કલમના કસબી : કનૈયાલાલ મુનશી – 04


આપણે બધાએ એ કહેવત સાંભળી છે કે પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી. ઇમારતની જેમ માણસની બ્લ્યુ પ્રિન્ટ તો નથી હોતી પણ મનુષ્ય નામનાં વૃક્ષને જે ફળ લાગે છે તેનું બીજ ચોક્કસપણે બાળપણમાં છે. બાળપણમાં  પ્રતિભાબીજ રોપાય, કેળવણી દ્વારા તેની માવજત થાય, તેની કલ્પનાશક્તિ ખીલે, બાળકનું ચારિત્ર્યઘડતર થાય અને તેનાં વ્યક્તિત્વનો પાયો નંખાય. નેથેનિયલ નામના એક નવલકથાકાર લખે છે કે, જિંદગી તો કાદવ અને આરસ બંનેની બનેલી છે. જન્મ્યા પછી આપણે કેટલો કાદવ દૂર કરીશું અને આરસને કેવો ઉજળો બનાવીને જિંદગી સાર્થક બનાવીશું એનાં એંધાણ બાળપણમાં મળી જાય છે. તો, આજે આપણે પણ મુનશીના બાલ્યકાળની વાતો  કરવી છે.

ખૂબ નાટકીય ઢબે શરૂઆત કરે છે મુનશી પોતાના બાલ્યકાળની. ‘કોદાળી ને પાવડો લઈને હું ઊભો છું. જે શોધું છું તેના પર પિસ્તાળીસ વર્ષના અનુભવનો ઢગ ખડકાયો છે. સૌથી ઉપર પડ્યો છે યરવડા સેન્ટ્રલ જેલમાં ફરતો કે.એમ.મુનશી નામથી ઓળખાતો માણસ. તેની નીચે જડે છે: લાલ વાઘામાં સજ્જ પટાવાળાથી સંવૃત્ત, પોલીસ ગાર્ડઝની સલામી લેતો મુંબઈ સરકારનો ગૃહમંત્રી. તેની નીચે નજરે પડે છે બિજાપુર જેલના કેદી નંબર ૬૦૮૬નો ચોખંડી ભૂરી લીટીવાળા કેદીના કપડામાં વીંટાયેલો દેહ: પ્રિઝનર મુનશી. એ પછી નજરે પડે છે, જયજયકારથી મહેકતો દેશભક્ત શ્રીયુત મુનશી. એનાથી આગળ ચાલતાં દેખાય છે સાક્ષર શ્રી મુનશી જેની ચારે તરફ પુસ્તકો વિખેરાયેલાં છે. ત્યારબાદ દેખાય છે બ્રીફોનો ઢગ હાથમાં રાખવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કરતા મિસ્ટર મુનશી. કોદાળી ને પાવડાથી ખોદતા ને ફેંકતા ચારે તરફ ધૂળ ઊડે છે ને ઢગનાં તળિયે સાત વર્ષનો છોકરો દેખાય છે: કેડે સાંકળી, હાથે સોનાની કલ્લી, કાને મોતીની કડી:  સુકો, ગંભીર ને લાડકો: સુરતમાં, મોટા મંદિરના ચોકમાં ધનુષ્ય બાણથી રમતો…હા, શોધ્યો જડ્યો એ કનુભાઈ, આખરે પકડાયો.”

૧૯૧૩ સુધી તેઓ કનુભાઈ તરીકે  જ ઓળખાતા. તેમના પિતા સૌથી મોટા અને પ્રતાપી માણસ હતા એમ તેઓ માનતા અને તેનો ગર્વ અનુભવતા. સાંજે બાપાજી તેમને અંગ્રેજી શીખવતા. દીકરાને સિવિલિયન કરવાની ઈચ્છાથી બાલ્યવયથી તૈયાર કરતાં. કનુભાઈ પલાખા તબલાં સાથે ગોખતાં. ‘રાવસાહેબ’ના દીકરા કનુભાઈને ઘણી વિશિષ્ટ સુખ સગવડ ને સ્થાન મળતા. પછી એ કોઈ દુકાનદાર હોય, શાળા હોય કે પછી નાટકમંડળી. બાલ્યકાળમાં જોયેલા નાટકોનો તેમનાનાં મન પર ઘણો પ્રભાવ રહ્યો. સૌથી પહેલો ખેલ તેમણે જોયો રા’ખેંગાર અને રાણકદેવીનો. જ્યારે સિદ્ધરાજ રાણકદેવીના બે પુત્રોને મારી નાખે છે ત્યારે તેઓ ખૂબ રડ્યા હતા. મુનશી નોંધે છે કે રંગભૂમિ કે ચલચિત્રમાં ભાવમય દૃશ્ય જુએ કે કોઈ હૃદયવેધક પ્રસંગ ક્યાંય સાહિત્યમાં આલેખે તો તેમની આંખોમાંથી આંસુ સરી જતાં. એમનાં હૃદયની આ ઋજુતા તેમનાં સાહિત્યમાં ભારોભાર જોવાં મળે છે. તેમણે જ્યારથી નાટકો જોયા ત્યારથી નાટક કરવાનો શોખ લાગ્યો.  તેનાં પાત્રો સાથે એટલા ઓતપ્રોત થઈ જતાં કે ક્યારેક પોતે પરશુરામ બની જતા તો ક્યારેક કાલ્પનિક સહચરી સાથે મહાલતા. ત્યારબાદ ગાગરિયા ભટ્ટની કથાઓમાં ચકચૂર થઈ ગયા.

આજની પેઢી માટે તો આશ્ચર્યની અવધિ ના રહે કે ત્યારે પાંચમી ગુજરાતીના મહેતાજી છોકરાઓના નંબર પૂરવા પૂછે કે, ‘તમારામાંથી જે પરણેલા હોય તે ઊભા થાય’ ને તેઓને પહેલા બેસાડ્યા. પછી જેના વિવાહ થયા હોય તેનો નંબર અને બાકીનાને કહ્યું, ‘દુષ્ટો, તમે છેલ્લા જાઓ. આટલા મોટા ઉલ્લુઓ જેવડા થયા તોય કોઈ દીકરી ધીરનાર ન મળ્યું?  છેલ્લા જાઓ.’ બાળલગ્ન અને બાળવૈધવ્યના એ યુગમાં મુનશી જ્યારે વડોદરા કોલેજમાં હતા ત્યારે વાદવિવાદમાં પુનર્લગ્ન, સ્ત્રી કેળવણી જેવા વિષયો રહેતા જેમાં મુનશી હંમેશા તેની હિમાયતના પક્ષમાં રહેતા.

બાળકનો પહેલો શિક્ષક છે તેની માતા. મુનશીના માતા તાપીબા મુનશી,બા જીજીમાનું વ્યક્તિત્વ, તેના હૃદયનાં રહસ્યો ને અંતરનાં મંથનો તેમનાં જીવનનાં સીમાચિહ્નો ‘છેલ્લા દફતર’માં સંગ્રહાયેલાં હતાં. એ કાગળોમાં છે: એનાં દુઃખો, સુખો, એનાં આત્મમંથનો અને લેખિની વડે આત્મા પર મેળવેલા વિજયો; વિશુદ્ધબુદ્ધી ને કર્તવ્ય પરાયણતાથી પ્રેરાયેલા એંશી વર્ષોના સહિષ્ણુતા, ક્ષમા,  ઔદાર્ય અને સંસ્કાર! તેમાં દાંપત્યજીવનના મોહક રંગો હતા તો હૃદયમાંથી શોધી કાઢેલાં વાણીનું તપ તપાવવાનાં સૂત્રો પણ હતાં. તેમણે હૃદયનાં માધુર્યને સર્વગ્રાહી બનાવેલું. તો તેમનામાં સામાની શક્તિઓ અને મુશ્કેલીઓ સમજવાની અદભૂત શક્તિ હતી. તેમણે મુનશીની ઉગ્રતા ઝીલી ચંદ્રનું અમીવર્ષણ કરેલું. તેઓ હંમેશા કંઈને કંઈ લખ્યાં કરતાં. ઊર્મિ થાય ત્યારે કવિતા પણ લખે. પ્રેમાનંદનાં કાવ્યો પોતાને હાથે ઉતારેલાં. બાએ પુરાણકથાઓથી કનુભાઈનું મગજ ભરી દીધું હતું એટલે ભૃગુ પૂર્વજોની કારકિર્દી  તો મન આગળ  રમતી જ  હતી.

૧૯૦૩માં કનુભાઈએ વાક્પાટુતા ખીલવવાના  પ્રયત્નો કરવા માંડેલા સાથે અંગ્રેજી નિબંધો લખવાનું પણ શરૂ કર્યું. ૧૯૦૪માં કોલેજના અર્ધવાર્ષિકમાં લેખો લખવા માંડ્યા. પોતાની લેખન પ્રવૃત્તિની શરૂઆત વિશે મુનશી નોંધે છે; ‘આમ મુનશીઓનાં રંગસમૃદ્ધ રંગચિત્રોમાં પ્રબળ ઊર્મિઓને વ્યક્ત કરવાની વૃત્તિ અને બાની લખી લખીને હૃદય ઠારવાની વૃત્તિ બંને પ્રવાહોને વશ કરીને સરસ અને સચોટ કથન સર્જવાના મારા પ્રયત્નો શરૂ થયા. આ  ઉપાસના કરવામાં મને જે અક્ષય આનંદ મળ્યો તે જ એ પ્રયત્નોનું સાફલ્ય છે.’

એક મહાન કલમની આવી હતી શરૂઆત…

— રીટા જાની

દ્રષ્ટિકોણ 27: ફિલ્મ આપણી અપેક્ષા અને દ્રષ્ટિકોણ ફેરવી શકે છે – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને બેઠક ની દ્રષિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ કોલમમાં આપણે જુદા જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે પોપકોર્ન દિવસ મનાઈ રહ્યો છે ત્યારે ચાલો આપણે ચલચિત્રો, સિનેમા, મુવીઝ, ફિલ્મ્સ, અભિનય ઉપર થોડી વાતો કરીએ.
તમને આ ડાયલોગ યાદ છે? ક્યા પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? ગુજરાતી માં અનુવાદ કર્યો છે એટલે તમારા મગજ ને થોડું કસવું પડશે.
જે રસ્તા ઉપર તું ચાલી રહ્યો છે તેનો અંજામ ખરાબ પણ હોઈ શકે.
જાણું છું. પણ તમે જે રસ્તા ઉપર ચાલી રહ્યા છો તેનો અંજામ તો ખરાબ જ છે, ભાઈ.
રવિ, હું તો મારી બાજી રમી ચુક્યો છું. હવે હારું કે જીતુ. પણ તારી પાસે તો હજી સમય છે.
પણ, મારા સિદ્ધાંત……..
શું કામના છે તારા એ સિદ્ધાંત? તેને મસળીને રોટલી નથી બનાવી શકાતી? શું આપ્યું છે તારા સિદ્ધાંતોએ, શું છે આજે તારી પાસે?
હવે તેનો જવાબ તો તમે કદાચ ઊંઘ માં પણ બોલી શકશો. ખરું ને? ક્યુ મશહૂર હિન્દી પિક્ચર યાદ આવે છે? કદાચ તમે પણ મારી જેમ વર્ષો પહેલા આ પિક્ચર જોઈને રડી રડી ને લાલ આંખ લઈને થીએટર માં થી શરમાઈ ને બહાર નીકળ્યા હશો.
અને આ ક્યા હિન્દી પિક્ચર નો ડાયલોગ છે? – પહેલા હું એકલો હતો અને હવે બિલકુલ એકલો છું.
અને આ? – કેટલા મર્દ હતા?
અને આ? – ડોન ને મારવો મુશ્કેલ જ નહિ, અસંભવ છે
અને આ? – શેરે ખાન કાળો ધંધો કરે છે, પણ ઈમાનદારી થી
અને આ? – મોટા મોટા દેશોમાં આવી નાની નાની વાતો હોતી રહે છે
અને આ? – બધું સારું છે, ભાઈ બધું સારું છે………
અને આ? આમાં તો શબ્દો વાંચીને જ અભિનેતા ના અવાજ નો પડઘો તમારા કાન માં ગુંજતો હશે. – પુષ્પા, મને આંસુ પસંદ નથી. એને લૂછી નાખ.
અને આ? – એક ચુંટકી સિંદૂર ની કિંમત તમે શું જાણો, રમેશ બાબુ?
થોડું વધુ અઘરું? આ? – તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ, તારીખ ઉપર તારીખ મળતી રહે છે. પણ ઇન્સાફ નથી મળતો, માઇ લોર્ડ, મળે છે તો માત્ર તારીખ………
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લો… – બાબુ ______ જિંદગી મોટી હોવી હોઈએ, લાંબી નહિ.
આમાં વચ્ચેનો શબ્દ પુરી લ્યો… – મારુ નામ _____ છે અને હું ટેરોરિસ્ટ નથી.
અને આ? – એનો તો ને, બેડ લક જ ખરાબ છે.
અને આ?  – રાહુલ, નામ તો સાંભળ્યું જ હશે.
અને આ મસ્ત ફિલ્મ કઈ છે?- ટેંશન લેવાનું નહિ, માત્ર દેવાનું
અને આ? – તમે કન્વિન્સ થઇ ગયા કે હું વધારે બોલું?
Image result for bollywood moviesથયા કન્વિન્સ? રાત્રે ચાવી મૂકીને સવારે ગોતાગોત અને ધાંધલ ધમાલ કે ચાવી મળતી નથી. આટલું કેમ યાદ નથી રહેતું અને આટલા પિક્ચર ના ડાયલોગ ભાષા બદલીને મુક્યા તો પણ ઓળખાય જાય છે? પિક્ચર માં એવો શું જાદુ છે કે આપણને તેની સ્ટોરી, તેના ડાયલોગ, તેના અભિનેતા અને અભિનેત્રી યાદ રહી જાય છે? તેમાં એવો શું જાદુ છે કે બે કે ત્રણ કલાક ના સમય માં એક પિક્ચર આપણી સંવેદના ને ફમ્ફોળીને ફદરબદર અસતનસત કરી નાખે છે? માફ કરશો, પણ તેવા નવીન અનુભવ માટે નવા શબ્દો વાપરવા પડે :).
ફિલ્મ આપણા માનસ ઉપર, આપણા હૃદય ઉપર ઘણી અસર કરે છે. ફિલ્મ, સંવેદના સુધી પહોંચવાનો, લાગણીઓને સ્પર્શ કરવાનો, પ્રેમ કરવાનો, ઘણી વાર રસ્તો ચીંધે છે. ઘણી વાર ઊંડી ચર્ચા વિચારણા થી ન બદલી શકાય તેવી ઝડપતા થી ફિલ્મ લોકોને આંચકો આપીને તેમની અપેક્ષાઓ અને દ્રષ્ટિકોણ ને ફેરવી શકે છે. ફ્રેન્ક કાપ્રાએ કહેલ કે, દુનિયા માં ત્રણ વિશ્વવ્યાપી ભાષા છે, જે બધાજ સમજી શકે છે. તે છે, ગણિત, સંગીત અને ફિલ્મ. ફિલ્મ ના માધ્યમ દ્વારા આપણે કલા અને માનવતા ને એક સાથે ઉજવી શકીએ છીએ. હવે તો જેમ કોઈ પણ લખી શકે છે અને પુસ્તક ને પ્રકાશિત કરી શકે છે તેમ જ કોઈ પણ ફિલ્મ પણ બનાવી શકે છે અને તેમાં ટેક્નોલોજી સમજતા હોય તેને પુરી મદદ મળી રહે છે.
ફિલ્મ માં સારી સ્ટોરી અને સારો અભિનય હોવો જરૂરી છે. લેખક જેમ બીજાની વાત કહી શકે છે તે કરતા પણ વધીને સારા અભિનેતા અને અભિનેત્રીઓ બીજાની હકીકત ને પોતાની કરીને બતાવે છે. કોઈ પણ વિષય ને પોતા સિવાય અન્ય ની દ્રષ્ટિ થી લખવાનું અઘરું છે. લખવામાં સૌથી પહેલા બાળકો પોતોની ડાયરી લખતા હોય છે અને લખવામાં ઘણા મોટાઓ પણ પોતાની સંવેદનાઓ અને સ્વંયંના અનુભવો કહેવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પણ લખવામાં પરિપક્વ થયા પછી લેખક બીજાના અનુભવોને પણ ઊંડી સંવેદના થી ઓળખી અને તેને વર્ણવી શકે છે. પોતની વાત કહેતા કહેતા પણ પરિપક્વ લેખક વાચકોમાં બીજા માટે લાગણી ઉભી કરી શકે છે. આત્મકથાના લેખકો ને મૂકીને બીજા લેખકો જો પોતાની વાત થી પર જઈને કોઈના માટે સંવેદના ઉભી કરી જ ન શકે, તો તો તોબા તોબા!  તેમજ પરિપક્વ થયેલ અભિનેતા અન્ય ની સત્ય હકીકત ને જ નહિ પણ કાલ્પનિક વાત ને પણ સત્ય હકીકત નું પહેરણ પહેરાવી શકે છે. સારી અભિનેત્રી કે અભિનેતા અને સારા લેખકો can explore the human soul – માનવ હૃદય ને વલોવીને, નીચવીને, અન્વેષણ કરી શકે છે.  આજે પોપકોર્ન દિવસે ચાલો લઈએ એક બેગ પોપકોર્ન ની અને સારી ફિલ્મ જોવા બેસી જોઈએ. પણ ખરાબ લખાણ અને ખરાબ ફિલ્મ થી બચતા રહેજો — આજ કાલ કોની પાસે સમય છે બગાડવા માટે?
તાજેતર માં તમે કોઈ સરસ ફિલ્મ જોઈ હોય તો જરૂર શેર કરશો. મેં તાજેતર માં બે, ત્રણ  સરસ અંગ્રેજી ફિલ્મ જોઈ તેમના નામ છે “Vice” http://bit.ly/2QRZp6R ,  “The Hate U Give” http://bit.ly/2Fhxrw7 , અને “Journey to her Smile” http://bit.ly/2LxMILU  . તેમની ઉપરની સમીક્ષા (reviews) તેમની સાથે મુકેલા ત્રણ લિંક ઉપર મારા  બ્લોગ http://www.darshanavnadkarni.wordpress.com ઉપર મળશે।

કલ્પનાબેન રઘુ શાહ

મિત્રો આજે મારો પરિચય પસ્તક પરબની બેઠકમાં  કલ્પનાબેન રઘુ શાહ સાથે થયો. 
જેની પાસે દ્રષ્ટી,વિચારો અને શબ્દો છે. અને કલમની
તાકાત પણ .મિત્રો કલ્પના નામને સાર્થકતા તમે એની દરેક લેખની માં જોશો.એમની પાસે વિચારો છે તો તેમના પતિ રઘુ એમની કલમ.એક જ બેઠકમાં બધાનું ધ્યાન ખેચી જાય તેવી વાણીમાં એવી સુંદર રજૂઆત કરી કે હું તો શું  સહુ એને સાંભળતા જ રહ્યા  તો ચાલો આજે એવી શીધ્ર લેખિકા ને મળીયે। ….
કલ્પના બેન આપનું “શબ્દોનુંસર્જન “પર  સ્વાગત છે .
કલ્પનાની આ કલ્પના છે
શબ્દમાં ભાવ પ્રવેશે અને સુવિચાર બની જાય
વિચાર જો  વાણી બને અને સંગીત બની જાય
કલમ અને કાગળ મળે અને લખાણ બની જાય
શબ્દોનું સર્જન સહિયારું સર્જન બની  જાય
તો લેખો લાખાણો જ્ઞાન ની ધારા બની જાય
માં સરસ્વતી અમારા હૃદયે સદાય વસી જાય
પ્રજ્ઞાચક્ષુ  ખુલે ને લેખન કાર્યમાં વિજય મળી જાય
કલ્પનાબેન રઘુ શાહ

ઘડપણ-પદ્માબેન કનુભાઈ શાહ

મારા વડીલો

જિંદગીની સંધ્યા ને  પ્રેમથી વધાવજો.
વાળ ધોળા થયા, આંખે ઝાંખપ આવી, કાન માંડીએ તો જ વાત સંભળાય એવી દશા થઈ, ઉંબરો ઓળંગતા ડુંગર ઓળંગવા જેટલી મહેનત પડવા લાગી, અને પણિયારે પાણી પીવા જવું હોય તો પાણીની ગોળી ગંગા જેટલી દૂર હોય તેમ લાગવા માંડ્યું.
..ત્યારે અચાનક ખબર પડે કે ઘડપણ પ્રવેશી ચુક્યું છે તો તેનો સ્વીકાર કેમ કરવો ?.જુવાનીની રાહ જોઈ હતી ને આવી ત્યારે વધાવી લીધી હતી. ઘડપણની રાહ નહતી જોઈ, જોઈતું જ ન હતું, તોય આવ્યું !

પદ્મા માસી એ .જિંદગીની એક એવી હકીકત કાવ્યમાં વણી લીધી કે અને અપનાવ્યા વગર છુટકો જ નથી છતાં એને મોસમની જેમ સ્વીકારવામાં જ ડાહપણ છે .કાવ્યમાં એક વાત ખુબ ગમે છે અને તે છે .જિંદગીનો હકારાત્મક અભિગમ…ઘડપણમાં શારીરિક સમસ્યાઓ સાથે સમાધાન કરી, માનસિક રીતે મજબૂત રહેવાથી ઘડપણ જાજરમાન બને છે.,એટલુંજ નહિ ..આશાવાદી પણ છે ..હજી પણ જિંદગીના રંગો પૂરવા છે ..તેમના  આ અભિગમ ને લીધે વૃધાવસ્થ માત્ર એક મોસમ છે સ્વીકારો ,માલો અને વિકસો  …મિત્રો તો ચાલો  તેમના  અનુભવનો નીચોડ આપણે  કવિતામાં માણીએ

ઘડપણ

યુ.એસ.એ મા  સિનિયર્સ સૌ પ્રૌઢ નાગરિક કહેવાય
પચાસ પંચાવન પછી પ્રવૃત્તિમાં શિથિલતા જણાય
આંખોમાં ઝાંખપ વરતાતી, ઝટ સોય ના પરોવાય
ચશ્માની જરૂરત સમજાતી,  સહેલાયથી ન વંચાય

દાંતના ચોકઠા ‘ફીટ’  રાખી,  પાણીપૂરી ને પીઝા ખવાય
ધિખતાગરમીના દિવસોમાં ગોગલ્સથી આંખો સચવાય
‘એમ પી થ્રી’ ખિસ્સામાં રાખી, કર્ણપ્રિય સંગીત સંભળાય
કોમ્પુટર ટેબ્લેટ આઇપેડ શીખી વિજ્ઞાન જગતને જાણીયે

કાનની જો તકલીફ હોય તો હિયરીંગ એઇડથી સારૂ સુણાય
ડોશી વૈદાનો જમાનો વિત્યો, એનેસિન એસ્પિરિન  લેવાય
રમત ગમતની ખુશીઓ માણી જીવનમા આનંદ અનુભવાય
મંડળમાં સૌ ભેગા થઇ, નિવૃતિમાં પ્રવૃતિની ખુશી સમજાય

પૌત્ર પૌત્રી દીકરા વહુને મદદ કરી પરિવાર આનંદિત કરીએ
નાના મોટા સૌ ઘરકામમાં સહયોગથી  શરીરે  સ્ફૂર્તિલા રહીએ
સેવા કરવી જનજનની, વાંચન મનન થકી સુવૃત્તિઓ કેળવીએ
યોગ ને વ્યાયામ કરી તન-મનની સદાયે તંદુરસ્તી  જાળવીએ

પદ્માબેન  કનુભાઈ  શાહ

માં એક અનુભૂતિ, એક વિશ્વાસનો સંબંધ- મધર ટેરેસાને -શ્રધાંજલિ

માં એક અનુભૂતિ, એક વિશ્વાસનો સંબંધ-એક આલ્બેનિયનમન કેથલિક નન
જેમના  ચરણોના પવિત્ર સ્પર્શથી ભારતની ભૂમિ ધન્ય થઈ ગઈ. અને જેના માટે ભારત જ એમની કર્મભૂમિ બની ગઈ
અને જે ભારત  આવીને જ બન્યાં..
મધર ટેરેસા”
(જન્મ: ઑગસ્ટ ૨૬, ૧૯૧૦ મૃત્યુ:સપ્ટેમ્બર ૫, ૧૯૯૭) ભારતીય નાગરિકત્વધરાવતાં એક આલ્બેનિયનમન કેથલિક નન હતાં.1950માં તેમણે ભારત ના કોલકતામાં ઠેકઠેકાણે ચેરીટી મિશનરીઝની સ્થાપ્ના કરી. સતત  45 વર્ષ સુધી તેમણે ગરીબ, માંદા, અનાથ અને મરણપથારીએ પડેલા લોકોની સેવા કરી અને સાથે સાથે પ્રથમ ભારત ભરમાં અને ત્યારબાદ અન્ય દેશોમાં ચૅરિટી મિશનરીઝના વિસ્તર્ણ માટે માર્ગદર્શન પણ પૂરું પાડ્યું.
મધર ટેરેસાનું એક વાક્ય ઘણું બધું કહી જાય છે :
“ઈશ્વર આપણને બધાને ખૂબ મોટાં કામો કરવાનું કહેતો જ નથી. તે તો આપણને પ્રેમથી નાનાં નાનાં કામો પણ કરવાનું કહે છે.” મધર ટેરેસા કેથલિક ખ્રિસ્તી હતાં, પરંતુ તેમની ‘નિર્મળ હૃદય’ સંસ્થામાં આવનારાં દુઃખિયારાં લોકો કયા ધર્મમાંથી આવે તે કદી પૂછવામાં આવતું નહીં અને તેથી જ તેઓ   આખા વિશ્વનાં ‘મધર’ બની ગયાં.
પાંચ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૭ના રોજ તેમનું નિધન થયું હતું.ત્યારે સમગ્ર વિશ્વે માં ગુમાવી હતી…
આ સૃષ્ટિ રડતી વિયોગથી, તું ક્યાં ચાલી ગઈ ઓ મા
તારી એંધાણી મા, હું  ક્યાં ક્યાં શોધું દશે દિશાઓમાં?
પદ્મામાસીએ એમની કવિતામાં માતા ના વિયોગને ખુબજ સુંદર રીતે આલેખ્યો છે.
ચાલો આજ તેમના  નિમિતે તેમના સદગુણો ને અપનાવી ખરા અર્થ માં તેને યાદ કરીએ.
મધર  ટેરેસા

ઓ  મા,  હે  જગની  મધર  ટેરેસા  મા
ભારતની ધરતીને નીજ ભોમ ગણીતી મા
રોમન  કેથોલિક  પંથની  ભેખ ધરીતી મા
નરસિંહનાવૈષ્ણવ  ધર્મની હરીજન હતી તું મા

તારામાં ત્રણ રૂપ સમાયા, બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ્વર તુજમાં
સેવાના કાર્યો કરીને, વાત્સલ્યના ઝરણા રેલાવ્યા મા
કચરા પેટી મહીંથી શોધ્યા, ત્યજાયેલા શિશુઓ જન્મેલા
નમાયાની જનેતા થઈને, નવજીવન દીધા આ જગમાં

ભૂખ્યાઓને ભોજન દઈને,  કલ્પવૃક્ષનો કર્યો મહિમા
અક્ષયપાત્ર સદા છલકાયે, સેવાના ક્ષેત્રે તારા પગલે મા
ભાંગી તૂટેલા ઘણા  હૈયાને, તેં નવજીવન દીધા છે મા
તારો જયજયકાર કરું?  કે તારૂ હું  મંદિર બાંધુ  મા ?

આ સૃષ્ટિ રડતી વિયોગથી, તું ક્યાં ચાલી ગઈ ઓ મા
તારી એંધાણી મા, હું  ક્યાં ક્યાં શોધું દશે દિશાઓમાં?
આકાશે  નક્ષત્ર   ચંદ્ર  થઇ, શીતળતા વરસાવજે મા
સોનેરી નવ  ઉગતી ઉષામાં, આશાઓ  સિંચજે   મા

દરિદ્રનારાયણની સેવાનો, જગમાં સદા માર્ગ ચિંધજે મા
ઓ મધર ટેરેસા મા ……..  ઓ જગની મધર ટેરેસા મા

પદ્માબેન કનુભાઈ શાહ-  

”દીવાને ઝળહળતો રાખવા તેમાં તેલ નાખતા રહેવું પડે છે. ” – મધર ટેરેસા
 

રાખીનો પ્રેમ…!

આંખોને જળ તો ઘણાં આપી જાય,

જે સ્નેહનું ઝરણું વહાવે તે રાખીનો પ્રેમ…!

પીંજરું કાપીને પાંખ આપે તે ભાઈ નો પ્રેમ,

ને અંધકારમાં પણ પ્રકાશ આપે તે બહેનીનો પ્રેમ…!

આમ તો હજારો મળે ઠોકર આપી જનારા,

પણ ભરતોફાને હાથ આપે તે વ્હાલી  ભાઈ નો પ્રેમ…!

લાંબા હશે શ્વાસ, ક્યાં છે એટલો વિશ્વાસ ?

જે શ્વાસે શ્વાસે વિશ્વાસ આપે તે મારા ભાઈનો પ્રેમ…!

જિંદગાનીની ભરબપોરે, જાય પડછાયો પગતળે,પણ ભરબપોરે શીતલ છાંય આપે તે  વ્હાલી બેનનો પ્રેમ…!

સપનાને સંજોગતા તો રાત વીતી જાય,

પણ સપનાંના સાકારની સવાર આપે તે  મારા વીરા નો પ્રેમ…!

વિરોધનો વાવટો તો હર કોઈ લહેરાવે,

જે સાથ સાથે સહકાર આપે તે  જ મારા વીરનો પ્રેમ…


 આપનાં  જીવન વિકાસમાં
બહેનની સ્નેહપૂર્ણ અને પ્રેરક શુભેચ્છા

પરિવર્તન નો સ્વીકાર એટલે જ જિંદગીનો હકારાત્મક અભિગમ

કૃષ્ણકાંત ઉનડકટે એક વાત ખુબ સરસ કરી કે

ઘડિયાળ અને તારીખિયું એ વાતની ગવાહી આપે છે કે બધું જ સતત બદલાતું રહે છે. કંઈ જ સ્થિર અને કાયમી નથી. પ્રકૃતિ રંગ બદલતી રહે છે. મેઘધનુષ થોડાક સમય પછી ઓગળી જાય છે અનેવાવાઝોડાનું આયુષ્ય પણ લાંબું નથી હોતું. સતત બદલાતું રહેવું એ સૃષ્ટિ, પ્રકૃતિ અને જિંદગીનો ઉથાપી ન શકાય એવો નિયમ છે. બધું જ બદલાતું હોય તો પછી માણસ કેવી રીતે કાયમ માટે એકસરખો રહી શકે?

સમયની સાથે માત્ર ઉંમર નથી વધતી પણઘણું બધું વધે છે. ઉંમરની સાથે બધું વધે જ એવું જરૂરી નથી. ઘણુંબધું ઘટે પણ છે. ઉમરની સાથે પ્રેમ બદલાય છે .પહેલા વેણી એ પ્રેમનું રૂપ લીધું અને હવે સવારે ઉઠી એમની દવા ,એમના ચશ્માં અને લાકડી જ જાણે પ્રેમ દર્શાવવાની રીત ..આનો અર્થ પ્રેમનું ઘટવું નથી પરન્તું તેના સ્વરૂપનું પરિવર્તન જાણે .જિંદગી સતત બદલાતી રહે છે .ઘણી વાર આપણી જિંદગીમાં થતા પરિવર્તનથી આપણે વાકેફ હોઈએ છે અને ઘણીવાર ખબર પણ નથી પડતી અને આપણે બદલાઈ જતા હોઈએ છે.પરિબળો ઘણા છે અને એ પરિવર્તનને સ્વીકારતી વખતે આપણે કેવા મૂડમાં હોઈએ છીએ એનો સ્વીકાર એના પર અવલંબિત હોય છે એ બધાથી થોડી અલગ સ્થિતી સામે આવે ત્યારે એ થોડો શિયાવીયા થઈ જાય – અકળાઈ જાય છે. એક સિમ્પલ ઉદાહરણ આપું તો અમારા માસી સાથે વાત કરતી હતી કે અમે અમેરિકામાં આવ્યા .બધું બદલાઈ ગયું અમે પણ જાણે બદ્લીગયા ..મારી ગુજરાતી સાડી કયારે પેન્ટ સર્ટમાં ફેરવાઈ ગઈ અને સીરિયલે કયારે મારા ગાઠીયા નું સ્થાન લીધું જાણે ખબર જ ના પાડી …શું આનું જ નનામ પરિવર્તન .. છે  ઘણા આ અલગ સ્થિતિને અપનાવી નથી શકતા ત્યારે હોય છે માત્રે ફરિયાદ એક સિમ્પલ ઉદાહરણ આપું તો .ઘણા સીનીયર વતન છોડીને અમેરિકામાં આવીને વસ્યા પછીઆવી અકળામણ   અનુભવતા હોય છે.. આ અલગ સ્થિતિને અપનાવી નથી શકતા ત્યારે હોય છે માત્ર ફરિયાદ …સવાલ એ છે કે… ભરતી અને ઓટમાં તમે તમારી વિશાળતા કેટલી જીવંત રાખો છો?  તો પછી માણસ કેમ ‘ગ્રેસ’ ગુમાવી દેતો હોય.? પરિવર્તન નો સ્વીકાર એટલે જ   જિંદગીનો હકારાત્મક અભિગમ.

દરેક સ્થિતીના અઢળક પાસા રહેલા હોય છે..સાચા..ખોટા…શક્ય ..અશક્ય…પણ માનવી પોતાની માન્યતા પ્રમાણે..પોતાની સાનુકૂળતા..પોતાને પડેલી ટેવ પ્રમાણે જ એમાંથી રસ્તો પસંદ કરતો હોય છે…ન સ્વિકારી શકનારા અને પોતે પાછળ રહીગયા તેવો પસ્તાવો કરનારા ઘણા હોય છે… આવી વાતનો સરળ ઉપાય બતાવતા  સ્નેહા પટેલ કરતા કહે છે કે પરિવર્તન શરુઆતના તબક્કામાં જ અઘરું  લાગે પછી ટેવાઈ જવાય છે..તો દોસ્તો..ક્યારેય પરિવર્તનને સ્વીકારવાથી ગભરાઓ નહીં. એકની એક માન્યતાઓ ઉપર ચાલ્યા કરવાને બદલે પરિવર્તનના રીસ્ક લઈને એના મીઠા ફળ મેળવવાની જીદ્દ દિલમાં રાખશો તો દુનિયાની કોઇ તાકાત તમને તમારી મનપસંદ મંઝિલ સુધી પહોંચતા નહી રોકી શકે.

મિત્રો આ સાથે આ બે બ્લોગ પર ના લેખ જરૂર વાંચજો…

thanks to……

http://krishnkantunadkat.blogspot.com/

http://akshitarak.wordpress.com/2012/07/19/parivartan-3/#comment-4441

નવા વરસના સૌને નુતનવર્ષાભિનદન

સૌ પરિવારજનોને પણ ખૂબખૂબ દિવાળીની હેતભરી મુબારક…

આજ મુબારક…., કાલ મુબારક…. નવીન હર પળ મુબારક દિવાળીની ખૂબ ખૂબ શુભ કામનાઓ અને નવા વરસના સૌને નુતનવર્ષાભિનદન .

અને નવું વરસ સુખમય,શાંતિમય અને આરોગ્યપ્રદ રહે તેવી હાર્દિક શુભેચ્છાઓ.

મિત્રો આ સાથે  માસીની એક સુંદર રચના મોકલું છું
રચના માસી માટે સરળ અને  સહજ છે ..પરન્તું હું એમ કહીશ કે એમની દરેક રચના એ એમની એ કલ્પના, કળા, કે કુસુમમાળા છે.સરસ ગીત, સરસ સંગીત સરસ મધુર ગાયકી…શબ્દની મઝા અને મીઠા સ્વર થી સાચેજ દીવડા પ્રગટી ઊઠ્યા હોય એવુ લાગશે.
http://tahuko.com/?p=10200

દીવડીયે દીપમાળ સજાવો

દીવડીયે દીપમાળ સજાવો
ઝગમગ જ્યોત જલાવો
દીવડીયે દીપમાળ સજાવો ..

ચાંદો સૂરજ ગગન દીપક બે
રાતદિવસને અજવાળે …
દીવડીયે દીપમાળ સજાવો ..

નવલખ તારા ટમટમ ટમકે
મેઘમંડળમાં વીજળી ચમકે ..
દીવડીયે દીપમાળ સજાવો ..

હ્રદય મંદિરીયે દીપક પ્રગટે
નયન મંદિરીયે જ્યોતિ ઝબૂકે ..
દીવડીયે દીપમાળ સજાવો ..

– મેઘલતા મહેતા

 

‘ મા ’

આજે વાંચો અને વંચાવો, આશા છે તમને જરૂર ગમશે…..!   

મમતાનો મહાકુંભ એટલે

‘ મા મમતાનો મહાસાગર એટલે ‘ મા ’

મમતાનો મહાકુંભ એટલે ‘ મા ’

સ્નેહની કવિતા એટલે ‘ મા ’   

દરિયાદીલી એટલે ‘ મા ’

સ્નેહની સરિતા એટલે ‘ મા ’

સ્નેહનો સરવાળો એટલે ‘ મા ’  

બાળક જ્યારે આ પૃથ્વી પર અવતરે છે,

 ત્યારે શિખ્યા વિના પ્રથમ શબ્દ તે “ મા ” બોલે છે.

‘ મા ’ ના ખોળામાં બાળક સૌથી વધુ સલામત હોય છે.

‘ મા ’ ના પ્રેમ વિના પણ પ્રભુ ભક્તિ અધુરી છે. પ્રભુ પણ ‘ મા ’

 ને વંદન કરે છે. ‘ મા ’ નો પ્રેમ અંતરની ઉર્મિઓમાંથી પ્રગટે છે.

આપણે જ્યારે તકલીફમાં હોઈએ, ત્યારે સ્વભાવિક જ આપણાંથી ‘ મા ’

શબ્દ તરત જ બોલાય જાય છે. ઓ ‘ મા ’ તું મને બચાવ. ‘ મા ’ ના

  તમામ સંબધો ‘ મા ’ થી શરૂ થાય, ક્યાંતો ‘ મા ’ થી પૂર્ણ થાય.

 ‘ મા ’ ની બહેન ‘ માસી ’ અને તેનો પતિ ‘ માસાજી’ થાય.

 ‘ મા ’ નો ભાઈ ‘ મામા ’  અને તેની પત્ની ‘ મામી ’ થાય.

  માફી આપવામાં અને માંદગીમાં “ મા ” પ્રથમ હોય છે.

માલિકમાં પણ ‘ મા ’ પ્રથમ હોય છે.

બાળક ‘ મા ’ શબ્દ શીખવા દુનિયાની

કોઈ પાઠશાળામાં જતો નથી, તે

બાળકના ‘ મા ’  શબ્દથી ભાષાની શરૂઆત થાય છે.

આજના પવિત્ર દિવસે વિશ્વની દરેક માતાઓને કોટિ કોટિ વંદન

ડૉ. કિશોરભાઈ એમ.પટેલ