આભાર અહેસાસ કે ભાર? (૧) પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

આપણા પ્રત્યેક વિચાર,પ્રત્યેક કર્મમાં,પ્રત્યેક પ્રતિભાવમાં મનની દુર્બળતા અને નમ્રતાઓ  પ્રતિબિંબ થતા હોય છે.

આભાર એક અનોખો શબ્દ અનોખો અહેસાસ અનોખી લાગણી. સ્વીકારદર્શક એવી હકારાત્મક ભાવના અથવા અભિગમ છે.આભાર એક શુભ સંકલ્પ,એક શુભ કર્મ કે શુભ વિચાર.અહમને ઓગાળતી એક પ્રતિક્રિયા અથવા લઘુતમ ભાવમાં આવવાની સહજ ક્રિયા,કારણરૂપ વ્યક્તિ અથવા વ્યવસ્થિત ને સત્ત-સ્વરૂપે અથવા આશ્રયરૂપ જોઈ દ્રષ્ટા થવું.લોકો કેટલી વખત આભાર માનેછે ?, કેટલા આભાર અનુભવે છે?

આપણા જન્મથી માંડી કઈ વ્યક્તિ ક્યારે પોતાનો રોલ ભજવી આપણા જીવનને વિકસાવતા હોય છે એની આપણને ખબર નથી હોતી ..ક્યારેક કોઈ માર્ગ બને છે તો કોઈ ક્યારેક કોઈ દીવાદાંડી,કેટલાં બધાં પરિબળો જવાબદાર હશે? શું આપણે એ બધાના આભારી નથી? આપણામાંથી ઘણાખરા અવારનવાર ભગવાનનો આભાર માને છે. તમે સૌએ ઘણા બધાને, કોઈને કોઈ પ્રંસગે કે કોઈ સંજોગોમાં ન જોએલી પ્રતિભાને નામ આપી ‘થૅન્ક ગૉડ’ શબ્દ બોલતા સાંભળ્યા તો હશે જ! દિવસભરના કામકાજ પછી રાત્રે પથારીમાં પડતાં પહેલાં અને સવારે અજવાળાને આંખોમાં ભરતાં પહેલાં આ સૃષ્ટિના સર્જકનો આભાર માનતાં હાથ આપોઆપ જોડી પ્રાર્થના કરતા પણ તમે અને મેં ઘણાને જોયા છે. તો ઘણાને વાત-વાતમાં થૅન્ક્સ આપવાની આદતે પણ જોયા છે.ઘણા એને વધારે પડતા નમ્ર બની પોતાની અભિવ્યક્તિ કેરે છે એમ કહી વગોવતા પણ હોય છે પણ સાચું કહું, આપણી જિંદગીમાં બનતી ઘટનાઓ અચાનક વગર કારણે ઘટે છે, ત્યારે આપણા મનના અનેક સવાલોના જવાબ એટલી સરળતાથી અને ઝડપથી મળવા લાગે કે વાત ન પૂછો અને આપણે ન બોલીએ તો પણ હૃદયથી ઋણી થઈએ છીએ.

ઘણી વાર વિચાર આવે કે આપણે ખુલ્લા દિલે આભાર વ્યક્ત કરી શકીએ છીએ? અથવા સીધો સવાલ જાતને પૂછો તો.. આભાર વ્યક્ત કરો છો? આમ જોવા જઈએ તો આભાર એ અહમને ઓગાળતી એક ક્રિયા છે જો આભાર કહેતા જતાવ્યાની લાગણી થતી હોય તો ​અને કોઈનો હાથ મારી ઉપર છે એવું સતત થતું હોય ત્યારે આભાર ન કહેતા બીજા ત્રણને મદદ કરજો. થેન્ક યુ અને તમારો ખૂબ-ખૂબ આભાર જેવા શબ્દો સહૃદયપૂર્વક બોલી શકતા લોકો ડિપ્રેશન ઓછું કનડે છે.ઘણા આભાર માનતા અચકાતા પણ હોય છે ત્યાં શું નડે છે? અહી એટલું કહીશ આપણાં ધારેલાં કામો થાય છે! અને અને થયા ને ?એમાં આ કોઈકનો તો થોડો રોલ છે જ એ માનવું પડે ને! કોઈના કામની અને કામ કરનારાની કદર કરવાથી તેમને વધુ બહેતર કામ કરવા માટે મોટિવેશન મળે છે.નાનકડા કાગળ પર પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરી મોકલી આપો અને તે વ્યક્તિને આજે પણ તેમના અનેક સાથીઓને એ દેખાડશે અથવા એમની પાસે આજે પણ એ ચબરખીઓ સચવાયેલી પડી હશે.આ વાત મેં ઘણી વાર ફેસબુક કે બ્લોગ કે સોશિયલ મીડિયાપર પણ જોઈ છે માત્ર લાઈક કરવું અને અને વાંચી બે શબ્દોની કોમેન્ટ એ વ્યક્તિને કેટલું બળ આપે છે. તમે ન જોઈ શકતા એના સ્મિતમાં એક આભારની લાગણી ચળકતી હોય છે.કોઈ વિષમ પરિસ્થિતિમાં હોઈએ શોકમાં હોય હતાશ કે અસહાય બની અધંકાર ખોવાયા હોઈએ એવા સમયે આ સાચવેલી ચબરખી માનવીને ઊંચકી લે છે અને પોષક બને છે.હું તો કહીશ આભાર એ અંતરનું જોડાણ છે.એક શબ્દ માનવીની ઈચ્છાની પૂર્તિ માટેનું માધ્યમ અજાણતા જ બને છે. આપણે જાણીએ છીએ શબ્દોની જરૂર નથી પણ આપણા ભાવ અને લાગણીઓ વ્યક્ત કરવા માટે શબ્દોનો આશ્રય લેવો પડે છે.આ પ્રેમનો આનંદ અને વેહેચણી છે. મેં તો ક્યારેક આ શબ્દ મૌન અને આંખોમાંથી અશ્રુધારામાં વહેતો જોયો છે.

બીજો પ્રશ્ન એ છે કે આભાર નો ભાર કેટલો રાખવો? એ પણ વિચાર માંગી લે છે ઘણી વાર કોઈ આભાર ન માને તો પણ સમસ્યા સર્જાતી હોય છે.આભાર હળવા થવાનું સાધન છે અને લેનાર એને દેનાર ભારે કેમ બનાવવાનો ?આભાર અને ઉપકારવશતા એક જ નથી. ભલે બંને ભાવનાઓ મદદ મળ્યા પછી ઊભી થતી હોય, ઉપકારવશતા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે વ્યક્તિને એમ લાગતું હોય કે તેઓ ઉપકાર તળે દબાયેલા છે અને તેમણે એ મદદનો બદલો વાળવા માટે, વળતરરૂપે કશુંક કરવાનું છે.તો ભાર બની જાય છે. કૃતજ્ઞ લોકો પોતાનો વૈયક્તિક ફાયદો શોધે તો શું થાય ? આભાર એક સકારાત્મક વિચાર…આભાર એ સત્ય તરફી ગતિ છે કોઈક હતું, કોઈએ કર્યું માટે થયું એ સત્યને સ્વીકારી આગળ વધવું અને એજ પ્રમાણે આપણે કોઈની પાછળ રહેવું એ ભાવ અકબંધ રાખવો જરૂરી છે.કૃતજ્ઞતાના મોંઘેરા મૂલ્યની પ્રતીતિ સૌને થાય તે સ્વાભાવિક છે ઋણ જયારે કોઈ વ્યક્તિ માટે ભાર બને તો આ ક્રિયા માનવીને લઘુતમ ભાવમાં લાવવાને બદલે લઘુ બનાવે છે.તેમજ મદદ કરનાર વ્યક્તિએ ક્યાં સુધી આ જતાવે રાખવાનું ?સૌ વળતર લઈને કે વળતર માટે જ કામ કરતા હોય છે ? તો શું આ વળતરની માંગણી છે કે પોતાનું મહત્વ જતાડવાની ચેષ્ટા ! તેમજ “આ તો કહેવું જ પડે” અથવા “કોઈએ કહ્યું પણ નહિ” એવી ભાવના સાથે બોલાયેલા આભારના શબ્દો ભારે લગતા હોય છે એ કેમ આપણે ભૂલી જઈએ છીએ !

આભારને ભાર ન બનાવશો.. કર્મની થીયરી કહે છે.આભાર એક હકરાત્મક વિચાર અને ક્રિયા છે,આભાર વ્યક્ત કરવો એ આધ્યાત્મિક આનંદ છે,  આપણે કદાચ અનુભવ્યું નહીં હોય પણ આપણે જ્યારે કોઈને આભાર, કે ધન્યવાદ કહીએ છીએ ત્યારે આપણા ચહેરા પર સ્મિત હોય છે અને સાથે સાથે સામી વ્યક્તિના હૃદયમાં આપણા માટે માન,.. માટે ઋણ ચુકવવાની મથામણને બદલે એને સર્જનાત્મક બનાવ,આપણી વિરોધી દેખાતી વ્યક્તિના પણ આપણે ઋણી અને એટલાજ આભારી છીએ.સારા, નરસા, વિચારોનો વિરોધ કરતા દરેક શબ્દ પાછળ આપણને મદદ કર્યાનો અસીમતાનો સૂર છે માત્ર ફેર કોઈ રણશીગું છે તો કોઈ વાંસળી.

આભારને બોલ્યા વગર એક નવા જ અંદાઝ થી સાચવવા મેં એકવાર એક બોક્સ લીધો એમાં મેં મારી નાની નાની ચબરખી લખીને નાખી. જન્મથી અત્યાર સુધી કોણ,કોઈ, કઈ વસ્તુ, મારા જીવનમાં મારા વિકાસ માટે આભારી છે, મારે કોનો કોનો આભાર માનવો એ હું નાનકડી ચબરખીમાં લખી મુકતી, પણ તમે નહિ માનો,બોક્સ નાનો પડ્યો ત્યારે થયું મેં શ્વાસ લેવા સિવાયનું બધું કામ બીજા થકી કર્યું છે અને શ્વાસ લેવા માટે પણ “થેંક ગોડ’ બોલાઈ ગયું.સાચું કહું પણ આ ચબરખીઓ જયારે મને કોઈ સામે ફરિયાદ હોય છે ત્યારે પાછા વાળવામાં આજે પણ મદદ કરે છે મારી આસપાસ જે મને મદદ કરે,તેની કદર કરવા પ્રેરેરે છે અને હું સભાન થઇ જાવ છું.

આભાર એક માત્ર શુભ પ્રતિસાદ અને વિચાર, પ્રાર્થના, કાર્યની મહત્તાનું મૂલ્ય,એનેક પર એક શબ્દ, હળવું મન અને ગીત ગાતા હોઠ..,હૃદય થી હૃદય સાથે વાતો કરવી ..સાથનો અહેસાસ કરવો.. હાથમાં હાથ પરોવી ચાલવું….. આભાર કે પ્રશંસાની એક નોંધ અથવા ઇમેઇલ. સ્થાનિક દુકાનોમાંથી ખરીદી શકાતી નથી. અને ખરીદવા કરતા કોઈના બધા બારણાં બંધ હોય ત્યારે તેમની પાછળ તમે ઉભા છો એવી પ્રતીતિ આપજો…

તો આવો કોઈ વાર કોઈએ ખુલ્લા દિલે આભાર વ્યક્ત કરી જોજો, સામેવાળી વ્યક્તિને પાંખો ફૂટશે એમનામાં ગતિનો સંચાર થશે ચહેરા પર જે સંતોષ જોશો એ અનોખો હશે.

પ્રજ્ઞાજી-પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા