મનની મોસમમાં વ્હાલ વહાવી દયો

 

 

 

 

 

 

 

હળવેથી રોજ તમે કર્યા કરો છો પ્રેમ !
ક્યારેક વ્હાલ વહાવી દયો તો કેમ ?

આવો તમે ને,મૌસમ ખીલે છે દિલની,
જો આવી મોસમ રહે બારેમાસ તો કેમ ?

આ ઝાપટાનું વરસવું ગમતું નથી.
બસ ધોધમાર અમને ભીંજોવો તો કેમ ?

ક્યારેક અમસ્તા આવી પ્રેમ વરસાવો,
પણ છપ્પનિયો બની  ન સતાવો તો કેમ ?

મનની મોસમને ખીલવા દયો વ્હાલમ
અને બારમાસી બની અમસ્તા ફૂટો તો કેમ?

શું કહું  વહાલમ પ્રેમ એટલે શું ?
સારથિ નહિ,રાધાના કાન બનો તો કેમ ?

પ્રજ્ઞા

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

કવનનો પુનર્જનમ-કલ્પનારઘુ

ભેંકાર રાત છે, ચારપાઇનો સાથ છે,
ઘડિયાળના કાંટાની ટકટક તનમાં ભોંકાય છે.
વેદનાની દાહની શું વાત કરું?
અંગે અંગે ફૂટે છે પીડાનાં પરપોટા,
શ્વાસે શ્વાસે શ્વસે છે કવિતા!
શબ્દો પણ હવે સૂકાય છે, આ નિઃશબ્દ રાત્રિમાં,
વિચારોનાં વમળોમાં થોથવાય છે જીભલડી.
નાડીઓ તૂટે છે, ઉંડી આંખે ઝાંખપ વરતાય છે
કાળચક્રની સફરમાં થાકી ગયો છું.
જીવલડાને જીભલડીનો સાથ છૂટી રહ્યો છે.
મોતના દરવાજે મૃત્યુદેવની વિશાળ બાંહો,
હાથ પસારી બોલાવી રહી, છે મને!
કાળનો કોળીયો પળ-ઝપકમાં બની જઇશ, હું.
અને …
મારા કવન-જગતને સમેટી, હું ઉતરી રહ્યો છું અંદર,
હું જોઇ રહ્યો છું મારા કવન પરનાં કફનને,
મને સંભળાય છે અનેક ચિત્કાર, હૈયાફાટ રૂદન,
અને … અંતે તેમાંથી ફૂટતી અનેક કવિતા
મારું આંતરમન થઇ રહ્યું રોમાંચિત,
થઇ રહ્યો છે મારા કવનનો પુનર્જનમ!!!
કલ્પના રઘુ

ખિલ્લી ઉપર મારો ગાઉન ટીંગાડીને નીકળી જાઉં-અનિલ જોશી

Posted by Anil Joshi on July 26, 2016 at 1:48amView Blog
 
 
આજે મારે આપ સહુ મિત્રો સાથે ઈજીપ્તની પ્રતિભાશાળી કવિયત્રી ઈમાન મર્સેલની કવિતાઓ વિષે થોડોક સત્સંગ કરવો છે ઈમાન માર્સેલે ફેરો યુનિવર્સીટીમાંથી એમ એ અને પી એચડી કર્યું છે. ઈમાન ” ડોટર ઓફ અર્થ ” નામના સામયિકની સ્થાપક અને કૉએડિટર રહી ચૂકી છે અત્યારે ઈમાન બોસ્ટનમાં એના પતિ સાથે રહે છે. બે સંતાનો મુરાદ અને ફિલિપ્સ કેનેડામાં છે. ઈમાન 1999 સુધી એરેબિક ભાષાના એસોસિએટેડ પ્રોફેસર તરીકે અલ્બ્રતા યુનીવર્સીટીમાં સેવાઓ આપી ચૂકી છે.ઈમાન મર્સેલની રચનાઓનું ભાવવિશ્વ બિલકુલ અલગ છે. આપણે જે ઘરમાં વર્ષો સુધી રહ્યા હોઈએ અને પછી એ ઘર છોડીને નવા ઘરમાં શિફ્ટ થઈએ ત્યારે જૂના ઘરની સ્મૃતિઓનો ચાવીઝૂડો સાથે લેતા જઈએ છીએ.આપણી ભાષામાં બલવન્તરાય ઠાકોરનું ” જૂનું પિયરઘર ” તમને જરૂર યાદ આવશે રાજેન્દ્ર શાહનું ” આયુષ્યના અવશેષે ” કાવ્યની સ્મૃતિ આળસ મરડીને ઉભી થશે. બાલમુકુન્દ દવેનું જૂનું ઘર ખાલી કરતા સોનેટ તરત યાદ આવી જશે. ઈમાન મર્સેલનો જૂના ઘર વિષેનો અનુભવ અલગ છે.ઈમાનની આ કવિતા વાંચો :
 
એક દિવસ હું એ મકાનની પાસેથી પસાર થતી હતી
જે મકાન વર્ષો સુધી મારું ઘર રહ્યું હતું
મને એ વિચાર નથી આવતો કે
આ ઘરથી મારા દોસ્તોના ઘર કેટલા છેટા હતા
પેલી જાડીપાડી વિધવા હવે મારી પડોશણ નથી
જેના પ્રેમ માટેના રૂદનો મને ઊંઘમાંથી જગાડી દેતા હતા
ભ્રમથી બચવા માટે કેટલીક ચીજોને મારે ભૂલવી પડશે
એ માટે હું મારા ડગલા ગણીશ
નીચલા હોઠને દાંતથી દબાવીને થોડોક કાપીને
એના દર્દની મજા લઈશ
અથવા મારી આંગળીઓને બીઝી રાખવા માટે
ટીશ્યુ પેપરનું આખું પેકેટ ફાડવા માટે આપી દઈશ
ત્યાં પહોચવા માટે હું શોર્ટકટ નહિ લઉં
હું મારા દાંતોને શિખવાડી દઈશ કે નફરતને કેમ ચાવવી
જે મારી ભીતર જ જન્મી હતી
આ મકાન વર્ષો સુધી મારું ઘર રહ્યું
આ કોઈ હોસ્ટેલ નહોતી કે જ્યાં બારણાની પાછળ
ખિલ્લી ઉપર મારો ગાઉન ટીંગાડીને નીકળી જાઉં
 
ઈમાન મર્સેલની આ કવિતાનું સંવેદન ખાસ સમજવા જેવું છે. અહીં કોઈ લાગણીવેડા નથી. કવિ ચિત્ત બિલકુલ નિર્ભ્રાંત છે. પોતાની અંદર રહેલી નફરતને કેમ ચાવી જવી એ દાંતોને શિખવાડવાની વાત ઈમાન કરે છે.આ કવિયત્રી હવે અછાંદસ કવિતાઓ વધુ લખે છે લયબદ્ધ ગીતો લખવા છોડી દીધા છે. કેરોના સાહિત્યિક મેગેઝિનોમાં એની કવિતાઓ અવારનવાર પ્રસિધ્ધ થતી રહે છે ઈમાનની કવિતાનું ભાવવિશ્વ રોજબરોજની જિંદગીના પ્રસંગો, એનો આનંદ, એના દુખ-દર્દથી ભરેલું છે. અત્યારે ઈમાન બોસ્ટન છોડીને કેનેડામાં સ્થાયી થઇ છે ઈમાન પોતે એક સામયિકની એડિટર તરીકે રહી ચૂકી છે એટલે એણે ” એડિટરની કેબિન ” ઉપર એક સરસ કવિતા લખી છે. તંત્રીનો અર્થ ” માત્ર ” તંત્રવાહક ” થાય છે. તંત્રને વહન કરે તે તંત્રી એ વાત ઈમાન બરાબર સમજે છે.તંત્રીના ગમા-અણગમાથી તે પરિચિત છે.ઈમાન એ પણ જાણે છે કે તંત્રી અનેક ગિલ્ટ સાથે જીવતો હોય છે.
ઈમાન લખે છે : ” હું જે ટપાલો ખોલતી હતી એમાં કેટલા બધા અભાગી લેખકોનું થૂંક સૂકાઈ ગયું હતું ” ઈમાનની ચેતનાને આવું બધું ફાવ્યું નહિ એટલે તો એણે તંત્રીપદ છોડી દીધું અને સર્જકતાના માર્ગે વળી ગઈ. એક એડિટરની કેબિન કેવી હોય છે એનું વર્ણન માર્સેલે પોતાના સ્વાનુભવને આધારે આ કવિતામાં કર્યું છે. કવિતાનું શીર્ષક છે : ” એડિટરની કેબિન “
 
એકવાર હું બની ગઈ એક સાહિત્યિક સામયિકની તંત્રી
અને આખી દુનિયા મારા માટે ધૂળ ખાતી હસ્તપ્રતો બની ગઈ
રોજ ટપાલોનો ઢગલો થતો હતો
પરબીડિયા પર ચોડેલી ટિકીટો ઉખાડવાનું રોમાંચક કામ મારે રોજ કરવું પડતું
જે ટિકીટો પર અભાગી લેખકોનું થૂંક સુકાતું હતું
રોજે રોજ એડિટરની કેબિનમાં આવવું અને મારી જાતને એક ખૂણામાં ધરી દેવી
જાણે મ્રારા કોન્ટેક્ટ લેન્સને બહાર કાઢીને મૂકતી હોઉં
બીજા લોકોની હતાશાને માપવા માટે
મારી પાસે હતાશા જ હતી
બહુ સાફ શબ્દોમાં કહું તો આ બિલકુલ ઉચિત નહોતું એક સામયિક માટે
જેનું લક્ષ્ય એક સમતાવાદી સમાજ છે
એડિટરની કેબિનમાં કોઈ બાલ્કની નહોતી
સર્વત્ર કાતરો જ હતી

પતિ પાંત્રીસા

( દરેક   પરિણીત   પુરુષ   પ્રત્યે    પૂર્ણ   સહાનુભુતિ   અને  આદર

  જય  જય  જય  પતિ મહાદેવા  

  કહ્યા  માં રહેશો  તો પામશો મેવા

છોડી  સઘળું  જયારે  આવ્યા  અમે

“માં “ ના ખોળા માં પેસી ગયા તમે

આશાઓ ના પહાડ સાથે આવ્યા અમે

ને પ્યાર ને પલોટી   ભાગ્ય   તમે —-જય જય

કમાઈ ને શું લાવ્યા  રૂપિયા ચાર

તમારા અભિમાન નો નહિ પાર

તમને રાવણ  કહેતાય લાગે ડર

જ્ઞાની હતો એ ,તમારે બુદ્ધિ નહિ લગાર  –જય જય

ઘર સંસાર  ચલાવી જુઓ એક વાર

માથું કુટશો તોય નહિ આવે પાર

જરા જરા માં ઉકળી ઉઠો છો શું યાર

મને પણ ભડકતા  લાગશે નહિ વાર —-જય જય

આયખું  આખું  વાપર્યું તમારી શાખમાં

તોય અમારી ઈજ્જત  તમે કરી રાખમાં

હવે સમજી જજો તમેથોડી  શાન  માં

નહિ તો રહેવા  નહિ દઉં તમને  ભાન માં —જય જય

ઢસરડા  કર્યા ઘર ના અમે સાંજ સવાર

બાળકો સહીત  સાચવ્યા  બે બે પરિવાર

જનની  ના દુખ સહયા અમે  પારાવાર

તોય  નામ લખાવતા  તમને  શરમ નહિ લગાર

ઘર   કે સમાજમાં  ધ્યાન દેવું   નહિ  લગાર

ને નામ ની તકતી મુકો બાર બાય  ચાર

જે દી નીકળી જઈશ હું ઘર ની બહાર

કોઈ  સગલો પહેરાવશે નહિ હાર—-જય જય

રહેવું હશે  સુખ થી જો મારી સાથ માં

કહ્યું માનજો  અને રહેજો મારી   આંખમાં

ડરે છે ઈશ્વર  પણ , અમારી જાત   થી

તો તમે નથી કોઈ  વિસાત  માં ——જય જય

પ્રેમ થી દીધો  તમને હાથ , કહી ને નાથ

ઈચ્છું  છું  તમારો ભવોભવ  નો સંગાથ

બની રહેશો  જો તમે કહ્યાગરા   કંથ

તો જ ચાલશે સંસાર  ગાડી  નો રથ  —–જય જય

જે પતિ રોજ કરશે આનો   પાઠ

ઘર ની બહાર  રહેશે એનો   ઠાઠ———જય જય

 

હેમંત વી   ઉપાધ્યાય

૯૦૯૯૩૬૪૩૧૧    અમદાવાદ

પત્ની ચાલીસા -હેમંત ઉપાધ્યાય

પત્ની ચાલીસા  

(દરેક    સ્ત્રી   માટે  પુરા   માન, સન્માન   અને આદર  સહીત  માત્ર હાસ્ય   માટે  જ  . સ્ત્રીશક્તિ   ને નમન  સાથે  )

 

નમો  નમો  પત્ની મહારાણી

તમારી લીલાઓ કોઈ ના શકે  જાણી      —-નમો  નમો  

તમારી  મુસ્કાન  માં પાગલ  થઇ ગયા

ને ભાગ્ય  માં આફત   લખાવી  ગયા

હતા ચંદ્ર ,તારલા ઓ  સમા  ચમકતા

હવે અમોને   ગ્રહણ   લાગી   ગયા  —   નમો  નમો   

અધુરપ જિંદગી ની  મીટાવવા   અમે

મધુરપ  ની પરબ   માં  પલળી ગયા

“હની “ હની “કહી એટલું  પલાળ્યો

કે હવે મધમાખી  ના ડંખ  સહી રહ્યા  —નમો  નમો

જીવન  ની મધ્યાન્હે તમે   મળી ગયા

ને હર દિન  હોળી દિવાળી  થઇ  ગયા

ક્યાંક  કોઈ સ્ત્રી ને જોઈ જરાક   હસ્યા

તો   તમે   કાળી   ચૌદશ   થઇ ગયા —નમો  નમો

મસ્તીભરી  મોસમ ગુમાવી અમે  જિંદગીની

પત્ની પાછળ  કેવા  કેવા  અટવાઈ  ગયા

મ્હેણાં ,ટોણા,ના તમારા વાણી  સાગરમાં

અમે  જીવતી લાશ   થઇ   ને તરી    ગયા –નમો  નમો

મકાન ની ચાર દીવાલો  ને ઘર  માં સજાવી

કુટુંબ  તણા   મેઘ  ધનુષ     સમજાવી ગયા

પિતા  ના પદ પર    બેસાડી ને    અમને

રાતદિન  મજુરી   કરતા   કરી ગયા   —નમો  નમો

સંસાર માં અમારા તમે મહેક ભરી ગયા

દુખ દર્દ ના સાચા ,સાથી તમે  બની ગયા

હર વાત  માં  એટલું બધું  બોલતા   ગયા

કે અમે  બોલવાનું જ    ભૂલી  ગયા      —નમો  નમો

પત્ની ને અબળા સમજવાની ભૂલ કરી અમે

અનુભવે જાણ્યું કે  આ તો મોટી  બલા  છે  

પત્ની ને વહાલા  થવાની નાકામિયાબ કોશિશોમાં

અમે બલા  અબળા  વચ્ચે   અટવાઈ   ગયા   —નમો  નમો

જીવન માં  પત્ની નો બહુ મોટો   ખપ  છે

પત્ની સાથે રહેવું ,એક બહુ  મોટું તપ છે

પરસ્ત્રી  ના  કુંડાળા  માં જે જે પડ્યા  છે

તેઓ  જીવન માં   ભૂકંપ  અનુભવી ગયા  —નમો  નમો

હોંશે  હોંશે  માંગ્યો હતો   તમારો હાથ

હાથ છોડાવી  તમે” નાથ “ બની ગયા

ભલે જગ સામે બોલાવો  સાહેબ કહીને

પણ ઘર માં તમારા   સેવક  બની ગયા  —નમો  નમો

સુખ માં ભલે સંભાળીએ    ભગવાન ને

દુખ માં તમને યાદ  કરતા થઇ ગયા  

બનાવે છે સ્ત્રી પુરુષ ની જોડી  ઉપરવાળો

બસ એ જ ભરોસે  જીવન જીવી રહ્યા —નમો  નમો

જે  નર  વાંચે   આ  પત્ની  ચાલીસા

એ લગ્ન  કરતાં કરતાં  અટકી   ગયા    —નમો  નમો

હેમંત ઉપાધ્યાય