‘રુબાઈ’ વિષે થોડું જાણી/શીખી લઈએઃ-ચમન

સુરાહી-કિસ્મત કુરેશી

લેખઃ ચીમન પટેલ ‘ચમન’

મારા પુસ્તકોની ગોઠવણી કરતાં પુસ્તિકા મળી. લેખક્નું નામ પરિચિત લાગ્યું. પુસ્તકના છેલ્લા બહારના પાનપર ફોટો જોતાં થયું કે ચહેરો પરિચિત લાગે છે. એમનો જન્મ ભાગનગર અને એઓ આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલમાંથી ૧૯૪૧માં મેટ્રિક થયા હતા વાંચી ૭૯ પાનની પુસ્તિકા કે જેરુબાઈથી ભરેલી હતી એટલે વિષયની જાણકારી માટેની ઈંતેજારીએ આમુખથી વાંચવાની શરુઆત કરાવી!

રુબાઈવિષે થોડું જાણી/શીખી લઈએઃ

મારા માટે શબ્દ નવો હતો અને મને થયું કે મારા કેટલાક સાહિત્યિક મિત્રો માટે પણ હશે ! કવિઓ/શાયરોના લાભાર્થે આજ પુસ્તિકામાંથી રુબાઈની સમજૂતી ટૂંકાવીને અહીં મૂકી છેઃ

 

રુબાઈનું મૂળ બંધારણ અરબ્બી છે. લગાગાગા, લગાગાગા, લગાગા એનું સ્વરૂપમાપ છે.

માપ અક્ષરવૃતનું નથી, માત્રામેળનું છે. ઈરાનના સૂફી કવિ બાબા તાહિરે આ વજનમાં સર્વોત્તમ એવી ઘણી રુબાઈ લખી તેથી તાહિરી રુબાઈ નામે તે પ્રખ્યાત થઈ. પ્રાસાનુપ્રાસ એ તો રુબાઈનું લક્ષણ છે.

 

આ પુસ્તિકામાંથી રુબાઈના થોડા નમૂના વાંચી લઈ, વાંચક રુબાઈ લખતા થઈ જશે તો આ લેખ તૈયાર કરવા પાછળનો સમય યોગ્ય લેખાશે.

 

            શ્રધ્ધા                    નર્તન                       હું

મને ઝંખે ભલે પુષ્પો ચમનમાં,      તમારી  આંખડીમાં  પ્યાર નાચ્યો,    હું મંઝિલથી સુદૂર ભટકી રહ્યો છું,

મને તેડે તારક ભલે ગગનમાં,       અમારા દિલ તણો દરબાર નાચ્યો,   અધૂરી આશ સહ  લટકી રહ્યો છું,

મઢૂલી આ તજી, નહિ જન્મવા દઉં    જરા ઝાંઝર તમારાં રણઝણ્યાં, ત્યાં    હું કંટક રાખી, આપું છું ગુલાબો,

હું શ્રધ્ધા બદલે શંકા તુજ મિલનમાં.  અમારો તો સકળ  સંસાર  નાચ્યો.    છતાં સહું નેનમાં ખટકી રહ્યો છું!

 

               રૂપની હઠ                          કસોટી                           લાચાર

સૂરીલો  કંઠ ને  વાતે   રસીલાં,       કરે છે વેદના મનની કસોટી,         હસી શક્તો નથી ત્યારે રડું છું,

વદન મોહક અને લોચન મદીલા      કરે છે પ્રેમ જીવનની કસોટી,         ચડી શક્તો નથી ત્યારે પડું છું

હસ્યાં, બોલ્યાં; રહ્યાં છેટા ને છેટા,      છુપાઈને સદા પડદાની પાછળ,     જગતના જુલ્મ ને અન્યાય વચ્ચે

રૂપાળા સર્વે શું આવા  હઠીલાં ?        કરે છે રૂપ લોચનની કસોટી.        જીવી શક્તો નથી ત્યારે લડું છું.