંદની જ ચાંદની છે. ચેરમેને કરાવેલી આ કસરત કંપનીને હંમેશા ટોચ પર રાખતી.
જો ચાંદની ચાર જ દિવસની હોય તો વ્યક્તિએ એ ચાર દિવસ નો ભરપૂર લાભ ઉઠાવવો જોઈએ. જીવનમાં જે કરવાનું બાકી હોય તે કરીને બધાં જ અભરખા પૂરા કરવા જેથી વસવસો રહે નહીં. એનું નામ શાણપણ કહેવાય. પરંતુ શું કરવું છે તેની સાથે શું નથી કરવું તેની માણસને ખબર હોવી જોઈએ.
“કાલ કરતાં આજ કર, આજ કરતાં અબ, મૂળ વિનાનું દોગડુ, ગીર જાયેગા કબ.” પરીક્ષિત રાજાને તો નક્કી હતું કે સાતમા દિવસે મૃત્યુ છે એટલે કથા સાંભળવા બેઠા. પણ આપણે તો એ પણ નક્કી નથી, સવારે ઊઠીશું કે નહીં. માટે ચર્પટપંજરીકા સ્તોત્રમાં જીવનના આરે, મૃત્યુ સમીપ જનાર માટે, જીવનની ગતિ શું થશે એના માટે કહ્યું છે, અંગમ ગલિતમ,પલિતમ મુંડમ,દશનવિહીનમ જાતમ તુંડમ ભજ ગોવિંદમ્ ભજ ગોવિંદમ્ ગોવિંદમ્ ભજ મૂઢમતે॥” અંગો ગળી ગયાં, માથાનાં વાળ પાકી ગયા, મોઢામાં દાંત રહ્યા નહીં, ઘરડો થઈ ગયો તો પણ આશા દેહને છોડતી નથી, તેથી હે મૂઢ! નિરંતર ગોવિન્દને જ ભજ. કબીરજી પણ જીવનની આ ચિંતનીય દશા વિશે દયા ખાતાં કહે છે કે, “ચાર પ્રહર ધંધે ગયા, તીન પ્રહર ગયા સોઇ, એક પ્રહર નામ બિન, તેરી મુક્તિ કૈસે હોય.” ગુરુ કહેતાં હોય છે, “બડે ભાગ મનુષ તન પાવા.” તો પછી માનવજીવનનો સદ્‍ઉપયોગ કરીને શા માટે ચેતીને ના ચાલવું?
જીવનની વાસ્તવિકતા અંગે સભાન વ્યક્તિ ક્યારેય અંધારી રાતનો અનુભવ નહીં કરે. હા, ક્યારેક એવો સમય આવશે તે પણ સિફતથી પસાર થઈ જશે. વ્યક્તિ જીવનમાં સંતુલન જાળવી શકશે. જીવનમાં જો અંધારુ જાણે કે અજાણે આવવાનું જ હોય તો તેના માટે ટોર્ચ કે ઇમરજન્સી લાઇટની તૈયારી રાખવા જેટલાં સભાન તો રહેવું જ જોઈએ.