પ્રેમ પરમ તત્વ : 36: કરુણા એટલે પ્રેમ :2 સપના વિજાપુરા

 પ્રેમ પરમ તત્વ ના ગયા એપિસોટ  માં કરુણા એટલે પ્રેમમાં મેં લુક મિકલસન નો ઉલ્લેખ કરેલો. આ અઠવાડિયે હું સુપર 30 મુવી જોઈ આવી. અને આનંદ કુમાર  ની વાત સીધી દિલ ઉપર લાગી. 

શું શિક્ષણ એ દરેક બાળકનો જ્ન્મસિધ્ધ હક નથી? શું બાળકના માબાપનું  પૈસાવાળું હોવું એ  બાળકને આગળ અભ્યાસ  માટે લાયકાત  ગણાવાય?  પણ આનંદ કુમારે આ વાત ને ખોટી પાડી અને શિક્ષણ પર ગરીબ અને પૈસાવાળા બધાનો સરખો હક છે એવું સાબિત કરી બતાવ્યું.

કુમારનો જન્મ ભારતના બિહારના પટના ગામ માં થયો હતો. તેમના પિતા ભારતના પોસ્ટલ વિભાગમાં કારકુન  હતા. તેમના પિતામાટે તેમના બાળકો  ખાનગી શાળામાં જાય તે  પરવડી શકે એમ ન હતું, આનંદે હિન્દી માધ્યમની સરકારી શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પણ  તેમને  ગણિત પ્રત્યે ખૂબ  રસ હતો.  બાળપણમાં  તેમણે બિહારના પટના હાઇ સ્કૂલ પટનામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. વિધ્યાર્થીકાળ  દરમિયાન, કુમારે નંબર થિયરી પર કાગળો રજૂ કર્યા, જે મેથેમેટિકલ સ્પેક્ટ્રમ અને ધ મેથેમેટિકલ ગેઝેટમાંપ્રકાશિત થયા હતા. કુમારે કેમ્બ્રીજ  યુનિવર્સિટીમાં આગળ અભ્યાસ માટે ફોર્મ ભરેલું અને એમને એડમિશન પણ મળી ગયેલું પણ દિલ્હી અને પટના માં આગળ ભણવાની લોન માટે વાત કરી તો ત્યાંથી નકારત્મક જવાબ મળ્યો અને પોતાના પિતાનાઅચાનક મૃત્યુથી પ્રવેશ મેળવવા છતાં હાજરી આપી શકયા નહિ. કુમાર સવારના ગણિત ઉપર કામ કરતા અને સાંજે પોતાનીમાતાના બનાવેલા પાપડનો ધંધો કરતા અને એમાંથી ગુજરાન ચલાવતાં હતા.

પટના યુનિવર્સિટી ની લાઈબ્રેરી વિદેશી જર્નલ ના હોવાથી આનંદ કુમાર   કલાકની મુસાફરી કરી વારાણસી જતા જ્યાં એમનોભાઈ વાયોલિન શીખી રહ્યો હતો અને વિદેશી જર્નલનો અભ્યાસ કરતા પણ ગ્રંથપાલે એક દિવસ એમને પકડી પાડ્યા અને લાઇબ્રેરી માં આવવા મનાઈ કરી દીધી પણ લાઇબ્રેરી પટાવાળાએ ટીપ આપી કે  કે તમારો લેખ વિદેશી જર્નલ માં સ્વીકાર્ય થાય  તો જિંદગીભર જર્નલ મફતમાં મળે. અને આનંદ કુમારે એમ  કર્યું અને એમનો લેખ સ્વીકાર્ય પણ થયો.

1992 માં કુમારે ગણિત શીખવવાનું ચાલુ કર્યું.  તે મહિનાના ફક્ત 500 રૂપિયા લેતા હતા. આ સ્કૂલ રામાનુજન સંસ્થા તરીકેજાણીતી થઇ. ફક્ત બે વિદ્યાર્થીથી ચાલુ થયેલી આ સંસ્થા 500 વિદ્યાર્થી સુધી પહોંચી. 2000 ની શરૂઆતમાં, જ્યારે ગરીબ વિદ્યાર્થી ગરીબી ને કારણે વાર્ષિક પ્રવેશ ફી ન પોસાય તેવા IITJEE માટે કોચિંગની માંગણી માટે તેની પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે કુમાર 2002 માં સુપર 30 પ્રોગ્રામ શરૂ કરવા માટે પ્રેરિત થયા. જે વર્ગ હવે સરસ રીતે ચાલી રહ્યો છે. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટયૂટઓફ ટેક્નોલૉજી માં પ્રવેશ મેળવવો એ વિદ્યાર્થી માટે બહુ મોટી વાત છે. કુમારે ગરીબ વિદ્યાર્થીઓ માટે આ બીડું ઝડપ્યું. અને એમાં સફળ પણ રહ્યાં જ્યારે બીજા કોચિંગ કલાસ પૈસા બનાવવા માટે  બેઠેલા હતા એવામાં આનંદ કુમારે  ગરીબ વિદ્યાર્થીઓ ને એમના શિક્ષણનાં હક માટે લડત કરી. સુપર 30 કલાસ માટે એક સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા લેવામાં આવે છે. જે બુદ્ધિશાળી વિદ્યાર્થી આ પરીક્ષા પાસ કરે એને આખું વર્ષ મફતમાં ભણાવવામાં આવે છે અને આનંદ કુમારની મા એમના માટે રસોઈ કરે છે અને ભાઈ સ્કૂલ નું મેનેજમેન્ટ કરે છે.

નવેમ્બર 8. 2018 માં આનંદ કુમારને ગ્લોબલ એજ્યુકેશન એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો. અને આનંદ કુમાર ઉપરવિકાસભાઈએ સુપર 30 મુવી બનાવ્યું જેમાં રિતિક રોશન આનંદ કુમારનું પાત્ર ભજવે છે. આ મુવી પછી આનંદ કુમારના ઘણા ટી વી ઇન્ટર્વ્યૂ થયા અને પેપર માં  પણ એમનું નામ વહેતુ થયું.

જ્યારે કોઈ બીજા માટે જીવે છે ત્યારે હૃદયથી આભારની લાગણી ઊભરાય  આવે છે. ” અપને  લિયે જીયે તો ક્યાં જીયે” ગરીબ બાળકોના શિક્ષણ માટે જે લડત લડી એની સામે આદરથી શીશ ઝૂકી જાય છે.જ્યારે બીજા માટે કરી છૂટવાની ભાવના જન્મે છે ત્યારે ઈશ્વર એમને સાથ આપે છે. આનંદ કુમારને જ્યારે પોતાની ગરીબી નડી  શિક્ષણ માટે તો એમને દરેક ગરીબ વિદ્યાર્થી માટે સહાનુભૂતિ જન્મી  જેમાંથી પ્રેમનો જન્મ થયો. અને આ પ્રેમ એમણે  પરમ સુધી પહોંચાડ્યો. આનંદ કુમાર જેવા વિચારો જો આપણા પૈસા  ખાનાર કોચિંગ કલાસ ધરાવે તો અત્યારે ભારતમાં જે શિક્ષણ માટે મોટા મોટા  ડોનેશન અને  ફી ની ફરિયાદ દૂર થઇ જાય. અમેરિકામાં ભલે ભણતર મોંઘુ છે પણ લાંચ અને ડોનેશન ની પ્રથા નથી. અને ગરીબ વિધાર્થીને સ્કોલરશીપ પણ મળે છે.પ્રેમનું પરમ તત્વ પામવા માટે ફક્ત વાતો ના ચાલે અમલ પણ જરૂરી છે. આનંદ કુમાર અમને આપના  માટે ગર્વ  છે. તમે ઘણા લોકોના પ્રેરણાદાતા બન્યા છો.

સપના વિજાપુરા 

Posted in ચિન્તન લેખ, સપના વિજાપુરા, Uncategorized | 2 Comments

દ્રષ્ટિકોણ 36: સમજદાર બંદૂક કાયદા – દર્શના

શનિવાર પ્રકાશિત થતી મારી (દર્શના વારિયા નાડકર્ણી ની) દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર ગયા અઠવાડિયે આપણે બંદૂક વિષે વાત કરેલી। 
આજે ટેક્સાસ માં થયેલ ગોળીબાર માં 20 નિર્દોષ માણસો માર્યા ગયા. આજે નવો વિષય નથી પણ ફરીને ને વાચક મિત્રોને એ ભલામણ કરવા માંગુ છું કે મિત્રો પ્લીઝ બંધુક ના સમજદાર નવા કાયદા લાવવાની વાત ને આવતી ચૂંટણી માં આ ધ્યાન માં રાખીને મત આપવાનું વિચારશો। દરેક ગોળીબાર માં નિર્દોષ લોકો મારી જાય છે તે કોઈના ભાઈ, બહેન, માતા, પિતા, કે પુત્ર પુત્રીઓ હોય છે. ફક્ત 6 મિનિટ ની અંદર પોલીસે આ માણસને ઝડપી લીધો। અને છતાં પણ 6 મિનિટ ની અંદર આ ધૃણાથી ભરેલ માનવીએ 20 નિર્દોષ લોકોને મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા। એનું કારણ એક જ છે કે અત્યંત કાતિલ ઓટોમેટિક રાઇફલ વપરાશમાં છે અને તે ટૂંક સમય માં એટલી ગોળીના રાઉન્ડ મારી શકે છે કે મોટી સંખ્યામાં લોકો મરી જાય છે. આ બંદૂક નો મુદ્દો મારા હૃદય ની નજીક નો મુદ્દો છે. હંમેશા મારા મનમાં ભય હોય છે કે મારા છોકરાઓ, મારા પ્રેમીજનો કે મારા મિત્રો તેવી ગોળીબાર માં ઝડપાય તો નહિ જાયને। ગીલરોય માં ગયા અઠવાડિયે શૂટિંગ થયું ત્યારે મારી બહેન અને બનેવી ગીલરોય તે ફેસ્ટિવલ માં જવા માટે ગીલરોય ગયા હતા. અમારા નસીબ અને મારી મમ્મીના પુણ્યને લીધે બચી ગયા. ફરીફરીને ખાસ વિનંતી કે આ ચૂંટણી સમયે આ મુદ્દો ધ્યાન માં રાખશો. તમે ટીવી ઉપર કદાચ જોયું હશે કે એક બહેન ના મોટી ઉમર ના મમ્મી અંદર હતા જયારે ગોળીબાર શરુ થયો. અને ઘણા કલાકો ગયા છતાં તેને તેની મમ્મી મળ્યા નથી અને તેનું હૈયાફાટ રુદન જોઈને આપણા દરેક ની આંખમાં પાણી ભરાઈ આવે. એક નાનું છોકરું ગુજરી ગયું।.. તો ચૂંટણી સમયે આ વાત ને કેમ ન યાદ રાખવી? આજના સમયને અનુકૂળ સમજદાર બંદૂક કાયદા લાવવાની જરૂર છે.
અને બીજી એ વાત ધ્યાન માં રાખવા જેવી છે કે ધર્મ ને નામે જયારે લોકો બીજાઓ ને મારે છે કે અત્યાચાર કરે છે તે માટે કોઈ પણ એક ધર્મ ને આપણે બદનામ કરી શકીએ નહિ. હિન્દૂ ધર્મ માં આખું મહાભારત નું યુદ્ધ ધર્મને નામે થઇ ગયું હતું અને પોતાના નિકટજનોની હત્યા બંને પક્ષ તરફથી થઇ, તેટલુંજ નહિ પણ અસત્ય અને કેટલાય ષડયંત્ર રચાયેલા। તેમજ ઇસ્લામ ધર્મને નામે આતંકવાદીઓએ ભય ફેલાવી રાખ્યો છે. તેમજ ક્રિશ્ચિઆનિટી ના નામે ક્રુસેડસ માં દુનિભરમાં કેટલાય યુદ્ધ રચાઈ ગયા હતા અને લોકોને બેરહેમીથી રહેંસી નાખવામાં આવેલા। એટલે એ વિચારવા જેવું છે કે આપણે આપણા ધર્મ ગૌરવ લેતા બીજા ને નીચા પાડીએ ત્યારે બાળકો ને શું શીખવા મળે છે. આપણે જાણીએ છીએ કે સાહિત્યમાં રસ લેતા લોકો માં તેવા પૂર્વગ્રહ ભાગ્યેજ જોવા મળે કેમકે વિવિધ વાંચન અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ ના લીધે તેમના માં દરેક વિષયને જુદા એંગલ થી જોવાની આદત કેળવાયેલી હોય છે. પરંતુ કેટલીયેવાર આપણે વિચાર્યા વગર ધર્મ ની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ફેલાય તેવા ફોરવર્ડ આગળ મોકલીએ છીએ. તો તેને ત્યાંજ રોકવાની આપણી સાહિત્યપ્રેમીઓની ફરજ ખરી કે નહિ?
અને આ વાત અહીં ઉખેડવાનું કારણ એજ કે આજની ગોળીબાર કરનાર માણસ અને ગીલરોય માં ગોળીબાર કરનાર ઇમિગ્રેશન ની ખિલાફ છે અને પોતાની જાત નું વર્ચસ્વ અને બીજાની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ધરાવે છે અને બીજાને નીચા ગણે છે. પોલીસ તેને આંતરિક આતંકવાદીને નામે તપાસ કરવાના છે. આશા છે કે આપણે વિવિધ વાંચન, જુદા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી કેળવાયેલા સાહિત્યપ્રેમીઓ ક્યારેય કોઈ ધર્મને નીચા દેખાડતા ફોર્વર્ડસ ને આગળ ફેલાવશું નહિ અને આપણા વશમાં હોય ત્યારે વિવિધતા અને સમાવેશ (diversity & inclusion) ની સુવાસ આપણે ફેલાવતા રહીશું।
ઘણા કલાકો બાદ પણ કેટલાયને તેમના પ્રેમીજનો ના હજી ખબર મળ્યા નથી. આજની હત્યાના ભોગ બનેલાઓ ને આપણી પ્રાર્થના માં રાખીએ। ઈશ્વર તેમના આત્માને શાંતિ બક્ષે અને તેમના પ્રેમીજનોને શાંતિ મળે. ૐ શાંતિ।
 
  
Posted in ચિન્તન લેખ, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી , દ્રષ્ટિકોણ, નિબંધ, માહિતી લેખ, Uncategorized | Tagged , , , | 4 Comments

સંવેદનાના પડઘા ૪૧ પ્રિય સખા

વિરાજ અને વિરલના લગ્ન થઈ રહ્યા હતા.લગ્નની વેદી પર સપ્તપદીની પ્રતિજ્ઞાઓ લેવાઈ રહી હતી.વિરલ ગંભીર,ઓછાબોલો અને સાફ દિલવાળો છોકરો હતો.તે બધી પ્રતિજ્ઞા સાંભળી તે મુજબ જીવન જીવવા વિચારી રહ્યો હતો.તો વિરાજ તો તેની સપનાંની દુનિયામાં મસ્ત હતી……

લગ્ન કરીને આવ્યા પછી પણ વિરલ માટે વિરાજને એક જ ફરિયાદ હતી કે વિરલ જરાપણ રોમાન્ટિક નથી. તેને અને વિરલને ઉંમરમાં સાત વર્ષનો ફરક હતો.તેથી વિરાજને લાગતું કે આ ઉંમરના ફરકને કારણે તે હજુ યુવાનીની માદકતા અનુભવે છે.જ્યારે વિરલ ઉંમર સાથે ગંભીર અને જવાબદાર બની ગયો છે.વિરાજને તો બીજા યુગલોની જેમ નવરાત્રીમાં ગરબા અને ક્રિસમસમાં ડાન્સ કરવા જવું હોય.વિરલને ન દાંડિયા રમતા આવડે ન ડાન્સ કરતા આવડે કે ન અંતાક્ષરીમાં પ્રેમભર્યા ગીતો ગાતા આવડે.રમતિયાળ,રંગીન સ્વભાવની ચુલબુલી વિરાજ મનમાં અને મનમાં વિચારે ભગવાન !આતે કેવો પતિ તે મને આપ્યો છે કે જેનામાં રોમાન્સનો ર પણ નથી!મને નથી કોઈ લગ્નતિથિ પર ભેટ આપતો કે નથી કોઈ દિવસ સાથે રહીને શોપીંગ કરવા લઈ જતો.

પરતું વિરલ વિરાજને ખૂબ પ્રેમ કરતો.હા ,પણ તે ગળચટાં શબ્દોથી તેનો પ્રેમ વ્યક્ત ન કરતો.તેનું વિરાજ પ્રત્યેનું વર્તન જ પ્રેમનો ઈઝહાર હતો.તે વિરાજને જોઈએ તેટલા પૈસા આપતો.વિરાજ પર તેના તરફથી કોઈ પાબંદી ન હતી.વિરાજને તે હમેશાં ખૂબ સાચવતો.સંયુક્ત પરિવારના કોઈ પણ નિર્ણયમાં હંમેશ વિરાજની પડખે રહેતો.વિરાજને ગમતી દરેકપવૃત્તિમાં તેને સપોર્ટ કરતો.વિરાજને ન ગમતી કોઈ ચીજ તે ન કરતો.એટલે સુધી કે વિરાજને બધા જ વ્યસનોની ખૂબ ચીડ હતી. લગ્ન પહેલા ક્યારેક તે મિત્રો સાથે ,બિઝનેસનાં લોકો સાથે ડ્રીંક્સ પાર્ટી કરતો.વિરાજને દારુના નામથી જ નફરત હતી.વિરલને ગમે તે જ કરવાનું માનતા વિરલે ડ્રીંક્સ લેવાનું જ બંધ કરી દીધું.

વિરલ પોતાના ધંધાના કામમાં ખૂબ વ્યસ્ત હોય અને થાકીને સૂઈ જાય તો પણ વિરાજ ફરિયાદ કરતી અને રિસાઈ જતી.વિરલ તેને સમજાવતો કે “જો વિરા ,હું ખૂબ થાકી ગયો છું આપણે રજાના દિવસે શાંતિથી બેસીશું, ફરવા જઈશું”પણ વિરાજને તો એમજ લાગતું કે તેનો પતિ બીજાના જેવો નથી.

સમયના વહેણ તો વહેતા ગયા.વિરાજને બે બાળકો થયા. તેમના ઉછેરમાં પણ વિરલનેા પૂરો સાથ રહ્યો. જીવનની બધીજ ચડતીપડતીમાં,સુખદુ:ખમાં વિરલે હંમેશ માટે વિરાજને સપોર્ટ કર્યો. તેની માંદગીમાં પણ ખડે પગે દિવસરાત તેની સેવા કરતો.ઘરનાં કામમાં કે વિરાજનાં બિઝનેસમાં પણ તેને બધીજ મદદ કરતો.જીવનની બધી લીલીસૂકી વિરાજે વિરલ સાથે રહીને જોઈ લીધી.

હવે જિંદગીના છેલ્લા પડાવ પર પહોંચી વિરાજ નજર કરે છે તો તેને સમજાય છેકે તેને કેવો જીવનસાથી મળ્યો છે!તેની આસપાસની દુનિયા જોવે છે ત્યારે તેને સમજાય છે કે તે કેટલી નસીબદાર છે કે વિરલ જેવો પતિ તેને મળ્યો કે જેણે લગ્નના દિવસથી આજ સુધીના પિસ્તાળીસ વર્ષમાં કેટલો સુંદર રીતે તેનો સાથ નિભાવ્યો છે!!!

આજે માણસનો પોતાના જીવન સાથેનો સંબધ સપાટી પરનો થઈ ગયો છે.એમાં દંભ દેખાડો વધી ગયા છે.પોતે ખાસ અલગ પ્રકારની જિંદગી જીવે છે તેનો દેખાડો કરવા રોજ લોકો હબી સાથેના ફોટા ફેસબુક પર મૂકે છે.આ દેખાડાવૃત્તિના આક્રમણમાં સાચા સ્નેહનું ખૂન થઈ જાય છે.આ વાત અનુભવે સમજાય છે.નવજીવનમાં ડગ માંડતા દરેક યુગલે સમજવું જોઈએ કે કીમતી ચીજવસ્તુની આપ લે પ્રેમનું પ્રતિક છે પ્રેમ નહી.પોતાના પ્રિયજનના હ્રદયમાં જોવું જોઈએ.નિર્મળ નજરે ત્યાં જોશો તો ક્યારેય ભૂલ નહી થાય.

આજે ફ્રેન્ડશીપ ડે ના દિવસે વિરાજને તેના લગ્નની સપ્તપદીની સાતમી અને આખરી પ્રતિજ્ઞા યાદ આવી ગઈ,

“ સખે સપ્તપદી ભવ।” ( સાતમે પગલે પ્રતિજ્ઞા કરો કે હમેશાં એકબીજાના મિત્ર બનીને રહીશું )

તેના જીવનમાં પ્રેમ અને સમજદારીપૂર્વક સાહચર્ય નિભાવવાવાળો મિત્ર તો વિરલ જ હતો.વિરલે પ્રેમના માધુર્ય અને ઉષ્માથી વિરાજ સાથે આજીવન મિત્રતા નિભાવી હતી.આદર્શ લગ્નજીવન એજ તો
કહેવાય જે લગ્નજીવનમાં અમુક દિવસ નહી પણ ક્ષણેક્ષણ લગ્નના ઉત્સવ જેવી લાગે.જ્યાં આવું તાદાત્મ્ય હોય ત્યાં ‘આઈ લવ યુ’ કે ‘આઈ મિસ યુ ‘ જેવા શબ્દોની જરુર નથી પડતી.બંને જણ મૌન હ્દયની ભાષામાં વાતચીત કરે છે.

વિરાજને પૂર્ણપણે સમજાઈ ગયું પ્રેમ એ અનુભૂતિનો વિષય છે. પ્રદર્શનનો નહી.પોતાના
પ્રિય સખા વિરલને પામીને આજે તે જીવનનો સાચો આનંદ માણી રહી હતી.

Posted in Uncategorized | 5 Comments

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-9 રેણુબેન વખારિયા

બકુલા ઓ બકુલા ચા રેડી થઇ ગઇ​?​ રોજ સાવરે મોર્નીગ વૉક માંથી આવું એટલે મસ્ત માસાલા આદુવાળી મારી ચા તૈયાર જ હોય.આજે રસોડામાં કંઈ સળવળાટ ન દેખાણો​,​ મેં ફરી બુમ પાડી બકુલા​…ક્યાં ગઈ?​ પરંતુ એ હજી પથારીમાંથી ઉઠી જ નહોતી​,​ માંડ માંડ પથારીમાંથી બેઠી થઇ​,​ સીધી બાથરૂમ માં જ​ઈને ઊબકા કરવા માડી​,​ મને થયું કે કંઈક ખાવા ફેર થયો હસે​.​ એવું ત્રણ ચાર દિવસ ચાલ્યું​.
આમ જોવો તો એ મારી દીકરી જેવી,​બકુલા બાર વર્ષની હતી ત્યાંરથી મારા ઘરે રહેતી સમજો ને મારો હાથ વાડકો જે કામ શીખવાડો એ હોંશથી શીખી જાય​,​ મારે બે નાના બાળકો મહેમાન વાળું ઘર​,​ મુંબઈ ગામ એટલે કોઈ ને કોઈ તો હોયજ​,​ મારે બે જ દીકરા એટલે બકુલા મારી દીકરી જેવી જ. મારા બને દીકરા સાથે ખૂબ જ હળીમળી ગયેલી​,​ મા​રા​ એ ​(​પતિદેવ​)​ ને પણ ચા તો બકુલાના હાથની જ ભાવે​,​બકુલા માં વગર ની દીકરી અને બાપ ને પેરેલીસ!​ ​બેડ રીડીન​,​ બે નાની બહેન. સ્કૂલમાં કયારેય ગઈ જ નહોતી પરંતુ મારી પાસે ગુજરાતી લખતાં વાંચતા શીખી ગઈ હતી​,​ મારા છોકરાવ સાથે એ બી સી ડી પણ શીખે.
મેં મારા પતિને કહ્યું ​હમણાં હમણાં એ વધારે ફિકી લાગે​ છે​,જમવા બેસે એટલે ઉબકા કરે આમ ચાર પાંચ દિવસ ચાલ્યું એટલે મને મનમાં કંઈક શંકા ગઈ એટલે મેં પુછ્યું તારો પિરિઅડ​ ​બરાબર આવે છે​ ને ​? મને બરાબર જવાબ ન મળ્યો​.​ચહેરો ​કહેતો હતો કે ​કંઈક છુપાવી ર​હી છે.​ પરંતુ એ બોલી ન શકી​,​ મને પેટ માં ફાળ પડી.તુરંત મેં મારી ખાસ બેનપણી કલ્પના પેથીઓલોજીસ્ટ ને ફૉન કરી ને વાત કરી,આ કહે ક્લિનિક ચાલુ છે એનું યુરિન ટેસ્ટ કરવા આપી​ જાવ ​.સાંજે રિપૉર્ટ પોઝિટીવ આવ્યો​ ​અને મારા પર તો જાણે વીજળી પડી…..હું તો સ્તબધ બની ગઈ! how is થઈ possiable એવું બની જ કેમ શકે?. મારુ મન સ્વીકારવા તૈયાર જ નહીં !​ ​મારુ મન ભ્રમિત થઇ ગયું.અંતે મનને સમજાવ્યુ કે હવે ગુસ્સો કે અપસેટ થવાનો મતલબ નથી હવે એમાંથી રસ્તો કેમ કાઢવો ​એ વિચારવું પડશે,સાચી હકીકત જાણવા શાંત મને બકુલા ને સમજાવી ​પટાવી વાત કઢાવી પડશે.
વિગતથી વાત સાંભળ્યા પછી ​અનેક વિચારો આવી ગયા પરિણામ શું અવશે અને શું કરવું ?​.​મને મારો જ વાંક દેખાયો, નવરાત્રીમાં રોજ ગરબામાં જવાની છુટ આપી, મને થતું કે રમવા જેવડી છે ભલે રમવા​ ​જતી અને આવું ધાર્યુ ન હતું કે એવું પણ બની શકે! મેં બકુલા ને સમજાવી કે તુ છોકરાને અહીં બોલાવ, વાત કરીએ, છોકરો રિક્ષા ચલાવતો​ હતો, ​એ આવવા તૈયાર ન હતો.એણે બકુલાને કહું કે મારી ​માં ના પડે છે અને કહે છે કે એ છોકરી સાથે લગ્ન કરીશ તો ​એ બળી મરસે. મારા તો રાત દિવસ એક થઇ ગયા ચિંતા,ત​ણાવ શું કરવું સમજાતું ન હતું કુંવારી છોકરી માં બનશે તો સમાજ તેને પીંખી નાખશે​.​છોકરી નું ભવિષ્ય શું?​ ​શું કરવું​?​ મેં ફરી મારી બેનપણી કલ્પના ને ફોન ​કર્યો તે કહે તું દાદરમાં એક ક્લીનિક છે જ્યાં ઈલિગલ એબોર્શન કરે છે.એડ્રેસ શોધ્યું પણ મારુ માતૃત્વ તરફડી રહયું હતું કે કોઈ બાળક નો જીવ લેવાનો મને અધિકાર નથી,મારો માંહ્યલો રડી રહો હતો તો સામે આ છોકરી ની જીંદગી અને ભવિષ્ય નો વિચાર ! આ પાંત્રીસ વર્ષ પહેલા સમાજ ને બિલકુલ માન્ય ન હતું। હું પોતે પણ સ્વીકારી શકતી ન હતી. હું બકુલા ને લઇ ને ધડકતાં હૈયે હોસ્પિટલે પહોંચી,પહોંચતા જ મને ગભરામણ, ગૂંગળામણ થવાં લાગી. કેટકેલીએ છોકરીઓ અને સ્ત્રીઓ ને જોઇઃ અનોખી વેદના અનુભવી, ત્રણ ચાર કલાકના અંતે કહેવામાં આવ્યું કે એબૉરશન નહીં થઇ શકે,time વધારે થઇ ગયો છે અને સર્જરી કરવી રિસ્કય છે.બકુલા ને લઇ ને તુરંત ડામાડોળ હૃદય સાથે ઘરે પાછાં આવી.સોસાયટી માં ખબર પડશે તો? .કુંવારી છોકરી માં બનવાની છે તો જમીન અસમાન એક થઇ જશે આ બધું ક્યાં સુધી છૂપું છૂપું રહશે। પછી તો બકુલા ને સમજાવી કે ગમેતેમ કરી ને છોકરાં ને અહીઁ ઘરે બોલાવ, મારે મળવું છે. ઘણા પ્રયત્ન પછી આવ્યો અને એજ વાત કે એની માં બળી મરશે,આપઘાત કરશે. મેં કહ્યુ કે આ તારે પહેલા વિચાર કરવાનો હતો. હવે આ છોકરી શું કરશે? ક્યાં જશે ?તારું બાળક છે અને તારી જ જવાબદારી છે. ઘણી સમજાવટ પછી કોર્ટ લગ્ન કરવા તૈયાર થયો. અમે થાણા કોર્ટમાં ગયા ફોર્મ ભર્યુ પરંતુ ત્યાં પણ એ લોકો એ સમય તારીખ આપી,અમેં ફૉર્મ ભર્યુઁ પાંછા આવ્યાં પરંતુ મારુ મન શંકા કુશંકા,ચિંતા થી ઘેરાઈ ગયું કે છોકરો પાછો ફરી જશે તો?પરંતુ વિથ ગોડ બ્લેસ્સ કોર્ટે તારીખ આપ્યા મુજબ લગ્ન કરી લગ્ન સર્ટિફીકેટ લઈ લીધું. મને ખૂબજ હાંશકારો થયો ખુબ સારું લાગ્યું કે હવે આ કુંવારી માં નહીં કહેવાય. બકુલા ને લઇ ને મારા ઘરે જ આવ્યાં,છોકરો પણ આવતો જતો થયો.આ રિક્ષા ચલાવાતો, ફરી સમજાવ્યો અને કહયું કે તું ખોલી / ઘર લઇ લે હું તને મદદ કરીશ. ત્યાબાદ મેં મારા પતિ ને મદદ કરવા વાત કરી કરી તેને ખોલી લઇ આપી. રિક્ષાની આજીવિકા હતી પણ મૂડી તેની પાસે ન હતી, દીકરી જેમ અશ્રું ભીની આંખે વિદાય કરી અને હૈયે હાશકારો અનુભવ્યો.એક છોકરી અંધકારમાં ધકેલાઇ જતા બચી ગઈ ને તેનો ગ્રહસંસારઃ શરૂ થઈ ગયો. મને એ બે ત્રણ મહિના નો પ્રવાસે જિંદગી એ ઘણુ શીખવ્યું જાણે મારામાં ઘણું પરિવર્તન અનુભવ્યું.
મિત્રો ઘણીવાર માંહ્યલામાં ચાલતી કાયમી ચળવળ ને હૈયું ખોલી કહેવાથી માણસ હળવો થઇ જતો હોય છે.વાત તમારી હોય કે મારી પણ હળવેકથી હૈયાને હલકી કરજો કદાચ તમારી કોઈ વાત તમારી સાથે બીજાને માર્ગ સુજાડી હળવાશ અનુભવશ

રેણુબેન વખારિયા

Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, માહિતી લેખ, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.. | 12 Comments

૩૯ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

અતિ હંમેશાં વિનાશ નોંતરે છે!

સંસ્કૃતમાં વાક્ય છે, “અતિ સર્વત્ર વર્જ્યતે”. કોઈપણ ચીજની અતિશયોક્તિ, વિનાશની ખાઈ તરફ ધકેલે છે. એક ચૌદ વર્ષના કિશોરે, તેના પિતાએ ગેમ રમવા માટે મોબાઈલ ફોન ન આપતાં આત્મહત્યા કરી. આ એક ચોંકાવનારો બનાવ કહેવાય. આજના ટેક્નોલોજીના યુગમાં પાંચ વર્ષનું બાળક પણ ખાવા પીવા કરતાં મોબાઈલ ગેમમાં વધુ રસ દાખવે છે ત્યારે આ આદત માનસિક બીમારી નોંતરે છે. તે તેનું માનસિક સંતુલન ગુમાવી બેસે છે, જેને ગેમિંગ ડિસોર્ડર કહી શકાય. વાલીઓએ ચેતવાની જરૂર છે. આ પ્રકારનું વ્યસન નશાનો એક પ્રકાર કહેવાય. સામાન્ય રીતે આપણે દારૂ, સિગરેટ, જુગારને વ્યસન તરીકે ઓળખી છીએ, પરંતુ કોઈપણ ચીજનો અતિરેક એ વ્યસન છે. વ્યસન અનેક ચીજનું હોઈ શકે. પછી તે રમત હોય, સોશિયલ મીડિયા હોય કે ડ્રગ્સ લેવાથી હોય. સોશિયલ મીડિયાના વપરાશકર્તાઓ માટે એમ કહેવાય છે કે તેઓ સ્ટેટસ, ફોટો કે વીડિયો મૂકે પછી તેમને તણાવની લાગણી થાય છે. કેટલી લાઈક આવી? કોની કોમેન્ટ આવી? વગેરે જાણવાની ઉત્સુકતા રહે છે. અને એ પણ બીજા અગત્યનાં કાર્યોના ભોગે!

યુવાવર્ગ પણ માહિતીના આદાન-પ્રદાન માટે નેટ પર સતત રહે છે. અહીં અતિશયોક્તિ જ્યારે થાય છે ત્યારે ધીમેધીમે યુવાન આદતનો શિકાર બને છે. પોતાની જાત પર સંયમ ખૂબ જરૂરી છે. સગવડતાના ગુલામ બનવા કરતાં જરૂર જેટલો તેનો લાભ લઈ સ્વવિકાસ જેટલો સ્વાર્થી આજનો યુવાન જો બને તો ખુદ માટે, તેના કુટુંબ, સમાજ અને કારકિર્દી માટે હિતકારી છે. અહીં પ્રશ્ન થાય છે, શું સોશિયલ મીડિયા માણસને જીવંત રાખે છે? જો સમજીને ઉપયોગ થાય તો શાનદાર અને નાસમજ ઉપયોગ ખતરનાક નીવડે છે. સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટની શોધ થઈ એવા યુ. એસ. કરતાં પણ વધુ એફ. બી. યુઝર્સ ભારતમાં છે અને તેનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કરનારાઓમાં ૧૮ થી ૨૪ વર્ષ વચ્ચેના યુવાનો છે. આમ સોશિયલ મીડિયાથી માણસ ફેસ ટુ ફેસ મળવાનું ભૂલી ગયો છે. પરંતુ જો તેનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ થાય તો તેનાથી માણસ જીવંત અને ઊર્જાવાન રહે છે. સીનીયર લોકો કે જેનું હલન-ચલન સીમિત બને છે તેમનાં માટે સોશિયલ મીડિયા તેમની લાકડી બનીને રહે છે, તે નિર્વિવાદ છે.

કોઈપણ પ્રકારની ચિંતાનો અતિરેક પણ જીવનમાં દરેક સ્તરે ઘાતક નીવડે છે. Everything in excess is bad whether good or bad. વધુ પડતું ગળ્યું પણ નહીં સારું. જીવનમાં એટલા કડવા ના બનો કે લોકો તમને થૂંકી દે અને એટલા ગળ્યા ના બનો કે લોકો તમને ચૂસીને ફેંકી દે. ભોજનમાં કોઈ પણ મસાલાનો અતિરેક થાય તો તે બેસ્વાદ બની જાય છે. જીવનમાં પણ કોઈપણ રસનું પ્રમાણ વધે તો જીવન બેસ્વાદ બની જાય છે. અતિ પ્રેમ, સુખ-દુખ, રાગ-દ્વેષ, ગુસ્સો, ઉદાસી, આનંદ, ભજન, ભોજન, નિંદ્રા કે કોઈપણ ભાવનો અતિરેક વિનાશ નોંતરે છે.

ખ્યાતિનો પણ એક નશો હોય છે. પૈસો અને પ્રતિષ્ઠાની લાલચ માનવને પતનની ખાઇ તરફ ધકેલે છે. વધુ અને વધુ પૈસો અને પ્રતિષ્ઠા અતિ મહત્વકાંક્ષી બનાવે છે. મહત્વકાંક્ષા એ માનવ વિકાસની કરોડરજ્જુ છે. સપના જોવા એ વ્યક્તિ માટે સ્વાભાવિક છે જેનાથી તે વિકસે છે. પરંતુ વધુ પડતી ઈચ્છાઓ અને પોતાના બાહુબળથી અતિ મહત્વકાંક્ષાનો અજગર જ્યારે માનવનો ભરડો લે છે ત્યારે તે માનવનું ભક્ષણ કરે છે. વિનાશ નિશ્ચિત થાય છે જ. હાલમાં અતિ મહત્વકાંક્ષી, સી. સી. ડી.ના માલિક સિદ્ધાર્થ અને રાજ ટ્રાવેલ્સના લલિત શેઠનો આપઘાત આ બાબત સાબિત કરે છે. ઉંચા વિચારો એ માનવ વિકાસ અને સિદ્ધિ માટે જરૂરી છે પરંતુ તે માપસર હોવું જોઈએ. દેવું થઈ જવાને કારણે એકનો મૃતદેહ નદીમાંથી તો બીજાનો મુંબઈના દરિયામાંથી, બ્રિજ પરથી કૂદકો મારવાના કારણે મળી આવ્યો. અત્યંત સફળ થતાં હોય, વિશ્વભરમાં નામ હોય છતાંય મહત્વકાંક્ષા બેસુમાર હોય ત્યારે વ્યક્તિ દેવામાં ડૂબી જાય છે અને તે નામશેષ બની જાય છે.

આજના યુવાનને આ મેસેજ છે. અતિના કારણે તણાવ, બીપી, માનસિક બીમારી, સંઘર્ષ, શરીરનું અને મનનું ખોટવાવું પરિણામે અસફળતા અને નશીલા પદાર્થોનું સેવન કે આપઘાત! આ જીવનમાંથી પાઠ લેવાનો છે કે ક્યાં બ્રેક મારવી. માત્ર યુવાને જ નહીં બાળકથી માંડીને વૃદ્ધોએ પણ સમજવાની જરૂર છે. દરેક અવસ્થાની પોતાની ગરિમા હોય છે. જો વ્યક્તિ તે સમજી જાય તો પોતાની આવડતથી પોતાના જીવનને સુંદર બનાવી તેનાં મીઠાં ફળ પરિવાર સહિત ભોગવી શકે છે.

ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણે જ્ઞાનીજનો માટે જીવન જીવવાની ફિલસુફી સમજાવી છે. વિજય મેળવવા માટે સમતા અને અસમાનતા નો સમન્વય કરીને શાંતિનો ઉપદેશ આપ્યો છે. માનવ અસમાનતાના બીજનો નાશ કરીને ગીતાનું જ્ઞાન આચરણમાં મૂકે તો સમાનતાનાં સારા ફળ મેળવી શકે છે. અતિની કોઈ ગતિ નહીં માટે અતિનો ત્યાગ કરવો જ રહ્યો.

Posted in કલ્પનારઘુ, કહેવત-ગંગા, લેખ શ્રેણી, લેખક | Tagged , , , , , , | 1 Comment

વાત્સલ્યની વેલી ૪૦) દત્તક દીકરી રોઝેલીન

વાત્સલ્યની વેલ એટલે નાજુક પ્રેમની વેલ!જાણે કે સંતાનો માટેનો મા બાપનો પ્રેમ દાદા દાદીનો પ્રેમ, બાળકોનાં જીવનમાં આવતી અન્ય વ્યક્તિઓનો પ્રેમ અને એવાં જ કોઈ અગમ્ય પ્રેમ સાથેના અમારા આ ક્ષેત્રમાં થયેલાં સારા નરસા અનુભવીની વાતો ! પણ એમાં ક્યારેક મેં થાપ ખાધી હોય તેવુંય બન્યું છે! અને કેમ ના બને ?આપણે બધાં આ દેશમાં “ પરદેશી” બનીને આવ્યાં હતાં . અને અમે તો ઘણાંરીત રિવાજ – જીવન શૈલીથી અજાણહતાં! આ દેશનાં ઘણાં પ્રશ્નોની પણ જાણકારી નહીં ! કુટુંબ પણ નહીં અને અનુભવ પણ ઝાઝો નહીં! નાદાન પણ ખરાં! એટલે એ દિવસે મેં રોઝેલીનને પૂછ્યું “તારું ખરું ઓરિએન્ટલ નામ શું છે?”
હા, લગભગ બે દાયકા પહેલાની વાત છે.અમારાં સંતાનો હવે કોલેજમાં આવેલ. નૈયાની કોલેજની બેનપણી એક દિવસઘેર આવેલી. સુંદર ઘાટીલા દેખાવની,રોઝેલીનની આંખો અને ચપટાં ગાલ ઉપરથી એ પૂર્વ એશિયાની –જાપાનીઝ કેચાઈનીઝ કે કોરિયન હોય તેમ લાગતું હતું.
મેં અમારાં ડે કેર સેન્ટરમાં આવતી એકઓરિએન્ટલ છોકરીની વાત કરતાં કરતાં રોઝેલીનને એનાં દેશ અને ગામ વિષેપૂછ્યું. મને એમ કે કદાચ એ પણ સાઉથ કોરિયાના એ જ ગામની હોય તો ! આપણાં લોકોનો સ્વભાવ છે કે કોઈ પોતાના ગામનું મળે તો તરત કોઈ ઓળખાણ શોધવા બેસી જઈએ ! પણ રોઝેલીનને સ્પષ્ટકહી દીધું ; “ હું અમેરિકન છું ; મારાં પેરેન્ટ્સ પણ અમેરિકન જ છે!” એતો મને પુરેપુરી કોરિયન કે એવી ઓરિએન્ટલ લાગતી હતી! પણ પછી મને લાગ્યું કે મેંઅજાણતાં એનાં દુખતાં ઘાવને છઁછેડયો છે!
ઘણી વખત એવું બને છે કે આ દેશમાં રહીને, ઉછરીને કેટલીક વાર ઘણાંપોતાની જાતને માત્ર ‘અમેરિકન’ જ ઓળખાવવા રાજી હોય છે. પોતાના વંશજો વિષે ચર્ચા કરવાનું ટાળે છે. પણ તેમાંયે કોઈ વાંધો શોધવાની મને જરૂર લાગતી નથી .જેવી જેની મરજી! મેં વાત વાળી લીધી, બોલી ;
“ રોઝ ! તું તો સાચા અર્થમાં રોઝ છે! ગુલાબને તમે ગમે તે નામે બોલાવો ;પણ ગુલાબ તો ગુલાબ જ રહેવાનું ! પછી તેઅમેરિકાનું હોય કે બીજા દેશનું ! સુગન્ધતો મધુર જ હોવાની ! What is there in name?શેક્સપિયરની પ્રસિદ્ધ પંક્તિબોલી હું મારાં બીજા કામે વળગી .
પણ થોડા સમય બાદ અમારી દીકરીએમને જણાવ્યું કે રોઝને એનાં પેરેન્ટ્સેદત્તક લીધી છે! એ જન્મે કોરિયન છે!
બીજી વખત મળ્યાં ત્યારે રોઝે ડાઇનિંગટેબલ પર સામે ચાલીને પોતાનાં દિલનીવાત છેડી! અઢારેક વર્ષની ઉંમર અનેઇલિનોઈનાં કોઈ નાનકડાં ગામડામાંઉછરેલી રોઝ હવે હોસ્ટેલમાં રહીનેભણતી હતી અને શિકાગો જેવા મોટાશહેરમાં પોતાનું વ્યક્તિત્વ વિક્સાવતીહતી. હવે તેનાં નાનકડાં મગજમાં કાંઈગડભાંજ શરૂ થઇ હતી. અમારાં ‘ ટિપિકલ’ ઇન્ડિયન ગુજરાતી ઘરનેજોઈને ન જાણે એ શું વિચારતી હશે?
એણે અમને ભારપૂર્વક જણાવ્યું; “ મારાંઆ અમેરિકન મા બાપ કોરિયા આવ્યાંહતાં અને મને – નવજાત શિશુને દત્તકલીધેલી ! પણ હવે તમને સૌને મળીને મનેપણ મારાં દેશની ટ્રેડિશન અને રીતરિવાજો વિષે વધારે જાણવાનું મન થાયછે! કદાચ એ સંસ્કૃતિમાં પણ કોઈ આવીટ્રેડિશન હશે ! “ એણે એવું તેવું કાંઈક કહ્યું. જો કે હવે તેને પોતાનાં જન્મદાતાપેરેન્ટ્સને શોધવાનું મન થયું હતું !
એ જ અરસામાં કમ્યુટર યુગ શરૂ થઇ રહ્યોહતો.એ જ સમયે પોતાના વંશજશોધવાની એજન્સીઓ પણ નવી નવી જશરૂ થયેલી . એણે ખાસ્સી ફી ભરી અનેપોતાનાં બાયોલોજીકલ પેરેન્ટ્સનો પત્તોમેળવ્યો !
સાઉથ કોરિયાની રાજધાની સિઓલSeoul નાં કોઈ પરામાં એ લોકો રહેતાંહતાં ! દત્તક બાળકો જયારે પોતાનાંજન્મદાતા માં બાપને શોધે છે ત્યારે કાયમહેપ્પી એન્ડિંગ જ હોય છે તેમ નથી બનતું. એ પ્રસંગો ઉપર તો નવલકથાઓ લખાયતેવાં વિચારોના મહાસાગરો અનેપરિસ્થિતિનાં મોજાઓ રચાતા હોય છે! જેવ્યક્તિએ શોધ આદરી હોય છે તેને સતતએન્કઝાયઈટી હોય છે કે સામેની વ્યક્તિતેને સ્વીકારશે કે નહીં! જો કે અમેરિકલોકો મારા મતે વધારે નિખાલસસ્વભાવનાં હોય છે. એ લોકો સમય આવેભૂલનો એકરાર કરી , સંજોગોનેજવાબદાર ગણીને ભવિષ્ય રચે છે! પણપૂર્વની સંસ્કૃતિમાં એવું હમેંશા બનતું નથી! રોઝેલીનના મનમાં પણ એ જઅનિશ્ચિતતા હતી! શું થશે ? શું એ લોકોએને સ્વીકારશે ? શું કામ એ માં એ મનેદત્તક આપી દીધી હશે? હું એનું કોઈરહસ્ય તો બહાર નહીં પાડું ને ? એ મનેઅપમાન કરીને કાઢી મુકશે તો? ઘણાપ્રશ્નો !
રોઝેલીનનાં ડિપ્રેસિંગ વિચારો ..શું પ્રાપ્તથયેલી બધી માહિતીને પચાવવા –આ બધીસત્ય હકીકતોને જીરવવા સમર્થ હતાં??
એને ખબર પડી કે એનાથી નાનાં બીજાત્રણ બાયોલોજીકલ ભાઈ બેન એનાંપેરેન્ટ્સની સાથે જ રહે છે! અને તે પણઆનંદથી !!“ મને કોઈ અજાણીવ્યક્તિઓને દત્તક પધરાવી દીધી અનેબીજાં સંતાનો સાથે એ લોકો આનંદનુંજીવન ગુજારે છે?” એ વિચારે રોઝ હવેવધારે દુઃખી થઇ!
તે દિવસે અમારી ઘેર , આપણાં ભારતીયરહેણી કરણી સાચવી રાખીને ,સાથે સાથે અમેરિકન લાઈફ સ્ટાઇલ જીવન જીવતાંઅમને જોઈને એને પણ પોતાનાં રૂટ્સશોધવાની તાલાવેલી લાગેલી ! પણપોતાનાં લોહીના સંસ્કારો શોધવા જતાંહવે એ જાણેકે વધારે હતાશ થઇ હતી ! પોતાનાં કુટુંબને મળવા એ કોરિયા પણગઈ ! પણ ત્યાં એને એવો આવકાર મળ્યોનહીં! આ બધી વાતો જેટલી એને હેરાનકરતી હતી એવી જ રીતે અમને સૌનેઘરનાં કુટુંબીઓને અને
અમારાં ડે કેરના આવતી પેલી નાનકડીછોકરીની મમ્મીને અને અમને સૌ સ્ટાફનેપણ દુઃખ પહોંચાડતી હતી!
બિચારી રોઝ જાણેકે જ્ઞાન મેળવીને વધારેહેરાન થઇ હતી! ક્યારેક અધૂરું સ્વપ્નું ,અધૂરું ચિત્ર, અધૂરી રહેલી બાજી , ન પુરીથયેલી પઝલની રમત ,અધૂરું રહેલું ગીતબસ અધૂરાં રહે તેમાં જ સૌનું હિત છે !
આજે એ વાતને વીસેક વર્ષ વીતી ગયાં છે; આ લેખ લખવા અમે એનો સંપર્ક કર્યો; “ હા , હું મારી આઈડેન્ડિટી એ કુટુંબમાંશોધવા પ્રયત્ન કરું છું અને હજુ હમણાંજ થોડા સમય માટે હું ત્યાં જઈ આવી !” જો કે એમાં જન્મનાં જીન્સ કરતાંઅમેરિકાનાં ડોલરના ડી એન એ વધારેકામ કરે છે! “એણે રિમાર્ક કરેલી !”પણએમાં કશું ખોટું નથી! મને એનાથી સંતોષછે.” રોઝે કહ્યું .
Posted in Uncategorized | 5 Comments

કવિના આધ્યાત્મિકપદો આપણે સમજ્યાં નથી!

આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતા એટલે શબ્દ, સૂર અને સંગીતના સ્વામી, અલખના આરાધક. સૈકાઓ થયાં, નરસિંહ મહેતા વિષે ઘણું લખાયું છે અને લખાતું રહેશે.

જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા‚..

તમારે ઓશીકડે મારાં ચીર તો ચંપાયા…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પાસું રે મરડો તો વા’લા ! ચીર લઉં હું તાણી રે‚

સરખી રે સૈયરું સાથે જાવું છે પાણી રે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પંખીડા બોલે રે વા’લા ! રજની રહી થોડી રે‚

સેજલડીથી ઊઠો વા’લા ! આળસડાં મરોડી રે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

તું ને સાદ રે પાડું તો વા’લા ! સૂતાં લોકું જાગે રે‚

અંગુઠો મરડું તો મારા દલડામાં દાઝે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦,

સાસુડી હઠીલી વેરણ‚ નણદી મારી જાગે રે‚

પેલી રે પાડોશણ ઘેરે વલોણું ગાજે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

જેને જેવો ભાવ હોયે‚ તેને તેવું થાવે રે‚

નરસૈયાના સ્વામી વિના વ્હાણલું ના વાયે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

ક્યારેક વિચાર આવે છે કે નરસિંહ માં આકર્ષણ તત્વ શું ? એની  સચ્ચાઈ ,શ્રધા, નીડરતા કે સહજતા.આમ જોવા જઈએ તો બધુ જ।  સ્વયં અનુભવેલી પ્રભુ સાથેની એક્મ્યતા નરસિંહના પદની લાક્ષણીકતા છે.એની શ્રધા અને  સહજતા પણું એમને ક્યારેક યશોદા તો ક્યારેક રાધા અને ગોપી બનાવતા. સ્ત્રી બની કૃષ્ણ ને પ્રેમ કરતા,જગડતા, ફરિયાદ કરતા, રીસાતા,આજ પ્રિયસી ભાવ પ્રભુ સાથેનું એકત્વ આ પ્રભાતીયામાં છલ્કાય છે  અને અંતમાં સાધકના ચિત્તને પરિવર્તિત તરફ વાળે છે…. અને આજ નરસિંહનો ઇલ્મ આપણને આખું અસ્તિત્વ એકાકાર તદ્રુપ ચૈતન્યમય ની અનુભૂતિ કરાવે છે અને  ચમત્કાર થતા નરસિંહની જેમ  આપણને ગાઢ નિદ્રામાંથી જગાડી દે છે.પોતે જ સ્ત્રી પાત્ર બની શબ્દોમાં નિરૂપણ કરવું.. આટલી હદ સુધીનું પ્રભુ સાથેનું તાદાત્મય સાધવું એ બહુ ઊંચી કક્ષાની સાધના જ કહી શકાય.

આ લીલાજગતમાં આપણે સૌ રત છીએ. મનુષ્ય જ્યાં સુધી જાગતો નથી ત્યાં સુધી ભોગોમાંજ ભટક્યાં કરે છે.ત્યારે આજ નરસિંહની પરમ અનુભૂતિ – જાગૃતિ ની આ ક્ષણે અનાયાસે સરી પડેલું આ કાવ્ય …દરેકને આધ્ત્મના ઊંચા શિખર સર કરાવે છે.. નરસિંહ જેવા જ્ઞાની ભક્ત જ એમાંથી જગાડી શકે.

નરસિંહ માટે  ભજન તો એક સાધન છે પરંતુ  એટલેથી ન અટકતા નરસિંહ ની જેમ આજે પણ તેમના  ભજન ગાતા સાધકને પ્રભુ પરાયણ થવામાં સાધન મદદરૂપ થઇ શકે.સાથે સમાજને પોષણ દેનારો છે એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી  સાધકના ચિત્તને પરિવર્તિત કરવાની શક્તિ આવાં પ્રભાતીયામાં  દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. 

નરસિંહની રચના અનુભવવાણી છે.અને એટલે જ શ્વાસ લેવા જેટલી સહજતાથી નરસિંહ પદો રચતા સ્રી સહજ શરમનું વર્ણન કરતા નરસિંહ આધ્યાત્મમાં ભાવનો અર્થ સમજાવે છે….

અંગુઠો મરડું તો મારા દલડામાં દાઝે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

સાસુડી હઠીલી વેરણ‚ નણદી મારી જાગે રે‚

પેલી રે પાડોશણ ઘેરે વલોણું ગાજે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પ્રથમ દ્રષ્ટી આ અટપટા ભોગ અને ઊંઘમાં દેખાતી લીલા નું વર્ણન છે પ્રેમલક્ષણા ભક્તિ સાથે સંયોગ શ્રીંગાર નું જે વર્ણન કર્યું છે …અને પછી નરસિંહ હિંમતભેર તે વખતનાં સમાજનાં બંધનો એટલે  સાસુ અને ..નણદીને પણ આલેખી ઉંગલીનિદેશ કરે છે.નરસિંહનું કદાચ એ જમનાં ના કવિનું  ક્રાંતિકારી પગલું કહી શકાય.

નાગર જ્ઞાતિને તેના શૃંગાર રસના પદો સાથે વાંધો હતો, પણ આ પદોય આધ્યાત્મિક ઉંડાણ વાળા જ છે. આ શૃંગાર રસ વાળા પદો આપણા ચોખલીઆ સાહિત્યકારોએ જાણીજોઇને આપણા સુધી આવવાજ નથી દીધા।….કવિના આધ્યાત્મિકપદો આપણે સમજ્યાં નથી અને શૃંગાર કાવ્યો વાંચ્યા જ નથી।… ભોગ ત્યજીને આપણે આપણા ધર્મ સંભાળવા એવી વાત નરસિંહ અહી  કરે છે એટલે ભાવ કર્મનો મર્મ સમજાવતા  આધાયાત્મમાં ભાવનો મહિમા ગાયો છે. 

માનવીનાં જીવનનાં મૂલ્યો એના ઓશીકા નીચે જ પડ્યાં છે જેને મેળવવા માટે ઓરડા જેવી આખી દુનિયામાં ફાંફાં મારે છે, પરંતુ ખુદનાં તકિયાને તપાસતો નથી.જેની ભાવના શુદ્ધ હશે.. તે તૃપ્ત હશે અને વિવેકી પણ હશે..પ્રજ્ઞાવાન પુરુષનું ત્રીજું લક્ષણ એનો શુદ્ધ ભાવ છે. ભાવનો અર્થ અહીં કિંમત બદલે મૂલ્ય કરવાનો છે અને એ પણ કોઈ ચીજનાં બજારું મૂલ્યની વાત નથી પણ જીવનનાં મૂલ્યોની વાત છે. મૂલ્યનિષ્ઠ જીવનમાં જેનો ભાવ શુદ્ધ છે, અણીશુદ્ધ છે તેવાં માણસની વાત છે.જીવ માંથી શીવ તો માનવી ઇચ્છાએ થાય છે, એ વાત આ પંક્તિમાં કહી છે.અધ્યાત્મમાં શું બાકી છોડ્યું છે આ અવધુતે ?.

જેને જેવો ભાવ હોયે‚ તેને તેવું થાવે રે”

ઊર્મિ,ભક્તિ અને જ્ઞાન એમ ત્રણે વાત નરસિંહ એવી વણી લીધી છે કે વાત જ ન પૂછો। ..માનવીએ સતત જાગૃત રહેવાનું છે. એનો ભીતરનો અર્થ છે. જાગવું એટલે મનને સાધવું.. દશે દિશામાં પ્રસરતા રહેતા મનને બાંધવું સહેલું નથી. નરસિંહ પ્રભાતિયા ગાતા કારણ   જાગૃતિ લાવનાર હતા, સંગીત અને અક્ષરના માધ્યમ થી નરસિંહ અંતરના નાદને સાંભળી શકતા.

(ભજન, કીર્તન, પ્રભાતિયા- is free energy is to reach the transition state..)

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

 

Posted in કવિતા, કાવ્યનો આસ્વાદ, ચિન્તન લેખ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા | Tagged , , , , | 3 Comments

પ્રેમ પરમ તત્વ : 35: કરુણા એટલે પ્રેમ : સપના વિજાપુરા

પ્રેમ એટલે શું ફક્ત રોમાન્સ  છે? પ્રેમ એટલે શું ફક્ત શારીરિક સંબંધ  છે કે ફક્ત અપેક્ષાઓને  પ્રેમ કહેતા હશે.કેપછી જરૂરિયાતનું નામ પ્રેમ આપેલું હશે. એક બીજા વગર ચાલે નહિ એકબીજાનું ધ્યાન રાખવું એકબીજાને સહારો આપવો અથવા એકબીજાની કેર કરવી એનું નામ પ્રેમ હશે! પ્રેમનો ગુઢાર્થ જાણવા કેટલાય પંડિત થઇ ગયા પણ પ્રેમ  શું છે એની સાચી વ્યાખ્યા હજુ સુધી સો ટકા સાચી આપી શક્યા નથી.
 એક એવા  પ્રેમની વાત કરીએ। જી હા એનું નામ છે લુક મિકલસન. જે  સી. એન. એન. ના હીરો બની ગયા છે. દુનિયામાં નેક કામ કરવા માટે ઘણાં  રસ્તાઓ છે. કોઈ ભુખ્યાને ખોરાક પહોંચાડે છે, કોઈ રહેવા માટે ઘર બાંધી દે છે, કોઈ મેડિકલ સેવાઓ આપે છે. કોઈ લેપ્રસી માટે કામ કરે છે. આ દુનિયા આવા અનેક હીરો થી ભરેલી છે. અને તેથી  કદાચ ઈશ્વર આરામથી સૂતો હશે કે બધા બંદા ને કામ પર લગાડી દીધા છે. બધા પોતાના ભાગનું કામ ખૂબ   પ્રમાણિકતાથી નિભાવે છે.

લુક પણ એમાંનો એક ફરિશ્તો છે જે ના દિલમાં એક સુંદર વિચાર આવ્યો. એ ખૂબ  મોટી પોસ્ટ પર  હતો. અને ખૂબ પૈસાબનાવતો હતો. પણ એક નાની વાતે એની જિંદગી બદલી નાખી. જી હા લુકને ખબર પડી કે કોઈ પોતાની નજીક રહેતા કુટુંબ પાસે માંડ માંડ એટલા પૈસા છે કે એ ટેબલ પર ખાવાનું લાવી શકે અને પહેરવા માટે થોડા કપડા આપી શકે પણ પથારીમાં સૂવું એ એમના માટે વૈભવ હતો જેને પૂરો પાડવા  એ લોકો પાસે પૈસા ના હતા.
એક સાંજે એ વિચારમાં પડી ગયો અને શું એક સુવા માટે પથારી હોવી એ આટલી બધી અઘરી છે. એણે  એક બંક બેડ બનાવી અને બાજુમાં રહેતી દીકરીને આપી જેની પાસે થોડા પક્ષીના માળા જેટલા કપડાં હતા જે બિછાવીને એ સૂતી હતી. જ્યારે લુકેએને બંક  બેડ પહોંચાડી તો એ બેડને એટલી જોરથી ભેટી પડી કે છોડવા જ માગતી નહોતી.
બસ હવે એના દિલમાં વાત બેસી ગઈ કે ઊંઘવા માટે પથારીની કેટલી આવશ્યકતા છે.એમની આસપાસના લોકોમાં આ જરૂરિયાત ખુબ વ્યાપક પ્રમાણમાં હતી. એમના માટે આ પ્રસંગે  આંખો ખોલી દીધી. અને એમને ” સ્લીપ ઈન હેવનલી પીસ ” સંસ્થાની સ્થાપના કરી. જે નોન પ્રોફિટ ઓર્ગેનાઇઝેશન છે. આ સંસ્થા બાળકો માટે બંક બેડ બનાવે છે અને બાળકો સુધી પહોંચાડે છે.
લૂક  મિકલસન આઇડોહો યુ. એસ. એ. માં જન્મેલા છે અને એકતાળીસ વરસનાં છે. એક કૌટુંબિક  માણસ છે.ચર્ચમાં પણ જાય છે. અને લુક બાળકોને સ્પોર્ટસની ટ્રેનિંગ આપતા અને નદીએ બાળકોને ફિશિંગ માટે પણ લઇ જતા પણ જ્યારે એમને જોયું કેઆ બાળકો જમીન પર સૂઈ જાય છે ત્યારે એમણે નક્કી કર્યું કે એમની વેલપેઈડ જોબ છોડી એ બંક  બેડ બનાવશે અને બાળકોને પથારી પહોંચાડશે.
પોતાની દીકરીની બંક બેડ ને મોડેલ રાખી  લુકે લાકડા ખરીદવાનું ચાલુ કર્યું અને પોતાના પૈસા ખર્ચી આ પથારી બનાવવાનું ચાલુ કર્યું. એમને મિત્રો અને કુટુંબીજનોની મદદ લીધી. અને વાત વાયુ વેગે ફેલાઈ ગઈ અને બીજી મદદ પણ મળવા લાગી.
સૌ પ્રથમ  2012 માં એમને પોતાના ગરાજમાં અગિયાર પથારી બનાવી. બીજા વરસે 15 અને પછીના વરસે  ડબલ બનાવી અને પછી તો હર વર્ષે વધતી  ગઈ.2017 માં  612 પથારી બનાવી. પછી એમણે તાલીમ અને અભ્યાસક્રમ અને નિર્માણ અને માર્ગદર્શિકા પણ બનાવી જેનાથી આખા દેશના લોકો આ કાર્યમાં ભાગ લઇ શકે. આના 65 પ્રકરણ  છે.આ ચળવળમાં લોકો જોડાયા અને ” અમારા નગરમાં કોઈ પણ બાળક જમીન પાર નહિ સુવે” આ મોટો બનાવ્યો.
લુક મિકલસને આખા અમેરિકામાં વેબસાઈટ દ્વારા આ ચેપી ભલાઈનું કામ ફેલાવી દીધું છે. અને હજારોની સંખ્યામાં સ્વયંસેવક આ કામ વગર પગારે કરી રહ્યા છે અને મોટા પ્રમાણમાં બંક  બેડ ડોનેટ કરી રહ્યાં છે.
સલામ છે લુક મિકલસન ને જેણે  પ્રથમ  બીડું ઝડપ્યું કે કોઈ બાળક જમીન પાર નહિ સુવે. પ્રેમની વ્યાખ્યા અહીં શું આપવી એ અહીં સમજાતું નથી. શું કોઈ માટે પોતાની ઊંચા  પગાર વળી જોબ છોડી દેવી એ શું પ્રેમ નથી? જે પ્રેમ સ્વાર્થ રહિત છે અને જેમાં ફક્ત આપવાની ભાવના છે. એમને આ નેક કામ માટે કોઈ જન્નતની આશા નથી, કે કોઈ મોટા ઈનામની આશા નથી એમનું મહેનતાણું બાળકના ચહેરા પરનું સ્મિત છે. એના દિલમાં કરુણા છે, દયા છે.આ એક પ્રેમનો શ્રેષ્ઠ પ્રકાર છે.ક્યારેક છીછરા પ્રેમની વાતો કરતા કૈક કરી બતાવવાની ભાવના તમને પરમ સુધી લઇ જાય છે. ત્યારે મુખમાંથી નીકળી પડે છે કે પ્રેમ આનું નામ છે !!
સપના વિજાપુરા

Posted in ચિન્તન લેખ, સપના વિજાપુરા, Uncategorized | 5 Comments

હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.-8

‘હૈયું’, નામનો કોઈ શરીરનો ભાગ નથી જ્યાં આપણે અંગળી મૂકીને દાવા સાથે કહી શકીએ કે તે અંહી છે ! હા, કોઈ પૂછે હૈયું ક્યાં છે, તો હાથ તરત જ છાતીના ડાબા હિસ્સા પર પહોંચી જશે. જ્યાં ‘હ્રદય’ હોય છે. જો હ્રદયને હૈયું માનતા હોઈએ તો અલગ વાત છે.હવે ​આ હૈયું  ​છે ને ​આજુબાજુનું વાતાવરણ, સંજોગ, સમય અને પરિસ્થિતિ એકબીજા સાથે ખૂબ નાજુક તારથી ​જોડાયેલું છે  જરાક પણ એક ખેંચાય યા તો ચટકાય તો​ ?​ હૈયા ને નંદવાતા વાર શી ?
મારી જ વાત કરું, જીવનમાં અચાનક સાથીનો સાથ છૂટ્યો ત્યારે, આ ‘હૈયું’ હાથ રહ્યું ન હતું. કેવા ગાંડા વિચાર આવતા હતાં.’શું ​મને  પાગલખાનામાં ભરતી કરવી પડશે ?’એમના વગર જિંદગી કેમ ખૂટશે?
​તે દિવસે મારા દીકરાના લગ્ન હતા..  લગ્ન ચાલતા હતા ત્યારે   તેમને અચાનક ​છાતીમાં ​દુઃખવા લાગ્યું હતું ​પણ ​ ​એમણે  દર્દ ગણકાર્યું ન હતું ​,​પાછી  રિસેપ્શનની ધમાલ ! ​લગ્ન પતાવી ​દીકરો અને વહુ ​તો ​શિકાગો ગયા.
“કાલે, સોમવારે આપણે ઓફિસ નથી જવું”.મેં કહ્યું,હું પણ બેંકમાં સિકલિવ લઈ લંઉ છું અને એપોઈન્ટમેંટ લઈને હોસ્પિટલમાં લઈ ગઈ. ડોક્ટરે ખૂબ ગભરાવી માર્યા. સંપૂર્ણ ચેક અપ કર્યા પછી કહે, ‘બને તેટલું જલ્દી બાઈ પાસ કરાવો’.
ઘરમાં રૂમઝુમ કરતી વહુ આવી હતી અને આ તરફ હું નવી વહુ ને આવકારું એ પહેલા અમે એમના બાઈપાસને ન ગમવા છતાં આવકાર્યું અને ​અઠવાડિયામાં ​તો ​સેંટ લ્યુક હોસ્પિટલમાં બાઈપાસ કરાવવાનું નક્કી કર્યું. સરસ રીતે ઓપરેશન થઈ ગયું… તબિયત ધીરે ધીરે સુધારા તરફ પ્રયાણ કરતી હતી. દુઃખાવો ઘણો રહેતો. લગભગ બે મહિના થયા પણ રૂઝ આવતી ન હતી. ​હું ​ હમેશા તેની આજુબાજુ આંટા મારતી. તેમને ક્યારેય ​મે ​નબળા જોયા ન હતા.​મારા માટે આમ એમને પથારીમાં જોવા અસહ્ય હતું. અમને ખાવામાં ઘણા બધા બંધન આવ્યા હતા.ધીરી પ્રગતિને કારણે તેમને જે ખાવું હોય તે ગરમા ગરમ બનાવી પ્રેમથી ખવડાવતી. ​ઘરમાં મિંયા બીબી બે જ હતાં. બાળકો એકાદ મહિને આવી ખબર કાઢી જતાં. દિવાળી આવી તેમનો ભાવતો ચેવડો બનાવ્યો. ક્રિસ્ટમસ પણ આવી, હજુ તો સાતેક મહિના થયા ત્યાં બધી બાયપાસ બ્લોક થઈ ગઈ. આ લગભગ ૨૫ વર્ષ પહેલાંની વાત છે. ડોક્ટરોએ બલુન મૂકવાની સલાહ આપી. બલુન મૂકાવ્યા અને બે મહિનામાં બધા બર્સ્ટ થઈ ગયા. નવ મહિનાની અંદર બીજી વાર બાઈ પાસ કરાવવાની નોબત આવી.આ વખતે અમે બન્ને જરા ધ્રુજી ગયા પણ કોને ખબર કેમ મને વિશ્વાસ હતો.અમેરિકાની હોસ્પિટલ અને ડોક્ટરો મારા ‘એમને’ ​જલ્દી સાજા કરી દેશે,૧૨મી માર્ચે લગ્નની વર્ષગાંઠ હોસ્પિટલમાં ઉજવી. ૧૪ મીના સવારે ૧૧ વાગે ઓપરેશન હતું. ખૂબ વ્યસ્તતાને કારણે છેક પાંચ વાગે ઓપરેશન થિએટરમાં લઈ ગયા. રાતના દસ વાગે બહાર આવ્યા. કલાકમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવ્યો​.​ 
​એમના અવસાન પછી મનમાં સતત એક પ્રશ્ન આવતો,​હવે આ બાકી રહેલી જીંદગીનો શો મતલબ? કોઈ પ્રિયજન ગુમાવવું એ  ખૂબ જ આઘાતજનક સમય હો​ય છે.જો કે ​ખોટનો સામનો કરવો એ એકદમ વ્યક્તિગત અનુભવ ​છે પણ ​ આજે તમારી સમક્ષ હૈયું હળવું કરી ​વાત કરતા એટલું જ કહીશ કે આટલા વર્ષો પછી ​જયારે ​હૈયામાં નથી કોઈ જીવન પ્રત્યે ઉદાસી યા એવી કોઈ ધાડ મારવાની મહત્વકાંક્ષા !​ત્યારે એટલું જ કહીશ કે ​​મેં મારી વાસ્તવિકતા સાથે ​દિલ અને દિમાગ​થી ​શાંતિ પૂર્વક સમાધાન કર્યું છે.જે સનાતન સત્ય છે, એમાં મિનીમેખ થવાનો ​નથી. હા, જીવનના હર તબક્કાનું તેનું પોતાનું આગવું સૌંદર્ય છે. ​જિંદગીનો મતલબ તો આપણે શોધવાનો છે.​
દરેક વ્યક્તિ મૃત્યુ માટે અલગ રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.​જિંદગીના અર્થના નવીકરણ માટે ​દરેક અવસ્થામાં આવતી મુસિબત યા પડકાર ઝિલવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ. સાચું પૂછો તો માર્ગ નજર સમક્ષ હોય છે પણ ચક્ષુ સમક્ષ ​લાગણી, પ્રેમ, સંવેદનાનો ​પડદો પડૅલો હોવાથી એ સ્પષ્ટ રીતે ​દેખાતો જ નથી. ​હું પણ આ રોલર કોસ્ટર લાગણીઓમાં ચક્કરો ફર્યા કરતી હતી બધા કહેતા ​તમારા પોતાના સ્વ પ્રયત્નો​,​ ઉમંગ,ઉત્સાહ અને સતત પ્રયાસ દ્વારા ​જ ​પરિસ્થિતિને પોહચી વળવાનું  બળ મળશે,તમારે મજબૂત બનવું જ પડશે,અને મેં આ વાત ને સ્વીકારી,​મારે પણ મારી જીવન યાત્રા પુરી કરવાની છે.હલકા થવા માટે કોઈ ખાસ કિમિયો નથી. માત્ર ​મેં ​સરળતા​ને ​અપના​વાની, ​સત્યનો સ્વીકાર કર્યો અને ​​મેં એમની યાદોમાંથી બળ મેળવ્યું,જિંદગીનો મતલબ,હેતુ અને દિશા મળી ગયા.​
 યાદ છે, કબીરનું લખેલું,​…​
ઝીની રે ઝીની ચદરિયા ઝિની રે ઝિની.
નવ દસ માસ બુનનકો લાગે મૂરખ મૈલી કીની .
ચદરિયા ઝીની રે ઝીની
​જીવન અનેક કર્મોથી મલિન  હોય છે ​હવે મેલી કરેલી આ ચદરિયા ( શરીર) ભગવાનને ધોઈને આપવાનું મન સાથે ​મેં ​નક્કી​ કરી લીધું .​

મિત્રો

 પરિસ્થિતિ નો સ્વીકાર કરી લેવો,કારણ કે સ્વીકારમાં પરિસ્થિતિ નો અંત અને નવી શરૂઆત હોય છે .મિત્રો તમારા હૈયાને હળવેથી હલકું કરજો બાકી તો હૈયા ને નંદવાતા વાર શી​?​ ​ તમારી વાત અમારી સાથે વંહેચજો કારણ ઘણીવાર  ​આ નાની નાની લાગતી વાતો કેટલી મોટી ​હોય ​છે ​ખબર છે ?​ ​તમારી વાતો ક્યાંયક કોઈને સ્પર્શી જશે અને બસ ​અને ડાળીઓ વચ્ચેથી સરસર વહેતી હવા અને એના અદીઠ ધ્વનિનો ગુંજારવ ​કદાચ કોઈના ​હૈયામાં​ ​મધુર શીતળતા રોપી જાય ​કહેવાય નહીં !”
પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા
Posted in ચિન્તન લેખ, નિબંધ, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, હળવે થી હૈયાને હલકું કરો.. | Tagged , , , , , , | 5 Comments

વાત્સલ્યની વેલી ૩૯) આન્યા અને કિઆનાના ગ્રાન્ડપાપાની વિદાય !

આન્યા અને કિઆનાના ગ્રાન્ડપાપાની વિદાય !

આમ તો બાળકો બે વર્ષનાં થાય એટલે મોટાભાગનાં મા-બાપ બાળકો માટે થોડા કલાકની પ્રિસ્કૂલ શોધે, પછી આખા દિવસનું ડે કેર અને પાંચ વર્ષનું બાળક બાલમંદિરમાં જાય ને ત્યાંથી પ્રાથમિક શાળામાં ! અમારે ત્યાં સામાન્ય રીતે બાળકો ત્રણ ચાર વર્ષ રહે ! જીવનના શરૂઆતનાં ત્રણ- ચાર વર્ષ!

“ બાળકો સાથે આખો દિવસ લમણાંકૂટ કરવાનો કંટાળો નથી આવતો ?” ક્યારેક કોઈ સ્નેહી મિત્ર પૂછે! પણ આજે જયારે હું બાળકો સાથેના મારાં અનુભવો વિષે લખું છું તો યાદ આવે છે કે કેટલું બધું એ બાળકો પાસેથી શીખવાનું મળ્યું છે? નાનાં બાળકોમાં એક સ્વચ્છ, નિખાલસ તર્ક શક્તિ હોય છે, એ દુનિયાને પોતાની શુદ્ધ આંખે જુએ છે, એટલે એમનાં અભિપ્રાયો પણ એવા શુદ્ધ – સત્ય હોય છે.

જો આપણે એમનાં કહેવાં પર ધ્યાન આપીએ તો એ ઘણું બધું શીખવાડી જાય છે!

આન્યા અને કિઆના નામની બે પૌત્રીઓને લઈને એમનાં નાના નાની અમારા સેન્ટરમાં આવ્યાં. બે અને ચાર વર્ષની આ બાળકીઓની કસ્ટડી પંચાવન – સાહીંઠની ઉંમરના આ ગ્રાન્ડપેરેન્ટસ પાસે હતી. બાળકોની જન્મદાત્રી અહીંના ટિપિકલ સમાજની ખાસિયત મુજબ ક્યાંક વધુ સારી જિંદગી બનાવવા જતી રહી હતી; (અને જન્મદાતા બાપનુંયે ઠેકાણું નહોતું )બાળકો પ્રેમ અને હૂંફથી નાના નાની પાસે ઉછરતાં હતાં.

રજીસ્ટ્રેશન અને અન્ય જરૂરી સહી કરાવીને થોડી ઔપચારિક વાતો કરી. નાનીમા નજીકની પબ્લિક સ્કૂલમાં લંચરૂમમાં પાર્ટટાઈમ કામ કરતી અને નાના કોઈ પ્લાન્ટમાં મશીન વર્ક કરતા.( એટલે કે તદ્દન સામાન્ય કુટુંબ;પણ આ પૌત્રીઓને જીવનમાં ખુબ આગળ વધારવાની નેમ!)

ત્રણેક વર્ષ વિત્યાં, હવે આન્યા અને કિઆના પ્રાઈમરી સ્કૂલમાં પહેલાં – બીજા ધોરણમાં આવ્યાં ! પણ અમારું સેન્ટર નજીકમાં જ હોવાથી હજુએ એ લોકો આફ્ટર સ્કૂલ પ્રોગ્રામમાં આવતાં. સવારે ક્યારેક ગ્રાન્ડપા બાળકીઓને મુકવા આવતા , પણ મોટાભાગે તો એ છોકરીઓને નાનીમા જ મુકવા- લેવા આવતી.જો કે કેટલાયે સમયથી અમે ગ્રાન્ડફાધરને ડે કેરમાં આવતા જોયા નહોતા .

પણ અચાનક જ અમે એ છોકરીઓના વર્તનમાં પરિવર્તન જોયું !

નાનકડી વાતમાં રડી પડે ! ફલાણી છોકરી મને રમકડું આપતી નથી, કે પેલાએ મારી ચોપડી લઇ લીધી એમ નાની નાની બાબતોમાં અપસેટ થઇ જાય!અને નાનકડી આ દીકરીઓ જે કાયમ તોફાન મસ્તીમાં મશગુલ રહેતી એ છોકરીઓ હવે ઠરેલ બની ગઈ! સ્કૂલેથી ડે કેરમાં આવીને બધું હોમવર્ક ઝડપથી પતાવી દે! જે છોકરીઓને પટાવીને, પરાણે , પાસે બેસાડીને નિશાળમાંથી આપેલું ઘરકામ કરાવવું પડતું હતું , એ છોકરીઓ જાતે જાતે લેશન કરી લે ! મને લાગ્યું કે આ કંઈક અજુગતું છે! એકદમ આ કેવો બદલાવ ? જો કે હવે તેઓ ફુલટાઇમ ડેકેરને બદલે ફુલટાઇમ સ્કૂલે જતાં હતાં! નવી સ્કૂલ, નવું વાતાવરણ , નવાં મિત્રો અને નવાં ટીચર્સ વગેરેને લીધે પણ છોકરાઓમાં પરિવર્તન આવતું મેં જોયું છે.

આમ તો આપણે બધાં આપણી દુનિયામાં એટલાં બીઝી રહેતાં હોઈએ છીએ કે રોજનું કામ પતાવીએ એટલે બસ ! અને આ બાળકીઓની ગ્રાન્ડમા પણ સવાર સાંજ છોકરીઓને મુકવા અને લેવા આવે ત્યારે ઝાઝી વાત કરવાનો કોઈને સમય પણ ના હોય અને અમેરિકામાં ‘પ્રાયવસી’ ની જીવન શૈલી એટલે કારણ વિના કોઈ એમ ઊંડાણમાં જાયપણ નહીં. પણ સહેજ પ્રયત્ન કર્યો એટલે ( અને આપણે ત્યાં તો આવી જ લાઈફ સ્ટાઇલ છે; લોકો કદાચ ખોટી રીતે પણ એને મૂલવે ) પણ અમે એ છોકરીઓને અને ગ્રાન્ડમાને પૂછ્યું : બધું બરાબર છે ને? Is everything alright?

“ ગ્રાન્ડપા માંદા છે!” છોકરીઓ પાસેથી મને એટલું જાણવા મળ્યું .

એક દિવસ મેં ગ્રાન્ડમા સાથે નિરાંતે વાત કરી.કોઈ અસાધ્ય રોગ બાબત નવાનવા ટેસ્ટ થઇ રહ્યા હતાં પણ કાંઈ પકડાતું નહોતું. વાત કરતાં એમની આંખો પણ ભીની થઇ ગઈ. થોડા સમય બાદ પેટનું કેન્સર ડિટેકટ થયું .

ગ્રાન્ડ્માએ વાત કરી કે છોકરીઓ અચાનક સમજુ અને જવાબદાર બની ગઈ! છોકરીઓ ઘેર જઈને ગ્રાન્ડપા પાસે બેસીને પોતાની ગમતી વાર્તાની ચોપડી વાંચે! ગ્રાન્ડપાને ગમે એટલે માથે હાથ ફેરવે , પગ દબાવે , લોશન લગાડે ! આ જાતની સેવા કરવાની ભાવના એ ભલી ભોળી બાળકીઓમાં ક્યાંથી આવી? કોણે એમને શીખવાડ્યું કે માંદી વ્યક્તિની સેવા આવી રીતે થાય?

એ પ્રસંગે અમને વિચાર કરતાં કરી મુક્યાં!

આ શું દર્શાવે છે? શું આ બાળકોને પણ ખબર છે જીવનમાં સૌથી મહત્વનું શું છે? ગ્રાન્ડપાને ગમતાં ટી વી શો – કાર્ટૂન જોવાનાં અને ગ્રાન્ડપાને ગમતાં સૂપ – સેન્ડવીચ ખાવાનાં!

“ ગ્રાન્ડપા, આઈ લવ યુ !” એ છોકરીઓ કહે , “ મારે મોટા થઈને ડોક્ટર બનવું છે અને પેટ માટેની દવા શોધવી છે!” એ છોકરીઓ કહે!

આ ઘટના દર્શાવે છે કે ગમે યુગમાં, ગમે તેવી ભૌતિક સુવિધાઓ અને સગવડો વચ્ચેય પ્રેમ અને અનુકંપા અકબંધ સચવાયેલાં પડ્યા છે! એ મનુષ્યનો સ્વભાવ છે: પોતાની વ્યક્તિને પ્રેમ કરવાનો! દરેક વ્યક્તિમાં પોતાનાં પ્રિય પાત્રને પ્રેમ કરવાનો સહજ કુદરતી ભાવ છુપાયેલો હોય છેજ! પણ યોગ્ય માર્ગે એનેબહાર કાઢવાનું કામ મા બાપ કે અન્ય મહત્વની વ્યક્તિનું છે!

પણ હા , એ માટેની કમ્યુનિકેશનની લિંક ચાલુ હોવી જોઈએ !

બન્ને બાળકીઓ ગ્રાન્ડપેરેન્ટસ પાસે જ ઉછરતી હતી. મધર્સડે ,ફાધર્સડે અને ક્રિશ્ચમસ પાર્ટી એ બધાં પ્રસંગોએ એ દાદા દાદી જ હાજર હોય! બહુ સામાન્ય કક્ષાનાં દાદા દાદી જીવથીયે વધુ આ ગ્રાન્ડ ડોટર્સને પ્રેમ કરતાં હતાં. પણ હા, આવી કપરી પરિસ્થિતિમાં શું કરવું તેનો તેમને ખ્યાલ નહોતો એટલે એકલાં એકલાં દુઃખના ઘૂંટડા ગળતાં હતાં.

મુશ્કેલીઓ આવે છે પણ એનો પ્રતિકાર કરવાની શક્તિ કે ઉપાય પણ આ દેશમાં ઉપલબ્ધ છે તેનો એમને કદાચ સ્પષ્ટ ખ્યાલ નહોતો.

‘ દુઃખ ક્યારેક વહેંચવાથી સહ્ય બને’ અમે વાત વાતમાં સમજાવ્યું. બાળકોમાં સ્પષ્ટ સમજણ ના હોય એટલે ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિ માંદી પડે અથવા તો ડોકટરના- હોસ્પિટલના ચક્કર ચાલુ થઇ જાય કે પછી ઘરમાં ચિંતાનું વાતાવરણ ઉભું થાય તો બાળકો ઉપર એની સ્પષ્ટ અસર વર્તાય છે- એવે સમયે નાનકડાં બાળકોનું અસ્તિત્વ ઘરની બીજી વ્યક્તિઓ ભૂલી જતી હોય છે. બાળકને દુઃખથાય, ઉદાસીનતા અનુભવે , એનાં નાનકડાં મગજમાં આવી પરિસ્થિતિ બદલ ગુસ્સો આવે, ચિંતા થાય પણ સૌથી વધારે તો જાણેકે પોતે કોઈ ગુનો કર્યો છે તેવી ગિલ્ટી ફીલિંગ થાય! આવા સમયે એને સમજાવ્યું હોય તો દુઃખ થોડું હળવું થાય! મેં ગ્રાન્ડમાને સમજાવ્યું.

ડે કેરમાં ઘણી વખત એવા પ્રસંગો બન્યા છે કે અમારે ત્યાં આવતું કોઈ બાળક માંદુ પડ્યું હોય અને અમુક દિવસો સુધી સ્કૂલે આવી શકે નહીં . ખાસ કરીને ક્યારેક તાવ વધી જાય કે શ્વાસની તકલીફ થાય તો હોસ્પિટલમાં એને રહેવું પડે. તો એને માટે Get well Soon ગેટ વેલ સુન નું કાર્ડ બનાવીએ .

આ ગ્રાન્ડપા માટે પણ બધાં બાળકોએ કાર્ડ બનાવ્યાં. એનાં લીધે એ લોકોને પોતાનાં ગ્રાન્ડપાપા વિષે વાત કરવાની તક મળી. આન્યા અને કિઆનાનું દુઃખ ઓછું તો ના થયું પણ મુંઝવણ ઓછી થઇહશે ! થોડી સમય બાદ એમનાં ગ્રાંડપાએ કાયમની ચિર વિદાય લીધી.. અને થોડા જ દિવસમાં આન્યા અને કિઆનાપણ આવતાં બંધ થયાં. આમ પણ બે વર્ષનું બાળક છ વર્ષનું થાય, સ્કૂલે જાય એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ આ માળો છોડીને ઉંચે ઉડ્ડયન કરવા તૈયાર થાય.. એટલે આવકાર સાથે વિદાય પણ જોડાયેલી જ હોય. પણ આ કેસમાં ગ્રાન્ડપાની ચિર વિદાય અમને બધાંને સ્પર્શી ગઈ!

વાત્સલ્યની વેલીમાં પ્રેમ સાથે વિરહ કે વિદાયની વાંસળી પણ સંભળાતી હોય છે… પણ પ્રેમ અને હૂંફના પવનથી વેલી કાયમ ખીલતી રહી છે!

Posted in Uncategorized | 3 Comments