HopeScope Stories Behind White Coat – ૨૮ / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

‘ડૉક્ટર ડૉક્ટર’

“ભાભી, ચા લેશો કે કૉફી?”
“નાનકી…મારે ઑફિસ જવાનું મોડું થાય છે. ફરી ક્યારેક આવીશું. તું અત્યારે ચેક અપ પતાવી દે ને!” નાનકી સાંભળીને ડૉ. કાવ્યાને પિતરાઈ ભાઈ અનંત સાથે ગાળેલા બાળપણના દિવસો યાદ આવી ગયાં. કોઈ પણ પ્રસંગે જયારે આખો પરીવાર ભેગો થતો ત્યારે કાવ્યા ડૉક્ટર બનતી હતી અને બીજાં પિતરાઈ ભાઈ-બહેનો પેશન્ટ અને પેશન્ટના સગાવ્હાલા બનતા.
“પંદર મિનિટ પછી પાછું ચેક કરવું પડશે ભાભી હો! ભાઈનું બ્લડ પ્રેશર બહું જ હાઈ આવે છે.” ભાઈની દોર હંમેશા ભાભીના હાથમાં હોય એમ સમજીને ડૉ. કાવ્યાએ ભાભીને સંબોધીને જ પાછો ચા માટે આગ્રહ કર્યો.
અનંતભાઈની આનાકાની વચ્ચે ત્રણેય જણાએ ચાની ચૂસ્કી મારી અને કાવ્યા પાછી ડૉક્ટરના રોલમાં આવી ગઈ.
બચપણમાં કરતી હતી તેવી જ રીતે અનંતને તપાસ્યો અને એવાં જ કાકલુદીભર્યા અંદાજમાં કાવ્યાએ એ જ કીધું જે બચપનમાં રમતી વખતે કહેતી હતી.
“ભાઈ! તમારે રોજ દવા તો લેવી જ પડશે.”
સાથેસાથ નિયમિત કસરત કરવી પડશે. અને ખાવાપીવામાં ધ્યાન પણ રાખવું પડશે.”
ફરક એટલો જ હતો કે આ વખતે એ બાળપણની ‘ડૉક્ટર ડૉક્ટર’ રમત નહીં પણ હકીકત હતી.
“અંગતભાઈ છેલ્લા ચાર મહિનાથી તમે આમને આમ જ મારા ક્લીનીકે આવો છો. ચેક કરવો છો. પણ તમે ન તો દવા લો છો! અને ન તમારી લાઈફ સ્ટાઇલમાં સુધારો આવે છે.”
“પ્લીઝ ડૉન્ટ ટેક ઈટ લાઇટ્લી. ભાભી પ્લીઝ!!” અંગતના હાઈ બ્લડ પ્રેશરની ગંભીરતા પિતરાઈ બહેન ડૉ. કાવ્યના ચહેરા પર સ્પષ્ટ દેખાતી હતી. હી વૉઝ ઓન હાઈ રિસ્ક.
“આઈ વિલ બી કેરફુલ નાઉ, પ્રોમિસ! ચલ હવે અમારે નીકળવું પડશે કાવ્યા, કાકા કાકીને યાદ આપજે.”
“ચોક્કસ. ઘરે બે ત્રણ દિવસ નિયમિત તમારું પ્રેશર ચેક કરતા રહેજો અને મને જણાવજો.”
ઓકે કાવ્યા..બાય બાય..”
બાય ભાઈ..બાય ભાભી!!”

==============================

“અનંત કાવ્યા રોજ મને રિમાઇન્ડર મેસેજ કરીને તમારા બ્લડ પ્રેશરના રીડિંગ પૂછે છે.”
“તમે આટલાં બેદરકાર કેમ રહો છો?” અનંતનું મગજ તો માર્કેટીંગના ફંડા અને સ્ટાફની હાજરી ગેરહાજરીના લફડામાં જ પરોવાયેલું હતું. એટલે દર્શનાને મૌનનો જ સામનો કરવો પડ્યો.
અડધી મિનિટના મૌન પછી દર્શનાએ પાછું ચાલુ કર્યું. “જો કાવ્યા એમ કહેતી હોય કે ‘ડૉન્ટ ટેક ઈટ લાઇટ્લી’ તો કંઈક તો કારણ હશે જ ને!” હજી પણ અનંતના એક પણ ઉચ્ચારનું ઉદ્દઘાટન ન થયું.
હવે દર્શના પણ અકળાઈ ગઈ.
“અનંત, શી ઇસ ડૉક્ટર. ડૉન્ટ ટેક હર લાઇટ્લી, ઓકે!”
“દર્શના, આ ડૉક્ટરો તમને ડરાયા જ કરે.” અનંતે જોરથી રાડ પાડી. રાડ પાડવાની સાથે જ અનંતના હાથ ગાડી ચલાવતા ધ્રૂજવા લાગ્યાં.
“તમે ડરો એટલે જ તમે એમની પાસે જાઓને! ચિંતા ન કર મને કશુ જ થવાનું નથી. આઈ એમ સ્ટીલ યંગ.”
“અનંત શી ઇસ નોટ ઓન્લી ડૉક્ટર, શી ઇસ યૉર કઝિન ટૂ”
“તને ખબર ના પડે દર્શના, આ લોકો આવી રીતે જ ઘરાક બનાવે. આને કહેવાય માર્કેટિંગ સ્કિલ.”
ઊંચા થતા હોદ્દાની સાથે અનંતની વિચારસરણી ઉતરતી જતી હતી.
“તું હવે મારા મગજની………” અનંતે સ્ટેયરીંગ પર હાથ પછાડ્યો અને બોલતા અટકી ગયો.
દર્શનાને અનંતનો આ સ્વભાવ અને આવી વિચારસરણી જરાક પણ ના ગમી.
અણગમો દેખાડીને પણ કોઈ ફાયદો ન હતો.

“એક કામ કરીશ દર્શના? હું તને અહીંયા ઉતારી દઉં છું. તું રિક્ષામાં ઘરે જતી રહે. મારે ઑફિસ જવું પડશે. ઇટ્સ અર્જન્ટ.” દર્શનાને સમજાતું ન હતું કે અનંતને સાચે કામ હશે કે આ લપમાંથી છૂટકારો મેળવવા કામનું બહાનું કાઢે છે!”
“હમમ…” જેવાં હળવા રીપ્લાય સાથે અનંતની ગાડી પણ હળવી થઇ.
“પ્લીઝ બી કૅર…………”ગાડીમાંથી ઉતરતા દર્શના કંઈક કહેવા ગઈ પણ અનંતની ગાડી તો સમયની જેમ સરકી ગઈ.
ભર શિયાળામાં માહોલ ગરમ થઇ ગયો હતો.
દર્શનાએ રીક્ષા પકડી અને લગભગ પાંચ-દસ મિનિટના ગાળામાં જ અનંતનો ફોન આવ્યો.
“આઈ નો તમે સૉરી કહેવા ફોન કર્યો છે.!” દર્શનાએ વાળની લટો સરખી કરી અને થોડું મલકાતાં બોલી.
“હા દર્શના, સોરી યાર…ગુસ્સામાં મેં તને આલુ અવલું તીધુ……”
દર્શનાનું મલકાયેલું મોઢું હવે હસવા લાગ્યું, “આ શું કાલા કાઢો છો!”
“દલ્સના…દલ……” રિક્ષાના અવાજના કારણે કંઈ બરોબર સંભળાયું તો નહીં પણ ધડામ કરતો અવાય આવ્યો.
દર્શનાએ અનંત અનંત નામની અનેક બૂમો પાડી..પણ સામે છેડેથી માત્ર વાહનોનો ઘોંઘાટ જ સંભળાયો.
થોડી ક્ષણના અંતરાલ પછી કોઈક અવાજ આવ્યો.
“બુન..બુન…….”
સામે છેડેથી કોઈ ઉંમરલાયક વ્યક્તિનો અવાજ હતો.
“બુન, આ સાહેબના મિસિસ બોલો સો…ઇમનો એક્સિડન્ડ થ્યો સ” દર્શનાને ફાળ પડી.
“બઘવાઈ ગયેલી દર્શનાએ એ ભાઈને 108 બોલાવી અનંતને ‘સુંદર મલ્ટી સ્પેશિયાલીટી’ હોસ્પિટલ લઇ જવા જણાવ્યું અને એ જ રિક્ષામાં પોતે પણ ત્યાં પહોંચી ગઈ.
હોસ્પિટલના ઇમર્જન્સી વિભાગના ડૉક્ટરને પ્રથમ તો આ રોડ સાઈડ એક્સિડેન્ટનો કેસ લાગ્યો. પણ પછી તેમણે જોયું કે આ તો ઓલ્ટર્ડ બિહેવિયર છે.
દર્દીને પથારીમાં જ પેશાબ થઇ ગયો છે.
ખેંચ પણ આવેલી છે.
અરેરેરે…!!! બ્લડ પ્રેશરનું રીડિંગ જોતાં ડૉક્ટરની આંખો જ પહોળી થઇ ગઈ.
બ્લડ પ્રેશર 220/170ની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું.
અનંત અર્ધબેભાન અવસ્થામાં હતો.
અનંતના ડાબી બાજુનાં હાથ અને પગમાં લકવાની અસર જણાતી હતી.
ડૉક્ટરે સ્ટાફને ઇન્સ્ટ્રકશન્સ આપવાના ચાલુ કરી દીધા હતાં.
“કવીક…કવીક…કવીક…આમના મગજનો સ્કેન કરવો પડશે.”
“એમનાં ઘરેથી કોઈને બોલાવો……જલ્દી જાણ કરો.” ઓન ડ્યૂટી ડૉક્ટરને એક એક સેકન્ડનું મૂલ્ય ખબર હતું.”
અનંત થોડી ઘણી હલનચલન કરી શકતો હતો અને ‘મા…ય…વાઈફ…માય વાઈફ’ તૂટ્યું ફૂટ્યું બોલવાનો પ્રયન્ત કરતો હતો.
ત્યાં જ ઇમર્જન્સી વિભાગના મુખ્ય દરવાજેથી દર્શનાને દોડતી આવતા જોઈ. અને એ જ સમયે
દરરોજની જેમ દર્શનાના મોબાઈલમાં કાવ્યાનો રિમાઇન્ડર મેસેજ આવ્યો.
“ભાભી પ્લીઝ ડૉન્ટ ટેક લાઇટ્લી, ભાઈ તો મારા મેસેજનો જવાબ જ નથી આપતા એટલે જ તમને રોજ મેસેજ કરું છું. જો ભાઈ હવે દવા ચાલુ નહિ કરે અને લાઈફ સ્ટાઇલ નહિ સુધારે તો હવેથી હું એમને રાખડી નહીં બાંધુ. એમને કહી દેજો એમની કિટ્ટા :(“
ફોનના સ્ક્રીન પર દર્શનાના આંસુના એક ટીપાં સાથે ફોનની ડિસ્પ્લે લાઈટ ડીમ થઇ અને સાથે અનંતની…!

HopeScope Stories Behind White Coat – 27 / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

બાટલી બોય

“એક ગઝલ તારા નામની, ના રહીમની ના રામની
એક ગઝલ તારા નામની
મૂછોનાં દોરા ફૂટ્યાં અને ઋતુ આવી જામની
એક ગઝલ તારા નામની”
“આહાહાહા…મારા વ્હાલા અંકિત પંડ્યા..શું શેર માર્યો છે તે તો બાકી.” બાઇટિંગના પડિયામાંથી એક સિંગનું ભજીયું મોઢામાં મૂકતા મિત્ર પ્રણવે ભરચક નશામાં અંકિતના ભારોભાર વખાણ કર્યા.
“શું વ્હાલા વ્હાલા કરો છો પ્રણવભાઈ..તમારા વ્હાલા તો ભગવાનને વહેલા વ્હાલા થઇ જાય એટલું પીવે છે!” જાગૃતિનાં હાથમાં ચટપટી ચિકન લોલીપોપ હતી અને મોંઢા પર સૂગ.
“જાગૃતિભાભી..અંકિતને તો બમણો નશો ચડે છે..તમે પણ…..!” અંકિતનો મિત્ર પ્રણવ બીજી કોઈ પણ ચોખવટ કરે તે પહેલાં જાગૃતિ ચિકન લોલીપોપની ડિશ મૂકી ત્યાંથી નીકળી ગઈ.

અંકિત સ્વભાવે તો સારો વ્યક્તિ હતો. સવારે નાહીને પૂજા કરવાની, સૂર્યનારાયણને જળ ચડાવવાનું, જાગૃતિ માટે સવારની પહેલી ચા તો અંકિત જ બનાવતો. અઠવાડિયામાં એક દિવસ નિયમિતપણે જાગૃતિને ઘરવખરી અને કરિયાણાની ખરીદી કરવાં લઇ જવાની અને એક દિવસ સિનેમા ક્યાંતો વડોદરાની કોઈ સારી હોટેલમાં સહપરિવાર જમવા જવાનું.
એકંદરે સારું એવું કમાતા અને પોતાની પૂરેપૂરી જવાબદારી નિભાવતા અંકિતનું આ રૂપ માત્ર સાંજના નવ વાગ્યા સુધી જ રહેતું. નવ વાગે એટલે એનાં એકાદ-બે લોફર મિત્રો ઘરે આવી ચડે અને એમની મહેફીલ જામે. એમાં પતિને સંપૂર્ણ સમર્પિત બિચારી જાગૃતિનું આવી જ બને.

જાગૃતિની બધીય ઇન્દ્રિયો ભ્રષ્ટ થઇ જાય. અનેક ગાળો, અપશબ્દો અને ગંદકીભરી વાતો કાને પડે. સભ્ય પરિવારના લોકો ન જોઈ શકે એવાં ચલચિત્રોના દ્રશ્યો એનાં આંખે પડે..ક્યારેક અંકિતના અનાડી મિત્રોની નજર અને થાળી કે પાણીના ગ્લાસ આપતી વખતનો તેઓનો કંટાળો સ્પર્શ જાગૃતિને ખૂંચે. અને અધૂરામાં પૂરું ભૂદેવની દીકરી અને પત્ની હોવા છતાં ઘરે આવેલા ભૂખ્યાં તરસ્યાં દાનવોને માંસાહાર પીરસવું પડે એ મોટો રંજ હતો.
હદ તો ત્યાં થતી હતી કે જયારે અંકિત અને એનાં મિત્રો બધાં જ નશામાં ચૂર થઇ જતા ત્યારે અંકિત જાગૃતિને પોતાનાં મિત્રોને એમનાં ઘરે મૂકી આવવા આગ્રહ કરતો. પણ જાગૃતિ ટસની મસ ન થતી. અને અંતે અંકિત એનાં પિયક્કડ મિત્રોને પોતાનાં બેડરૂમમાં સૂઈ જવા કહેતો.
“અંકિત, તમને ખબર છેને કે હું તમને કેટલું ચાહું છું.”
“જાગૃતિ, તું મને ચાહતી હોઈશ એનાં કરતા હું તને બમણું ચાહું છું.” સ્વિટ વાઈનના રસિયા અંકિતે મધુર સ્વરે જાગૃતિનો હાથ પોતાનાં હાથમાં જક્ડયો.
“જો તમે ચાહતા જ હોવ તો………..”
જાગૃતિનું વાક્ય પતે તે પહેલાં જ અંકિત બોલી ઉઠ્યો “વૅરી સુન બેબી..”
વાસ્તવમાં આ ચર્ચા રોજની હતી. વૅરી સુન…સાંભળતા જ ઘરનું વાતાવરણ સૂનમૂન થઇ જતું.

અંકિતને એનાં મમ્મી પપ્પા, પત્ની જાગૃતિ, ચૌદ વર્ષની દીકરી નિરાલી બધા એ સમજાવ્યું પણ એની આ દારૂ પીવાની લતને લાત મારી શકતો ન હતો.
હવે તો સોસાયટીના સભ્યો અને અમુક મિત્રો તો એને બાટલી બોય કહેવાં લાગ્યાં હતાં.
જાગૃતિએ અનેક બાધાઓ માની, રુદ્રી કરાવડાવી, કથાઓ કરાવડાવી, ધાગા, દોરા, માદળિયાં અનેક ઉપાયો કર્યા.
એકાદ વખત તો પોતે પણ આખે આખી વાઈનની બાટલી પોતે એક ઘૂંટડે ગડગડાવી દીધી.
અંકિતમાં એની બે-ચાર દિવસ અસર રહેતી વળી પાછો નશાની બાટલીમાં ઉતરી જતો.

જાગૃતિ નાસ્તો બનાવી બેડરૂમમાં આવી.
એણે અંકિતને બાથરૂમમાં ગળું છોલાઈ જાય એટલી જોરથી ખાંસતો જોયો.
અંકિત ખાંસતો જાય અને મોઢામાંથી લોહીના ફુવારા ઉડાડતો જાય. જાગૃતિથી ચીસ નંખાઈ ગઈ.
જાગૃતિ પણ હોમિયોપેથી ડૉક્ટર હતી. સાસુ સસરા ઘરડા હોવાથી અને નિરાલીના જન્મબાદ ઘરની જવાબદારીઓ વધતા એણે એની હોમિયોપેથીની પ્રૅક્ટિસ છોડી દીધી હતી.
જાગૃતિની હોમિયોપેથી ડૉક્ટર મિત્રના હસબન્ડ ડૉ. મુખ્તાર ગેસ્ટ્રોફિઝિશ્યન હતાં. એણે એ મિત્રને ફોને કર્યો અને અંકિતની તકલીફ જણાવી.
તેઓએ તેમને પોતાની ક્લીનીક આવી જવા જણાવ્યું.
દરેક મેડિકલ કેસમાં બને તેમ બધા જ જરૂરી રિપોર્ટ્સ કરાવ્યા અને જાણવા મળ્યું કે અંકિતનું લિવર હવે સાવ ખલાસ થઇ ગયું છે.


મનના મોજી સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સચોટ કહેવા ટેવાયેલા ડૉ. મુખ્તારે અંકિતને કહ્યું, “બરખુર્દાર, અબ તો સિર્ફ દવા ઔર દુઆ દોનો હી કામ આયેગી, દારૂ કો મારો ગોલી..પૈસે ભી બચેગે ઔર જાન ભી!”
ડૉક્ટરની આવી સોફેસ્ટિકેટેડ ધમકીથી અંકિતનું મગજ એકાદ અઠવાડિયું ઠેકાણે ચાલ્યું.
જાગૃતિને પણ થોડી હાશ થઇ.
પરંતુ બાટલીની પ્રવાહી આત્મા વળી પાછી અંકિતને વળગી.
બે વત્તા બે ચાર પેગ ગયાં અને પાછી લોહીની પિચકારી ચાલુ થઇ.
હવે તો ડૉ. મુખ્તારે લિવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સર્જનને પણ જાગૃતિ અને અંકિતની કાઉન્સેલિંગ માટે બોલાવી રાખ્યાં હતાં.
“સી મિસ્ટર અંકિત, આઈ એમ સોરી ટુ સે બટ યોર લિવર ઇસ કમ્પ્લીટલી ડેમેજ, ઇફ યુ ગેટ અ ડૉનર ધેન વી કેન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અધરવાઇઝ……”
સર્જન ડૉક્ટરના આ અટકી ગયેલાં વાક્યમાં અંકિતની અટકી ગયેલાં આયુષ્યના સ્પષ્ટ સંકેત દેખાતાં હતાં.
જરૂરી વિગતની જાણકારી લઇ જાગૃતિ લિવર ડૉનેટ કરવાં માટે તૈયાર થઇ ગઈ.
જો કે અંકિતના માતા પિતા, દીકરી નિરાલી, અન્ય અંગત મિત્રો પણ જાગૃતિના આ નિર્ણયથી ખુશ ન હતાં.
છતાં પણ જાગૃતિ એકની બે ન થઇ.
જાગૃતિને મનમાં હતું કે અનેક બાધા, કથા, દોરા, માદળિયાં કામ ન લાગ્યાં, પોતાના શરીરનો એક અંગ એને આપીશ તો કદાચ એ પ્રાશ્ચિત કરીને દારૂ પીવાનું છોડી દે. કેમ કે, અંકિતમાં દારૂ સિવાય એક પણ દુર્ગુણ ન હતો. અંકિત પ્રેમાળ પતિ, જવાબદાર પિતા અને પુત્ર હતો.

ત્રણ દિવસ પછી અંકિતના પુનર્જન્મની તારીખ નક્કી થઇ.
સાવ ખેંચાઈ ગયેલાં શરીર સાથે અંકિતની સર્જરી થઇ અને પત્ની તરફથી એક નવા જીવનની અમૂલ્ય ભેટ મળી.
જાગૃતિનું સ્વાસ્થ્ય પણ સારું જ હતું.
જાણે બગડેલા રેડિયોમાં વિદેશી ચિપ નાખી હોય તેમ અંકિતના જીવનના સૂરમાં પણ ગજબનો ચમત્કાર થયો.
દારૂ અને દારૂડિયા મિત્રો બંનેથી છુટકારો મળ્યો.
પહેલાં પણ આવા સુધારા અનેક વખત આવ્યા જ હતા પણ એ સુધારાના આયુષ્ય આટલા લાંબા ન હતાં.
હવે તો સારો એવો લગભગ એકાદ મહિના જેટલા સમયથી અંકિત આ સુધરેલા જીવન સાથે ટેવાઈ ગયો હતો.
પણ બીજી બાજુ જાગૃતિના શરીરમાં થોડો ઘસારો લાગ્યો.
ધીરેધીરે નાના મોટા કોમ્પ્લીકેશન ચાલું થઇ ગયાં.
એક દિવસ અસહ્ય પેટમાં દુખાવાને લીધે જાગૃતિને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી.
જાગૃતિની હાલત ગંભીર અને નાજુક હતી.
દોઢ-બે દિવસથી હોસ્પિટલમાં મળવા ન આવેલા અંકિતને સામે ઉભેલો જોઈ જાગૃતિ હરખાઈ, એને ઈશારામાં હગ કરવા જણાવ્યું.
લાલ લાલ ભીની આંખે અંકિત જાગૃતિને ભેટ્યો.
ભેટતાની સાથે જ અંકિત થોડું ખાંસ્યો અને એનાં મોંઢામાંથી સ્વીટ વાઈનની દુર્ગંઘ આવી.
“તે પાછું પીધું અંકિત?” જાગૃતિએ ગુસ્સામાં ડોળા કાઢયા પણ અવાજ નાજુક હતો.
“તું પણ પીતી હોત ને તો તારે હોસ્પિટલમાં રહેવું ના પડત જાગૃતિ!” અંકિતના અવાજમાં નફ્ફટાઈ હતી અને હોઠ પર સ્વીટ વાઈનની દુર્ગંઘ સાથે એક લુચ્ચી હસી.
જાગૃતિની બંને આંખોમાંથી એક ખારું પ્રવાહી ટપક્યું અને કોઈ બંધ ના કરે ત્યાં સુધી આંખો ખુલ્લી જ રહી.
ગઝલની પંક્તિ : મૌલિક “વિચાર”

HopeScope Stories Behind White Coat – 21 / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

ચેક લિસ્ટ

“ડૉક્ટર સાહેબ, અમદાવાદ- હીથ્રો અને રિટર્નમાં હીથ્રો-અમદાવાદ વાયા દુબઇ. આ રૂટની બેસ્ટ ડીલ મળે છે! બોલો શું કરું?”
“પરફેક્ટ છે મનીષભાઈ, તમતમારે કરો બુક” ઢગલો વખત યુ.કેનો પ્રવાસ કરી ચૂકેલા ડૉ. શાહે ટ્રાવેલ એજન્ટને હોલિડેની ટિકિટ બુક કરી દેવા જણાવ્યું.
લંડનનું નામ આવે એટલે શાહ સાહેબ હંમેશા ગેલમાં આવી જાય. લંડન એટલે એમનું બીજું ઘર. ગમે તેટલા દિવસ ત્યાં રોકાય પણ એમને રોકાણના દિવસો તો ખૂટે જ.
ડઝન જેટલાં સગા વ્હાલા ત્યાં રહે અને અડધો ડઝન જેટલાં અંગત મિત્રો.
ડૉ. શાહનો સ્વભાવ એટલે પોતાના ક્લીનીકની એક નીડલ હોય કે લેટેક્સના ગ્લોઝ એક પણ વસ્તુનો વ્યય ન થવા દે.
ડૉ શાહ કંજૂસ નહીં પણ ચોક્સાઈમાં માનવાવાળા. મિ. પરફેશનિસ્ટ.
બધાં જ માટે ડૉ. શાહ એટલે પાક્કા વાણીયા. સ્વભાવ અને વર્તનથી ભારોભાર કૃષ્ણપંથી અને હવેલી સંગીતના શોખીન.
ડૉ. શાહ ઉંમરમાં તો સુડતાલીસ વર્ષના જ પણ જીવનશૈલીની ઢબે ૧૯૪૭ના જમાનાના.
ડૉ. શાહ ઘડિયાળના કાંટે જ આખા દિવસનો કાર્યક્રમ ગોઠવે અને અનુસરે.
એકેએક કામને ડાયરીમાં નોંધવાની ફાવટ તો એમને એમનાં સ્કૂલના સમયથી જ હતી.
થોડાં વર્ષો પહેલાં એમણે સિંગાપુરથી ડિજિટલ ડાયરી પણ વસાવી હતી પરંતુ તેમને એ માફક ન આવી.
ક્રિકેટ અને સિનેમાનાં શોખીન એટલે તેઓ બધાને કહે કે “ઓલ્ડ ઇઝ ગોલ્ડ બાકી બધું જ ક્લીન બોલ્ડ!”
પેશન્ટ તપાસવા રાઉન્ડમાં જાય એટલે એમની ચોકસાઈના કિસ્સાઓની સાથેસાથે એમની સસ્તી રમૂજની લ્હાણી પણ કરતા જાય.

ડૉ. શાહ રાઉન્ડ પતાવીને ઑફિસમાં આવ્યા અને પાછો એમનો ફોન રણક્યો.
“યસ સર, ટિકિટ ઇઝ બુક્ડ. મસ્ત ડીલ મળી ગઈ. એન્જોય કરજો સર, છોકરાઓને પણ મજા આવશે..”
પેમેન્ટ કરાવી દેજો એટલું જ કહેવાનું બાકી હતું. બાકી બધી જ સલાહો ટ્રાવેલ એજન્ટે આપી દીધી. પણ ડૉ. શાહ પણ એટલાં ચીવટવાળા કે ચાલુ ફોને જ પેલાં એજન્ટનું પેમેન્ટ ટ્રાન્સફર કરી દીધું.

સૌથી પહેલા મિસિઝ શાહને ફોન કર્યો, એમનાથી સ્વભાવમાં સાવ વિપરીત, હંમેશા મિસિઝ શાહના દિમાગનો પંખો ફાસ્ટ જ ચાલે અને જીભ સુપર ફાસ્ટ.
“બેબી, ટિકિટ ઇઝ કંફર્મ, વી વીલ ફ્લાય નેક્સટ વીક!”
“અવે આ શું બેબા ને બેબી…લંડન જવાનું નામ આવે એટલે જાણે તમને તો અંગ્રેજ વળગે!”
“હા..હા..અવે..” શાહ સાહેબ પણ થોડાં છંછેડાયા.
લગેજમાં શું લઇ જઈશું એનું ચેક લિસ્ટ બનાવી દે! અને હા તારા ઢેબરાં અને અથાણાં……!” છેલ્લે ક્રિકેટ રસિક ડૉ. શાહ સાહેબે કટાક્ષનો છક્કો મારી જ દીધો.
“ચેક લિસ્ટ તમે જ બનાવી લે જો…તમારી તો અડધો અડધ ડાયરીઓ શાયરીઓ અને એવાં ચેક લિસ્ટ જેવાં આયોજનોથી તો ભરેલી હોય છે.” મિસિઝ શાહના સુપર સોનિકની સામે શાહ સાહેબની લોકલ ટ્રેન જેવી જીભની ગતિ ધીમી પડી ગઈ.

બહાર કંઈક કૅશલેસ ઇન્સ્યોરન્સને લઈને કકળાટ ચાલતો હતો.
માત્ર એમના સ્ટાફ પાસેથી એટલું જ સંભળાયું કે “તમારે અત્યારે તો અમને કેશ જ આપવા પડે પછી તમારે અને તમારા વીમા એજન્ટે ફોડી લેવાનું…..”
સ્ટાફની વાત તો સાચી હતી. માટે તે અવગણીને શાહ સાહેબે તો વોટ્સઅપમાં લંડન ટ્રીપ માટે લંડન સ્થિત મિત્રોનું ગ્રુપ પણ બનાવી લીધું.
ગ્રુપનું નામ રાખ્યું, “નાઉ ઓન્લી રેડ વાઈન..નો રે…”
સ્માઈલી સાથે મિત્રોના મેસેજો ટપોટપ ચાલું થઇ ગયાં….એમાં પણ ટિક, ડબલ ટિક અને બ્લુ ટિકની રમત જામી..
“અફકોર્સ ઇટ્સ અ ફેમિલી ટ્રીપ ટોપા..” ટોપા શબ્દથી જ ગ્રુપમાં કોલેજના દિવસો તાજા થઇ ગયાં.
બીજા મિત્રે લખ્યું, “હા…હા..યુ આર મેરીડ બુલ નાઉ…:)”
ત્રીજો થોડો સીધોસાદો મિત્ર હતો, “ધીસ ટાઈમ નો કેશ એન્ડ કેરી, ઓન્લી આઉટીંગ..” વિગેરે વિગેરે….
શાહ સાહેબ, એમનાં પત્ની અને બે દીકરાઓએ ભેગા થઈને ચેક લિસ્ટ તૈયાર કર્યું અને બીજા જ દિવસથી એ ચારેય મંડળી ખરીદી કરવાં મંડી પડી.
ફ્લાઈટની ટિકિટનું બુકિંગ તો થઇ ગયું હતું એટલે શાહ સાહેબનું મોટું કામ પત્યું હતું. કેબ બુકીંગ, કરન્સી ચેન્જ જેવાં નાનાં-મોટાં કામ જ બાકી હતાં.
નાસ્તા, સૉક્સ, અન્ડરવેર જેવાં નાના-મોટા કામ મિસિઝ શાહ અને બે દીકરાઓએ પતાવી દીધાં.
ચેક લિસ્ટ પર ટિકની નિશાની લંડન જવાના છેક છેલ્લા દિવસ સુધી લગાવી પડી.
લાસ્ટ મિનિટ શોપિંગ પતાવી શાહ પરીવાર એરપોર્ટ પહોંચ્યું અને ત્યાંથી વિમાનમાં લંડન.
ઇમિગ્રેશન ઓફિસરે ચારેયના બોર્ડિંગ પાસ અને વિઝા જોતા જોતા અંગ્રેજી ઢબમાં જાણે ગુજરાતીમાં વાત કરતો હોય એમ બબડ્યો…”મિ. આનંદ હસમુખ શાહ.” નામની આગળ ડૉક્ટર સાંભળવાની ટેવવાળા શાહ સાહેબને “મિ” સાંભળી અજુક્તુ લાગ્યું.
ખેર! એમણે પ્રત્યુત્તર આપ્યો.. “યસ સર, ઇટ્સ મી….શી ઇઝ માય વાઈફ ખુશી આનંદ શાહ..માય કિડ્સ હર્ષ એન્ડ ઉલ્લાસ” આખાય પરિવારની માત્ર નામમાં જ નહીં પણ ત્રણ ત્રણ પેઢીમાં ખુશી અને હર્ષોલ્લાસ જ હતો.
લંડન એરપોર્ટ પર તો સાક્ષાત આનંદ, ખુશી અને હર્ષોલ્લાસનો સ્નો પડ્યો.
આયોજનના બાદશાહે આયોજનમાં એક પણ બાદબાકી રાખી ન હતી.
આખા પરિવારને ચાર પાંચ વખત જણાવી અને જતાવી પણ દીધું હતું કે જો પોતે ડૉક્ટર ન હોત તો તે એક સફળ ટ્રાવેલ એજન્ટ એન્ડ એડવાઈઝર હોત.
એક પછી એક મિત્રો સગા વહાલાંઓની વિઝિટ, પ્રથમ વખત ટ્રાવેલ કરી રહેલા બંને દીકરાઓ માટે જોવાલાયક સ્થળોની મુલાકાત, ઇસ્કોન મંદિરથી માંડી મદિરા સુધીની બધી જ પ્રવૃતિઓ સોળે કળાએ ખીલી હતી.
એક દિવસ એક મિત્ર સાથે મોર્નિંગ ટૂરનું આયોજન હતું.
સેન્ટ્રલ લંડનમાં ફન ફેસ્ટિવલમાં બુકીંગ કરાવ્યું હતું.
તેમાં મોર્નિંગની અવનવી પ્રવૃતિઓ, હેરિટેજ સાયકલિંગ રાઈડ અને છેલ્લે બ્રન્ચ કરીને ઘરભેગાં થવાનું હતું. એટલે મિત્રના ઘેર ભેગા થવાનું હતું.
એકાદ-બે કલાક રેડબુલ ફન ગેમ રમ્યા પછી, બધાં જ હેરિટેજ લેનમાં સાયકલિંગ કરવાં ગયાં.
નાની નાની ઇમારતો હતી.
સાંકળા રસ્તા અને લાલ ગુલાબી રંગબેરંગી ઓલ્ડ ફેશન સાયકલો હતી.
સેલ્ફીની શેઠાણી ખુશીભાભી માટે આ સાયકલિંગ પ્રવૃત્તિ ખૂબ રોમાંચક હતી.
ખુશીભાભીએ અમદાવાદની સાંકળી શેરીમાં તો સાયકલ ચલાવી હતી.
હવે લંડનની સાંકળી ગલીઓમાં સાયકલ ચલાવવા માટે આતુર હતી.
સાયકલનું એક પેડલ માર્યું અને ભાભીને સ્કૂલના દિવસોની યાદ આવી ગઈ.
અદ્લ આવી જ રીતે ખુશીભાભીએ સ્કૂલના પહેલા જ દિવસે સાયકલ લઇ જવા માટે પેડલ માર્યું. એમાં ગટરનું ઢાંકણું તૂટ્યું અને સાથોસાથ પગની ઢાંકણી પણ તૂટી. અને બે મહિનાનો ખાટલો ભેટમાં મળ્યો તે અલગ.
થવાનું શું હતું! એ જ ઘટનાનું પુનરાવર્તન…
અરે આ તો દેશથી દૂર બનેલી ઘટના બની હતી એટલે આ ઘટના નહીં પણ આ તો દૂર-ઘટના કહેવાય.
ભૂગોળમાં ભારે ખુશીબેન ધબાક કરતા જમીન પર પડ્યાં અને પાછળ આવતા આનંદભાઈ, હર્ષ-ઉલ્લાસ અને બીજાં મિત્રના પરિવારના સભ્યોએ દસ ફૂટ દૂર જ પોતાની સાયકલ થંભાવી દીધી.
રખેને કોઈ અડફેટે ચઢી જાય.
ખુશીભાભી ભોંય પર ઠરીઠામ થયા એટલે બધા એમની પાસે દોડ્યાં…
ઓ…માં…ઓ..માંના બરાડા વચ્ચે એમને નજીકની હોસ્પિટલમાં લઇ જવામાં આવ્યાં.
જોકે એમના કરતા તો વધારે એમની સાયકલને વાગ્યું હતું એટલે ડિપોઝિટના પચાસ પાઉન્ડ પણ પાછા ન મળ્યાં.
એમને માત્ર પગનું ફ્રેક્ચર જ થયું…
અમદાવાદની સ્ત્રીઓ અને એમનાં એક્ટિવા/કાઇનેટિક વચ્ચે પણ આવાં ફ્રેક્ચર,પાટાપિંડી જેવાં ગાઢ સંબંધો હોય છે જ.
એટલે એ ન્યાયે તો આ પગનું ફ્રેક્ચર માત્ર સામાન્ય ફ્રેક્ચર જ કહેવાય.
હોસ્પિટલમાં દુખાવાની દવા તો ફ્રીમાં અપાવી પણ પ્લાસ્ટર, ઑપરેશન અને બીજાં ડ્રેસિંગ થઈને સાત હજાર પાઉન્ડનો એસ્ટિમેશન ખર્ચ આવ્યો.
સાત હજાર પાઉન્ડ એટલે ભારતના લગભગ છ-સાત લાખ.
ડૉ. શાહે પોતાની બેગ પેકમાંથી ટિકિટના બંચની સાથે ચેક લિસ્ટવાળી ચબરખી પણ કાઢી..
એમની એક નજર કૅશલેસ માટે ઝગડતા પોતાના મિત્ર સામે પડી,
બીજી નજર નાખુશ પત્ની ખુશી ઉપર પડી.
હળવેકથી હર્ષોલ્લાસને પણ જોઈ લીધાં અને વળી પાછી છેલ્લી નજર પોતાના ચેક લિસ્ટ પર પડી.
જેમાં ટ્રાવેલ ઇન્સ્યોરન્સમાં કોઈ ટિક ન હતી….ન સિંગલ ટિક..ન ડબલ ટિક….ન બ્લુ ટિક…..કોઈ પણ ટિક નહીં.
સુપર સોનિકના એન્જિનની જેમ ધબકતા હાર્ટની રિધમ સાથે પેલી ગોરી ડૉક્ટરનો સૂરીલો સ્વર સંભળાયો…..”ઈટ ઇઝ નથિંગ ટુ ડીલ વિથ અસ, યુ નીડ ટુ સોર્ટ આઉટ વિથ યોર ઇન્સ્યોરન્સ એજન્ટ.”
ડૉ. શાહ સાહેબે મનમાં એ જ વાક્યનું રૂપાંતર ગુજરાતીમાં કર્યું, “……………એ તો તમે અને તમારા વીમા એજન્ટે ફોડી લેવાનું.”

HopeScope Stories Behind White Coat – 20 Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

વાડીનો પ્રોગ્રામ….!!!

“વડલા નીચે જયારે ગામની બેઠક જામે એટલે સમજી લેવાનું કે કોઈક તો સારા સમાચાર છે જ.”
ગામનાં લોકોની સાથે સરપંચની બેઠક તો હંમેશા જીવાબાપા અને મીઠી બાના ડેલામાં જ થતી હતી. આજે નક્કી ગામવાળા માટે કંઈક સારા સમાચાર લાગે છે.
બેઠકની બે દિવસ પહેલા ગામમાં સરપંચની બેઠકનો ઢંઢેરો પીટાયો ત્યારથી જ ગામલોકમાં ચર્ચા ચાલુ થઇ ગઈ.

વડલા નીચે ગામનાં સરપંચ જીવાબાપા એક હાથમાં ચાની રકાબી અને બીજાં હાથમાં હુક્કાનું નાળચું પકડીને પગ પર પગ ચડાવીને બેઠાં હતાં.
બૈરાંઓના ટોળામાં મીઠીબા મુખ્ય હરોળમાં હતાં અને પુરુષોના ટોળાંમાં એમનો વીસ વરસનો પુત્ર અને ગામના યુવા મોરચાનો પ્રમુખ નાથુ પ્રથમ હરોળમાં બેઠો હતો. એ પણ પોતાના બાપા જીવાબાપાની જેમ થોડી થોડી વારે હમણાં જ નવી-નવી ફૂટેલી મૂછ મરોડતો હતો.
ગામનાં બધાય લોકો ટોળાં વળીને બેઠકની આજુબાજુ બેસી ગયાં. અમુક ભોંય પર બેઠાં તો અમુક ઉભલખ પગે બેઠાં. ઘણાં લોકો વડલાની ફરતે બેઠાં. બૈરાઓ બૈરાના ટોળાં બેઠાં અને યુવા મોરચાના સભ્યો નાથુ પાસે બેઠાં.

હુક્કાના સિસકારા અને બે ત્રણ ખાંસીના ખખડાટ સાથે સરપંચ જીવાબાપાએ ગામ લોકોનું અભિવાદન કર્યું.
“ગામ ભાઈઓ, આપણા ગામના લોકોની સંખ્યા ધીરે ધીરે વધતી જાય છે એટલે સુવિધાઓ પણ વધારવી જ પડશે.” બીજો સુટ્ટો માર્યો, જીવાબાપાની અંદરનું ફર્નિચર પાછું ખખડ્યું.
“ભાઈઓ, આપણા ગામમાં સ્નાનાગાર છે. પુસ્તકાલય છે. નિશાળ છે. કુસ્તી અને કસરતના સાધનોની સુવિધા પણ છે.સિનેમા…ખાણીપીણી….” જીવાબાપાએ પાછો સુટ્ટો માર્યો અને મૂછ મરોડીને બધાના ચહેરાઓ તરફ એમના હાવભાવ જોવાં લાગ્યાં.
“અરે હા..હા..બાપા….આપણા ગામ પાસે બઘી સુવિધાઓ તો છે જ હવે શેની જરૂર છે?” એમનો દીકરો થોડો અધીરો થયો. કેમકે કોઈને બાપા શું વિચારતા હતા એની જાણ ન હતી.
“જો પેલ્લી જમીન દેખાય છે?” જીવાબાપાનું શરીર તો સ્થિર રહ્યું. માત્ર ડોક ફેરવીને વિશાળ જમીન તરફ આંગળી ચીંધતા કહ્યું.
“તો?”
“ત્યાં હવે ગામ માટે એક વાડી બનાવવી છે. જ્યાં ગામના લોકોનાં જન્મ-મરણ અને લગ્નોના જમણવારો થશે. મેળાવડાને ઉજાણીઓ કરીશું.”
“થોડી ઘણી આર્થિક સહાયોથી એક પરિવારનો પ્રસંગ આખા ગામનો પ્રસંગ બની જશે.” બાપાએ વળી પાછી મૂછ મરડી અને ગામના લોકોમાં હોહાપો મચી ગયો.
બધા જાણે અત્યારે જ ઉજાણીમાં આવ્યા હોય એમ રાજી રાજી થઇ ગયા.
રાજા રજવાડાનો જમાનો હોત તો બધાએ જીવાબાપાની જય પણ બોલાવી હોત.
પણ આ ગામ તો વિકસતા જમાનાનું જાગૃત ગામ હતું.
ગામ જેવી રહેણીકરણી પણ ઓછી હતી અને બોલીમાં પણ સુધારો હતો.
“બાપા…આમાં હું સહમત નથી થાતો.” ગામના લોકોમાં તો જીવાબાપા સામે બોલવાની તાકાત ન હતી. પણ નાથુ તો એમનો જ દીકરોને.
એ પણ નવો નવો યુવા મોરચાનો પ્રમુખ એટલે એને પણ કંઈ કારણ હોય કે ન હોય સરકાર વિરુદ્ધ નન્નો જ ભરવાનો..
એટલે એણે આ વાડી બનાવવાની વાત સામે વાંધો ઉઠાવ્યો.

“નાથુ..તમને યુવા મોરચો સંભાળવા આપ્યો છે એ સારી પેઠે સંભાળો…આપણા ગામે ઘણું નરસું વેઠ્યું છે. ભૂકંપ, વાવાઝોડા, પૂર…રોગચાળા વિગેરે વિગેરે”
“તો?” પાછો તોંતેર મણનો તો બોલી નાથુ અટકી ગયો.
“તો શું! હવે આપણે માણવાના દિવસો છે..સારી એવી જમીન પણ પડી છે.. કોન્ટ્રાક્ટર પણ ગામના જ છે..એટલે આપણને એટલો ખર્ચ પણ નહીં નડે.”
“બાપા..મારી માનો તો એ જ ખર્ચ અને એ જ જમીનથી આપણા જ ગામમાં જો કોઈ સારી અસ્પતાલ બનાવીએ તો આપણા ગામના લોકોને જીલ્લા અસ્પતાલમાં ના જવું પડે. હવે તો ત્યાં પણ કલેક્ટરની ચિઠ્ઠી હોય તો જ મફતમાં સારવાર થાય છે..” યુવા મોરચાનું ભાષણ કરતો હોય એમ નાથુ ઉભો થઇને બોલવા લાગ્યો.
“અવે…ગામમાં અસ્પતાલ તો છે જ ને!! અને હું પણ વૈદ્ય છું.”
“ચાલીસ ચાલીસ વરસથી ગામના લોકોની સારવાર કરું જ છું. સરપંચ તો ગામવાળાએ મને બનાવ્યો છે..” બાપા થોડાં ઉકળી ગયાં.
ગામના લોકો તો આ શબ્દોની ટેબલ ટેનિસ જોતાં જ રહી ગયાં. બંનેમાંથી એકેય પોતાનો બોલ પડવા ન હતું દેતું.
“હા બાપા અસ્પતાલનાં નામે જાળા બાઝી ગયેલું જર્જરિત મકાન છે..જયારે જુઓ ત્યારે અસ્પતાલના પલંગમાં દર્દી નહીં પણ અહીંના કામચોર દાક્તરો જ આડા પડ્યાં હોય છે.”
બધાય દાક્તરોનો એક જ જવાબ હોય છે કે બે-ચાર દા’ડા આરામ કરો..સારું થઇ જશે..દાઢ દુખે તોય આરામ? આવી કેવી દાક્તરી?” આ સાંભળીને ગામના લોકો પણ અંદર અંદર ગુસપુસ કરવા લાગ્યાં.
“ના જ કામ કરેને કેમકે આપણા ગામમાં તો કોઈ માંદુ જ નથી પડતું ને! બધાં લોકો દિવસના બે-બે લીટર દૂધ પીવે છે..ઘીથી લથબથ લાડવા ખાય છે..જમ્યા પછી પાછો મોહનથાળ જોઈએ એ અલગ….” સાંભળતા જ નાથુએ મોં મચકોડ્યું અને એ દલીલ કરવાં જાય એ પહેલા જીવાબાપા પાછા તાડુક્યાં.
“આ તો તમે બધાં ગોલ્ડસ્પોટ પીવાવાળા માંદા પડો!”
“અમારે તો સફેદ એ સોનુ…દૂધ પીને તો અમારી કાયા ઘડાઈ છે.” ગોલ્ડસ્પોટ સાંભળીને નાથુનો પિત્તો ગયો.
“તો તમે શું લોકોનો ઈલાજ કરવાના, હોમિયોપેથી અને આયુર્વેદનો ફરક તો મેં સમજાયો તમને બાપા..!” આ સાંભળતાની સાથે જ મીઠીબા અને બીજાં બે ચાર બૈરાંઓ પણ ઊભા થઇ ગયાં..
“તું શું મને સમજવાનો. હે….હું તારો બાપ છું…!!” જીવાબાપા એ જોરથી રાડ પાડી…
“અવે..આને ઊંટવૈદ્યુ કહેવાય..ઊંટવૈદ્યુ…પોતાનો ડાયાબિટીસનો રોગ તો સરખો થતો નથી અને ગામમાં ઉજાણીઓ કરવી છે..” બંને બાજુ રાડારાડ મચી ગઈ…
આખુંય ગામ જામેલી મેચ જોવા ઉભું થઇ ગયું…..
એકાદ-બે એ તો એવું પણ વિચારી લીધું હશે કે નક્કી આજે એકાદ વિકેટ પડવાની…
ઊંટવૈદ્યુ સાંભળીને…જીવાબાપા ઉભા થઇને મોંઢામાંથી લાંબી લચક…..ગાળ નીકાળવા જ જતાં હતાં અને ત્યાં જ એમનું અડધું શરીર અક્કડ થઇ ગયું અને ખાટલે પટકાયા..
હાય…હાય… શું થઇ ગયું? શું થઇ ગયું? જીવાબાપા..જીવાબાપાની રાડારાડ અને ચીસાચીસની વચ્ચે આખોય સંઘ જીવાબાપાને જિલ્લાની હોસ્પિટલમાં લઇ ગયો.
બેઠકની જાણે જગ્યા ફેરવાઈ ગઈ હોય એમ 5-7 જીપ અને ખટારા ભરીને ગામ લોક પણ ત્યાં પહોંચી ગયાં. પોતે સરપંચ અને નાથુ યુવા નેતા એટલે કોઈ ચિઠ્ઠીની જરૂર ન પડી…

બેભાન હતા એટલે ડૉક્ટરોની સૌ પ્રથમ તપાસ સુગરની જ હોય. એટલે લેબમાંથી ટેક્નિશિયનને જીવાબાપાની સુગર ચેક કરવાં માટે બ્લડ સેમ્પલ લેવાં બોલાવ્યો.
ટેક્નિશિયને બ્લડ લેવાં જેવી સોંય નસમાં નાખી અને જોયું તો…..આ શું?
“આવું ઉજળું પ્રવાહી!” જીવાબાપાની ભેંસના દૂધ જેવું સફેદ..! બ્લડ તો માત્ર દસ ટકા જ
લોહી લેનાર ટેક્નિશિયન પણ ચકડોળે ચડી ગયો.
એણે તુરંત જ પેથોલોજીસ્ટને આ વાતની જાણ કરી. એમણે બ્લડની તપાસ કરાવવાનું કહ્યું. ચકાસણી કરતા જાણવા મળ્યું કે જીવાબાપાના લોહીમાં આ સફેદ કલરનું પ્રવાહી તો ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ નામની ચરબી છે.
“અરે…અરે…જીવાબાપાને શહેરની અસ્પતાલમાં લઇ જવા પડશે.”
નાથુએ કહ્યું “ડૉક્ટર સાહેબ જીવાબાપા તો ગામના સરપંચ છે. આખાય જિલ્લાના લોકલાડીલા છે. ચિંતા ન કરો હમણાં તો આખુંય શહેર જ અહીંયા આવી જશે.”
નાથુના એક ફોનથી શહેરથી ચાર ડૉક્ટરની ટીમ થોડી જ વારમાં જિલ્લા અસ્પતાલ આવી પહોંચી.
જીવાબાપાના શરીરમાંથી ચરબીવાળું લોહી કાઢી અને નવું લોહી ચઢાવવાની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી દીધી. સાથેસાથ ડાયાબિટીસને કંટ્રોલ કરવાના ઇંજેક્શન પણ ચાલુ કરી દીધા.
બે દિવસે જીવાબાપા ભાનમાં આવ્યાં અને સ્વસ્થ થયા ત્યાં સુધી આ ચાર ડૉક્ટરની ટીમ ત્યાં ગામમાં જ રહી.
કેમકે શહેરથી આવેલ એ ચારેય ડૉક્ટર એમના ગામના જ હતા અને જીવાબાપાના માર્ગદર્શન અને ઘણી ખરી આર્થિક સહાયથી જ ડૉક્ટર બનીને શહેરમાં સ્થાયી થયા હતા.
“જીવાબાપા તમે તમારા ડાયાબિટીસનું ધ્યાન તો નથી જ રાખ્યું, સાથે સાથ સુગરના કારણે લોહીમાં વધતી ચરબીનું ધ્યાન પણ નથી રાખ્યું. શહેરથી આવેલા ડાયાબિટીસ નિષ્ણાતે કહ્યું.
બાપા ચરબીના લીધે તમારું લોહી તો દૂધ જેવું ઉજળું થઇ ગયું હોં!! બીજા ડૉક્ટરે પણ સૂર પૂરાવ્યો.
બેટા…મીઠીનું લોહી પીવું તો ડાયાબિટીસ આકાશે આંબે. અને ચરબીના કારણે મારૂં લોહી પણ ભેંસના દૂધ જેવું ઉજળું થઇ ગયું.”
લગભગ વડલા નીચેની આખે આખી બેઠક આ અસ્પતાલના રૂમમાં સમાઈ ગઈ. જીવાબાપાએ બેઠકને જણાવ્યું કે ગામલોક હવે એ ગામની જમીનમાં આ ચારેય દાક્તરોના નેતૃત્વ હેઠળ એક આધુનિક અસ્પતાલ બનશે!
વાડીનો પ્રોગ્રામ કેન્સલ..!
હવે લોહી લોહીની જગ્યાએ અને દૂધ દૂધની જગ્યાએ….બધાં ખડખડાટ હસવા લાગ્યાં.

HopeScope Stories Behind White Coat – 19 Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

“ગલ્લા ભારે રાણી! આ તો આપણો જ હાથ”

વિશ્વાસે ધરતી સામે જોયું.
ટૂંક જ સમયમાં થનાર સસરા અને સાળા પૃથ્વી સામે જોયું.
ધરતીને આંખ મારી.
પત્તાને ચુમ્મી કરી.
ચટાક કરતુ પત્તું ફેંક્યું અને બોલ્યો, “લે પૃથ્વી આપણી આ ગલ્લા ભારે રાણી! આ તો આપણો જ હાથ!”
પૃથ્વી અને વિશ્વાસ બંને એક બીજાને તાળીઓ આપીને કૂદાકૂદ કરવા લાગ્યાં…
“પપ્પા, આ બંને ચિટરીયાઓ જોડે ક્યારેય રમી રમવાનું જ નહીં” ધરતીએ હારેલો હાથ લઇ લીધો અને આખી બાજી વેરણછેરણ કરી નાખી.
“હાથ લાવ દીદી….”
“તમને અને પપ્પાને રમતા જ ના આવડ્યું દીદી..”
“તમારો હાથ ગયો..ડિક્કો…ડિક્કો” પૃથ્વી ડિક્કો…ડિક્કો અને કિટ્ટા બુચ્ચા કરે એટલો નાનો હતો નહીં. પણ રમતની ગેલમાં આવી જાય એટલે બધાં નાના જ થઇ જાય.

“હવે ઘડિયાળ જુઓ તમે બધાં..રાતના બે વાગ્યાં છે.” શોરબકોરથી જાગેલા પૃથ્વી અને ધરતીની મમ્મી ભારતીબેન ટકોર કરવા આવી ગયાં.
“અરે હા!! ધરતી કાલે તો આપણી એક્સ્ટ્રા શિફ્ટ છે. ભૂલી ગઈ કાલે પ્રજાસત્તાક દિન છે.
આપણાં ત્રણ ડૉક્ટર્સ રજા પર છે.” વિશ્વાસ તો ભારતીબેનનો કહ્યાગરો થનાર જમાઇ હતો.

એમ.બી.બી.એસના પાંચમાં વર્ષમાં ભણતાં વિશ્વાસ અને ધરતી બંને જણા સિનિયર ડૉક્ટરોના ડાબા અને જમણા હાથ હતા.
પાડોશમાં જ રહેતા વિશ્વાસે પોતાનું જીન્સ ખંખેર્યું . અહીંયા પણ બધાં બાજી સમેટીને પોતપોતાના રૂમમાં સૂવા ગયાં.

રાષ્ટ્રગાનની સાથે ધરતીના “મમ્મી સુવા દે ને, પ્લીઝ લેટ મી સ્લીપ…”ના સૂરો પણ ભળ્યાં. ઊંઘમાં તો ધરતી એવું જ વિચારતી હશે કે મમ્મી અત્યારે પલંગ ઝંઝોળીને કાલ રાતની ભડાશ કાઢી રહી છે.
બે-પાંચ સેકન્ડમાં તો બહારથી ભયાનક ચીસો અને બૂમો સંભળાવવા લાગી.
ધરતી જરાક પડખું ફેરવીને ઉભી થઇ ત્યાં તો બિલ્ડરની કચાશ કહો કે નસીબની, ધરતીની આજુબાજુ છત પરથી ઈંટના રોળં પડવાનાં ચાલુ થઇ ગયાં અને ઘડીક જ વારમાં કાટમાળનો ઠગલો થઇ ગયો.
“દીદી..દીદી..હાથ લાવ..”ની બૂમો પાડતો પૃથ્વી ધરતીને બચાવવા તો આવ્યો પણ આ વખતે ભગવાને જ પત્તુ ફેંક્યું હોય એમ ઉપર લબડતો સ્લેબ ચટાક કરતો પૃથ્વીના માથે પડ્યો.
ધરતીથી આ દ્રશ્ય જોઈને ચીસ તો નંખાઈ ગઈ પણ એ એક જ કાને હાથ મૂકી શકી. એ ચીસ પૃથ્વીને જોઈને પાડી કે પોતાનાં નિશ્ચેતન હાથ માટે…!! એ તો ધરતી જ જાણે.

અત્યાર સુધી ધરતીકંપ શબ્દ માત્ર સાંભળવામાં જ આવ્યો હતો. આ વખતે ગુજરાતની ધરતીએ એનો કડવો અનુભવ પણ કરી લીધો. ધરતીકંપના લીધે ધરતીના જીવનમાં તો વાવાઝોડું આવ્યું હતું.
પોતાનો ડોમિનન્ટ હેન્ડ ગુમાવવાનો દર્દ હતો એટલો જ દર્દ ધરતીને પોતાનો ભાઈ ગુમાવવાનો પણ હતો. સર્જન બનવું તો દૂરની વાત પણ હવે એમ.બી.બી.એસની આખરી પરીક્ષા પણ કઈ રીતે પાસ કરવી એ મોટો પ્રશ્ન હતો.
બીજી બાજુ વિશ્વાસ સાથેના સંબંધનો પણ શ્વાસ રૂંધાતો હતો.
‘થોડું ભણી લઉં, ક્લિનિક થઇ જાય પછી, મોટી બેનના લગ્ન થઇ જાય’ જેવા અવનવા બહાનાં સાથે વિશ્વાસે લગ્નના પ્રસ્તાવને આડકતરી રીતે નકારમાં આપવાનું ચાલુ કરી દીધુ હતું.
ખરેખર તો પોતાના મમ્મી પપ્પા સામે એ પોતે જ ગલ્લો હતો.

માનસિક, શારીરિક એવી અનેક કઠિનાઈઓ વચ્ચે ધરતીએ ફાઇનલ પરીક્ષામાં રાઇટર રાખીને સારા ગ્રેડ સાથે એમ.બી.બી.એસ પાસ કર્યું. એક સમયે જે સર્જન ડૉક્ટરોનો ડાબો જમણો હાથ હતી તે લોકો જ આ એક હાથવાળી સ્ટુડન્ટના પગ ખેંચવા લાગ્યાં.
પ્રોત્સાહનના નામે અનેક કડવી સલાહો પણ મળતી.
ઘણા લોકો પોતાના જેવો જ એક હાથ કે એક પગવાળો સાથી શોધીને પરણી જવા કહેતું, તો કોઈક દાક્તરી કે સર્જન બનવાના સપનાઓ બાજુ પર મૂકીને ટ્યૂશન ક્લાસ ચાલુ કરવાની સલાહ આપતું. પરંતુ ધરતીની સાથેસાથે એનાં મમ્મી-પપ્પા પણ મક્કમ હતા. બંને જણાએ બેવડી તાકાતથી ધરતીને પ્રોત્સાહન આપવાનું શરૂ કર્યું.

અલગ અલગ રાજ્યોની મેડિકલ કોલેજોમાં વિવિધ ફેકલ્ટીઓ માટે ફોર્મ ભરવાનાં શરૂ કરી દીધા. ઘણા ખરાં તો ડિસેબિલિટીના કૉલમમાં ટિક માર્ક જોઈને જ રિજેકટ થઇ ગયાં. જ્યાં કોઈ જ ન જાય એવી દૂર દૂરના રાજ્યોની અમૂક કોલેજે ઈન્ટવ્યુ માટે બોલાવ્યાં તો પણ ખરા પરંતુ ત્યાંથી પણ વળતરમાં વણમાંગેલી ટિપ્પણીઓ અને સલાહો જ મળી.
“ધરતી એક હાથે તો કઈ રીતે સર્જરી કરી શકે?”
ધરતી ધીરે ધીરે હવે ડિપ્રેશનનો શિકાર થવા લાગી. ક્યારેક તો એવું પણ વિચારતી કે એ ભૂકંપમાં પૃથ્વી સાથે એ પણ….

વાંચનની શોખીન ધરતીને એક દિવસ વિચાર આવ્યો કે આ જ પરિસ્થિતિને જો બીજી દ્રષ્ટિથી જોઈએ અને દાક્ટરીમાં જ જો કોઈ એવી ફિલ્ડ લઈએ કે જ્યાં હાથનો વપરાશ જ નહિવત્ હોય.

“પપ્પા, મારે હવે સર્જન નથી બનવું.” ધરતીના અવાજમાં થોડો ભાર તો હતો પણ મૂડ હળવો હતો.
મમ્મી પપ્પા બંનેએ એક સાથે જ પૂછ્યું, “કેમ?” વધુમાં પપ્પાએ ઉમેર્યું, “બેટા, આટલું જલ્દી નાસીપાસ ના થઇ જા, ઈશ્વર અનેક રસ્તા દેખાડશે!”
“પપ્પા, ઈશ્વરે આંગળી ચીંધી દીધી છે. ભલે હું સર્જન ન બની શકું તો કંઈ નહીં, પણ આ ભૂકંપ અને આવી અનેક માંદગીઓ જેવી કે આજકાલ સોશ્યલ મીડિયાની માંદગી પણ ખૂબ વધી છે. તો હું મનોચિકિત્સક ડૉક્ટર બનું તો? એમાં તો એક શું બંને હાથ ન હોય તો પણ ચાલી જાય.”
મમ્મી પપ્પા તો આ વાત સાંભળીને ખૂબ જ ખુશ થઇ ગયા. ધરતી એ દ્રષ્ટિકોણ બદલ્યો એટલે નહીં પણ છેલ્લાં છ મહિનામાં ધરતી પહેલી વખત આટલી હળવાશ અનુભવતી હતી.

એમ.ડી ઈન સાયકિયાટ્રીમાં એડમિશન લેવા માટે પપ્પા અને દીકરીનો એડમિશન અધ્યાય શરૂ થયો.
શહેરની કોલેજોમાંથી એને ધક્કો મળ્યો અને રાજ્યની કોલેજોમાંથી મુક્કો…ક્યાંક કોઈ જગ્યાએ મેરીટથી અટકે તો ક્યાંક કમનસીબથી અટકે.
રાજ્યની બહારની એક મેડિકલ કોલેજમાંથી થોડા શુભ સંકેત આવ્યા. પણ તેઓના હાથમાં પણ તીર હતું. તેઓ એન.આર.આઈ સીટ ઉપર એડમિશન આપવા રાજી થઇ ગયા.
એન.આર.આઈ સીટ એટલે ચાર-પાંચ ઘણી ફી.
પૃથ્વીના ટ્યુશન માટે બચાવેલ રાખેલ સિલ્લક અહીં કામ લાગી ગઈ.

એન.આર.આઈ સીટના કારણે કૉલેજમાં ધરતીનું માનપાન વધી ગયું. કેમકે માત્ર કોલેજનું મેનેજમેન્ટ જ જાણતું હતું કે તેમણે તકનો લાભ લીધો છે.
ભણવામાં તો ધરતી પહેલેથી હોશિયાર હતી જ. સિનિયર ડોક્ટર્સના કામ કાઢી આપવાથી ક્લિનિકલ માસ્ટરી પણ હાથવગી હતી.
આ બધાની વચ્ચે જે વાંચનનો શોખ હતો અને એના અલગ જ દ્રષ્ટિકોણને કારણે અન્ય વિદ્યાર્થીઓ કરતા એ અલગ જ તરી આવતી હતી.

ડૉ ધરતીના નામની આગળ હવે ગોલ્ડ મેડલીસ્ટ ઈન સાઇક્યાટ્રી ઉમેરાયું.
ધરતીએ બે-બે આસિસ્ટન્ટ સાઇક્યાટ્રી ડૉક્ટર્સ રાખીને સાઇક્યાટ્રી ક્લિનિકની સ્થાપના એકલા હાથે કરી. “પૃથ્વી સાઇક્યાટ્રી ક્લિનિક”
થોડાક જ સમયમાં સાથે ભણતો હતો તે આકાશ સાથેની મૈત્રી પ્રેમમાં પરિણમી. ઠાવકા, વિવેકી અને પ્રેમાળ આકાશ સાથેના હસ્તમેળાપ સાથે ધરતીના બાવળા મજબૂત થયા. સેવા અને સંપત્તિ વચ્ચે ધરતી અને આકાશના ઘરે ખ્યાતિનો જન્મ થયો.
ઉખડખાબડ ભર્યું ધરતીનું જીવન હવે સમતલ થવા લાગ્યું. સવાર સાંજ માનસિક બીમાર લોકોના સમાધાન કરતાં કરતાં એટલું થાકી જવાતું કે પલંગમાં પડતાં વેંત જ ઊંઘ આવી જતી હતી.
શિયાળાની એક રાત્રે ધરતી પૃથ્વીના નામની ચીસ પાડીને એક કાને હાથ દઈને ઝબકીને જાગી ગઈ.
“શું થયું ધરતી, કેમ આટલું હાંફે છે?” આકાશે ધરતીના ખભે હાથ મૂકીને પોતાની તરફ જકડીને પૂછ્યું.
આકાશ છેલ્લા ઘણાંય દિવસથી રોજ રાત્રે મને પૃથ્વીના ભણકારા સંભળાય છે.
“હાથ લાવ દીદી…હાથ લાવ દીદી…”

HopeScope Stories Behind White Coat – 18 / Maulik Nagar “Vichar”

By:Maulik Nagar “Vichar”

દરવાજો ખુલતાની સાથે જ ફૂલનો ગુલદસ્તો લઈને ઉભેલા શૈલેન્દ્રદાદાને જોઈને દિવ્યતા ખુશ ખુશ થઇ ગઈ.
“દા…દા…આજે તો ઇંજી નથી લાવ્યાંને?”
“અરે બેટા, તારા માટે તો ચૉકલેટ કેક લાવ્યો છું..મેની મેની હેપ્પી રિટર્ન્સ ઓફ ધ ડે ટુ માય એંજલ દિવ્યતા એન્ડ યોર મમ્મી અવની.” હેપી બર્થ ડેના મધુરા સૂરો પછી શૈલેન્દ્રદાદાએ પ્રેમાળ અવાજે પૂછ્યું, “ક્યાં ગઈ અવની?
“એ જાડી તો ઉપર હશે! મમ્મી અને પપ્પા બંને કંઈક રક્ઝક કરતા હતાં.” દસ વર્ષની દિવ્યતાએ કાલા કાલા લહેકામાં દાદાને કહ્યું.
“જાડી” અને “રક્ઝક” સાંભળતાની સાથે જ શૈલેન્દ્રદાદા બાર વર્ષ જૂની સ્મૃતિમાં ખોવાઈ ગયાં.

“જીદ હું નથી કરતી મિસ્ટર શાલીન, તમે જીદ કરો છો!” ત્રીસ ત્રીસ વર્ષે પણ માતૃત્વથી કોરી રહી ગયેલ અવનીની જીદ આજે તોફાને ચડી હતી.
“અવની, આઈ લવ યુ સો મચ ડાર્લિંગ, પણ જે શક્ય નથી તે નથી જ.” શાલીનને આ “મિસ્ટર શાલીન”નો કટાક્ષ અસહ્ય લાગ્યો. જયારે કોઈ પણ વિવાહિત સ્ત્રી જો માતૃત્વથી વંચીત રહે તો એનામાં પણ આવાં કટાક્ષકાર લેખકોની આત્મા આવી જાય.
“મારે પણ બાળક જોઈએ છે, પણ શૈલેન્દ્રફુઆએ તને શું કહ્યું છે કે હજી થોડું વજન વધાર તો ડિલિવરીમાં તને કોઈ વાંધો ના આવે.” સુકલકડી અવનીના સૂતળી જેવા બાવડા પકડીને હિન્દી સીરિયલના હીરોની જેમ શાલીન બોલ્યો.
“હા, તો શું? આજથી પણ જો ગણતરી કરીયે તો મારી પાસે નવ-નવ મહિના છે.” નવ મહિના બોલતાની સાથે જ અવનીમાં રોમાંચ આવી ગયો.
“તું નહીં સમજે એટલે નહીં જ સમજે અવની, ખરું ને?” શાલીનથી એક રાડ નંખાઈ ગઈ.
શાલીનમાં આવું વર્તન પહેલી જ વખત જોઈ રહેલી અવનીનું આખું શરીર ધ્રુજવા લાગ્યું અને સોફા પર જોરથી પછડાઈ.
શાલીને પણ બધો ગુસ્સો અને ચર્ચા બાજુ પર મૂકીને કાગળિયા જેવા અવનીના શરિરને આલિંગન કર્યું અને એનું માથું પોતાનાં ખોળામાં લઇ પીઠ થાબડવા લાગ્યો.

“શાલીન મને બહું જ ચક્કર આવે છે, મારી કમર બહું જ દુઃખે છે.”
“પાછી તારી આ કમ્પ્લેઇન્ટ ચાલુ થઇ ગઈને! જયારે જયારે પણ તું ગુસ્સે થાય છે કે નારાજ થાય છે ત્યારે તારી આ કૉમન કમ્પ્લેઇન્ટ હોય છે.”
“અત્યારે અસહ્ય દુખે છે, આઈ નીડ પરમેનન્ટ સોલ્યૂશન યાર. સીન્સ લાસ્ટ ફ્યુ ડેયઝ ઇટ્સ ઈમ્બેરેબલ.”
“સારું, કાલે હું વર્કફ્રોમ હોમ કરીને આપણે શૈલેન્દ્ર ફુઆને બતાવી આવીએ.” આજે રજા નહીં લેવાય..હમણાં હમણાં બહું જ રજાઓ પાડી છે.


“આવો..આવો શાલીનકુમાર, આવ બેટા અવની, હોલીડેનો થાક હજી ઉતર્યો નથી હે ને?” અમદાવાદ શહેરના નામી ગાયનેકોલોજિસ્ટ અને અવનીના ફુઆ ડૉ. શૈલેન્દ્ર શાહે શાલીન અને અવનીને માનભર્યો આવકાર આપ્યો.
“સોનોગ્રાફી રિપોર્ટ લઈને આવ્યાં છો ને?” ફુઆએ શાલીનકુમારને પૂછ્યું.
“હા, ફુઆ..પણ…”
“મને ખબર છે તમે બંને ચિંતિત છો કે મેં અવનીને ચકાસ્યા વગર જ સોનોગ્રાફી કરાવવાનું કેમ કહ્યું. હે ને?” ડૉક્ટર કમ ફુઆએ સોનોગ્રાફી રિપોર્ટ હાથમાં લેતાં હળવેકથી કહ્યું. “અમે ડૉક્ટરો થોડાં શંકાશીલ તો ખરા જ!!”
“હા, પણ એ શંકા ક્લિનિક સુધી જ..” આવા ગરીબ જોકનું માન રાખવા શાલીન અને અવની ખોટું તો ખોટું હસ્યાં!
ફુઆ પણ રિક્ષાના ડાંચકા વાગે એમ થોડું હસ્યાં પણ રિપોર્ટ વાંચતાની સાથે જ એમનાં બાળસહજ મોઢાં પર ગંભીરતા આવી ગઈ.
“આઈ હેડ અ ડાઉટ એન્ડ ઈટ…” ડૉ. શૈલેન્દ્ર એમનાં મેડિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન માટે પ્રખ્યાત હતાં.
શાલીન અને અવનીએ એમને મળવાની વાત કરી હતી તે જ વખતે તેમણે અવનીનો સોનોગ્રાફી રિપોર્ટ કરાવીને જ આવવા જણાવ્યું હતું.
બંનેને આ રિપોર્ટ કરાવવું અજુક્તું તો લાગ્યું હતું પણ એમને ડૉક્ટર ફુઆની કાબિલિયત પર ઊંડો વિશ્વાસ હતો.
“બેટા, આઈ એમ સોરી ટુ સે બટ યુ હેવ “સી.કે.ડી” (ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ).”
“ઈનફેક્ટ આ રિપોર્ટ પ્રમાણે તારી એક કિડની નાનપણથી જ કામ નથી કરતી અને એનાં કારણે તને આ બીજી કિડની ઉપર ખૂબ લોડ પડે છે.” ફુઆ ડૉક્ટરના અંદાજમાં બોલ્યા તો ખરાં પણ સૌથી વધારે એમને જ વેદના થઇ. કારણકે એમની પત્નિ દિવ્યાનું અવસાન પણ ક્રોનિક કિડની ડિસીઝના કારણે જ થયું હતું.
થોડીવાર વાતાવરણ ઠંડુ ગાર થઇ ગયું. શાલીન અને અવની બંને તો બરફની મૂર્તિની જેમ સજ્જડ થઇ ગયાં. ભવિષ્ય સામે દેખાતું જ હતું કે અવની ટૂંક સમયમાં પીગળીને પાણી થઇ જવાની અને એનાં વગર શાલીન પણ ક્યાં જીવી શકવાનો હતો. ફુઆનું એક વાક્ય જ વાવાઝોડું બની ગયું.
“શાલીનકુમાર આમ બંને જણા ઢીલા ન પડો. હવે આ જમાનામાં આપણે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ જેવાં અનેક ઉપાયો છે.” બંનેના ડુસકાઓને ઘડીક આશ્વાશન મળ્યું.
“પણ એ ક્યાંથી…કઈ રીતે..કોણ…” શાલીનની અધીરતા એનાં પ્રશ્નોમાં દેખાઈ.
“જુઓ, મારાં બે-ત્રણ મિત્રો નેફ્રોલોજિસ્ટ છે. આપણે એમની સલાહ લઈશું. જો આપણને કોઈ કિડની ડોનર મળી જાય તો અવનીની કિડનીનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવીને એને નવજીવન આપી શકીશું.”
‘રામ રાખે તેને કોણ ચાખે’ના ન્યાયે સ્ટેટ કિડની ફાઉન્ડેશનની મદદથી એક કિડની ડોનર મળી જ ગયો. અવનીની કિડનીનું સફળ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પણ થઇ ગયું. પણ નેફ્રોલોજિસ્ટ ડૉક્ટરની સલાહ હતી કે મોડે મોડે પરણેલ આ યુગલ હવે સ્વપ્ને પણ બાળકનું ન વિચારે.

ટ્રાન્સપ્લાન્ટના થોડાક જ સમયમાં અવનીનું સ્વાસ્થ્ય દિવસેને દિવસે સુધરવા લાગ્યું હતું. મનના મક્કમ સ્વભાવને લીધે એનાં શરીરની નબળાઈ હવે સ્વસ્થ થવા લાગી હતી.
રોજીંદુ જીવન પાછું આવતા બંને જણાએ એકાદ બે વર્ષ તો જનેતા બનવાની ઈચ્છાને દબાવીને રાખી. પણ એક દિવસ અચાનક જ ડૉક્ટરની સલાહને અવગણીને અવનીએ શાલીન સમક્ષ મા બનવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી.
શાલીન અને શૈલન્દ્રફુઆના ઘણું સમજાવવા છતાં પણ અવની એકની બે ન થઇ. જીદે ચડેલી અવનીની ઈચ્છાને અંતે હકારની મહોર લાગી.
કુદરતને પ્રાર્થના કરીને બે-બે વખત પ્રયત્ન કરવાં છતાં પણ અવનીના ખોળાને અસફળ ડિલિવરીની જ સોગાદ મળી.
અવનીની મા બનવાની લગની હજી પણ અકબંધ હતી. એની આટલી બધી હકારાત્મકતા જોઈને પ્રખ્યાત ગાયનેકોલોજિસ્ટ અને પોતાના સગા ફુઆ ડૉ શૈલેન્દ્ર શાહે અવનીને “આઈવીએફ” પધ્ધતિ દ્વારા પણ માતૃત્વ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે તેવી નવી આશા આપી.
આખરે માતૃત્વની જીત થઇ અને અવનીના જન્મદિવસે જ એને કુદરતે એક પુત્રીની સોગાદ આપી.
સલાહ, સૂચન, સાથ, સહકાર અને સકારાત્મકતામાં હંમેશા સંગાથે રહેલા શૈલેન્દ્ર ફુઆના ફાળે આજે ફોઈનું કર્મ કરવાનું નસીબમાં આવ્યું.
અવનીની ઇચ્છામાં માતૃત્વની દિવ્યતા નીતરતા જોઈ ફુઆએ અવની અને શાલીનની દીકરીનું નામ “દિવ્યતા” રાખ્યું.

HopeScope Stories Behind White Coat – 11 / Maulik Nagar “Vichar”

By : Maulik Nagar “Vichar”

જાપાનનો આંતરરાષ્ટ્રીય કોન્ફરન્સ હોલ દેશ-વિદેશનાં પ્રખ્યાત ડૉક્ટરોથી ખચોખચ હતો. ચક્મકીત ઝીણી ઝીણી લાઈટો હોલની ઊંચી અને તોતિંગ સીલિંગને શોભાવી રહી હતી અને નીચે દેશ-વિદેશનાં નામાંકિત ડૉક્ટરો તારલાની જેમ કોન્ફરન્સ હોલને ચમકાવી રહ્યાં હતાં. આજે કોન્કલેવનો પ્રથમ દિવસ હોઈ ટોક્યોના મેયર પણ હાજર હતાં. સૌ પ્રથમ માઈક ટેસ્ટિંગ અને પ્રોજેક્ટરના ઓપેરેશન ચેકીંગ પછી એનાઉન્સમેન્ટ થયું.
“લેડીઝ એન્ડ જેન્ટલમેન, થેન્ક યુ વેરી મચ ફોર કમીંગ ટુ ધ ઇન્ટરનેશનલ મેડિકલ કોન્કલેવ ફ્રોમ ડિફરેન્ટ પાર્ટ ઓફ ધ વર્લ્ડ”,…..,……,…..!!!
લેટ્સ સ્ટાર્ટ વિથ ધ ફર્સ્ટ પેપર પ્રેઝન્ટેશન બાય ધ પ્રેસિડેન્ટ ઓફ ઇમર્જન્સી મેડિસિન સોસાયટી-ઇન્ડિયન ફોરમ, યંગ એન્ડ ડાયનામિક “ડૉ. મીનલ”.
ડૉ. મીનલ જાપાનમાં યોજાયેલ ‘ધ ઇન્ટરનેશનલ મેડિકલ કોન્કલેવ’માં ભારતીય ડૉક્ટર્સ ટીમની પ્રતિનિધિ હતી. વિદેશી ડોક્ટર્સના જાત જાતનાં કિસ્સાઓ સાથે એમની ટીમનું પણ આજે પ્રેઝન્ટેશન હતું. ડૉ. મીનલનું નામ અનાઉન્સ થતાં જ ભારતીય પોષાકમાં સજ્જ મીનલ પોતાનાં લેપટોપ સાથે સ્ટેજ પર પહોંચી ગઇ.
ધારદાર અંગ્રેજી અને પડછંદ અવાજ સાથે ડૉ. મીનલનું પ્રેઝન્ટેશન ચાલુ થયું. જેમ જેમ પ્રેઝન્ટેશનની સ્લાઈડ પર સ્લાઈડ બદલાતી ગઈ એમ એમ મીનલના દિવસોની સ્લાઈડ પણ ભૂતકાળમાં જતી રહી.
*********
“હેલ્લો ડૉ. અભિજીત, એક ગુડ ન્યૂઝ આપવા છે, બ્રેકમાં કેન્ટીનમાં મળીએ.” મીનલના મેસેજમાં એનાં પપ્પાએ બંનેના સંબંધને હકારની મહોર લગાડી છે એવો સંકેત દેખાતો હતો.
“કમ ઓન બેબી, લાગે છે સારાં સમાચાર આપવાં માટે તે મુહૂર્ત જોયું લાગે છે.” મીનલ ભટ્ટ બ્રાહ્મણ હોવાથી અભિજીત અવારનવાર આવી હળવી મજાક કરી લેતો હતો.
મીનલ અને અભિજીત બંને કોલેજના સમયથી જ સારાં મિત્રો હતાં. એમ.બી.બી.એસ. સાથે ભણ્યાં અને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન પણ સાથે જ કર્યું.
જોગાનુજોગ બંનેની નોકરી પણ એક જ હોસ્પિટલમાં સાથે લાગી. એમની મિત્રતા હવે પ્રેમ સંબંધના ઉંબરે આવી પહોંચી હતી.
બસ, આઈ લવ યુ નામની ચાવીથી કોણ એ સંબંધનું તાળું ઉઘાડે એની જ રાહ જોવાતી હતી. આખરે મીનલે જ માસ્ટર કી વાપરીને એક દિવસ અભિજીતને પ્રપોઝ કરી દીધું.
“હા” તો માત્ર એક ઔપચારિક હતું, અભિજીતે એક કસકસતા ચુંબન સાથે જ સંબંધને લોક કરી નાખ્યો. મીનલના મમ્મી-પપ્પાને કંઈ રીતે મનાવવા એ ખૂબ મોટો પ્રશ્ન હતો. કેમ કે, મીનલ ચુસ્ત બ્રાહ્મણ અને અભિજીત પંજાબી શીખ છોકરો હતો, અધૂરામાં પૂરું માંસાહારી પણ હતો.

અભિજીત એક પેશન્ટનું પેપર વર્ક ચેક કરતો હતો ત્યાં વળી પાછો મેસેજ રણક્યો, ‘આઈ એમ વેઇટીંગ ઈન કેન્ટીન.’
અભિજીતે બધું કામ બાજુ પર મૂકી ગુડ ન્યૂઝની દિશામાં ચાલવાનું ચાલું કર્યું.
મીનલે પહેલેથી જ બંનેની ફેવરિટ લાટે કોફી અને ચોકલેટ મફીન મંગાવીને રાખ્યાં હતાં.
અભિજીતે આવતાની સાથે જ અધીરાઈ દેખાડી, “ટેલ મી વ્હોટ આઈ વોન્ટ ટુ લિસન”.
“માય ડિયર….વિયેનાની કોન્ફરન્સ માટે હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટે આપણાં બેની પસંદગી કરી છે”. મીનલનો અવાજ તો અત્યારથી જ યુરોપ પહોંચી ગયો હતો.

“ઓહ માય ગોડ…..ઇટ્સ અમેઝીંગ ન્યૂઝ!!” અભિજીતને સાંભળવા હતાં તે સમાચાર તો ન મળ્યાં પણ રોકાણ પહેલાં જ ઇન્ટરેસ્ટ મળવાની લાલચ એનાં મોંઢા પર છલકી રહી હતી.
બંનેની ફ્લાઇટની ટિકિટ અને ૨ અલગ અલગ રૂમના બુકિંગની વિગત હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટે ઈમેલ દ્વારા મોકલી આપી હતી. જોકે રૂમ તો એક જ વપરાવાનો હતો.
કોન્ફરન્સને બે અઠવાડિયાંની વાર હતી, મીનલ પોતાનાં પ્રેઝન્ટેશનની તૈયારી કરતાં પોતાનાં અનઓફિશ્યલ હનીમૂનની ખરીદીમાં વધારે વ્યસ્ત હતી.
પાર્ટી વેર, વન પીસની ખરીદી, ન્યુ હેર સ્ટાઇલ અને બ્યુટી પાર્લરનાં આંટાફેરામાં બે અઠવાડિયાં ક્યાં નીકળી ગયાં ખબર જ ના પડી.
‘એરબસ – એ 220 ઇસ બોર્ડીંગ’
‘કુર્શી કી પેટી બાંધકે…..’
‘આપકે ઇલેક્ટ્રોનીક ઉપકરણ…’
‘સામાન કક્ષ મેં યા આપકે સામનેવાલી ખુરશી….. ‘
‘ગલીયારો યા દરવાજે કે પાસ…’
‘આપત સ્થિતિ મેં….’
આવી અનેક સૂચનાઓ વચ્ચે આછા પાતળા અડપલાં અને મીઠ્ઠી મીઠ્ઠી વાતોની વચ્ચે બંને જણા એકમેકમાં મશગૂલ હતાં.  
ફ્લાઈટ તો ઉપડી અને થોડીક જ વારમાં મેમ સરના અવાજ સાથે ડીનર આપવાં માટે આખે આખું રસોડું ગરગડી પર આવી પહોંચ્યું.
અભિજીત પાસે એર હોસ્ટેસે આવીને પૂછ્યું, “સર, વેજ ઓર નોનવેજ”
“નોન વેજ” સાંભળતા જ મીનલે મોઢું બગાડ્યું.
“અરે બેબી, આ છેલ્લી જ વખત છે. પછી તારાં પપ્પાને પ્રોમીસ આપવાની જ છે ને!!’
“ઓકે, અભિજીત, ઇટ્સ લાસ્ટ ટાઈમ”
“વ્હોટ આર ધ ઓપશન્સ?” અભિજીતે એર હોસ્ટેસને પૂછ્યું.
“ચીકન કરી ઓર ફિશ કરી”
‘”ફિશ કરી, પ્લીઝ” વળી પાછું મીનલે મોઢું બગાડ્યું અને ફીક્કું હસીને અભિજીતને પરવાનગી આપી.
છેલ્લી વખત ઓફિશિયલી નોન વેજ ખાતો હોઈ અભિજીતે “ફિશ કરી” ધરાઈને આરોગી અને મીનલે પણ આલુ પરોઠાં અને દહીં ખાઈ અભિજીતના ખભા પર માથું ઢાળીને સૂઈ ગઈ.

સ્વર્ગ જેવાં દેશમાં નવાં સંબંધના ઉમંગ સાથે બંને જણા ઝુરીચથી વિયેના જવા રવાનાં થયાં.
હંમેશની માફક બંને જણાએ પોતાનું પ્રેઝન્ટેશન બખૂબી નિભાવ્યું. તાળીઓના ગડગડાટ સાથે બે દિવસની કોન્ફરન્સ પૂરી થઇ.
બાકીના દિવસો તેમણે ફાઈવ સ્ટાર હોટેલના બંધ કમરામાં જ ગાળ્યા.
રાતનાં ઉજાગરાં અને શારીરિક કસરતના કારણે બંનેના શરીર પર થાક વર્તાતો હતો પરંતુ એક સંબંધના સંતોષ પાછળ આ થાક છુપાઈ જતો હતો.
અભિજીતનને શરદી ખાંસી અને ગળું છોલાવાનું શરૂ થયું હતું. મીનલને પણ હળવો તાવ આવતો હતો અને હજી તો ભારત પાછા આવવાની અઢાર કલાકની મુસાફરી તો હતી જ.
લગ્ન પહેલાંની પોતાની યાદગાર યાત્રા પતાવીને બંને જણા પાછા ભારત આવવા રવાના થયા.
ઇન્ડિયા પાછા આવ્યાંને દસ બાર દિવસ વીતી ગયાં હતાં.
મીનલ સાથે સુવર્ણ દિવસોની ચર્ચા અને યાદગીરી તો બાજુ પર રહી અહીંયા તો અભિજીતને ‘અસહ્ય માથું દુખે છે’ અને ‘ગળું છોલાય છે’ ની ફરિયાદો વધતી જતી હતી. ડાબા હાથમાં અસહ્ય દુખાવો થતો હતો અને સેન્સેશન ઓછું થતું હોય તેવું પણ લાગતું હતું.
અભિજીતને લકવાની અસર લાગતાં મગજનો એમ.આર.આઈ. કરાવ્યો, તે પણ નોર્મલ આવ્યો. મીનલને પણ સમજાતું નહોતું કે અભિજીતની તબિયત અચાનક કેમ બગડી ગઈ.
લકવાની અસર હોવાનાં કારણે બે દિવસથી અભિજીતને ઓબ્સર્વેશન માટે હોસ્પિટલમાં જ રાખ્યો હતો.
મીનલ હવે ડૉક્ટરની જેમ નહીં પણ દર્દીના સગાવ્હાલાની જેમ અભિજીતની બાજુમાં બેઠી હતી. અભિજીતનો હાથ હાથમાં લઇ પોતાનાં એ અમૂલ્ય દિવસોને યાદ કરતી હતી. અભિજીતના ડાબા હાથના પલ્સ એનાં જમણાં હાથના પલ્સ કરતાં ઓછાં અને અસામાન્ય લાગ્યા. મીનલે અભિજીતની હાથને સપ્લાય કરતી લોહીની નળીઓની એંજિયોગ્રાફી કરાવી. એંજિયોગ્રાફી કરતાં જાણવાં મળ્યું કે ગળાની નીચેનાં ભાગમાં કોઈ ફોરેન બોડી છે, જે લોહી સપ્લાય કરતી નળીને કાપી રહ્યું છે જેના કારણે લોહીનો પ્રવાહ ઓછો થઇ રહ્યો છે. ઘણું મગજ કસ્યાં પછી એ ફોરેન બોડીનો આકાર જોતાં મીનલને ખબર પડી કે, “ઈટ ઇસ નથીંગ બટ અ ફિશ બોન.”
મીનલે પાછું ડૉક્ટરનું રૂપ ધારણ કર્યું અને અભિજીતને ઓપરેશન થિયેટરમાં લઇ જવા માટે ઓર્ડર કર્યો.

********

પ્રેઝન્ટેશનની લાસ્ટ સ્લાઈડમાં મીનલે કહ્યું, “હી ઇસ માય હસબંડ, હી ઇસ પ્રેઝન્ટ હીયર એટ ધ મોમેન્ટ, સીટિંગ નેક્સટ ટુ ઓનરેબલ મેયર મેડમ”.

જાપાન જેવાં દેશમાં, જ્યાં “સી ફૂડ” ખાવું સામાન્ય બાબત છે, ત્યાં આવા કેસના પ્રેઝન્ટેશન સાથે જ વિદેશી ડૉક્ટરો એ “ઇટ્સ અ યુનિક કેસ” કહીને બિરદાવ્યો.
ટોક્યોના મેયર મેડમે પણ ડૉ. મીનલ અને ડૉ. અભિજીતને પોતાનાં આવાસે ડિનર માટે આમંત્રણ આપ્યું.
મીનલે પણ આમંત્રણ સ્વીકાર્યું અને કહ્યું, “યસ મેડમ ઇટ્સ આર ઓનર!” 

અભિજીતે પણ વધુમાં ઉમેર્યું,“યસ મેડમ બટ નો ફિશ !!!”

HopeScope Stories Behind White Coat – 10 / Maulik Nagar “Vichar”

By : મૌલિક નાગર “વિચાર”

લીનાબેન તો હાથમાં ચેકલીસ્ટ લઇને બેગ ભરવામાં મશગુલ થઇ ગયાં હતાં.

‘જો બેટા, ખાવાપીવાની કોઈ પણ તકલીફ પડે, પૈસાની જરૂર પડે કે ગમે તે ઇમરજન્સી આવે, જરાક પણ મૂંઝાતો નહીં, અમને અહીંયા જાણ કરી દેજે, મેં મારા ત્યાંના બે-ત્રણ મિત્રોને કહી જ રાખ્યું છે, ક્યારેય હતાશ ના થતો, તકલીફ આવે તેમ જતી પણ રહે, મારા જીવનનો મંત્ર તું પણ આજે જીવનમાં ઉતારી લે “ઓલવેઝ બી પોઝિટિવ.”
‘અરે મમ્મી-પપ્પા તમે જરાક પણ ચિંતા ના કરો, ઉષ્મા તો છે મારી સાથે અને બધું કંપની જ પ્રોવાઈડ કરવાની છે, બસ તમે લોકો પણ ત્યાં આવવાની તૈયારી ચાલું કરી દેજો.’

ચિક…ચિક…ચિક…ચિક…ચકલીના અવાજવાળો દેશી ઘરનો દેશી બેલ વાગ્યો અને દરવાજો ઉઘાડતા જેમની રાહ જોવાતી હતી તે પાડોશી પ્રમોદભાઈ નજરે પડ્યાં.
‘લીનાબેન આ લો, ખાખરાનાં પાંચ પેકેટ, લિજ્જત પાપડનાં ત્રણ પેકેટ, મુખવાસ અને બીજો સૂકો નાસ્તો પણ છે.’
‘સોરી પ્રમોદભાઈ તમને કામ સોંપવું પડ્યું, આજે રાત્રે જ ભાવેશની અમેરીકાની ફ્લાઈટ છે અને બહું બધાં કામ બાકી છે.’
‘અરે લીનાભાભી પાડોશી એ પહેલો સગો…….તમ ત્યારે જરાક પણ……!’

લીનાબેન ટીફીન સર્વિસ ચલાવતા હતાં, રોજનાં ૧૫ માણસોનું ટિફિન એ એકલાં હાથે બનાવતાં હતાં અને રક્ષેશભાઈ નામું લખવાં જતાં હતાં. ભાવેશ એમનો એકનો એક દીકરો હતો.
મોજશોખ બાજુ પર મૂકીને તેઓ એ ભાવેશને ભણાવ્યો હતો. ઉછીના પૈસા લઈને એને ધામધૂમથી પરણાવ્યો અને ચારધામ યાત્રાની બચત પણ ભાવેશના હનીમૂન પાછળ ખર્ચી નાખી.
એ સમય એવો હતો કે અમેરિકા જવું એટલે પરગ્રહ પર જવા બરાબર હતું અને એક ગર્વની વાત પણ હતી, એટલે લીનાબેન અને રક્ષેશભાઈના ઘરે સવારથી જ સગાસંબંધીઓ મુલાકાતે આવતાં હતાં.
“કંઈ કામકાજ હોય તો અચૂક કહેજો રક્ષેશભાઈ!!!.”
“અમારી ગાડી છે, જો એરપોર્ટ જવું હોય તો લીનાભાભી!!!” જેવું કહેતા અનેક મહેમાનો મદદ માટે ઊમટી પડ્યાં હતાં.

સાંજ પડી, ૩૫-૪૦ જેટલાં સગાસંબંધીઓ સાથે આખોય સંઘ અમદાવાદ એરપોર્ટ પહોંચી ગયો. લીનાબેને ભાવેશનાં માથે વ્હાલભર્યું ચુંબન કરી ભાવેશ અને ઉષ્માને વિદાય આપી.

‘પપ્પા, અમે અહીંયા પહોંચી ગયા છીએ, કંપનીની ગાડી એરપોર્ટ લેવાં આવી હતી.’ ભાવેશે પહોંચતાની સાથે જ ઘરે ફોન કરી જણાવી દીધું કે પોતે સુખરૂપ પહોંચી ગયો છે.
રિસિવર હાથમાં આવવાની સાથે જ મમ્મી એ તો સવાલોની ગોળીબારી ચાલું કરી દીધી, ‘ક્યાં, કેવું, કેમ વિગેરે વિગેરે!!’
‘મમ્મી ચિંતા ના કરીશ, અત્યારે તો કંપની એ હોટેલ રહેવા આપી છે, પછી અમે કંપનીના એપાર્ટમેન્ટમાં શિફ્ટ થઇ જઈશું, તમારા લોકોની વિસા પ્રોસેસ પણ કંપની જ કરાવી આપવાની છે.’
‘સારું બેટા તું અમારી ચિંતા ના કરતો, બસ તારી નોકરીનું ધ્યાન રાખજે, ઉષ્મા અને છોકરાઓને અમારી યાદ આપજે.’ મમ્મી એ ફોન મુક્યો અને આંખમાંથી મમતા છલકાઈ ગઈ.

સમયે તો જાણે મેરેથોનમાં ભાગ લીધો હોય.
વર્ષો વીતવા લાગ્યાં, બ્રેડ બટરના દેશમાં તો ભાવેશ પાસે ઘી કેળાં હતાં.
પોતાના પર્સનલ સ્વિમિંગ પુલવાળો વિલા, માથાદીઠ ગાડીઓ, નોકરચાકર વિગેરે વિગેરે….
વર્ષો વીતી ગયાં હતાં અને ગમે તેટલાં પૈસા હોવા છતાં પણ એ એક પણ વખત મમ્મી-પપ્પાને અમેરિકા બોલાવી શક્યો ન હતો.
ક્યારેક એને છોકરાઓની પરીક્ષાઓ નડતી, ક્યારેક બહું ઠંડી હોવાથી તમે આવશો તો માંદા પડશો જેવાં બહાનાં નડતા અને ક્યારેક ટિકિટના અને ડોલરનાં ભાવ ઘટે એટલે તરત ટિકિટ બુક કરાવી દઈએ એવું આશ્વાશન મળતું.
હવે તો લીનાબેન અને રક્ષેશભાઈએ પણ અમેરિકા જવાનો વિચાર માંડી વાળ્યો હતો.
જોતજોતામાં કોરોના નામની વૈશ્વીક બીમારી એ વિશ્વના એકેએક દેશમાં કહેર વર્તાવવાનું ચાલું કરી દીધું.
લીનાબેન તો રોજ સવારે ભાવેશ, ઉષ્મા અને પૌત્રોના ખબર અંતર પૂછી લેતી પણ સામેથી “તમે લોકો સાચવજો પાછા” જેવો બેદરકારી ભર્યો પ્રેમ મળતો.

છેલ્લા એકાદ અઠવાડિયાથી રક્ષેશભાઈને તાવ ઉતરતો જ ન હતો, બે ત્રણ વખત તેઓ કોરોના ટેસ્ટિંગ ટેન્ટમાં વિનામુલ્યે ટેસ્ટ કરાવવા ગયાં હતાં પણ ત્યાંથી તેમને સામાન્ય તાવ છે તેવું કહીને ટેસ્ટ કરવામાં આવતો ન હતો.
ભાવેશ પણ સામાન્ય તાવ છે મમ્મી, થઇ જશે સારું, આ તો સીઝન બદલાય એટલે પપ્પાને આવું થતું જ હોય છે જેવાં અનેક સામાન્ય કારણો જણાવી ફોન મૂકી દેતો.
રક્ષેશભાઈને બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ હોઈ એમની તબિયત વધારે બગડવા લાગી હતી.
લીનાબેનની ઘભરામણ ધીરે ધીરે વધતાં તેમણે ભાવેશને અડધી રાત્રે ફોન કર્યો, ઉત્તરમાં ભાવેશે કહ્યું કે, ’ચિંતા ના કર, મારો ફ્રેન્ડ નિશાંત છે ને એની બહેન ધરતી ત્યાં ઇન્ડિયામાં ડૉક્ટર છે એને હમણાં વાત કરું છું.’

‘દીદી, હું ભાવેશ, નિશાંતનો ફ્રેન્ડ’, આજે લાગ્યું કે ભાવેશે થોડી દરકાર રાખી છે.
ભાઈના મોઢે ભાવેશનું નામ અને લક્ષણ બંને સાંભળ્યા હતાં. “એકના ચાર અડધાં”
કંઈ કામ હશે એટલે અમેરિકાથી મેસેજ કર્યો હશે એવું વિચારી ધરતીએ પણ ઉત્તર આપ્યો.
‘દીદી, આમ તો સામાન્ય તાવ જ લાગે છે, પણ તમે મમ્મી જોડે વાત કરી લેજો ને, વગર કામની ચિંતા કરે છે.’
‘ડોન્ટ વરી આઈ વીલ ટોક ટુ અંકલ-આંટી, પણ ભાવેશ, અમે ડૉક્ટર્સ એક ખાંસીને પણ ક્યારેય સામાન્ય નથી ગણતા’ આવા સજ્જડ મેસેજ સાથે ધરતીએ કોઈ પણ પરિસ્થિતિને સામાન્ય ન ગણવી એવો સંકેત આપ્યો.

ડૉ ધરતીએ લીનાઆંટી સાથે ફોન પર વાત કરી. બંનેના કોરોના ટેસ્ટ કરાવ્યાં
સદ્ભાગ્યે લીનાઆંટીનો રિપોર્ટ તો નેગેટિવે આવ્યો પણ રક્ષેશ અંકલ પોઝિટિવ આવ્યાં.
શહેરમાં કોરોનાનાં અનેક કેસ વધી ગયાં હતા, એક પણ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાં માટે બેડ મળતાં ન હતાં.
ધરતીએ ભાવેશને અમેરીકા ફોન કરીને જણાવ્યું કે, ’અંકલને કોરોના પોઝિટિવ છે, એમને તાત્કાલિક દાખલ કરવાં પડશે.’
ભાવેશે કહ્યું, ‘દીદી, તમને જેમ ઠીક લાગે તેમ કરજો.’
‘સરકારી હોસ્પિટલમાં બેડ મળવો તો મુશ્કેલ હતો, ખાનગી હોસ્પિટલમાં જ દાખલ કરવાં પડશે’ ધરતી વહેતાં જતાં સમયનો અણસાર જાણતી હતી.
‘દીદી, જો બચવાની શક્યતા ના હોય તો ખાનગી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાનો કોઈ મતલબ નથી, જે કંઈ હોય તે તમે મમ્મી સાથે ચર્ચા કરી લેજો.’
બાય કીધું ના કીધું અને ભાવેશે ફોન પટકી દીધો.

લીનાઆંટી એ તો ધરતીને છુટ્ટી દોર આપી દીધી હતી, કે ‘બેટા તું જેમ કહીશ એમ કરીશું, બસ એનાં પપ્પાને બચાવી લો’
ધરતીએ મોબાઈલ ફોનની ફોનબુક ફરાવવાં લાગી, જેટલાં પણ જાણીતાં ડૉક્ટર કે હોસ્પિટલવાળા હતાં બધાંને ફોન કરીને પૂછી જોયું. ખાનગી કે સરકારી હોસ્પિટલમાં ક્યાંક પણ એકાદ બેડ મળે તો રક્ષેશઅંકલની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ થઇ જાય.એમનું ઓક્સીજન લેવલ ઘટતું જતું હતું, એમની તબિયત હવે ધીરે ધીરે ગંભીર થતી હતી.
પોતાનાં સગા કાકાને દાખલ કરવાનાં છે એમ કહીને મહામહેનતે એક પ્રતિષ્ઠિત ડૉક્ટરની ભલામણથી રક્ષેશઅંકલ માટે એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં બેડની વ્યવસ્થા થઇ ગઈ.
‘હેલ્લો આંટી, ધરતી બોલું છું, ચિંતા ના કરતાં ખાનગી હોસ્પિટલમાં અંકલ માટે એક બેડની વ્યવસ્થા થઇ ગઈ છે’ હાશકારો અનુભવતાં ધરતી એક જ શ્વાસે બોલી ગઈ.
‘બેટા, અમે તો આણંદ પહોંચવા આવ્યાં છીએ, અહીંની સરકારી હોસ્પિટલમાં બેડ ખાલી હતો એટલે અમે ૧૦૮માં અહીંયા આવી ગયાં. હું અને તારાં કાકા એક જ એમ્બ્યુલન્સમાં આવ્યાં છીએ અને અમારાં પાડોશી પ્રમોદભાઈ બીજી ગાડીમાં આવે છે. કંઈ બીજું કામ હશે તો તને જણાવીશું.’
ધરતીની મહેનત તો પાણીમાં ગઈ પણ એને માઠું ન લાગ્યું, આટલાં વર્ષોના અનુભવો બાદ લોકોના આવાં સ્વભાવથી એ પરિચિત થઇ ગઈ હતી.
ધરતી તો એનાં કામમાં વ્યસ્ત થઇ ગઈ, થોડાં કલાકો બાદ લીનાઆંટીના ફોન પરથી જ પાડોશી પ્રમોદભાઈનો ફોન આવ્યો. બેટા અહીંયા ૭-૮ કલાક થયાં અને હજી અમને બહાર જ ઊભા રાખ્યા છે, કહે છે કે એમનાં બ્લડ રિપોર્ટ્સ આવશે પછી જ એમને દાખલ કરીશું અને બ્લડ રિપોર્ટ આવતાં હજી બીજાં ૧૨ કલાક જેવું તો થશે જ.
ધરતીએ પ્રમોદ અંકલને કહ્યું, “ચિંતા ના કરો અંકલ, હું ભાવેશને વાત કરું છું અને બની શકે તો ત્યાંના કોઈ ડૉક્ટર સાથે મારી વાત કરાવજો.’
ફોન તો ચાલું જ હતો ત્યાં પાછળ એક વૉટ્સએપ મેસેજ આવ્યો. ચાલું ફોને જ ધરતીએ મેસેજ ચેક કર્યો.
લીનાઆંટીના મોબાઈલ પરથી જ પ્રમોદભાઈ દ્વારા મોકલાયેલો એક સ્નેપશોટ હતો.



સ્નેપશોટ જોતાંની સાથે જ ધરતી એ ઉત્તર આપ્યો, “નો પ્રોબ્લેમ અંકલ કંઈ કામ હોય તો કહેજો, આઈ એમ યુઝડ ટુ વિથ ધીસ, આઈ એમ સ્ટીલ પોઝિટિવ”

કલમના કસબી : કનૈયાલાલ મુનશી – 04


આપણે બધાએ એ કહેવત સાંભળી છે કે પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી. ઇમારતની જેમ માણસની બ્લ્યુ પ્રિન્ટ તો નથી હોતી પણ મનુષ્ય નામનાં વૃક્ષને જે ફળ લાગે છે તેનું બીજ ચોક્કસપણે બાળપણમાં છે. બાળપણમાં  પ્રતિભાબીજ રોપાય, કેળવણી દ્વારા તેની માવજત થાય, તેની કલ્પનાશક્તિ ખીલે, બાળકનું ચારિત્ર્યઘડતર થાય અને તેનાં વ્યક્તિત્વનો પાયો નંખાય. નેથેનિયલ નામના એક નવલકથાકાર લખે છે કે, જિંદગી તો કાદવ અને આરસ બંનેની બનેલી છે. જન્મ્યા પછી આપણે કેટલો કાદવ દૂર કરીશું અને આરસને કેવો ઉજળો બનાવીને જિંદગી સાર્થક બનાવીશું એનાં એંધાણ બાળપણમાં મળી જાય છે. તો, આજે આપણે પણ મુનશીના બાલ્યકાળની વાતો  કરવી છે.

ખૂબ નાટકીય ઢબે શરૂઆત કરે છે મુનશી પોતાના બાલ્યકાળની. ‘કોદાળી ને પાવડો લઈને હું ઊભો છું. જે શોધું છું તેના પર પિસ્તાળીસ વર્ષના અનુભવનો ઢગ ખડકાયો છે. સૌથી ઉપર પડ્યો છે યરવડા સેન્ટ્રલ જેલમાં ફરતો કે.એમ.મુનશી નામથી ઓળખાતો માણસ. તેની નીચે જડે છે: લાલ વાઘામાં સજ્જ પટાવાળાથી સંવૃત્ત, પોલીસ ગાર્ડઝની સલામી લેતો મુંબઈ સરકારનો ગૃહમંત્રી. તેની નીચે નજરે પડે છે બિજાપુર જેલના કેદી નંબર ૬૦૮૬નો ચોખંડી ભૂરી લીટીવાળા કેદીના કપડામાં વીંટાયેલો દેહ: પ્રિઝનર મુનશી. એ પછી નજરે પડે છે, જયજયકારથી મહેકતો દેશભક્ત શ્રીયુત મુનશી. એનાથી આગળ ચાલતાં દેખાય છે સાક્ષર શ્રી મુનશી જેની ચારે તરફ પુસ્તકો વિખેરાયેલાં છે. ત્યારબાદ દેખાય છે બ્રીફોનો ઢગ હાથમાં રાખવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કરતા મિસ્ટર મુનશી. કોદાળી ને પાવડાથી ખોદતા ને ફેંકતા ચારે તરફ ધૂળ ઊડે છે ને ઢગનાં તળિયે સાત વર્ષનો છોકરો દેખાય છે: કેડે સાંકળી, હાથે સોનાની કલ્લી, કાને મોતીની કડી:  સુકો, ગંભીર ને લાડકો: સુરતમાં, મોટા મંદિરના ચોકમાં ધનુષ્ય બાણથી રમતો…હા, શોધ્યો જડ્યો એ કનુભાઈ, આખરે પકડાયો.”

૧૯૧૩ સુધી તેઓ કનુભાઈ તરીકે  જ ઓળખાતા. તેમના પિતા સૌથી મોટા અને પ્રતાપી માણસ હતા એમ તેઓ માનતા અને તેનો ગર્વ અનુભવતા. સાંજે બાપાજી તેમને અંગ્રેજી શીખવતા. દીકરાને સિવિલિયન કરવાની ઈચ્છાથી બાલ્યવયથી તૈયાર કરતાં. કનુભાઈ પલાખા તબલાં સાથે ગોખતાં. ‘રાવસાહેબ’ના દીકરા કનુભાઈને ઘણી વિશિષ્ટ સુખ સગવડ ને સ્થાન મળતા. પછી એ કોઈ દુકાનદાર હોય, શાળા હોય કે પછી નાટકમંડળી. બાલ્યકાળમાં જોયેલા નાટકોનો તેમનાનાં મન પર ઘણો પ્રભાવ રહ્યો. સૌથી પહેલો ખેલ તેમણે જોયો રા’ખેંગાર અને રાણકદેવીનો. જ્યારે સિદ્ધરાજ રાણકદેવીના બે પુત્રોને મારી નાખે છે ત્યારે તેઓ ખૂબ રડ્યા હતા. મુનશી નોંધે છે કે રંગભૂમિ કે ચલચિત્રમાં ભાવમય દૃશ્ય જુએ કે કોઈ હૃદયવેધક પ્રસંગ ક્યાંય સાહિત્યમાં આલેખે તો તેમની આંખોમાંથી આંસુ સરી જતાં. એમનાં હૃદયની આ ઋજુતા તેમનાં સાહિત્યમાં ભારોભાર જોવાં મળે છે. તેમણે જ્યારથી નાટકો જોયા ત્યારથી નાટક કરવાનો શોખ લાગ્યો.  તેનાં પાત્રો સાથે એટલા ઓતપ્રોત થઈ જતાં કે ક્યારેક પોતે પરશુરામ બની જતા તો ક્યારેક કાલ્પનિક સહચરી સાથે મહાલતા. ત્યારબાદ ગાગરિયા ભટ્ટની કથાઓમાં ચકચૂર થઈ ગયા.

આજની પેઢી માટે તો આશ્ચર્યની અવધિ ના રહે કે ત્યારે પાંચમી ગુજરાતીના મહેતાજી છોકરાઓના નંબર પૂરવા પૂછે કે, ‘તમારામાંથી જે પરણેલા હોય તે ઊભા થાય’ ને તેઓને પહેલા બેસાડ્યા. પછી જેના વિવાહ થયા હોય તેનો નંબર અને બાકીનાને કહ્યું, ‘દુષ્ટો, તમે છેલ્લા જાઓ. આટલા મોટા ઉલ્લુઓ જેવડા થયા તોય કોઈ દીકરી ધીરનાર ન મળ્યું?  છેલ્લા જાઓ.’ બાળલગ્ન અને બાળવૈધવ્યના એ યુગમાં મુનશી જ્યારે વડોદરા કોલેજમાં હતા ત્યારે વાદવિવાદમાં પુનર્લગ્ન, સ્ત્રી કેળવણી જેવા વિષયો રહેતા જેમાં મુનશી હંમેશા તેની હિમાયતના પક્ષમાં રહેતા.

બાળકનો પહેલો શિક્ષક છે તેની માતા. મુનશીના માતા તાપીબા મુનશી,બા જીજીમાનું વ્યક્તિત્વ, તેના હૃદયનાં રહસ્યો ને અંતરનાં મંથનો તેમનાં જીવનનાં સીમાચિહ્નો ‘છેલ્લા દફતર’માં સંગ્રહાયેલાં હતાં. એ કાગળોમાં છે: એનાં દુઃખો, સુખો, એનાં આત્મમંથનો અને લેખિની વડે આત્મા પર મેળવેલા વિજયો; વિશુદ્ધબુદ્ધી ને કર્તવ્ય પરાયણતાથી પ્રેરાયેલા એંશી વર્ષોના સહિષ્ણુતા, ક્ષમા,  ઔદાર્ય અને સંસ્કાર! તેમાં દાંપત્યજીવનના મોહક રંગો હતા તો હૃદયમાંથી શોધી કાઢેલાં વાણીનું તપ તપાવવાનાં સૂત્રો પણ હતાં. તેમણે હૃદયનાં માધુર્યને સર્વગ્રાહી બનાવેલું. તો તેમનામાં સામાની શક્તિઓ અને મુશ્કેલીઓ સમજવાની અદભૂત શક્તિ હતી. તેમણે મુનશીની ઉગ્રતા ઝીલી ચંદ્રનું અમીવર્ષણ કરેલું. તેઓ હંમેશા કંઈને કંઈ લખ્યાં કરતાં. ઊર્મિ થાય ત્યારે કવિતા પણ લખે. પ્રેમાનંદનાં કાવ્યો પોતાને હાથે ઉતારેલાં. બાએ પુરાણકથાઓથી કનુભાઈનું મગજ ભરી દીધું હતું એટલે ભૃગુ પૂર્વજોની કારકિર્દી  તો મન આગળ  રમતી જ  હતી.

૧૯૦૩માં કનુભાઈએ વાક્પાટુતા ખીલવવાના  પ્રયત્નો કરવા માંડેલા સાથે અંગ્રેજી નિબંધો લખવાનું પણ શરૂ કર્યું. ૧૯૦૪માં કોલેજના અર્ધવાર્ષિકમાં લેખો લખવા માંડ્યા. પોતાની લેખન પ્રવૃત્તિની શરૂઆત વિશે મુનશી નોંધે છે; ‘આમ મુનશીઓનાં રંગસમૃદ્ધ રંગચિત્રોમાં પ્રબળ ઊર્મિઓને વ્યક્ત કરવાની વૃત્તિ અને બાની લખી લખીને હૃદય ઠારવાની વૃત્તિ બંને પ્રવાહોને વશ કરીને સરસ અને સચોટ કથન સર્જવાના મારા પ્રયત્નો શરૂ થયા. આ  ઉપાસના કરવામાં મને જે અક્ષય આનંદ મળ્યો તે જ એ પ્રયત્નોનું સાફલ્ય છે.’

એક મહાન કલમની આવી હતી શરૂઆત…

— રીટા જાની

દ્રષ્ટિકોણ 27: ફિલ્મ આપણી અપેક્ષા અને દ્રષ્ટિકોણ ફેરવી શકે છે – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક ની દ્રષિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ કોલમમાં આપણે જુદા જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે પોપકોર્ન દિવસ મનાઈ રહ્યો છે ત્યારે ચાલો આપણે ચલચિત્રો, સિનેમા, મુવીઝ, ફિલ્મ્સ, અભિનય ઉપર થોડી વાતો કરીએ.
તમને આ ડાયલોગ યાદ છે? ક્યા પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? ગુજરાતી માં અનુવાદ કર્યો છે એટલે તમારા મગજ ને થોડું કસવું પડશે.
જે રસ્તા ઉપર તું ચાલી રહ્યો છે તેનો અંજામ ખરાબ પણ હોઈ શકે.
જાણું છું. પણ તમે જે રસ્તા ઉપર ચાલી રહ્યા છો તેનો અંજામ તો ખરાબ જ છે, ભાઈ.
રવિ, હું તો મારી બાજી રમી ચુક્યો છું. હવે હારું કે જીતુ. પણ તારી પાસે તો હજી સમય છે.
પણ, મારા સિદ્ધાંત……..
શું કામના છે તારા એ સિદ્ધાંત? તેને મસળીને રોટલી નથી બનાવી શકાતી? શું આપ્યું છે તારા સિદ્ધાંતોએ, શું છે આજે તારી પાસે?
હવે તેનો જવાબ તો તમે કદાચ ઊંઘ માં પણ બોલી શકશો. ખરું ને? ક્યુ મશહૂર હિન્દી પિક્ચર યાદ આવે છે? કદાચ તમે પણ મારી જેમ વર્ષો પહેલા આ પિક્ચર જોઈને રડી રડી ને લાલ આંખ લઈને થીએટર માં થી શરમાઈ ને બહાર નીકળ્યા હશો.
અને આ ક્યા હિન્દી પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? – પહેલા હું એકલો હતો અને હવે બિલકુલ એકલો છું.
અને આ? – કેટલા મર્દ હતા?
અને આ? – ડોન ને મારવો મુશ્કેલ જ નહિ, અસંભવ છે
અને આ? – શેરે ખાન કાળો ધંધો કરે છે, પણ ઈમાનદારી થી
અને આ? – મોટા મોટા દેશોમાં આવી નાની નાની વાતો હોતી રહે છે
અને આ? – બધું સારું છે, ભાઈ બધું સારું છે………
અને આ? આમાં તો શબ્દો વાંચીને જ અભિનેતા ના અવાજ નો પડઘો તમારા કાન માં ગુંજતો હશે. – પુષ્પા, મને આંસુ પસંદ નથી. એને લૂછી નાખ.
અને આ? – એક ચુંટકી સિંદૂર ની કિંમત તમે શું જાણો, રમેશ બાબુ?
થોડું વધુ અઘરું? આ? – તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ મળતી રહે છે. પણ ઇન્સાફ નથી મળતો, માઇ લોર્ડ, મળે છે તો માત્ર તારીખ………
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લો… – બાબુ ______ જિંદગી મોટી હોવી હોઈએ, લાંબી નહિ.
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લ્યો… – મારુ નામ _____ છે અને હું ટેરોરિસ્ટ નથી.
અને આ? – એનો તો ને, બેડ લક જ ખરાબ છે.
અને આ?  – રાહુલ, નામ તો સાંભળ્યું જ હશે.
અને આ મસ્ત ફિલ્મ કઈ છે?- ટેંશન લેવાનું નહિ, માત્ર દેવાનું
અને આ? – તમે કન્વિન્સ થઇ ગયા કે હું વધારે બોલું?
Image result for bollywood moviesથયા કન્વિન્સ? રાત્રે ચાવી મૂકીને સવારે ગોતાગોત અને ધાંધલ ધમાલ કે ચાવી મળતી નથી. આટલું કેમ યાદ નથી રહેતું અને આટલા પિક્ચર ના ડાયલોગ ભાષા બદલીને મુક્યા તો પણ ઓળખાય જાય છે? પિક્ચર માં એવો શું જાદુ છે કે આપણને તેની સ્ટોરી, તેના ડાયલોગ, તેના અભિનેતા અને અભિનેત્રી યાદ રહી જાય છે? તેમાં એવો શું જાદુ છે કે બે કે ત્રણ કલાક ના સમય માં એક પિક્ચર આપણી સંવેદના ને ફમ્ફોળીને ફદરબદર અસતનસત કરી નાખે છે? માફ કરશો, પણ તેવા નવીન અનુભવ માટે નવા શબ્દો વાપરવા પડે :).
ફિલ્મ આપણા માનસ ઉપર, આપણા હૃદય ઉપર ઘણી અસર કરે છે. ફિલ્મ, સંવેદના સુધી પહોંચવાનો, લાગણીઓને સ્પર્શ કરવાનો, પ્રેમ કરવાનો, ઘણી વાર રસ્તો ચીંધે છે. ઘણી વાર ઊંડી ચર્ચા વિચારણા થી ન બદલી શકાય તેવી ઝડપતા થી ફિલ્મ લોકોને આંચકો આપીને તેમની અપેક્ષાઓ અને દ્રષ્ટિકોણ ને ફેરવી શકે છે. ફ્રેન્ક કાપ્રાએ કહેલ કે, દુનિયા માં ત્રણ વિશ્વવ્યાપી ભાષા છે, જે બધાજ સમજી શકે છે. તે છે, ગણિત, સંગીત અને ફિલ્મ. ફિલ્મ ના માધ્યમ દ્વારા આપણે કલા અને માનવતા ને એક સાથે ઉજવી શકીએ છીએ. હવે તો જેમ કોઈ પણ લખી શકે છે અને પુસ્તક ને પ્રકાશિત કરી શકે છે તેમ જ કોઈ પણ ફિલ્મ પણ બનાવી શકે છે અને તેમાં ટેક્નોલોજી સમજતા હોય તેને પુરી મદદ મળી રહે છે.
ફિલ્મ માં સારી સ્ટોરી અને સારો અભિનય હોવો જરૂરી છે. લેખક જેમ બીજાની વાત કહી શકે છે તે કરતા પણ વધીને સારા અભિનેતા અને અભિનેત્રીઓ બીજાની હકીકત ને પોતાની કરીને બતાવે છે. કોઈ પણ વિષય ને પોતા સિવાય અન્ય ની દ્રષ્ટિ થી લખવાનું અઘરું છે. લખવામાં સૌથી પહેલા બાળકો પોતોની ડાયરી લખતા હોય છે અને લખવામાં ઘણા મોટાઓ પણ પોતાની સંવેદનાઓ અને સ્વંયંના અનુભવો કહેવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પણ લખવામાં પરિપક્વ થયા પછી લેખક બીજાના અનુભવોને પણ ઊંડી સંવેદના થી ઓળખી અને તેને વર્ણવી શકે છે. પોતની વાત કહેતા કહેતા પણ પરિપક્વ લેખક વાચકોમાં બીજા માટે લાગણી ઉભી કરી શકે છે. આત્મકથાના લેખકો ને મૂકીને બીજા લેખકો જો પોતાની વાત થી પર જઈને કોઈના માટે સંવેદના ઉભી કરી જ ન શકે, તો તો તોબા તોબા!  તેમજ પરિપક્વ થયેલ અભિનેતા અન્ય ની સત્ય હકીકત ને જ નહિ પણ કાલ્પનિક વાત ને પણ સત્ય હકીકત નું પહેરણ પહેરાવી શકે છે. સારી અભિનેત્રી કે અભિનેતા અને સારા લેખકો can explore the human soul – માનવ હૃદય ને વલોવીને, નીચવીને, અન્વેષણ કરી શકે છે.  આજે પોપકોર્ન દિવસે ચાલો લઈએ એક બેગ પોપકોર્ન ની અને સારી ફિલ્મ જોવા બેસી જોઈએ. પણ ખરાબ લખાણ અને ખરાબ ફિલ્મ થી બચતા રહેજો — આજ કાલ કોની પાસે સમય છે બગાડવા માટે?
તાજેતર માં તમે કોઈ સરસ ફિલ્મ જોઈ હોય તો જરૂર શેર કરશો. મેં તાજેતર માં બે, ત્રણ  સરસ અંગ્રેજી ફિલ્મ જોઈ તેમના નામ છે “Vice” http://bit.ly/2QRZp6R ,  “The Hate U Give” http://bit.ly/2Fhxrw7 , અને “Journey to her Smile” http://bit.ly/2LxMILU  . તેમની ઉપરની સમીક્ષા (reviews) તેમની સાથે મુકેલા ત્રણ લિંક ઉપર મારા  બ્લોગ http://www.darshanavnadkarni.wordpress.com ઉપર મળશે।