રાજેશભાઈ શાહ -વ્યક્તિ પરિચય

મિત્રો આપણી “બેઠક”ના સંચાલક શ્રી રાજેશભાઈ શાહને સૌ જાણીએ છીએ પરંતુ વિગતવાર પરિચય હમણાં જવનિકા દ્વારા આયોજિત પ્રોગ્રામમાં થયો જે આપ સૌ માટે મુકું છું,જાણીતા હાસ્ય કલાકાર અને ડાયરો કલાકારશ્રી સાઈરામ દવે  જેઓને સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધિ મલી છે તેમના વરદ હસ્તે શનિવાર 7 જુલાઈ, 2018 ના રોજ જવનિકા એન્ટરટેઇન્મેન્ટ ના સૌજન્ય થી રાજેશભાઈનું  સન્માન થયું
ગુજરાત  સમાચાર અમેરિકા એડિશનમાં છેલ્લા 11 વર્ષથી પત્રકાર તરીકે સેવાઓ આપતા રાજેશભાઈ શાહ 20 વર્ષ અગાઉ ભારતની માતૃભૂમિને સલામ કરી અમેરિકાને કર્મભૂમિ બનાવી અત્રે સ્થાયી થયા છે. કોમર્સ અને લૉ ગ્રજ્યુએટ એવા રાજેશભાઈએ વતનમાં બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયામાં 29 વર્ષ સેવાઓ આપેલી છે
પરદેશની ધરતી પર પણ ગુજરાતી ભાષા – સાહિત્ય, સંગીત અને કલા ના સમૃદ્ધ વારસાને જીવંત રાખી આવનારી પેઢી તેનાથી વંચિત ના રહી જાય તે માટેના સંનિષ્ટ પ્રયત્નો કરતી બેઠક – ગુજરાતી લિટરરી ગ્રુપ, બે એરિયા ગુજરાતી સમાજ – નોર્થેન કેલિફોર્નિયા દ્વારા ગુજરાત ગૌરવ દિવસ ની દર વર્ષે થતી ઉજવણી, શ્રીમય કૃષ્ણધામ- વૈષ્ણવ હવેલી, જૈન સેંટર, સ્વામિનારાયણ મંદિર, ઇન્ડિયા કોમ્યુનિટી સેંટર, મુનિ સેવા આશ્રમ, શંકરા આઈ ફોઉન્ડેશન, અનુપમ મિશન, ઇસ્કોન, આર્ટ ઓફ લિવિંગ જેવી અનેક સંસ્થાઓની પ્રશનીય પ્રવૃત્તિઓને વાંચકો સમક્ષ મુકવાનું કામ તેઓ સુંદર રીતે કરી રહ્યા છે.તેમની પત્રકારત્વની સેવાઓની કોન્સુલેટ ઓફિસ – સાન ફ્રાન્સિસ્કો, એમ્બેસી ઓફ ઇન્ડિયા, વ્હાઈટ હાઉસ, ગુજરાત રાજ્ય સરકાર, ભારતના  માનનીય પ્રધાન મંત્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ વ્યક્તિગત રીતે નોંધ લીધી છે અને સૌ ની સરાહના તેઓ પામ્યા છે.
તેમનું પત્રકારત્વનું કામ સુંદરરીતે દીપાવવામાં તેમની પત્ની જયશ્રી શાહ નો મોટો ફાળો છે.
Advertisements
Posted in રાજેશભાઈ શાહ | Tagged , , , , , , | 2 Comments

તરુલતા મહેતા વાર્તા -સ્પર્ધાની જાહેરાત

જૂન મહિનાની ‘બેઠક ‘ માં ‘શબ્દોના સર્જન ‘માટે મારા તરફથી વાર્તા -સ્પર્ધાની જાહેરાત કરી હતી.
મિત્રો તમારી સર્જનાત્મક શક્તિને ગુજરાતી ભાષામાં વાર્તાસ્વરૂપે વહેવા દો.તમારી કલમને કસી ,મંથન કરી આપણા વાચકોને વાર્તાનો રસથાળ પીરસો . પૂરતો સમય આપી વાર્તાના વિષયનો વિચાર કરી ,નહિવત જોડણી ભૂલોથી તમારી વાર્તાને રજૂ કરશો તેવી આશા છે. વાર્તા સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માટે નીચેની વિગતો જોઈ લેશો.
(! ) વાર્તાનો વિષય :  ‘કુટુંબ અને કારકિર્દીના ‘ ક્ષેત્ર –વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને સમતુલન . સ્ત્રી , પુરુષ ,બાળક ,વડીલ કોઈપણ પાત્ર દ્રારા હાલના કૌટુંબિક જીવનનો ચિતાર આપી શકો છો.
વાસ્તવિક વર્તમાન જીવનના પ્રશ્નોની રજુઆત અપેક્ષિત છે .ગમતા -નગમતાં બધા જ પાસાંને તટસ્થાતી આલેખવા પ્રયત્ન કરશો.વાર્તામાં એની શરૂઆતથી અંત સુધી વાચકો  જિજ્ઞાસાથી જકડાઈ રહે તેવું   રસપૂર્વક ઘટના ,વાતાવરણ,પાત્રનું આલેખન થાય તે ઇચ્છનીય છે. બધો આધાર તમારા ભાષાના કસબ ઉપર છે.
(2)  વાર્તાના શબ્દોની મર્યાદ .  800 થી 1500. તેથી ઓછા કે વધુ શબ્દોવાળી વાર્તાને ઇનામ આપવામાં નહિ આવે.
(3) વાર્તાનું શીર્ષક આપવું જરૂરી છે.
(4) સ્વરચિત વાર્તા જ સ્વીકારાશે. તમે પોતે લખીને મોકલશો.
(5) મોકલવાની અંતિમ તારીખ 15મી ઓગસ્ટ છે.
(6) સપ્ટેમ્બરમાં વાર્તા સ્પર્ધાનું પરિણામ જાહેર થશે.
(5) કુલ ત્રણ વાર્તાઓને નીચે મુજબ પુરસ્કાર મળશે .
 પ્રથમ વાર્તાને ઇનામ: $ 51
બીજી વાર્તાને ઇનામ : $ 35
ત્રીજી વાર્તાને ઇનામ : $ 25
આશ્વાસક બે ઇનામો : $ 15
તમારી વાર્તા પસંદ થાય એ જ તમારી  શક્તિ માટેનું સાચું ઇનામ છે.તમે માતૃભાષા ગુજરાતીમાં લખો અને તમારું ઉત્તમ સર્જન કરી ભાષાનું સંવર્ધન કરો તેવી શુભેચ્છા.
વાચકો બધી વાર્તાઓ વાંચી લેખકોને પ્રોત્સાહન આપી મા ગુર્જરીને દીપાવશો.
‘બેઠક ‘અને ‘શબ્દોનું સર્જન ‘ ની પ્રવુતિ દ્રારા આપણી ભાષા અને સંસ્કુતિના સંવર્ધન કાર્યને તન-મન થી સેવા કરતા પ્રજ્ઞાબેનને આપણે સૌ દિલથી સહકાર આપીએ .
તેમ થશે તો ‘બે હાથે તાળી ‘ વાગશે. તો થોડું એકાંત અને સમય ફાળવી વાર્તા લખો અને વાંચો.
શુભેચ્છાસહ  તરૂલતા મહેતા તા.9મી જુલાઈ 2018
Posted in Uncategorized | 2 Comments

૪૩-હકારાત્મક અભિગમ-ચીવટ- રાજુલ કૌશિક

એક નામી કૉર્પૉરેટ કંપનીમાં ઉચ્ચ કક્ષાના હોદ્દા પર એક વ્યક્તિ વર્ષોથી નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કરતી હતી. હવે એ વ્યક્તિ ઉંમર થતા રિટાયર્ડ થઈ. એમની જગ્યાએ નવી વ્યક્તિની નિમણૂંક કરવાનો સમય આવી ગયો. સ્વભાવિક રીતે આવી મોટી કંપની અને હોદ્દા માટે કેટલાય ઉમેદવારોની અરજી આવી. ઇન્ટરવ્યૂ માટેના નિશ્ચિત દિવસ અને નિશ્ચિત સમયે અનેક ઉમેદવારો સુટ-ટાઇ અને હાથમાં ડિગ્રીની ફાઇલ સાથે વગદાર વ્યક્તિઓના ભલામણ પત્રો અને મનમાં ઊંચી આશા લઈને હાજર થઈ ગયા. કંપનીના માલિક આ હોદ્દા માટે પોતે ઇન્ટરવ્યૂ લેવાના હતા.
એક પછી એક ઉમેદવારોના ઇન્ટરવ્યૂ લેવાતા ગયા. આ બધામાં એક એવો ઉમેદવાર પણ હતો કે જેની પાસે કૉર્પૉરેટ કંપનીના માલિકના અંગત મિત્રનો ભલામણ પત્ર હતો. એ ઉમેદવાર પાસે  ભલામણની સાથે ભણતરની ઉચ્ચ ડિગ્રીઓ પણ હતી. દેખીતી રીતે એ જ ઉમેદવારની પસંદગી થશે એવું એણે અને સૌએ માની લીધું હતું.
પરંતુ જ્યારે નિર્ણય જાહેર થયો ત્યારે સૌના આશ્ચર્ય વચ્ચે એક સાવ જ અજાણ્યા ઉમેદવારની પસંદગી થઈ હતી જેની પાસે એક પણ ભલામણ પત્ર નહોતો.
કંપનીના માલિકના મિત્રે એના આ નિર્ણય માટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતાં પ્રશ્ન પૂછ્યો. “ મેં એક એવી વ્યક્તિની ભલામણ કરી હતી જે ખરેખર એના ભણતર, એના અનુભવને લઈને તારી કંપનીના આ હોદ્દા માટે સર્વથા યોગ્ય હતી તો પછી એને પડતો મૂકીને તેં એવા એક સાવ અજાણ્યા ઉમેદવારને પસંદ કર્યો. એનામાં એવી કઈ વધારાની લાયકાત તેં જોઇ?”
કંપનીના માલિકે અત્યંત શાંતિથી જવાબ આપ્યો, “ દોસ્ત, તારી વાત સાચી છે પણ આ ઉમેદવાર પાસે એક સૌથી મહત્વનું પ્રમાણપત્ર હતું જે કોઇનામાં નહોતું. એ જ્યારે રૂમમાં આવ્યો ત્યાર પહેલાં એણે  દરવાજો ખટખટાવીને મારી પરવાનગી માગી હતી. સ્પ્રિંગવાળો દરવાજો એની મેળે બંધ થતો હોવા છતાં એણે પછડાય નહીં એના માટે પકડીને હળવેથી બંધ કર્યો. ખુરશીમાં બેસતા પહેલાં એણે મારી પરવાનગી લીધી. આ ઉમેદવારી માટેના તમામ જરૂરી પ્રશ્નોના એણે અત્યંત આત્મવિશ્વાસથી મુદ્દાસર જવાબ આપ્યા. ઇન્ટરવ્યૂ બાદ એ મારી પરવાનગી લઇને ઊભો થયો અને ચૂપચાપ આવ્યો હતો એવી જ કાળજીથી રૂમનો દરવાજો બંધ કરીને ચાલ્યો ગયો. ના તો એણે કોઇ સિફારિશનો ઉલ્લેખ કર્યો કે ના તો એણે પોતાના માટે કોઇ વધારાની વાત કરી. હવે તું જ કહે છે આવી વ્યક્તિને કોઇ વધારાના ભલામણપત્રની શી જરૂર ?”
સીધી વાત- કોઇપણ કામ માટે એને યોગ્ય અત્મવિશ્વાસની સાથે લાયકાત તો જરૂરી છે જ પરંતુ સાથે સાથે વ્યહવારિક સમજ, ચીવટ પણ એટલી જ જરૂરી છે. પુસ્તકીય જ્ઞાન સાથે વ્યહવારિક જ્ઞાનનો ગુણાકાર થાય ત્યારે એ વ્યક્તિની યોગ્યતા વધી જાય છે.
Rajul Kaushik
https://rajul54.wordpress.com/
Posted in રાજુલ કૌશિક, હકારાત્મક અભિગમ | 1 Comment

૨-પ્રેમ એક પરમ તત્વ

પાપા પગલી કરતું બાળક માં ના ખોળામાં થી નીકળી હવે ડે કેર માં જાય છે!!
યાદ છે એ દિવસ જ્યારે પ્રથમવારડે કેર માં છોડી આવી હતી. ગળામાં ડૂમો ભરાયેલા હતાં અને જાણે એક કલેજાનો એક ટૂકડો છૂટો પડી રહ્યો હતો!!પતિ કહે આ બધું એનાં ભવિષ્ય માટે કરવાનું છે!! સાચી વાત છે!! પણ હ્ર્દય ના માને!! ડે કેરની બારીમાં થી હાથ લાંબાં કરી રડતો રડતો એ મને બોલાવી રહ્યો હતો!! ઘેર આવી ટીચર ને ચાર પાંચ કોલ કરી નાખ્યાં!! બેકગ્રાઉન્ડમાં એનાં રડવાનો અવાજ સંભળાતો હતો!! આ હતો અમારો પહેલો વિરહ અને   પ્રેમ અહેસાસ !! એ દિવસે દિવસે ડે કેરમાં સેટ થઈ ગયો!! અનેક  મિત્રોને મળવાની ઉત્સુકતા!! અને ટીચર !! આ હતો એનો બીજો પ્રેમ ગોરી ટીચર !! અને ટીચરની વાતો મારા માં ક્યાંક ઈર્ષા જગાવી જતી!! અને એનાં નાના નાના મિત્રો એને મારાથી દૂર કરી રહ્યા હતાં.પ્રેમમાં નિકટતા જરૂરી છે.ગોરી ટીચર અને મિત્રો સાથે લગભગ આખો દિવસ નીકળીજતો!! ઘેર આવીને પણ એમની વાતો!! ડૅ કેર ના રમકડા અને ગેઈમ!! આ બધું પ્રેમમાં ઉમેરાવા લાગ્યું!! વસ્તુ અને ઘર સાથે પણ પ્રેમ થાય છે!! લાગણીને ક્યાં આંખો છે!! પ્રેમ માં કોઈ બંધન નથી!! પ્રેમમાં રંગભેદ નથી જ્ઞાતિભેદ નથી!! પ્રેમમાં ગોરી ટિચર હોય કે મેક્સીકન માઈકલ હોય બન્ને તમારાં હ્ર્દયને સ્પર્શી જતાં હોય છે!! એટલી હદ સુધી કે માઈકલને વાગે તો એને ચોટ લાગે અને ગોરી ટીચર જો એ ક્લાસ છોડી જાય તો એની આંખો આંસું થી છલકાઈ જાય! ગુરુ કે શિક્ષકનું કેટલું મહત્વ છે અને વિધ્યાર્થીના દિલમાં કેટલું સ્થાન છે એ દરેક વિધ્યાર્થી જાણે છે!! અહી વાલી બાળક અને શિક્ષકને જોડતું એક માત્ર તત્વ પ્રેમ છે પ્રેમની ભાષા ભલે અલગ હોય પણ બન્ને પક્ષે  પ્રેમ એક નિખાલસ પ્રેમ છે. એમાં સ્વાર્થ ને સ્થાન નથી!!
જેમ ભક્ત ઈશ્વર સામે જુએ છે એજ રીતે એક શિષ્ય શિક્ષક સામે જુએ છે!! શિષ્યની જિજ્ઞાસાને સંતોષવા માટે શિક્ષક જીવ જાનથી પ્રયત્ન કરે છે!! ગાંધીજીએ કહ્યું છે, “વિદ્યાર્થીને કેળવે તે કેળવણી”.અને માટે જ  બાળકનો  પહેલો  ગુરુ માં છે તેજ રીતે  એ શિક્ષક ને ખૂબ આદર અને પ્રેમ આપે છે!! મનુષ્યને જન્મ અને સંસ્કાર આપનાર માતા પછી એને શીક્ષિત કરનાર શિક્ષક-ગુરુનું સ્થાન વિશિષ્ઠ છે.માતાને પોતાના તાજા જન્મેલા બાળકનું મો પ્રથમવાર બતાવવામા આવે છે,ત્યારે એના હદયના ભાવો કોણ પારખી શકે છે? વાત્સલ્ય, કૃતકૃત્યતા, સમર્પણ. શિક્ષક પોતાના નવા બાળકોનું મો પહેલીવાર જુવે ત્યારે એના દિલમાં જે પવિત્ર લાગણીઓ ઉઠે છે. એનું વર્ણન કોણ કરી શકે ? એમાં પણ વાત્સલ્ય છે, કૃતાર્થતા છે, સમર્પણ છે.આપણા શાસ્ત્રોમાં તો ગુરુને ખૂબ ઉચ્ચ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે!!ગુરુ ગોવિંદ દોનો ખડે કિસકો લાગુ પાવ, ગુરુ કો લાગુ પાવ જીસને ગોવિંદ દિયો બતાય!!
વિદ્યાર્થીને સમજીને, ચાહીને, નજીક લાવીને એનો વિશ્વાસ સંપાદન કરવો, એનો પ્રેમ એવી રીતે મેળવવો કે તે જ્ઞાન અને કર્મને આપોઆપ રસ પૂર્વક મેળવવા ઉત્સુક બને.શિક્ષકને મળવાની ઉત્કંઠા બાળકને ક્લાસમાં અભ્યાસમાં અને આદરમા વધારો કરે છે!! પ્રેમ અહીં જુદું સ્વરૂપ લે છે!! એ છે,આદરનુ!! હવે બાળક શિક્ષક દ્વારા અપાતા સંસ્કારો ઝીલવા તત્પર બને છે. એજ સાચી ભક્તિ નું સ્વરૂપ લે છે.નાના બાળકના દિલમાં ભક્તિ એટલે  પ્રેમ, હુંફ, ભાવના, લાગણી, માન આપવાનું કે તેની કદર કરવાનું કાર્ય એક શિક્ષક કરે છે અને શિક્ષક-વિદ્યાર્થી વચ્ચેના આ પ્રેમ ભર્યા સબંધોને કારણે વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક વચ્ચે પ્રેમ અને એખલાસ પાંગરે છે. 
પ્રેમ, લવ, ઈશ્ક, મુહબ્બત, પ્યાર, ચાહત, નામ તમે ગમે તે આપો પણ સીધો સાદો અર્થ તો થાય છે ચાહવું, ચાહવું અને ફક્ત ચાહવું. પ્રેમને અનેક નામ આપી દો પણ પ્રેમ એક નામ પૂરતું છે પ્રેમ એક માતા પુત્રનો, સાસુ-વહૂનો એક મિત્ર નો બીજા મિત્ર સાથે, ભાઈ બહેન નો, ગુરુ-શિષ્યનો કોઈ પણ રૂપ માં હોય છે.પ્રેમ દર્શાવવા માટે!! બંધ આંખે જેનો ચહેરો સામે આવે તે પ્રેમ!! જીવનના અનેક પ્રસંગે કે સવારથી સાંજ સુધી સાથે ના હોય છતાં સાથે રહે તે પ્રેમ!! પ્રકૃતિને જોઈ જેની યાદ આવે તે પ્રેમ!!
અહી શ્રી હરિન્દ્ર દવેની એક પંકતિ યાદ આવી!!
પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યા
જાણે મોસમનો પહેલો વરસાદ જીલ્યો રામ!!
એક તરણું કોળ્યું અને તમે યાદ આવ્યા!!
સપના વિજાપુરા

Please visit my Website and leave valuable Comments,

For Gujarati ghazals: 
http://www.kavyadhara.com/

For hindi ghazals: 
www.kavyadhara.com/hindi

Najma’s Shayri: 
http://www.najmamerchant.wordpress.com/
Posted in ચિન્તન લેખ, પ્રેમ એક પરમ તત્વ, સપના વિજાપુરા | Tagged , , , , | 1 Comment

૩૭ – શબ્દના સથવારે – ઉપચાર – કલ્પના રઘુ

ઉપચાર

ઉપચાર એટલે દર્દીની સારવાર, ઓસડ-વેસડ તેમજ સારુ કરવામાં આવતો ઉપાય, ઇલાજ, ચિકિત્સા. માવજત, શરીરે ચંદન, વગેરે લેપ ચોપડવાની ક્રિયા, માન આપવું, સત્કારવું, વિધિસરનું આચરણ, ધર્માચરણ, પૂજાવિધિ, મૂર્તિપૂજામાં વપરાતી સામગ્રી, ક્રિયાકર્મ, સંસ્કાર, બીજાને ખુશ કરવા કરેલું મિથ્યા કથન અથવા અતિશયોક્તિભર્યા વખાણ, લક્ષણા દ્વારા થતો અર્થબોધ, અરજ, વિનંતિ, પ્રાર્થના, ઉપરનો દેખાવ, બહારનો વિનય, સભ્યતા, સત્કાર તેમજ રક્ષણ, બચાવ, લાંચ-રિશ્વત, સામવેદનું એક પરિશિષ્ટ એટલે પૂરવણી, ખુશામત. અંગ્રેજીમાં ‘treatment of cure, therapy, application of sandalwood ointment of the body, service, attendance, homage, religious performance or ceremony, worship, formality, article, false statement made to please, વિગેરે.

ઉપચાર શબ્દના અનેક અર્થો થાય છે. આજે રોગોનો રાફડો ફાટયો છે. જેટલી ઉપચાર માટેની શોધો થાય છે તેટલાં જ રોગો વધવા માંડયાં છે. ‘બકરું કાઢતાં ઊંટ પેસે’ તેવી સ્થિતિ દર્દીની થાય છે કારણ કે રોગ કેમ થાય છે? કઇ અવસ્થા છે? અને કયો ઉપાચાર કેવી રીતે કરવો તેનું પુરું જ્ઞાન વૈદ કે ડૉક્ટરને હોતું નથી. વળી ઉપચાર કરાવનારની સંમતિ અને તમામ સંજોગો પણ અનુકૂળ હોવા જરૂરી છે. ઉપચાર દિન બ દિન મોંઘા થતાં જાય છે.

ઇમર્જન્સી કે ઇજા માટે ‘ફર્સ્ટ એઇડ’ એટલે કે તાત્કાલિક પ્રાથમિક ઉપચાર અંગેનું જ્ઞાન દરેકને હોવું જરૂરી છે. તેનું બીજુ નામ ‘CPR’ છે. આ માટેની ટ્રેનીંગનો કોર્સ કરવો અનિવાર્ય બને છે. દર્દીના ઉપચાર માટે ઠેરે ઠેર ઉપચાર કેન્દ્રો રાહતના દરે અથવા તો નિઃશુલ્ક જોવા મળે છે. આ એક પ્રકારની સેવા ગણી શકાય. હઠ્ઠાકઠ્ઠા માણસની આંખમાં નાની સરખી કરચ પડે તો શું હાલત થાય છે? રોગ થાય, રોગને ઉગતો ડામીએ, તેનાં કરતાં ઉગવા જ ના દઇએ તો કેવું? Prevention is better than cure.

ઉપચાર એટલે વૈદુ, ઇલાજ. ઘરના રસોડામાં વપરાતા મસાલાનો ઉપચાર તરીકે ઉપયોગ કરાય છે જેમકે મીઠુ, મધ, મેથી, રાઇ, અજમો, હળદર, ડુંગળી, વિગેરે જેને આપણે ડોશીમાનું વૈદુ કહીએ છીએ. માણસે ખુદને ઓળખતાં શીખવું જોઇએ. વૈશ્વિક ઇતિહાસમાં પ્રાચીન સમયથી આજ સુધી અનેક ઔષધિઓ મૂક ચિકિત્સક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અમુક વન-ઔષધિઓનો ઉપચાર તરીકે પરંપરાગત રીતે પ્રયોગ થઇ રહ્યો છે.

દુઃખનું ઓસડ દહાડા કહેવાય છે, સમય જ એક માત્ર ઉપચાર હોય છે. દર્દ અનેક પ્રકારનાં હોય છે, શારીરિક તેમજ માનસિક. તેના ઉપચાર માટે અલગ અલગ પથીઓ હોય છે, ઍલોપથી, હોમીયોપથી, નેચરોપથી, આયુર્વેદિક, એક્યુપ્રેશર કે અન્ય ઑલ્ટરનેટીવ મેડીસીનથી રોગોનાં ઉપચાર કરવામાં આવે છે. તણાવપૂર્ણ જીવન માટેનો આદર્શ ઉપચાર યોગ-ચિકિત્સા છે જેમાં સ્થૂળ શરીરની માંદગીના ઉપચાર માટે પાંચેય શરીરનો ઉપચાર કરવામાં આવે છે જેનાથી રોગ મૂળમાંથી નાશ પામે છે. યોગ માનવીના શારીરિક, માનસિક અને લાગણીઓના તંતુઓનું બેલેન્સ કરી તનાવ ઘટાડે છે. શરીરમાં સુષુપ્ત રહેલાં જીન્સને એક્ટીવેટ કરી ઇમ્યુનશક્તિ વધારે છે જ્યારે અન્ય પથી ઉપચાર તરીકે નિષ્ફળ જાય ત્યારે યોગ-ચિકિત્સા એક આદર્શ ઉપચાર ગણાય છે. જોકે મૃત્યુ આવે ત્યારે કોઇ જ ઉપચાર કામમાં આવતાં નથી એ અલગ વાત છે.

મુર્તિપૂજા માટે થતી વિધિ જે ૧૬ પ્રકારના ઉપચાર વડે પૂર્ણ થાય છે જેને ષોડશોપચાર પૂજા કહે છે જેમાં આહ્‍વાહન, આસન, પાદ્ય, આચમન, સ્નાન, વસ્ત્ર, ઉપવિત, ગંધ, પુષ્પ, ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, નમસ્કાર, પ્રદક્ષિણા અને વિસર્જનનો સમાવેશ થાય છે. સત્સંગ અને પ્રભુને કરવામાં આવતી પ્રાર્થના જેવું કોઇ ઓસડ નથી.

શરીર કરતાં મનનો ઉપચાર મહત્વનો હોય છે. દરેક દર્દની દવા ‘હકારાત્મક અભિગમ’ છે. ઉપચાર અંદર જ છે. શોધવાની જરૂર નથી. ‘God help those who help themselves’. અંતે, કોઇએ કહ્યું છે કે,

‘ઉપચાર તારે જ કરવાનો છે, તારા દર્દનો,

દવા તારા હાથમાં જ છે, અજમાવી તો જો!’

Posted in શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , , , | 4 Comments

ખાસ ઘડિયાળ – બે અવલોકન

….૧….
sw_clock

     અમારા  સ્વિમિંગપૂલમાં એક મોટા વ્યાસવાળું, ખાસ ઘડિયાળ છે. તેમાં કલાકનો કાંટો જ નથી! સેકન્ડનો અને મિનિટનો એમ બે જ કાંટા છે. ડાયલ પરના આંકડા પણ મિનિટ દર્શાવતા જ છે.  ૦ થી ૬૦ સુધીના –  ૧ થી ૧૨  નહીં.

       કારણ સાવ સરળ છે. તરવા આવનાર માટે તે કેટલો વખત તરવા માંગે છે, તેનું માપ જ જરૂરી હોય છે. કો’ક પંદર મિનિટ તરે તો કો’ક અડધો કલાક, તો કો’ક વીરલા એક કલાક પણ તરે. એ ગાળો આ ઘડિયાળ માપી આપે  તે પૂરતું હોય છે.

      આવી જ બીજી વિશિષ્ઠ ઘડિયાળ સ્ટોપ વોચ છે. કોઈ ઘટનાનો ગાળો આપણે ચોક્સાઈથી માપવો હોય તો સ્ટોપ વોચ વપરાય છે. જેવું તેનું બટન દબાવ્યું કે તરત જ સમયની માપણી શરુ. અને ફરી ‘ક્લિક‘ કરો એટલે સમય મપાતો બંધ થઈ જાય. આમાંય કલાક કાંટો નથી હોતો.

stop_watch

      આવું જ સમયનું પણ હોય છે. સમયનું માપ બધે એક સરખું નથી હોતું.  ગાડી કે પ્લેન પકડવાનાં હોય તો ત્યાંના સમય સાથે તાલ મિલાવવો પડે છે. પ્રિયપાત્રને મળવાનું હોય, તો તે ન આવે ત્યાં સુધી સમય જાણે થંભી ન ગયો હોય; એટલી બધી ચટપટી થાય છે. પાંચ મિનિટ જાણે પાંચ કલાક જેવી લાંબી લાગે છે! અને તે આવે પછી કલાકોના ક્લાકો ક્યાં જતા રહ્યા, તે પણ ખબર નથી પડતી!  આપણે કોઈ ચિંતા ભરેલી અવસ્થામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોઈએ ત્યારે તો સમય જાણે ખૂટતો જ ન હોય, તેમ આપણને લાગે છે. અહીં પણ ખરેખર કેટલો સમય થયો તેની આપણને ખબર પડતી નથી.

       જીવનની અંતિમ ક્ષણે કોઈ આપણી સ્ટોપ વોચનું બટન દબાવી દે છે;  અને સમય સ્થગિત બની જાય છે! ઘડિયાળ જોનાર વ્યક્તિ જ ગાયબ !

સમયનું માપ,
એને માપવાનાં સાધન,
સાપેક્ષ હોય છે.

….૨….

     તે દિવસે પૂલમાં પડતાં પહેલાં એ ઘડિયાળની નજીકથી પસાર થતાં એનું ધ્યાનથી નિરીક્ષણ કર્યું . એનો સેકન્ડ કાંટો બીજી ઘડિયાળોની જેમ અચકાઈ અચકાઈને ચાલતો ન હતો. એ સતત આગળ વધતો હતો. થોડાક તક્નિકિ જ્ઞાનના આધારે એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યો કે, એમાં સપ્લાયના પાવરથી ચાલતી, ઈલેક્ટ્રિક મોટર હશે; પલ્સ આપતી  યાન્ત્રિક રચના નહીં હોય. મોટર એ વધારે સસ્તું, સરળ અને ટકાઉ સાધન હોય છે. આ ઘડિયાળમાં સમયની ચોક્કસતા બહુ અગત્યની નથી હોતી. પૂલમાં તરનાર વધારેમાં વધારે એકાદ કલાક જ રહે. એમાં એકાદ સેકન્ડ આમ કે તેમ હોય; તેમાં કાંઈ તાત્વિક ફરક પડતો નથી. જ્યાં માપની ચોક્કસતા જરૂરી ન હોય ત્યાં વધારે મોંઘું કે વિલક્ષણ સાધન વાપરવું જરુરી નથી હોતું.

જેવો ઘાટ એવું ઘડામણ.

     જરુર કરતાં વધારે જટિલતા શા માટે? સાદગીનો પણ મહિમા હોય છે. એની પણ ગરિમા હોય છે. આપણે ઘરમાં એક જણ હોઈએ છીએ, ઓફિસમાં બીજા , અને કોઈ અગત્યના સમારંભમાં ત્રીજા જણ હોઈએ છીએ.

ઘડિયાળ અલગ અલગ . પણ સમય તો સમય જ. 

મ્હોરાં અલગ, પણ મ્હાંયલો ? !

અને. સમાપને એક કવિતા….

સમય ભૂલાવે ભાન, એવું કહો છો મારા ભાઇ!
હતા કદીયે ભાનમાં? તે ભૂલીયે પાછા ભાઇ?!

સમય સમયની બલિહારી છે, એવું કહો છો ભાઇ!
સમય આવે ને મન ઊઠે, એમેય બને છે ભાઇ!

સમય વર્તે સાવધાન, તે ભારી બંકા ભાઇ !
શેરને ય માથે સવાશેર છે, તે પણ સાચું ભાઇ!

સમયનાં વાજાં સમયે વાગે, તે તો સાચું ભાઇ!
સંકટનાં પડઘમ ના શમતા, તેનું શું કરવું ભાઇ?

સમય જતાં સહેવાશે, એવું કહો છો ભાઇ!
પણ દિલની આ ઊલઝન, શેં કદિ ન ઊલઝે ભાઇ?

કોઇને માટે નથી અટકતો, સમય તે સાચું ભાઇ!
પગલે પગલે અટકાવી દે, તેનું શું કરવું ભાઇ?

શ્વાનનો ય સમય આવશે, એવું કહો છો ભાઇ!
રાહ એની શેં જોવી? મુજને સમઝાવો ભાઇ!

ક્યારે ય કોઇનો થયો નથી, આ સમય, મારા ભાઇ
ખયાલ બદલું તો તને ય નાથું, એ પણ સાચું ભાઇ!

સમય સમય બલવાન છે, તે તો સાચું ભાઇ!
પણ નિર્બલકે બલ રામ છે, તે પણ સાચું ભાઇ!

Posted in અવલોકન, ચિન્તન લેખ, સુરેશ જાની | 3 Comments

2018-06-29 ‘બેઠક’ કાવ્ય/ગઝલ પઠન.

Posted in Uncategorized | 8 Comments

કવિશ્રી અનિલ ચાવડાની “સોરી” કવિતાનો આસ્વાદઃ ( જ્યશ્રી વિનુ મરચંટ )

હું એવું માનું છું કે કવિતાનું ભાવવિશ્વ મોટું હોય છે, તે સહજપણે જ આનંદ અપાવે છે. આસ્વાદ એ કળા છે. આસ્વાદ થી કવિતા શીરાની જેમ હૃદયમાં ઉતરી જાય છે.આસ્વાદ કરાવનાર વ્યક્તિ આપણા ભીતરમાં કવિના શબ્દો  રળિયાત કરતા હોય છે જે તેમને સ્પર્શી ગયું તે આપણી સમક્ષ મુકે છે અને તેમના  શબ્દોને અજવાળવાતા હોય છે.કવિની સાથે હું આસ્વાદ કરવાનાર વ્યક્તિનો આભાર માનું છું.કારણ એ આપણી ભીતર  ક્યાંય કશું નવું કે લીલું ઉગાડે છે. -આભાર જયશ્રીબેન.

અનિલભાઈ માટે એટલું જ કહીશ કે કવિ બળે છે તો પણ દુનિયાને અજવાળવા…
સોરી!
by Anil Chavda
(પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા બાબત એક ખેતમજૂરી કરતા કવિની ઉક્તિ)

વહેલી પરોઢે સૂર્યએ પોતાનો ચૂલો સળગાવ્યો
ત્યારે અમે અમારા ટાઢાબોળ ચૂલાની બાજુમાં બેઠા હતા જાગતાં…
એવું નથી કે મને સ્પર્શતું નથી આ મૃદુ ઝાકળ
ગમે છે,
પણ પરોઢના ગર્ભમાં પાંગરેલું આ ઓસ
સુંવાળા ઘાસ પર બેસીને તેની મહાન ગાથા સંભળાવે તે પહેલાં
મારી માના હાથમાં ઊપસી આવેલા ફોલ્લા
એની કથા કહેવા માંડે છે
ઝાકળ પોતાને મોતી સિદ્ધ કરે તે પહેલાં
પગમાં પડેલા ઢીમડાં
પોતાને કોહિનૂર સાબિત કરી ચૂક્યા હોય છે
‘પરોઢે કમલ સરોવરે અંગ જબોળાય’ની કલ્પનાને ટાણે તો
અમે ધૂળમાટીથી રગદોળાઈને થઈ ગયા હોઈએ છીએ પરસેવે રેબઝેબ…

વંદન! વરસતા વરસાદની દોમદોમ સાહ્યબીને બે હાથે વંદન!
પણ મને તો ધોધમાર વરસાદમાં
માથું ઢાંકતા છાપરાની કલ્પના વધારે વહાલી લાગે છે

મને યાદ છે,
એક દી કોલસાની ભઠ્ઠીમાં કામ કરતાં મા દાઝી ગયેલી
એક મોટા અર્ધ વર્તુળાકાર ફરફોલા સાથે ઊપસી આવેલા અનેક ફોલ્લા હાથ પર
મને તેમાં દાઝી ગયેલો ચંદ્ર ને સેંકડો બુઝાતા સિતારા દેખાયેલા
બસ આટલું નાનું (પ્રકૃતિ?) કાવ્ય રચાયું હતું ચિત્તમાં….
મારું કલ્પનાશીલ મો જોઈ માએ પૂછેલું
‘ધરાએલો લાગે છે, કંઈ ખાઈને આવ્યો કે શું?
હું કશું બોલ્યો નહીં,
કયા મોઢે કહેવું કે ભરપેટ ગાળો ખાધી છે શેઠની…

તમે જ્યારે ‘સીમ દોમદોમ તડકામાં નહાય’નું અદ્ભુત કલ્પનાચિત્ર રજૂ કરો છો,
ત્યારે મારી હોજરીમાં તપતું હોય છે એક ગીતનું મુખડું, કે-
‘આખું આકાશ એક ધગધગતો ચૂલો ને સૂરજ એક શેકાતી રોટલી…’

તમે કહો છો,
‘સમી સાંજે સૂરજ કેવા અદ્ભુત રંગો પૂરે છે ક્ષિતિજ પર, નહી?’
આઈ એગ્રી,
લાખલાખ સલામ એના કેસરિયાપણાને!
કિરણોની ફરતી પીંછીને!
પણ અમારા જીવનમાંથી બુઝાઈ ગયેલો સૂર્ય
મને ક્ષિતિજના રંગોની કલ્પના નથી કરવા દેતો…
મને તો તેમાં મારી માના સેંથીના આકાશમાંથી આથમી ગયેલા સૂર્યને કારણે
ભૂંસાયેલા સિંદૂરના લાલપીળા ડાઘા દેખાય છે,
જેને હું કોઈ જ પોતાથી સાફ નથી કરી શકતો…
પ્રકૃતિએ સર્જેલી મસમોટી ઊંડી ખીણ કરતાં
મને પેટનો ખાડો વધારે ઊંડો લાગે છે.

પ્લીઝ! એવું ન સમજતા કે હું પ્રકૃતિનો ચાહક નથી
પણ હાલ પૂરતું
હું તેનું કાવ્ય સર્જી શકું તેમ નથી, સોરી!

– અનિલ ચાવડા

“સોરી” કાવ્ય વાંચતાં જ મારા રોમરોમમાંથી લખલખું પસાર થઈ ગયું….! આ કાવ્યની યુ.એસ.પી. (Universal Selling Proposition) એના દરેક શબ્દોમાં ધબકતી જીવંતતા છે. આ જીવંતતામાં કવિતાની નાડીના ધબકારા છે.કવિતાની પ્રતીતિ તો કવિના નામની નીચે જ, કૌંસમાં લખેલી નીચેની પંક્તિમાં જ કવિ અદભૂત રીતે કરાવી દે છેઃ
“(પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા બાબત એક ખેતમજૂરી કરતા કવિની ઉક્તિ)”  – બસ, આખી કવિતાનું કાવ્યત્ત્વ અને કૌવત આ એક પંક્તિમાં સમાઈ જાય છે. આ સાચા અર્થમાં એક માત્ર પંક્તિ કે લાઈન નથી પણ કવિના અંતરમનમાંથી નીકળેલી એક ચીસ છે. કવિને કુદરત સાથે તાદત્મ્ય માણવાનું વણમાગ્યું વરદાન છે, ઈશ્વરના આશિષ છે, એવો કવિ જ્યારે કહે કે “સોરી” પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા માટે – ત્યારે એના હ્રદયમાંથી જે લોહીના આંસુ વહ્યા હશે એનો હિસાબ આખીયે પ્રકૃતિ ભેગી થઈને આપી શકવા સમર્થ નથી.
આમ તો સવાર પડતાં જ મા ચૂલો સળગાવે અને નિત્યક્રમ શરૂ થાય પણ અહીં ખેતમજૂરી કરતાં, સળગતો ચૂલો નસીબ નથી જ થવાનો, એ સમજાતાં જ કવિ સવારના ઊગતા સૂર્ય અને કિરણોના તણખાઓમાં સળગતા ચૂલાની કલ્પના કરે છે. કવિ હ્રદયની માર્દવતાને, ઘાસ પર સુંવાળપની રેશમી રજાઈ પાથરતા ઝાકળની નાજુક ભીનાશ ભીંજવે તે ઈચ્છવા છતાંયે શક્ય નથી. એ પહેલાં જ, માના હાથમાં મજૂરી કરતાં અને બૂઝાયેલો ચૂલો પેટાવવા, હાથથી કોલસા ફંફોસવામાં પડેલા ફોલ્લા પર કવિહ્રદયની સ્નિગ્ધતા અને ભીનાશ પથરાય જાય છે અને તેમાં જ અંતરમનની સઘળી જ શાતા ખર્ચ થઈ જાય છે! આખીયે કવિતા, Paradoxical Environment – વિરોધાભાસી વાતાવરણના આવરણ મહીંથી ડોકિયું કરે છે. નીચેની આ પંક્તિઓમાં એક ટીસ છે જે આ વિરોધાભાસને અત્યંત ખૂબીથી, છતાં, સાવ સહજતાથી કવિતા બનાવે છે.
“પરોઢે કમલ સરોવરે અંગ જબોળાય’ની કલ્પનાને ટાણે તો
અમે ધૂળમાટીથી રગદોળાઈને થઈ ગયા હોઈએ છીએ પરસેવે રેબઝેબ…
વંદન! વરસતા વરસાદની દોમદોમ સાહ્યબીને બે હાથે વંદન!
પણ મને તો ધોધમાર વરસાદમાં
માથું ઢાંકતા છાપરાની કલ્પના વધારે વહાલી લાગે છે!”
કોલસાની ભઠ્ઠીમાં કામ કરતાં માના હાથ ઉપર અર્ધવર્તુળાકારે ઉપસી આવેલા ફોલ્લામાં કવિને “દાઝી ગયેલો ચંદ્ર ને સેંકડો બુઝાતા સિતારા દેખાયેલા” અને કવિ કહે છે કે “બસ આટલું નાનું (પ્રકૃતિ?) કાવ્ય રચાયું હતું ચિત્તમાં…!”.કવિના ચિત્તમાં પ્રકૃતિને માણ્યા વગર જ ઉપસી આવેલા નાનકડા આ “પ્રકૃતિકાવ્ય”ની કલ્પનામાત્રથી આપણી આંખો વરસી પડે છે! રોજમરાના જીવનની વિકરાળ વિષમતા જ્યારે વાઘમુખી બનીને મોઢું ફાડીને ઊભી હોય ત્યારે, એક લાચાર મા, પોતાના બાળકના દર્દને અનુભવીને, એના સરરિયલપણાના પડકારને હકારાત્મકતામાં ફેરવે તોયે કઈ રીતે? આ લાચારીની છબી, નીચેની પંક્તિઓમાં વાંચતાં જ, એ માતાને શતશત પ્રણામ કરતાં મારું મસ્તક ઝૂકી જાય છે.
“મારું કલ્પનાશીલ મો જોઈ માએ પૂછેલું
‘ધરાએલો લાગે છે, કંઈ ખાઈને આવ્યો કે શું?
હું કશું બોલ્યો નહીં,
કયા મોઢે કહેવું કે ભરપેટ ગાળો ખાધી છે શેઠની…!”
અહીં માનો સવાલ કરતાં, શબ્દો વેદનાનું આખુંયે વૈકુંઠ ધરતી પર ઊતારે છે.
કવિને કુદરતને મનભરીને માણવી છે અને કુદરતના સૌંદર્યને સો સો સલામો પણ કવિ કરે છે. તે છતાં પ્રકૃતિને કવિ માણે તોયે કેવી રીતે? અહીં કવિ, કાવ્યમયતામાં ઝબોળેલો એક એવો વિરોધાભાસ સર્જે છે, જેના પર કવિતા ખુદ કુરબાન થઈ જાય! કવિ કહે છે કે, એને સમી સાંજના, ક્ષિતિજો પર રંગોનો બજાર માંડતાં સૂર્યના કિરણો અને રંગોમાં “માના સેંથીના આકાશમાંથી આથમી ગયેલા સૂર્યનેકારણે ભૂંસાયેલા સિંદૂરના લાલપીળા ડાઘા દેખાય છે, જેને કવિ કોઈ જ પોતાથીસાફ નથી કરી શકતો…!” આ કેવી વેદના છે કે કેટલુંયે ઈચ્છવા છતાં, મથવા છતાં, જીવનના પાછલા વર્ષોના ઉંમગો અને અરમાનોના રંગોના લીસોટા મૂકીને ભૂંસાઈ ગયેલા એ રંગોને કોઈ પણ જાતના પોતાથી સાફ કરાતાં નથી, પછી ભલે આ પોતું પ્રેમનું હોય કે સંવેદનાનું હોય!
જ્યારે કવિ કહે છે કેઃ
“પ્રકૃતિએ સર્જેલી મસમોટી ઊંડી ખીણ કરતાં
મને પેટનો ખાડો વધારે ઊંડો લાગે છે.”,
આ વાંચતાં જ મન એકદમ જ સૂન થઈ જાય છે, કદાચ એકવીસમી સદીમાં પણ આ સંભવી શકે છે, એના વિચારમાત્રથી મારું મસ્તક, એક યુગમાં, સાથે જીવતાં, એક “ફેલો” માણસ તરીકે, શરમથી ઝૂકી જાય છે. આ વાંચ્યાં પછી, મારી પાસે કઈં પણ કહેવા, કોઈ પણ ભાષામાં, શબ્દો બચતાં નથી.
છેલ્લી પંક્તિઓ સાચા અર્થમાં કૌંસની લખેલી એ પ્રથમ પંક્તિના કાવ્ય પ્રમેયને જાણે સિદ્ધ કરે છે કેઃ
“પ્લીઝ! એવું ન સમજતા કે હું પ્રકૃતિનો ચાહક નથી
પણ હાલ પૂરતું
હું તેનું કાવ્ય સર્જી શકું તેમ નથી, સોરી!”
જીવનના અંતિમ કિનારા સુધી પોતાના દ્વેષ, ઈર્ષા, ક્રોધ, મોહ, લોભ અને હુંપદને પકડી રાખનારા સહુ માણસોને, ભાઈશ્રી અનિલ ચાવડાની આ કવિતા પડકાર આપે છે કે, “મને વાંચીને તમે, વિચાર્યાં વિના જ જેમ જીવતાં હતાં એમ જ શું જીવી શકશો?”
આ પડકારનો જવાબ દરેક સહ્રદયી વાચકોએ પોતાની અંદર શોધીને, પોતે જ, પોતાને આપવાનો છે.
જ્યારે કવિતા વાંચીને, અંતરમનમાં સત્ય માટેનો એક ખળભળાટ ઊઠે છે તે સમયે કવિકર્મ તીર્થની ચરમ સીમા પર પહોંચે છે. ભાઈશ્રી અનિલ ચાવડાની આ કવિતા સાચા અર્થમાં કવિકર્મની પરમ તીર્થયાત્રા છે.
આ કવિતા વાંચ્યા પછી ઓચિંતી જ અને અનાયસે યાદ આવી ગઈ, અમેરિકન કવિ ડબલ્યુ. એચ. ઓડૅનની “સ્ટોપ ઓલ ધ ક્લોક્સ” કવિતા.
Stop all the clocks – by W. H. Auden**
The stars are not wanted now: put out every one;
Pack up the moon and dismantle the sun;
Pour away the ocean and sweep up the wood.
For nothing now can ever come to any good.
ગુજરાતી ભાવાનુવાદઃ
“સિતારાઓની હવે કોઈ જરૂર નથી, બુઝાવી દો બધા સિતારા!
ચાંદાને એક કોથળીમાં સાચવીને મૂકી દો, સૂર્યના સહુ કળ-પૂર્જા છૂટા પાડી નાખો.
સમંદરને હવે ક્યાંક ઢોળી નાખો અને અરણ્યોને વાળીઝૂડીને સાફ કરી દો!
કારણ, હવે મારા માટે આ બધાંનો કોઈ ઉપયોગ બાકી રહ્યો નથી…!
(** W. H. Auden- Wystan Hugh Auden – February 1907 to September 1973 – was an English-American Poet.)
કવિશ્રી અનિલભાઈ ચાવડાની આ “સોરી” કવિતાએ ગુજરાતી કવિતાને વિશ્વકવિતાની હરૉળમાં ગૌરવપૂર્ણતાથિ ઊભી રાખી દીધી છે.
Posted in કાવ્યનો આસ્વાદ, વિનુ મરચંટ વાર્તા સ્પર્ધા | 3 Comments

૩૮) આવું કેમ ? અમેરિકાનો સ્વાતંત્ર્ય દિન!

અમેરિકાનો સ્વાતંત્ર્ય દિન :
ચોથી જુલાઈ , સત્તરસો ને છોંત્તેર!
હા , લગભગ અઢી સો વર્ષ પહેલાં , આ દિવસે , અમેરિકાને સ્વાતંત્ર્ય મળ્યું !
‘ એટલે , શું અમેરિકા ત્યાં સુધી પરતંત્ર દેશ હતો ?’ કોઈને પ્રશ્ન થશે .
હા , અમેરિકા પર ઇંગ્લેન્ડના રાજા જ્યોર્જની હકુમત ચાલતી હતી! આમતો દેશ બધાં ઈમિગ્રન્ટ્સથી જ બનેલો : કોઈ ઈંગ્લેન્ડથી આવેલું , કોઈ ફ્રાન્સથી ! કોઈ પોર્ટુગલથી તો કોઈ સ્પેઇન થી ! બધાંજ પરદેશથી આવેલ ઇમિગ્રન્ટ્સ !પણ સત્તા બ્રિટનની ! જો કે, ભારે ટેક્સ અને ઇંગ્લેન્ડની જોહુકમીથી ત્રાસીને અમેરિકામાં ઉહાપોહ શરૂ થયેલ . ને છેવટે રેવોલ્યુશન વોર – ક્રાંતિનું યુદ્ધ થયું .. પાંચ વર્ષે અમેરિકાને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રનો દરજ્જો મળ્યો !અમેરિકા બહાદ્દુરોથી બનેલ સ્વતંત્ર લોકોની ભૂમિ કહેવાઈ! Land of the free and brave !
એવું કેમ ?
એમ તો વિશ્વના ઘણાં રાષ્ટ્ર સ્વતંત્ર છે ! પણ તેઓને સ્વતંત્ર અને બહાદ્દુરોનો દેશ કેમ કહેતાં નથી ?
અને એનો જવાબ જાણવા માટે ઇતિહાસને ફમ્ફોળ્યો!
પડોશીઓ અને મિત્રોને પણ પૂછ્યું !
ઇંગ્લેન્ડે અમેરિકાને સ્વાતંત્ર્ય તો બક્ષ્યું , પણ હવે શું ? અહીં કોઈ બીજા રાજાને રાજ ગાદી આપવાની નહોતી ! અહીં તો લોકશાહીની કેડી પાડવાની હતી! કંઈક નવું કરવાનું હતું! કશુંક નવું શોધવાનું હતું- સર્જવાનું હતું!
દરિયામાં કેડી નથી તેનો અર્થ એ નથી કે એ ખેડાયો નથી!
ચંદ્ર પર રસ્તો નથી બંધાયો તેનો અર્થ એ નથી કે કોઈ ત્યાં પહોંચ્યું નથી !
એવી જ રીતે અમેરિકામાં ત્યારે મુખ્ય તેર કોલોની – વસાહતો -હતી તેના આગેવાનો ભેગા થઈને કોઈ રસ્તો શોધતા હતા !

યુરોપના જુદા જુદા દેશોમાંથી આવી વસેલ આ સૌના દિલ પર સૌ દેશવાસીઓનું હિત હતું.. અને આ મથામણ તેર વર્ષ ચાલુ રહી ! બધાં મહાનુભાવો ન્યુયોર્ક , વોશિંગટન , વર્જિનિયા વગેરે વસાહતોમાંથી ભેગાં થાય અને ચર્ચા વિચારણા કરે .મતભેદો ઉભા થાય છતાં બધાં ભેગાં રહીને ચર્ચા કરે તે માટે preside કરવાનું કામ -નક્કી કરવાનું કામ ( કોણ બોલે , કેટલું બોલે વગેરેનો નિર્ણય કરવાનું કામ )જે આજે પાર્લિયામેન્ટમાં સ્પીકરનું છે: તે કામ ‘પ્રેસિડન્ટનું’ હતું.
છેવટે આજે જેને આપણે ડેમોક્રસી – લોકશાહી કહીયે છીએ તેનો જન્મ થયો ! સૌથી પહેલા પ્રેસિડન્ટ બન્યા જ્યોર્જ વોશિંગટન (1789 ) જેમણે યુદ્ધમાં મુખ્ય સેનાપતિ તરીકે કામ કર્યું હતું , જેમની વ્યૂહ રચનાથી ઇંગ્લેન્ડ જેવા ભયન્કર તાકાત ધરાવતા દેશને હરાવી શકાયો હતો!
અને અમેરિકાએ વિશ્વને લોકશાહીનો એક નૂતન વિચાર આપ્યો !( આપણે ત્યાં પુરાણોમાં ગણ તંત્રની વાતો છે ) પણ અર્વાચીન યુગમાં લોકશાહી! તદ્દન નવો જ અભિગમ ! લોકોનું , લોકોમાટે , લોકોવડે ચાલતું રાજ !
એ લોકશાહી રાષ્ટ્રનો સ્વાતાંત્ર્ય દિન આપણે રાષ્ટ્રીય રજા રાખી ફટાકડા , આતશબાજી ,પરેડ અને પિકનિકથી ઉજવીએ છીએ!
પણ મન મર્કટ ! ઉડીને અઢારમી સદીના ભારતના ઇતિહાસમાં પહોંચી ગયું !શું બની રહ્યું હતું મારા દેશમાં ત્યારે?
જયારે હજુ નવો શોધાયેલ દેશ અમેરિકા ,રાજાશાહીને હટાવીને લોકશાહીની કેડી કંડારી રહ્યો હતો , ત્યારે ભારત વર્ષ મરાઠા શાસનથી ધમધમતું હતું.. એક બાજુ ઔરંગઝેબ પચ્ચીસ પચ્ચીસ વર્ષથી મરાઠાઓને હરાવવા પ્રયત્ન કરતો હતો અને બીજી બાજુ અંગ્રેજો પગ જમાવવા પ્રયત્ન કરતા હતા.. ત્યારે મરાઠાઓમાં અંદર અંદર સત્તાની હોંસાતુંસીમાં divide and rule ભાગલા પાડો અને જીતો એ નીતિથી , અંગ્રેજો ફાવી ગયાં! એક ગ્રુપે અંગ્રેજોની મદદ લીધી , બીજાએ ફ્રેન્ચોની ! બે બિલાડીઓ બાઝી એમાં યુરોપ નામનું કૂતરું ફાવીગયું ! આવું કેમ? થોડું વિચિત્ર લાગે , પણ પોતાના નજીવા સ્વાર્થ ખાતર દેશને હોડમાં મૂકે એવું ટૂંકું વિચારનારોની કમી નહોતી મારા દેશમાં !ક્યારેક ઊંડું વિચારતાં થાય કે સ્વનું કલ્યાણ , આત્માનું કલ્યાણ કરવાની ભાવના ,કોઈ કોઈનું નથી રે – કોઈ કોઈનું નથી! એવી પલાયનવાદની ભાવના ,કે ક્યારેક “આપણે શું?“ “ચિત્તનું શીદને ચિંતા કરે, હરિએ ધાર્યું હોય તે થશે” એ પેસિવ વિચારધારાએ આપણી સઁસ્કૃતિને અને દેશને જેટલું બળ આપ્યું છે એટલુંજ નુકશાન પણ કર્યું હશે !આવું કેમ? આશ્ચર્ય થાય છે કે આપણી સઁસ્કૃતિમાં દેશના રક્ષણની જવાબદારી એક ક્ષત્રિય વર્ગને જ સોંપી! સામી છાતીએ ઘાવ ઝીલવા પેલાં ક્ષત્રીઓએ જવાનું , અને પાછળથી પોતાનાં જ લોકોને પરદેશીઓની મદદથી પછાડવાની વ્યૂહ રચનાઓ બીજા લોકોએ ( બ્રાહ્મણ & વૈશ્ય )લોકોએ ઘડવાની !! અને તેમાંયે પેલાં રજપૂતો સામી છાતીએ ઘા ઝીલવામાં રણમાં ખપી જાય પણ દુશમનને પીઠ ના બતાડે ?? અને દુશમન ગમે તેવા કાવા દાવા કરે, અરે પાછળથી યે ઘા કરે પણ આપણે આપણી રણનીતિમાં ક્યાંયે કાવાદાવા નહીં કરવાના ! આવા ઇતિહાસને જાણીને લોહી ઉકળી ગયું ! આવું કેમ ?અને આપણો દેશ ધીમે ધીમે- સોરી , ઝડપથી – પરતંત્રતાની બેડીઓમાં ઘેરાવા માંડ્યો ! બસ આ એજ સમય હતો જયારે અમેરિકાએ સ્વતંત્ર દેશ બની લોકશાહીનો ડંકો ગજાવવા માંડ્યો..અને વર્ષ હતાં સત્તરસો છોત્તેર .. સિત્યોતેર .. હા એ અઢારમી સદી હતી !આવું કેમ?

Posted in Uncategorized | 5 Comments

૪૨-હકારાત્મક અભિગમ- દર્દેદિલી-રાજુલ કૌશિક

રીડર્સ ડાયજેસ્ટમાં જેની નોંધ લેવાઇ છે એવા એક ડૉક્ટરની અહીં વાત કરવી છે.

જેનું બાળપણ જર્મનીમાં વિત્યું, પિતાના મૃત્યુ બાદ માતા સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્થાયી થયેલા આ કિશોરને સ્કૂલમાં કેટલાક અન્યાયનો સામનો કરવો પડ્યો અને જેના લીધે એ છોકરાને ખુબ આઘાત લાગ્યો અને પરિણામે એ આત્મઘાતી બનીને પોતાની જાતને ખતમ કરવા સુધી પહોંચી ગયો. પરંતુ એના  એના નસીબ પાધરા કે ફરી એ સાવ સાજો-સારો થઈને માનસિક સમતુલન પાછું મેળવી શક્યો.  હન્ટર પેચ ઍડમ્સ એનું નામ.

દરેકના જીવનમાં એક એવો વળાંક આવે છે કે જે એનું જીવન અને જીવન પ્રત્યેના અભિગમ બદલી નાખે. એણે મેડિકલ ભણવાનું શરૂ કર્યું. ડૉક્ટર બન્યો.

પેચ ઍડમ્સની ઓળખ હવે ડૉક્ટર હન્ટર પેચ ઍડમ્સ બની. એમની પાસે સૌથી પહેલો કેસ આવ્યો એક ચૌદ વર્ષની છોકરીનો. કેન્સરના ટર્મિનલ સ્ટેજે પહોંચેલી, કારમી વેદનાથી પીડાતી આ છોકરી કોઇ દવા કે ઇન્જક્શન લેવા તૈયાર જ નહોતી. છોકરીને બચાવી શકાય એવી કોઇ શક્યતા તો હતી જ નહીં પણ એને વેદનામાંથી મુક્તિ મળે એવું તો કંઇક કરવું જોઇએ ને? અમેરિકામાં પેઇન મૅનનેજમૅન્ટનું મોટું મહત્વ છે. દર્દીનું દર્દ ન મટાડી શકાય તો એને પીડાની અનુભૂતિથી તો મુક્ત કરી શકાય એ વાત સ્વીકારીને એને શાતા મળે એમ કરવામાં આવે છે.

પેલી છોકરીને વેદનાનો અતિરેક ઝંપવા નહોતો દેતો. આ વેદના શમાવવા પણ એને દવા કે ઇન્જક્શન આપવું જ પડે. એ એના રૂમમાં જ કોઇને દાખલ થવા નહોતી દેતી. અંદર આવવા જાય એને જે હાથમાં આવે એનો છૂટો ઘા કરે. હવે ?

ડૉક્ટર પેચ ઍડમ્સ ગયા કૅન્ટીનમાં અને ત્યાંથી લાલ ટામેટું લઈ વચ્ચેથી બે ભાગ કરી એને નાક પર સર્જિકલ ટેપથી ચોંટાડ્યું અને બની ગયા ડૉક્ટરમાંથી જોકર. પછી સીધા ગયા પેલી છોકરીના રૂમમાં . છોકરી તો જે આવે એને ઓશીકાના છૂટા ઘા વડે વધાવવા તૈયાર બેઠી હતી. પણ આ શું ? બારણા પાસે તો કોઇ ડૉક્ટર કે નર્સના બદલે લાલ નાકવાળો જોકર..

આવી તો એણે કલ્પના પણ નહોતી કરી. આભી બનેલી એ છોકરી સાથે ડૉક્ટર પેચ ઍડમ્સે વાર્તા માંડી. રસથી વાર્તા સાંભળતી છોકરીને ખબર ન પડે એમ ઇન્જક્શન આપી દીધું. સતત ત્રણ દિવસથી પળવાર પણ ન સૂઈ શકેલી એ એકદમ તોફાને ચઢેલી છોકરી તદ્દન શાંત થઈને સૂઇ ગઈ.

રૂમમાંથી બહાર આવેલા ડૉક્ટર પેચ ઍડમ્સને પૂછવામાં આવ્યું કે આવો મુશ્કેલ કેસ એમણે કેવી રીતે સૉલ્વ કર્યો.

એના જવાબમાં હવે સાંભળીએ ડોક્ટર પેચ ઍડમ્સની વાત.

એમણે કહ્યું કે આનાથી વધુ કારમી વાસ્ત્વિકતા મેં અનુભવી છે. જ્યારે તમારી આસપાસનું વાતાવરણ તમને ડહોળી નાખે એમાંથી બહાર નિકળવાના તમે ફાંફા મારતા હો ત્યારે તમને સાંત્વન આપતા એકપણ ભાષણ કે ઉપદેશ કામ આવતા નથી. એવા સમયે આપણી વાસ્તવિકતાને ભૂલી જવા જેવું એકપણ બીજું શસ્ત્ર કામ નથી આપતું. હું જાણું છું કે છોકરીનું કેન્સર હું મટાડી શકું એમ નથી પણ એના દર્દની- વેદનાની થોડી ક્ષણોથી તો હું એને અળગી રાખી શકું ને? અમેરિકન ફિઝિશન , કૉમેડીયન અને સોશિઅલ એક્ટિવિસ્ટ , એમ ત્રેવડી ભૂમિકા નિભાવતા ડૉક્ટર પેચ એડમ્સે દર્દીઓને શક્ય એટલી રાહત આપવા વિશ્વભરના સ્વયંસેવકોની એક એવી ટીમ તૈયાર કરી છે જે વિવિધ દેશોમાં જઈને અનાથ, અસાધ્ય રોગથી પીડાતા દર્દીઓ પાસે જઈને એમનું મનોરંજન કરે.

જ્યારે સમસ્યાનો કોઈ ઉકેલ ન જ હોય એવા સમયે વાસ્તવને ભૂલવું એ જ સૌથી મોટું સુખ છે. એને જ કદાચ સમાધિવસ્થા કહેતા હશે પરંતુ જ્યારે વ્યક્તિ પોતે એમ કરવાની માનસિકતા ન ધરાવતી હોય ત્યારે ?

ત્યારે પેચ ઍડમ્સે કર્યું એ આપણે કરવાનું.. દરેક વખતે ડૉકટર બનીને જ ઈલાજ થાય એવું નથી પણ જ્યારે આપણે કોઇના દર્દ-વેદના મટાડી શકીએ એમ ન હોય ત્યારે એનું દર્દ- વેદનાને ભૂલી જાય એવું તો કશુંક કરી શકીએ ને? દરેક વખતે વાસ્તવિકતા વચ્ચે જ જીવવું સહેલું નથી હોતું ત્યારે કોઇની એ વસમી વાસ્તવિકતાને વિસારે પાડી શકે એવું કશુંક તો આપણે કરી શકીએ ને?

કોઇના દુઃખની ક્ષણો દૂર ન કરી શકીએ પણ જો એને હળવી બનાવી શકીએ તો ય ઘણું.

 

 

 

Posted in રાજુલ કૌશિક, હકારાત્મક અભિગમ, Uncategorized | 9 Comments