૨૧- હકારાત્મક અભિગમ- સંવેદનાની અનુભૂતિ -રાજુલ કૌશિક

સંત તિરુવલ્લુવર જુલાહા હતા. આજીવિકા માટે અત્યંત ધીરજથી સૂતરના તાંતણા વણવાનું કામ કરતા હતા. ધીરજ ઉપરાંત આ કામ શ્રમ અને ખંત પણ માંગી લે એવું હતુ. એક સમયે પોતાની હાથવણાટની સાડી બજારમાં વેચવા નિકળ્યા.

એટલામાં એક યુવકે આવીને સાડીની કિંમત પૂછી. સંતે જવાબ આપ્યો….“ બે રૂપિયા.”

યુવકે એ સાડીના બે ટુકડા કરી નાખ્યા અને પૂછ્યું, “ હવે કેટલી કિંમત થઈ?” સંતે જવાબ આપ્યો…“એક રૂપિયો.” ફરી એ યુવકે સાડીના બે ટુકડાને ચાર ટુકડામાં વહેંચી નાખી અને પૂછ્યું, “ હવે ?” સંતે અપાર શાંતિથી જવાબ આપ્યો.“આઠ આના.” ફરી ચાર ટુકડામાંથી આઠ ટુકડા કર્યા અને પૂછ્યું, “ ચાર આના.”

યુવક સંતને ઉશ્કેરવા સાડીના ટુકડાઓને પણ ટુકડાઓમાં વહેંચતો ગયો. અંતે સાડી લીરે લીરા થઈ ગઈ. યુવકે એ લીરાનો ગોળો વાળ્યો અને કહ્યું હવે આમાં બચ્યું છે શું કે આના પૈસા આપવાના હોય? તેમ છતાં સંત મૌન રહ્યા. થોડા અહંકાર અને વધારે તુચ્છકાર સાથે એ યુવકે બે રૂપિયા સંત તરફ ફેંક્યા અને કહ્યું, “ આ લો તમારી સાડીની કિંમત.”  યુવકની આટલી ઉધ્ધતાઇ જોઇને પણ જરાય અકળાયા વગર સંતે કહ્યું,“ બેટા, જ્યારે તેં સાડી ખરીદી જ નથી ત્યારે તારી પાસે પૈસા કેવી રીતે લેવાય?” હવે યુવાન શરમિંદગી અનુભવી રહ્યો. પોતાના અપકૃત્ય બદલ ખુબ દુઃખી થઈને રડી પડ્યો અને માફી માંગી.

જરા વ્યથિત થઈને ભીના અવાજે સંતે એ યુવકને કહ્યું, “ બેટા, હવે તારા આ બે રૂપિયાથી થયેલી ક્ષતિ તો ભરપાઇ થવાની નથી. જરા વિચારી જો આ કપાસ ઉગાડવામાં સૂતર કાંતવામાં અને સાડી વણવામાં કેટલા પરિવારોએ પરિશ્રમ વેઠ્યો હશે ?” યુવકે અપાર વેદના સાથે કહ્યું,“ ત્યારે તમે મને રોક્યો કેમ નહીં?”

સંતે ખુબ સરસ જવાબ આપ્યો,“ રોકી શક્યો હોત તો પણ તું તે સમયે તો ના જ રોકાત. પરસ્પર જીવન પ્રત્યે સાધી શકાય એવી આસ્થાની એ પળ ચૂકી જવાત. અત્યારે જે સંવેદનશીલતા તું અનુભવી રહ્યો છું તે કેળવવાની તક પણ ચૂકી જવાત.”

સીધી વાત- જે સમયે લોઢું ગરમ હોય ત્યારે જ ઘણ મારવાનો અર્થ બાકી તો સઘળા ઘા વ્યર્થ. સમજને સ્વીકારવાની શાણપણભરી માનસિકતા પર પહોંચેલી વ્યક્તિ માટે તો ઇશારો પણ કાફી છે. નાસમજ માટે તો આખી ગીતા વાંચવી પણ અર્થહીન છે. સમજની ભૂમિકાએ પહોંચ્યા પહેલા એને ભાષણ આપવું પત્થર પર પાણી.. અને દેશી તળપદી ભાષામાં કહીએ તો ભેંશ આગળ ભાગવત.

 

 

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

 

 

 

Advertisements
Posted in રાજુલ કૌશિક, હકારત્મક અભિગમ | 7 Comments

મારી ડાયરીના પાના -૫૦થી૬૦

દ્રશ્ય-51-મારું સાઉદી પ્રયાણ

આ અમારી ઉડતી વિઝિટ હતી એટલે બહુ તૈયારી કરવી ના પડી.જવાના દિવસે મને મીના તથા બે દીકરીઓ એર પોર્ટ પર મૂકવા આવ્યા. બાકી તો ઘરમાં કોઈ હતું નહિ. બધાને એક પછી એકને ભણાવી ગણાવી મેં અમેરિકા મોકલાવી દીધા હતા કુલે આઠ ભાઈ બહેનો માટે ઇમિગ્રેશન સરસ રીતે પ્લાન કર્યું હતું. તે વાતનો મને પૂરો સંતોષ હતો.  અમે એર પોર્ટ પર સાંજના આવ્યા ફ્લાઇટ ને વાર હતી. મારી ટીકીટ ફર્સ્ટ ક્લાસની હોવાથી અમને એસ કોર્ટ ફર્સ્ટ ક્લાસ વેઇટિંગ લોજમાં લઇ ગયો. ત્યાં અમારે માટે કોકોકોલાની બાટલીઓ આવી. હું એક વીક માટે જતો હોઈ ફેમિલી બહુ ઈમોશનલ થયું નહિ. આગળ ઉપર પણ હું અવાર નવાર બહારગામ જતો આથી તેઓ ટેવાઇ ગયેલા.ખુબ વાતો ચાલી, ફેમિલીને મારી ઘેર હાજરીમાં કરવાના કામ ની સૂચનાઓ અપાઈ.વાતો ચાલતી હતી એટલા માં બોર્ડિંગની સૂચના આપવામાં આવી.એસ્કોર્ટ આવી અમને બોર્ડિંગ તરફ લઇ ગયો. ફેમિલીને અલવિદા કહી હું પ્લેન માં ચઢ્યો.
ફર્સ્ટ ક્લાસમાં અમે છ પૅસેન્જર હતા. ફર્સ્ટ ક્લાસ હોવાથી અમારું બોર્ડિંગ પહેલા થયું. ફ્લાઈટ એર ઇન્ડિયાની હતી.સાઉદી અને મુંબઈ વચ્ચે ઉડાન અઢી કલાકની હતી.અને ટાઇમ ડિફરન્સ પણ અઢી કલાકનો હતો.અટેલે જે ટાઇમે પ્લેન મુંબઈથી ઉપડે તે ટાઇમે સાઉદી પહોંચે.અમારી ખાતર બરદાસ્ત પ્લેનમાં સારી કરવામાં આવી. અમારી ફ્લાઇટ ટાઇમસર પહોંચી ગઈ. પ્લેન માં મેંઝેનીન ફ્લોરમાં એક્ઝીક્યુટીવ ક્લાસ ખાલી હતો. પ્લેન ઊતર્યું ત્યારે પ્લેનની બહાર સીડી મૂકવામાં આવી. અને બહારથી એસ કોર્ટે જેવું બારણું ખોલ્યું તેવી સુસવાટા મારતી ગરમ ગરમ હવા અમને દઝાડતી ગઈ.અસહ્ય ગરમી હતી. હું ડરી ગયો. મને વિચાર આવ્યો કે આવી હવામાં રહેવાશે કેમ ? અને કામ થશે કેમ ?અમે સર્વે ઝડપથી ઈમીગ્રેશન બિલ્ડીંગમાં જતા રહ્યા અને વિધી પૂરી કરી બહાર આવ્યા.ત્યાં મી.ચઢા અમારી રાહ જોતા હતા.ઓળખ વિધિ પૂરી કરી તેમની ગાડીમાં ગોઠવાયા.તેઓ અમને ઓફિસ નજીકની ફાઈવ સ્ટાર હોટેલમાં લઇ ગયા. જે ગામ જવાનું હતું તેનું નામ અલ જુબેલ હતું.જુબેલ સાઉદી અરેબિયા નું ડ્રીમ સીટી કેહવાતું.તે એરપોર્ટ થી ૧૨૦ માઈલ દુર હતું. તેમાં અબજો રિયાલની ઇન્ડસ્ટ્રી હતી. રમઝાન હોવાથી દુકાનો બંધ હતી. કોઈ માણસ રસ્તે દેખાતો ન હતો.પબ્લિકમાં ખાવા પીવાની મનાઈ હતી દરરોજ રોજો પૂરો થાય ત્યાં સુધી. સિગારેટ કે બીડી પણ ના પીવાય. અમોને સેટ કરી ચડ્ઢા રિયાધ ઓફિસ જતા રહ્યા.
અમારી મોબિલિટી માટે અમે ટૅક્સિ કંપનીનો કોન્ટેક કર્યો અને આખા દિવસની ટૅક્સિ ભાડે લીધી. ટેક્ષીનું ભાડું એક મિનિટનો એક રિયાલ હતું એટલે કલાકના સાઠ રિયાલ.આઠ દિવસ રહ્યા તેટલા દિવસ ટૅક્સિ વાપરી. રોજ સવારના નવ વાગે નીકળતા ને સાંજે હોટેલ પર આવતા.બેકટેલ કંપની અમારી સુપરવાઇઝર હતી. તેમની સાથે ઓફિસની જગ્યા ,સ્ટાફને રાખવાની વ્યવસ્થા વગેરે વિષયોની ચર્ચા કરી.બેક્ટેલ કંપની લગભગ બસો કોન્ટ્રાકટર સુપરવાઇઝર કરતી. તે રૉયલ કમિશનને જવાબદાર હતી. હોટેલમાં વેજીટેરિયનને ખાવા પીવાની આપદા હતી. હું હોટલમાં સૂપ, બ્રેડ, કેળાં ને આઈસક્રીમ ખાઈ લેતો. આ ફાઈવ સ્ટાર હોટેલ હોવાથી પાયજામો ને પહેરણ પહેરી નીચે ચાહ પીવા પણ અવાતું નહિ.પ્રોપર ડ્રેસ પેહેરી નીચે આવવું પડતું.અહી બધા ગોરા ઉતરતા.કિચન સ્ટાફમાં ગોવાનીઝ અને સાઉથ ઇન્ડિયન હતા. આખો વખત ડ્રેસ બદલાવો પડતો એથી બહુ કંટાળો આવતો. બે ઉડતી વિઝિટ પછી જ્યારે લાંબો વખત માટે આવ્યા ત્યારે લગભગ ત્રણ મહિના આ ફાઈવ સ્ટાર હોટેલ માં રહ્યા. આમ આઠ દિવસ રહ્યા પછી લાગ્યું કે હવે લાંબુ રહેવું હોઈ તો વધો નહિ અમારી વિઝિટ સુખરૂપ પતી ગઈ. આ વિઝિટ દરમિયાન અમે સ્ટાફને રહેવાની વ્યવસ્થાની જાણકારી મેળવી  તથા ઓફિસની જગ્યા માટેની જમીન જોઈ લીધી. વિઝા પુરા થતા હોવાથી અમને પાછા જવું પડ્યું.
 દ્રશ્ય – 52-ફોલો અપ વિઝિટ
અમે મુંબઈ આવી અમારી પ્રોજેક્ટ પૂર્વેની તૈયારીઓ વિશે રિપોર્ટ કર્યો. મુંબઈ ઓફિસમાં પ્રોજેક્ટ માટેનો સ્ટાફ સિલેક્ટ કરવાનું તેમજ તેમના પાસપૉર્ટ તૈયાર કરવાનું કામ ચાલતું હતું.સાઉદી રૂલ પ્રમાણે પચાસ ટકા સ્ટાફ મુસ્લિમ હોવો જોઈએ. મને જણાવવામાં આવ્યું કે મારે પ્રોજેક્ટ માટે ફરી સાઉદી જવાનું છે. મારી સાથે અગલી ટ્રિપ નો સ્ટાફ હશે. અમારી ટીકીટ આવી ગઈ. ત્યાં ખર્ચવા જોઈતા પૈસા રિયાલ ઓફિસ આપશે.અમે પાછા ત્રણે જણા સાઉદી પહોંચી ગયા. આગલા અનુભવે અમને વધારે કોન્ફીડન્સ આપ્યો. .અમે એ જ ફાઈવ સ્ટાર હોટેલમાં ઉતર્યા.અને ટૅક્સિ પણ એ જ ભાડે કરી. પહેલું કામ અમે મોબાઇલ ઓફિસ લીધી. અમારી જરૂરિયાત પ્રમાણે ઓર્ડર કરી.
આ દરમિયાન થોમસ રોજ આવતો. થોમસ ઇન્ડિયન  સિવિલ એન્જિનિયર હતો. તે કામની શોધ માં હતો. તેને અમે ઓફિસ ઇન્સ્ટોલ કરવા નો કોન્ટ્રેક્ટ આપ્યો.ઓફીસમાં ત્રણ ચાર કેબિનો હતી વચ્ચે હોલ અને છેવાડો ટોઇલેટસ હતા એક કૅબિન મારી હતી બીજી પ્રોજેક્ટ મૅનેજરની. ત્રીજી માં ડ્રોઇંગ ઓફિસ અને ચોથીમાં કિચન જેમાં ચા કોફી બનતા. હોલમાં સ્ટાફ બેસતો અહીં સરકારી દફતરમાં સાઉદી ભાષામાં કામ થતું. અને તે માટે ( (liaison) લિએઝન ઓફિસર નિમવો તેવો રુલ હતો. એક સાંજના હોટેલમાં મને બોય શોધતો આવ્યો ને કહ્યું કે કોઈ આરબ તમને મળવા માંગે છે હું ડ્રેસ અપ કરી નીચે ગયો. તેણે મને મરહબા કરી ને ગ્રીટ કર્યો. ને કહ્યું કે તે લિએઝન ઓફિસર તરીકે કામ કરવા માંગે છે અને ઘણા સમયથી તે ઇન્ડિયન કંપનીની શોધ માં હતો. મેં તેને અરજી આપવા કહ્યું. માણસ હટ્ટો કટ્ટો હતો. તે અરજી આપી જતો રહ્યો  સ્ટાફ ને રહેવાની વ્યવસ્થા બેક્ટેલ કંપની ના સુપરવિઝન નીચે થતી. તે માટે ફોર્મ ભરી સહી કરી બેક્ટેલ ઓફિસ માં આપ્યા. સ્ટાફને જમવાની ચાર ટાઇપની (Mess ) મેસ હતી જેમકે એશિયા ,કોરિયા ,કોન્ટીનેન્ટેલ  અને જૅપનીસ.અમારા સ્ટાફ માટે અમે એશિયન મેસ સિલેક્ટ કરી હતી. મેમ્બર દીઠ પાંચ હજાર રિયાલ એક મહિનાના થતા હતા. જે અમારા બીલમાંથી કટ થતા હતા. રહેવાની સુવિધાનો બંકર ટાઇપ રૂમ હતો તેમાં સુવા માટે બર્થ હતો. ફક્ત એક માણસ રહી શકે એટલી જગ્યા હતી. જે સિનીઅર સ્ટાફ હતો તેને માટે એક વિલા ભાડે રાખ્યો.
હી ઇન્ડટ્રીયલ ,કોમર્શિયલ અને રેસીડેન્ટશિઅલ એમ અલગ અલગ જગ્યા છે. માટે વિલા પ્રોજેક્ટ સાઈટથી વીસેક માઈલ દુર હતો. જે વિલા સિલેક્ટ કર્યો તેનો માલિક નોમેડીક હતો. આવા લોકો ગામથી દુર દુર રણ માં ભટકે છે. તેને અમે મેસેજ મોકલ્યો અને તે આવ્યો ને મકાનનું ભાડું નક્કી થયું. તે પ્રમાણે પૈસા ચૂકવી દીધા.સાઉદીમાં કોઈ ફોરેનર પ્રોપર્ટી ખરીદી ના શકે. વેપાર પણ સાઉદી પાર્ટ નર સિવાય કરી ના શકે. અમે મકાન તો લીધું પણ તેને તાળું કુચી નહિ. મકાન માલિક પાસે માગી તો કહે કે કોઈ જરૂર નહિ. અમે કહ્યું કે અમે ગેસ સ્ટવ ક્રોકરી વગેરે અનેક ચીજ લાવી અંદર રાખવાના છીએ અને ઇન્ડિયા જતા રહેવાનો તો સેફ્ટી શું ?તો કહે કોઈ બીક નહિ. પણ તમને જોઈએ તો તાળું મારી શકો.  અહી ચોરી કરે તેના હાથ કપાઈ જાય. અને હું પાછો પ્રોજેક્ટ પૂરો કરવા આવ્યો ત્યારે જોયું કે મઝજીદના દરવાજે આવા લોકો કપડું પાથરી બેસતા જેમાં આવતા જતા લોકો રિયાલ નાખતા. પૂર્વ તૈયારીઓ મહદ અંશે પૂરી થઇ. આજે વિસાની મુદત પૂરી થયા પહેલા અમારે સાઉદીમાં થી બહાર નીકળી જવું જોઈએ. અમો અમારા ચૅરમૅન અને જનરલ મેનેજર જેઓ પ્રોજેક્ટ ની અત્યંત ક્રીટીકલ મીટીંગ ટેન્ડર કરતા હતા તેમના આવવાની રાહ જોતા હતા. તેઓ આવ્યા કે અમે સર્વે જર્મની જતી ફ્લાઇટ પકડી ફ્રેન્કફટ ઉતરી ગયા. બે કલાક પછી મુંબઈ જતી ફ્લાઇટ માં ઇન્ડિયા રવાના થયા.આમ બીજી વીઝીટ પતી ગઈ. થોડીક હેકટીક જરૂર હતી. પણ બધું સમુંસુથરું પાર ઊતર્યું.
દ્રશ્ય-53-મારા સાઉદી પ્રોજેક્ટ ના કેટલાક અનુભવો
1)-હું સ્ટાફ ના તેત્રીસ માણસો ને લઈને સાઉદી પોહ્ચ્યો.એરપોટ વેરાન હતું. જોષી જી અમારા જનરલ મૅનેજર હતા. તેઓ એરપોર્ટ પર લેવા આવ્યા હતા. સ્ટાફ બધો ઇમિગ્રેશન ની વિધિ પતાવી બહાર આવ્યો. પણ તેમાં એક મેમ્બર સ્ટેમ્પ મરાવ્યા વગર જ આવ્યો. અને તે બહુ મોટેથી ખબર પડી.જયારે તેને પ્રોજેક્ટ છોડી જવાનો વખત આવ્યો ત્યારે તેના પાસપૉર્ટ પર અંદર આવ્યા ની તારીખ નો સ્ટેમ્પ ન હતો. જો સ્ટેમ્પ ના હોઈ તો તે ઇલીગલ કહેવાય અને તેને તરત જેલ માં પૂરી દે. મેં લીઆઈસન ઓફિસર ને આ કામ સોપ્યું.તે બરાબર કરી આવ્યો. જો કે અમારે તેને થોડા પૈસા કમિશન તરીકે આપવા પડ્યા. ને તે પૈસાની રસીદ પણ મળી. અમારી હિસાબ કિતાબ ની બુકો તથા અનેક જાતનાં ફોર્મસ જે ઇન્ડિયા માં છપાવેલા તેની પેટી સાઉદી કસ્ટમે જપ્ત કરી હતી. તે પણ લીઆઇસન ઓફિસર કમીસન આપી પાછી લાવ્યો હતો અને કમીસન ની રસીદ પણ લઇ આવેલો.
2)- સાઉદી આવતા પહેલા પ્રોજેક્ટ સ્ટાફ ને સાઉદી કેમ રેહવું.શું શું ના કરવું વગેરે નું જ્ઞાન ડૉક્યુમેન્ટરી ના શો કરી ને આપવામાં આવ્યું હતું.અહી દારૂ તથા જુગાર સદંતર બંધ હતા. જો પકડાઈ તો તેને જેલ માં પૂરતા. હી કેદી ને ના તો ઓઢવા પાથરવા નું આપતા કે ખાવા પીવા આપતા. એક નાના ક્યુંબીકલ માં ખીચો ખીચ કેદી ઓ રાખતા. મારે સાંજ પડે ત્યારે કેટલી ગાડીઓ પાછી નથી આવી તે નક્કી કરવું પડતું. અને પૂછપરછ શરુ કરવી પડતી.ને જો કોઈ નજીવા ગુના માટે જેલ માં હોઈ તો તેને માટે ખાવા પીવાનું ,ઓશીકું અને ધાબળો લઇ જેલ માં આપવા જવું પડતું. કેદીને ટેલીફોન કરવાની મનાઈ હતી.મોબાઈલ ટેલીફોન હતા નહિ. પોલીસ બહાર ની હતી અને કોન્ટ્રેક્ટ પર હતી. જો બુધવારે માણસ પકડાઈ તો તેને બે દિવસ ફરજિયાત બે દિવસ જેલમાં રહેવું પડતું. કારણ પોલીસ ડીપાર્ટમેન્ટની ઓફિસ બંધ રહેતી.
3)- સમગ્ર સાઉદી માં ગુરુ શુક્ર રજા હોઈ છે. શુક્રવારે બડી નમાજ હોઈ છે. નમાજ પછી કાજી બડી મસ્જિદ બહાર બેસતા અને કેસ ચલાવી ચુકાદો આપતા. અમારા સ્ટાફ ને સૂચના હતી કે તમારે ત્યાં જવું નહિ. છતાં એક લેબર ગયો. અને ચુકાદો સાંભળવા બેસી ગયો. કાજી ચુકાદો આપી મસ્જિદ માં પેસી ગયા. બહાર મુજરિમ નું માથું ઉડી ગયું. આવું દ્રશ્ય ક્યારેય આપણા દેશમાં જોયું ના હોવાથી તે લેબર ડીપ્રેશન માં જતો રહ્યો.ડોકટરના અનેક પ્રયત્નો થી પણ સાજો ના થયો. આખો વખત એજ દ્રશ્ય એને યાદ આવતું. કામ કરી શકવા તે લાયક ના રહ્યો. ડોક્ટરે તેને પાછો ઇન્ડિયા મોકલવા દેવા ભલામણ કરી. -થોડા દિવસ થયા હશે ને પ્રોજેક્ટ માં ચોરી થઇ કૅબલ ડ્રમ ચોરાઈ ગયું. હું પોલીસ ડીપાર્ટમેન્ટમાં મી.તસ્તે ને લઈને ગયો. અમે હોલમાં બેઠા હતા. અમારો નંબર આવવાની રાહ જોતા હતા.એટલામાં એક કદાવર ઓફિસર આવ્યો અને મને ઈંગ્લીસ માં પૂછ્યું કે પ્રોબ્લેમ શું છે ? હું જવાબ આપુ તે પહેલા મારો ખભો પકડી હચ મચાવ્યો અને કહ્યું સાઉદી માં બોલ.ના બોલી શકે તો મારી ઓફિસમાં આવવું નહિ.તે બહુજ રુઢ અને તામસી હતો. આજ ઓફિસર વૅકેશન પર જવાનો હતો. ત્યારે તેના ખર્ચા ની વ્યવસ્થા અમારી ઓફિસે કરી હતી તે તાજ મહાલ જોવા જવાનો હતો. ત્યાં અમારા ખર્ચે ફાઈવ સ્ટાર હોટેલમાં રહેવાનો હતો. મુંબઈ માં અમારી કંપની ના ગેસ્ટ હાઉસ માં રહેવાનો હતો. તેને અમે જ્યારે ટીકી ટ આપવા ગયા ત્યારે જબાન મીઠી થઇ ગઈ. અમારું કૅબલ ચોરાયાની ફરિયાદ નું પરિણામ સાઉદી વૉચમેન છુટી ગયો. અને ઇન્ડિયન વૉચમેન દોષિત ઠર્યો.જેની ડ્યુટી નહોતી પણ એક રાઉન્ડ મારવા રાખ્યો હતો. આવા સંજોગો માં કામ કરવું મુશ્કેલ હતું.
5)-સાઉદી માં પ્રોજેક્ટ માં કામ કરનાર બસો કોન્ટ્રકટરો ના એમ્પ્લોઇસની ટપાલો રૉયલ કમિશન માં આવતી અને દરેક કોન્ટ્રેક્ટ ના બે ઓથોરાઇઝ્ડ માણસો ને અપાતી. તે સિવાઈ કોઈ ને પણ નહિ. હું રોજ ટપાલ લાવતો. ટપાલ આવતા પહેલા મારી ઓફિસની બહાર ભીડ જમા થઇ જતી. નામ બોલતો તેમ આવી ટપાલ લઇ જતા. બધી ટપાલ વેચાઈ ગયા પછી જેની ટપાલ ના આવી હોઈ તે નિરાશ થઇ જતા. અને જો લાગલગાટ ના આવે તો રડમસ થઇ જતા. તે વખતે સેલ ફોન હતા નહિ
6)- મારે આવ્યા ને ચારે ક દિવસ થયા હશે. તે દિવસ રવિવાર હતો. અમે ઓફિસમાં બેઠા હતા. તેવામાં અમારા જનરલ મૅનેજર આવ્યા ને મને કહ્યું કે સુરતી ચાલો આપણે ઓફિસનું ફર્નિચર લઇ આવીએ.તમે સિલેક્ટ કરજો હું તેમાં મદદ કરીશ. હું તૈયાર થઇ ગયો. તેમણે મને દસ હાજર રિયાલ રોકડા લેવા નું કહ્યું. મેં પૈસા લીધા અને બેગ માં ભર્યા. અમે 125 માઈલ દુર આવેલા ધમામ સીટી માં ગયા.જેનરલ મેનેજરે મને બજાર માં ઉતારી કહ્યું કે અહીં આવેલી ફર્નિચર ની દુકાનો માં જઈ ફર્નિચર જૂવો અને સિલેક્ટ કરી રાખો. હમણાં ચાર વાગ્યા છે. હું એક અગત્યની મિટીંગ અટેન્ડ કરી આવું જુલમને એકાદ કલાક થી વધારે નહિ થાય. મેં કહ્યું સારું અને હું ફર્નિચર ની દુકાનો માં જઈ ફર્નિચર જોવા માંડ્યો. લગભગ બધી દુકાનો કઈ કેટલીય વાર ફરી ચુક્યો.છ ઉપર વાગી ગયા. હું કાગડોળે તેમની રાહ જોતો રહ્યો. હવે દીવાબત્તી થવા આવી હતી. મને ફિકર થવા માડી. હું ફરી ફરી ને થાકી ગયો દુકાનદાર પાસે મેં ખુરશી પર બેસવાની રજા માગી. તેણે આપી. એક તો અ જાણ્યો દેશ અને અજાણ્યા લોકો ને ભાષા નો પ્રોબ્લેમ.મને વિચાર આવ્યો કે જો નહિ આવે તો શું કરીશ અને રાતવરત ક્યાં જઈશ. હું જે દુકાનમાં હતો તેના માલિક પાસે ફોન કરવા ની પરવાનગી માગી. તેણે આપી. મેં અમારી પ્રોજેક્ટ ઓફિસ ને ફોન કર્યો. પ્રોજેક્ટ મેનેજરે મને અમારા એક્સ એમ્પ્લોયી કુલકર્ણી નો નંબર આપ્યો. તેઓ ધમામ રહેતા ને લેબર સપ્લાઈ નું કામ કરતા. મેં તેમને ફોન કર્યો. તેઓ ઘરે નહોતા તેમના પત્નીએ ફોન ઉપાડ્યો.તેમણે કહ્યું કે બહુ દુખ થાય છે કે હું ડ્રાઈવ નથી કરતી અને મને આ દેશ ની જ્યોગ્રાફી માલમ નથી. માટે કુલકર્ણી આવે ત્યાં સુધી ત્યાં જ બેસો. હું મારા મિસ્ટર આવે કે તુરત મોકલીશ. મેં કહ્યું કે હવે મીનીટો માં જ દુકાન બંધ થઇ જશે. પછી હું શું કરીશ. હું એકદમ ઢીલો ધસ થઇ ગયો.એટલા માં નીચે અન્ડર ગ્રાઉન્ડ ઓફિસ માં થી એક છોકરો ઉપર આવ્યો. એ ઓફિસ બંધ કરવાનો હતો. છોકરો ઇન્ડિયન લાગતો હતો. મેં તેને કોન્ફીડંસ માં લઇ વાત કરી અને મારી સ્ટોરી કહી. તેણે કહ્યું હું તમને એકલા નહિ મુકું.તમને મારી સાથે લઇ જઈશ. એણે દુકાન બધ કરી એની ગાડી માં બેસાડ્યો. અમે અરસ પરસ ઓળખાણ કરી લીધી. ગાડી રેસ્ટોરંટ પાસે ઉભી.એણે મને કહ્યું સવારથી તમે બહાર છો તમે અને હું ખાઈ પી ને મારે ઘરે જઈશું.મારા ભાઈ ભાભી હાલ ઇન્ડિયા ગયા છે ને ઘર ખાલી છે. અમે જમ્યા પછી મેં સજેસ્ટ કર્યું કે તે મને ટૅક્સી કરી આપે તો હું જુબેલ જતો રહીશ.તેને ના કહ્યું અને જણાવ્યું કે હાઈ વે પર અડધે રસ્તે ઉતારી દેશે તો શું કરશો ?તમારી બ્રીફ કેસ પણ લઇ લેશે તો શું કરશો ? કોઈ ગાડી તમને લિફ્ટ નહિ આપે. મેં તુરંત હા કહી દીધી. મને બ્રીફ કેસ ના દસ હજાર રિયાલ યાદ આવ્યા ને શરીરમાં એક ધ્રુજારી છુટી ગઈ. મને એણે એના ઘરમાં સ્વતંત્ર રૂમ આપ્યો. અમે પોત પોતાના રૂમમાં સૂઈ ગયા. તેને ખબર નહોતી કે મારી બ્રીફકેસ માં દશ હજાર રિયાલ છે સવારના અમે કોફી ને નાસ્તો સાથે કર્યો. એ ઓફિસ જવા ગાડી માં બેઠો સાથે મને પણ બેસાડ્યો. મેં કહ્યું કે મને ઓબીરોઈ હોટેલ મૂકી દે ત્યાંથી મને ડ્રાઈવર અને ટૅક્સી મળી જશે હું ઓબીરોઈ પર ઉતરી ગયો અને મદદ માટે આભાર માન્યો.હોટેલ ની ટૅક્સી લઇ જયુબેલ પહોંચી ગયો.જોષીજી મને હેમ ખેમ પાછો આવ્યો જોઈ ખુશ થયા. તેમણે કહ્યું તમે રાત્રે ના મળ્યા ને મારી ઉઘ હરામ થઇ ગઈ. મારાથી હોટેલ માં રહેવા જવાઈ તેમ પણ નહોતું કારણ કે મારી પાસે મારો પાસપૉર્ટ નહોતો અજાણ્યે અટેમ્પ કરત તો પોલીસ લોક અપ માં જાત અને કોકડું ગુંચવાઈ જાત.તે દિવસે છોકરો મારે માટે ઈશ્વરે મોકલેલ ફિરસ્તો હતો.
7)-રમજાન ના દિવસો માં સિગારેટ અથવા બીડી પીવાની મનાઈ હતી. ખાવા પીવાની દુકાનો પણ બંધ રહે. બપોરે કોઈ કામ કરતું નથી. કાયદા ભંગ માટે કડી સજા હોઈ છે. મારે એક એમ્પ્લોયી ને ઇન્ડિયા પાછો મોકલવાનો હતો. તેને લઇ હું ધરાન એરપોર્ટે પર ગયો.પ્લેનને વાર હતી. હું મારા સિક્યુરિટી ઓફિસર સાથે વાતો માં હતો. તેટલા માં તે ટોઇલેટ ગયો.ટોયલેટ માં સિગારેટ સળગાવી.તેને એમ કે અંદર કોણ જોવાનું ? પણ સિગારેટ ની વાસ પ્રસરી. તુરંત પોલીસે ટોયલેટ પર દંડો ઠોક્યો અને બહાર નીકળવાં હુકમ કર્યો. જેવો બહાર આવ્યો કે તેને પકડ્યો. હું અને તસ્તે પોલીસ પાસે ગયા અને સમજાવ્યું કે અમે તેને હમેશ માટે ઇન્ડિયા પાછો મોકલી રહ્યા છીએ માટે છોડી દેવા રીક્વેસ્ટ કરી. સારા નસીબ કે માની ગયો. અમે તેને બોર્ડિંગ માટે ધકેલી દીધો.
8)- હું પ્રોજેક્ટ પૂરો કરી ઇન્ડિયા પાછો જતો હતો. હું મારો સામાન ચેક કરી અંદર જવાની તૈયારી માં હતો. ત્યાં
મારા નામની એનાઉન્સમેન્ટ માઈક પર થઇ.મને ધ્રાસકો પડ્યો કે કાઈ પ્રોબ્લેમ થયો કે શું ?એટલા માં ભીડમાં થી એક વ્યક્તિ મારી તરફ આવતી દેખાઈ. તે હતો અમારો લીયાઈસન ઓફિસર તે નજીક આવ્યો ને મને ભેટ્યો ને ગળગળો થઇ ગયો. તેણે મને યાદગીરી રૂપે લેડી સકાફૅ અને પર્ફ્યુમ ની બે શીશી આપી ને કહ્યું કે મેડમ માટે. મેં કહ્યું કે તારી નવી નવી સાદી થઇ છે તો તું આ તારી મેડમ ને આપજે.તેણે ધરાર ના કહી. એજ માણસ જ્યારે ઇન્ડિયા આવ્યો ત્યારે મારા સાહેબ ને પૂછી મારી જાણકારી લીધી. તે મને મારી ઓફિસમાં મળ્યો. તેનું નામ અલખાલદી હતું. અમે એને ને સાદ કહેતા.
9)- એક દિવસ અમારો એ ઓફિસર મને વિલામાં મળવા આવ્યો.વિલામાં અમે ચાર સિનિયર રહેતા હતા. બે એન્જિનિયર અને હું અને તસ્તે.પ્રોજેક્ટ મૅનેજર ની રૂમ ખાલી રહેતી તે ક્યારેક આવતા નહી તો કેમ્પ માં સૂઈ જતા.સાદે મને એના ડગલા માં થી કાઢી એના લગ્નની કંકોત્રી આપી. હું અચંબા માં પડી ગયો. કારણ કે તે દેખાવે ઉંમરમાં ઘણો મોટો લાગતો હતો. મેં પૂછ્યું સાદ તને કેટલા વરસ થયા? તેણે જવાબ આપ્યો છવીસ.દેખાવમાં તે છેતાળીસ જેવડો લાગતો હતો. મેં પૂછ્યું બીવી કેટલું ભણેલી છે ?દેખાવે કેવી છે ?તું તેને મળ્યો છે ?તેની સાથે વાતચીત કરી છે ?તેણે કહ્યું તે છોકરીઓ ની સ્કૂલમાં થોડું ભણી છે. પોલીસ ઓફિસર ની બહેન છે.માંએ તેને જોઈ છે અને પસંદ કરી છે. તેણે કહ્યું અ મારામાં છોકરા કદી છોકરી જોતા નથી. માં છોકરી જોઈ પસંદ કરે છે લગ્ન પહેલા કોઈ છોકરા તેની ભાવી પત્નીને જોતા નથી. બધું માં જ કરે છે. મને લગ્નમાં ચોકસ આવવાનું કહી વચન લઇ ગયો. જતા જતા મને કહી ગયો કે તમારે માટે ખાસ વેજીટેરિયન જમવાનું બનાવડાવીસ.હું, પ્રોજેક્ટ મૅનેજર અને બીજા બે જાણ કંકોત્રી લઇ આપેલા સરનામે પહોંચી ગયા બહાર ખુલામાં તંબુ તાણેલો હતો. મખમલી જાજમ અને ગોળ લાંબા તકિયા મુકેલા હતા.લાઈટો મૂકી હતી.મેહમાનો ને કાવો પીવા અપાતો હતો.ત્યાની રસમ પ્રમાણે જ્યાં સુધી બસ ના કહો ત્યાં સુધી જગ પર જગ આવતા જાય કાવો નાની કાચની પ્યાલી માં અપાતો.બધો કારભાર માણસો કરતા.અમે એક ગાદી તકિયે બેઠા.લગ્ન ગીતો ગવાતા હતા.તે પણ માણસો ગાતા હતા.તેઓ કુંડાળે વળી અરબી ગીતો ગાતા અને ખંજરી વગાડતા.સ્ત્રીઓ બિલકુલ ત્યાં હતી નહિ.લગ્ન વિધિ તો જોવા જ ના મળી. ક્યાં થઇ તે પણ ખબર નહિ. લગ્ન થઇ ગયા તે જાણ્યું. હું ફક્ત એકલો જ વેજીટેરિયન હતો તેથી મારી વ્યવસ્થા મકાનમાં કરી હતી. એક ખુરશી અને સ્ટૂલ પર પ્લેટ રાખી હતી. જમવામાં અધ કચરા ચડેલા ભીડાં અને ખબુસ રોટી હતી અને બે આખા એપલ હતા. ખાવાનું જોઈ મારો ખાવા માંથી રસ ઊડી ગયો. હું થોડું જમી બહાર આવ્યો. બહાર લોકો જમતા હતા. તેઓ કુંડાળે બેઠા હતા વચમાં સ્ટીલ ના તગારામાં ભાત હતો ભાતમાં સૂકો મેવો નાખ્યો હતો. અંદર મીઠું કે મસાલો નહી. બાજુમાં શેકેલો બકરો પડ્યો હતો. લોકો ભાતના ગોળા વાળતા અને બાજુમાં બકરા માં થી માસ કાઢી ભાત ના ગોળા માં મેળવી ગોળો મોમાં મુકતા.અમારા બાકી ના મેમ્બરોએ ત્યાં જેમ તેમ જામી લીધું. અમે લગ્ન માં થી નીકળી
ઇન્ડિયન રેસ્ટોરંટમાં ખાધું ને અમારા નિવાસસ્થાને જતા રહ્યા
10) મારા સાઉદી વસવાટ દરમ્યાન મારા ભાઈ ભુપેન્દ્ર ના લગ્ન ઇન્ડિયા માં Dr દક્ષા સાથે થયા હતા. હું ઇન્ડિયા રજામાં આવ્યો ત્યારે ભુપેન્દ્ર લગ્ન કરવા આવ્યો હતો ને મેં રજા લંબાવી હતી. પણ તે દરમિયાન જોવાનું પૂરું થયું નોતું.વધારે રહેવાઈ તેમ ન હતું. તેથી જવું પડ્યું. મારી ગેરહાજરીમાં લગ્ન થઇ ગયા. આજે તેમની દિકરી આરતી પણ ડોક્ટર છે.
દ્રશ્ય-54-સ્વદેશ ગમન
પ્રોજેક્ટ છ મહિના મોડો સરુ કર્યો અને છ મહિના વેહલો પૂરો કર્યો.એટલે કોસ્ટ સેવીંગ સારું થયું.પરિણામે કંપનીએ સારો નફો કર્યો.કામ પતિ ગયું અને ઘણા માણસો સ્ટેજીસ માં પાછા મોકલી દીધા.મારે પણ જવુતું.કંપનીએ મને જ્યાં સુધી રેહવું હોઈ ત્યાં સુધી રેહવા ઓપ્સન આપ્યો.મારા લોસીસ ક્યારના વાઈપ આઉટ થઇ ગયા હતા. બીજી બાજુ પત્નીને એક્યુટ અર્થરાઈટીસ હતો ને દીકરીઓ નાની હતી.મકાનમાં પાણી નો પ્રોબ્લેમ થયો હતો.પાણી ની અછત હતી.વળી પાણી બીજે માળે ચઢતું નહિ.નોકર દાદ આપતા નહિ.તેઓની હાજરી અનિયમિત હતી.આમ પ્રોબ્લેમ અનેક હતા.બાકી પૈસા કમાવાની સાઉદી માં સુંદર તક હતી.બધું છોડી હું 1983 સપ્ટેમ્બર માં ઇન્ડિયા પાછો આવી ગયો.મને કંપની તરફથી ફેરવેલ પાર્ટી આપવામાં આવી હતી. કુક અને તેની ટીમે શ્રીખંડ પૂરી અને મેથીના પકોડા બનાવ્યા હતા.ઘણા લોકો મને શુંભેચ્છા આપવા આવ્યા હતા. બેંકનો ઓફિસર તેમજ બેક્ટેલ નો પીટર પણ તેમાં હતા.બધાએ હાથ મિલાવી શુંભેછા બક્ષી.પીટર સ્વીટ્ઝર લેન્ડ નો વતની હતો.તે તેની માં સાથે રેહતો હતો.તેની બૂઢી માં ને મૂકી સાઉદી કમાવા આવ્યો હતો.મેં સાઉદી માંથી અનેક વસ્તુ લીધી હતી.વેક્યુમ ક્લીનર ,વોશિંગ મશીન ,ટોસ્ટર,રેડીઓ ,કલર ટીવી ,કાપડ,સાડીઓ ,ચોકલેટ્સ જેથી ફેમિલીને ઓછુ ના આવે.મારા અમેરિકા રેહતા ભાઈ બેનો ત્યાંથી અવર નવર નાની નાની ચીજો આવતા જતા કને મોકલતા.મોટા ભાગ નો સામાન મેં શીપ કરાવ્યો હતો.મને મારો સાઉદી ઓફિસર એર પોર્ટ પર મુકવા આવ્યો હતો.જેની જીકર મેં આગલાં ચેપ્ટરમાં કરી છે.એનાઉસ્મેન્ટ થઇ ને હું સાઉદીને અલવિદા કહી અનેક કડવી મીઠી યાદો સાથે પ્લેનમાં ચઢ્યો.પ્રોજેક્ટ પર સવારના સાત સાડા સાતે ઓફીસ સરુ થઇ જતી.બપોરના સ્ટાફ બધો લંચ અને આરામ માટે જતો.જે પાછો બે અઢી વાગે પાછો ફરતો. અમે ચાર જણા વિલામાં રેહતા અને બપોરનું લંચ ઓફિસમાં લેતા, પછી પપેર વાચતા અને ઇન્ડિયા ની વાતો વાગોળતા.સાંજના વિલા પાછા ફરતા.પાછા ફરવાનો ટાઈમ નક્કી નહતો. ક્યારેક આઠ, નવ,કે દસ થઇ જતા. આવા સખત સ્કેજ્યુલો અઢી વર્ષથી ચાલુ હતા.રોજ ને રોજ નવા પ્રોબ્લેમ્સ આવતા.મારી ઉમર હવે પચાસે પોહચી હતી.મીનાની તકલીફો કામના બોજા હેઠળ વધતી જતી..હું ઇન્ડિયા આવી ગયો તેથી તેને ઘણી રાહત થઇ હતી. દીકરીઓનો અભ્યાસ ઠીક ચાલતો હતો.મારી મહિનાની ચઢેલી રજા હવે ચાલુ થતી હતી. મેં પહેલું કામ મીનાનો આથરાઈટિસ ઠીક કર્યો.ડોક્ટર શાહ હોમીયોપેથીક અને અલોપેથીક બેઉં હતા.પણ પ્રેક્ટીસ હોમીઓપેથીક કરતા.તેમની ટ્રીટમેન્ટથી સારું થઇ ગયું અને ફરી કદી થયું નહિ.બીજું કામ પાણી નો પ્રોબ્લેમ મોટર મુકાવી સોલ્વ કર્યો.હવે ચોવીસ કલાક પાણીની છુટ થઇ ગઈ.અમે થોડો સમય અંકલેશ્વર તથા કોસંબા જઈ આવ્યા અને દિવાળી પહેલા આવી ગયા.મોટી દીકરી પ્રીતિને મેથ્સ નો અણગમો હતો એટલે મીનાએ માસ્ટર રાખવા કહ્યું.મેં પ્રીતિ ના બાબુ માસ્ટરને બોલાવ્યા.તેની સાથે વાતચીત થઇ અને ખાલી મેથ્સ પાચ દિવસ શીખવવાના રૂ 250 માં નક્કી કર્યું.પ્રીતિએ મેટ્રિક માં સહકાર ક્લાસ એટેન્ડ કર્યા.તે મેટ્રિક માં સારા માર્કે પાસ તો થઇ ગઈ પણ મેડીકલ માં પત્તો ના લાગ્યો.પાર્લા કોલેજમાં દાખલ થઇ ગઈ.પ્રીતિ ને જેનેટીક્સ માં ઇન્ટરેસ્ટ હતો.પણ ઇન્ડિયામાં તે વખતે હ્યુમન જેનેટીક્સ ન હતું અને તેના શિક્ષક અમેરિકા જઈ ભણવા કેહતા.હવે બધા પ્રોબ્લેમ ઠેકાણે પડી ગયા.રજા પુરિ થઇ ને ઓફીસ ચાલુ થઇ ગઈ.પહેલા જેમ મેં કમ્પુટર ડીપાર્ટમેન્ટ લઇ લીધો.થોડા દિવસ પ્રોજેક્ટ ની વાતો ચાલી.આપ્ટે મારા સાઉદીના આસિસ્ટટંટ અહી ટ્રાન્સ ફર થઇ ગયા.બધું બરાબર ચાલતું હતું પણ ના જાણ્યું જાનકી નાથે સવારે શું થવાનું છે ?
દ્રશ્ય-55-મારી ગભીર માંદગી-1986
હું રોજ સવારે જમીને ઓફિસે જતો હતો.જતા એક સીગરેટ પીતો.થોડું ચાલ્યા પછી પરાંજપે ગલી ના છેડેથી રીક્ષા પકડી ઓફીસ જતો.કારણ બસ પકડી જવું અઘરું પડતું.જો કે બસ સ્ટોપ ઘર ની પાછળ સિનેમા નજીક હતું. પણ પહેલી બસમાં ચઢવા મળશે તેની કોઈ ગેરંટી ન હતી.સાંજના પાછા વળતા બસ પકડવી ઈમ્પોસીબલ હતું અને રીક્ષા મળતી નહિ.સમગ્ર એરિયા ઇન્ડસ્ટ્રીયલ હતો.ઠેઠ થી બસો ભરાઈને આવતી ને સ્ટોપ પર ઉભી રેહતી નહિ.બધાજ અંધેરી સ્ટેસન જવાવાળા હતા.કંપનીની પહેલી બસ પાચ વાગે અને બીજી છ વાગે જતી.મારે માટે પાચ વાગ્યાની બહુ જલ્દી કેહવાતી અને છ વાગાની બહુ લેટ.આથી બંને બસો કામ લાગતી નહિ.સુબ્ર્મ્નીયમ હતા ત્યાં સુધી તેમની સાથે તેમની ગાડીમાં જતો.પણ.  હવે તેઓ રીટાયર થઇ ગયા હતા. કમ્પ્યુટરના (tech) હેડ કોઈક વાર ભેગા થઇ જતા ને તેમની ગાડીમાં લઇ જતા.કંપની ની પોલીસી એવી હતી કે નોન ટેકનીકલ માણસને ગાડી આપતા નહિ હોદ્દો ગમે તેટલો ઉચો હોઈ.મુંબઈની આ હાડમારી થી હું ત્રાસી ગયો હતો.થાણા હતો ત્યારે રોજ ગાડી વિલેપાર્લે મૂકી જતી.પણ કંપની જવાથી હવે તે ના રહ્યું અને બસ પકડવાની હેબીટ છુટી ગઈ.એક દિવસ કામ હોવાથી ઓફિસમાં મોડો બેઠો હતો. ઓફિસેથી નીકળી રિક્ષા પકડી અંધેરી સ્ટેસન ગયો.રોજ મારો ઇવનિંગ વોક અંધેરી થી પાર્લા હતો. તે પ્રમાણે તે દિવસે અંધેરી ઉતરી શાક ને ફ્રુટ લીધા પછી મીન્ટ ની ગોળી ખાઈ સિગારેટ સળગાવી. મુડ હોઈ તો સિગારેટ પીતો.નહિ તો સીધો ઘેર ચાલી જતો. થોડુક ચાલ્યો હશે ત્યાં હાથ સિગારેટ પીવા મોઢા તરફ લંબાવ્યો પણ હાથ મોઢા તરફ ન જતા જમણા કાન તરફ ગયો. આવું વારમ વાર થયું એટલે કંટાળી મેં સિગારેટ ફેકી દીધી અને ચાલવા માંડ્યું.પણ આ શું ડાબો પગ સીધો પડવાને બદલે ત્રાંસો અને જમણા પગ તરફ પડવા લાગ્યો.આવું ફરી ફરી થતા હું ગભરાયો.મને વિચાર આવ્યો કે કદાચ ભ્રમ તો નથી ને ? ઘરે પોહચી ટપાલ જોઈ.શ્રીમતિ રસોડામાં બીઝી હતી.છોકરીઓ બેનપણી સાથે રમવા ગઈ હતી.મીના રસોડામાં થી બહાર આવી ત્યારે મારા વિચિત્ર અનુભવની વાત કરી.તે બોલી હું કાઈ ડાક્ટર નથી.ચાલો આપણે ડોક્ટરને બતાવીએ.મને હજુએ ખાત્રી ન હતી કે ભ્રમ છે કે હકીકત?અમો અમારા ફેમીલી ડોક્ટર પાટણકર ને મળ્યા.તેમણે હકીકત સાંભળી તેમજ તપાસી ઝટપટ દવાનું લીસ્ટ બનાવ્યું અને કહ્યું કે દવા ઝટપટ માગવી લો.સુરતીને ઘેર લઇ જાવ અને બ્લેન્કેટ ઓઢાડી સુવાડી દો.જરૂર પડે મને જણાવશો હું આવી જઈશ.તેમને ઘરે લઇ જઈ ખાટલામાં સુવાડી દીધો.મને ખુબ ઠંડી લાગતી હતી એટલે બ્લેન્કેટ પર બ્લેન્કેટ ઓઢાડી દીધા.અને મીના મારે માટે આદુની ચાહ બનાવા રસોડામાં ગઈ.એના ગયા પછી મને શરીરમાં જોરદાર ટ્રેમર આવ્યો.હું હચમચી ગયો.પસીનો પસીનો આખા શરીરે છુટવા માંડયો.કપડા ભીના થઇ ગયા. ડોક્ટર પાટણકર ને ટેલીફોન કર્યો.ડોકટરે આવી ઈન્જેકસન આપ્યું અને સુચના કરી કે એક કલાકમાં હોસ્પિટલ માં દાખલ કરો નહીતો કેસ ખતમ.મારા પડોશી બલ્લુંભાઈએ ટેલીફોન કરી એમ્બ્યુલન્સ મંગાવી.હું ઉંડે ને ઉંડે જઈ રહ્યો છું તેવી લાગણી મને થઇ રહી હતી.પડોશી અને લત્તા વાસીઓ થી ઘર ભરાઈ ગયું હતું.સૌઉ મારા ખાટલા ની આસ પાસ ઉભા હતા.મારી દીકરીઓ પણ અવાક બની ઉભી હતી.મીના વારમ વાર ગેલરીમાં જઈ ડોકાતી.હું સુન મુન મડદા માફક પડેલો.મને ફક્ત ઉડે ઉડે જઈ રહ્યો છુ તેવી લાગણી થઇ રહી હતી.અપૂર્વ શાંતિ હતી.જાણે બધા રસ્તા મરી પરવાર્યા હતા.કોઈ પગે સુંઠ ઘસતું તો કોઈ માથે હાથ ફેરવતું.શું આ મરતા પહેલાની લાગણી તો નહિ હોઈ ? એટલામાં એમ્બ્યુલન્સ આવી.મને ખાટલામાંથી સ્ટ્રેચર પર ખસેડવામાં આવ્યો.અને સ્ટ્રેચર ઉચકી એમ્બ્યુલન્સ માં મૂકી.મારી પત્ની તેમજ પાડોશી મનુભાઈ દોશી તથા બળવંતભાઈ ઠક્કર સાથે હતા.એમ્બ્યુલન્સ ફાટક બંધ હોવાથી ઉભી રહી ગઈ.મારી પત્ની ઉચી નીચી થઇ રહી હતી.આપેલો કલાકનો સમય ઝડપથી વેડફાતો લાગ્યો.પત્ની ઈશ્વર સ્મરણ કરતી હતી.દસેક મિનીટ પછી ફાટક ખુલ્યો.અને એમ્બ્યુલન્સ હોસ્પીટલ પોહચી.અમને જાણવામાં આવ્યું કે હોસ્પીટલ ફૂલ છે.કોઈ ક્લાસ માં જગા નથી.અમે ડોક્ટર પાટણકર ની ચીઠી આપી.તે વાચી તુરંત સુચના કરી કે ખાટલો કોરીડોરમાં રાખો અને ઉપચાર ચાલુ કરો.ન્યુરો લોજીસ્ટના ડાક્ટર વેકેસન પર હતા.અને ગોવા ગયા હતા એટલે મને તેમનો એસીસટંટ ટ્રીટ કરી રહ્યો હતો.તેને પગે પોલીઓ હોવાથી તે લંઘાતો.મને જગા કરી જેનરલ વોર્ડમાં ખસેડ્યો.ડોકટરે ઈન્જેકસન આપ્યું પડોશી જે આવ્યા હતા તે પાછા ગયા.મીના એકલી પડી ગઈ.છોકરીઓ અને  ઘર પડોસીઓએ સંભાળ્યું.ઈન્જેકસન ની અસર થી વારંવાર ઉલટી થવા માંડી.મીના તે ટબમાં ઝીલતી અને ખાલી કરતી.તે ફરી ફરી એમ કરી થાકી ગઈ.હોસ્પીટલનો ખાટલો તથા ઓઢવાના ને ચાદર ભીના થઇ ગયા.મારા કપડા પણ ભીના થઇ ગયા.મને બીજે ખાટલે ટ્રાન્સફર કર્યો.ઉલટીમાં ફક્ત પાણીજ બહાર આવતું.હું અધમૂવો થઇ ગયો. મીના પણ થાકી ગઈ.તેને રીલીવ કરવા કોઈ નોહતું.રાત વધતી હતી..વોર્ડમાં દીવા ડીમ થઇ ગયા.ક્યારે આખ મીચાઈ ગઈ તે યાદ નથી મીના પણ ખાધા પીધા સિવાય સુઈ ગઈ હશે.કાઈ ખબર ના પડી.બીજે દિવસે મને જનરલ વોર્ડ માં થી આઈસીયુ માં ખસેડ્યો.હજુ મારો ડોક્ટર વેકેસન પર હતો.તેનો આસીસટંટ ટ્રીટ કરી રહ્યો હતો.હું ચાલવાનું ભૂલી ગયો હતો.એ મારે માટે અશક્ય હતું.કેટલીએ કોસીસો બાદ પગ ચાલતા નહિ.મારાથી ઉભા રેવાતું નહિ.બેલન્સ રેહતું નહિ.લખવાનું પણ ભૂલી ગયો હતો. પેન કે પેન્સીલ પકડાતિ નહિ. બોલું તો કોઈને સમજાતું નહિ.મારી આ લાચાર અવસ્થાથી ઘડી ઘડી રડું આવતું.આખમાં પાણી ઉભરાઈ જતા. ખબર કાઢવા લોકો આવતા ત્યારે આ ખાસ થતું. આઈ સી યુ માં ઠંડી બહુ લગતી.ડોકટરે મને ફર્સ્ટ ક્લાસમાં ખસેડ્યો મારા ડોક્ટર જે વેકેસન પર હતા તે આવી ગયા ને મને નિરાત થઇ.ફર્સ્ટ ક્લાસ માં મને એવો રૂમ આપ્યો કે જેમાં મારી પત્ની પણ રહી શકે.તે રૂમમાં એક ટીવી પણ હતું.મને રોજ ફીસીયો થેરાપી કરાવતા.હાથમાં પેન પકડાવતા, ચાલતા શીખવાડતા.હું A. B. C. D લખતો.રોજ ડોક્ટર આવે ત્યારે મીના તેમની સાથે વાતચીત કરતી.તેવામાં ખબર આવી કે કાલે સવારના મધર ટેરેસા આવવાના છે.મીના સવારે વેહલી ઉઠી હોસ્પીટલમાં ફરી વળી ને મધર ટેરેસા ને શોધી કાઢ્યા.અને તેમને મારા રૂમ પર લઇ આવી.મારી પત્નીએ મધર ટેરેસાને કહ્યું કે મારા પતિ બહુ બીમાર છે તેને તમારા બ્લેસીંગસ આપો કે સારા થઇ ચાલતા થઇ જાય. તેમણે મારા માથે હાથ મૂકી અશીર્વાદ આપ્યા.કેહવાની જરૂર નથી પણ મને તેથી બહુ શાંતિ થઇ અને હું ફક્ત 13 દિવસમાં હોસ્પીટલમાંથી ડીસ્ચાર્જ થઇ ગયો.મને ફીસીઓ થેરાપી ચાલુ રાખવા કહ્યું.તે માટે હોસ્પિટલમાં રોજ આવવાનું કહ્યું.હું ને મીના રોજ રીક્ષામાં નાણાવટી હોસ્પીટલ જતા.મને કંટાળો આવતો.પણ તે કસરત કરાવતી.થોડા દિવસ બધું બરાબર ચાલ્યું.પછી બેલન્સ રેહતું નહિ.પડી જવાની બીક હમેશા રેહતી.મારી મોટી દીકરીએ સુચન કર્યું કે કેમ આપણે રીટા ના ડાક્ટરને ન બતાવીએ ?ભલે એ નવો છે પણ નોલેજેબલ ને સ્માર્ટ છે અને પડોસીનો જમાઈ છે.ને ઘર પાસેજ દવાખાનું છે.મેં ટ્રાયલ માટે હા પડી. અમો હોસ્પીટલે લખી આપેલી બધીજ દવા સાથે લઇ ગયા હતા. તેણે મને તપાસ્યો અને હોસ્પીટલની દવા પણ જોઈ.એણે મને બે ત્રણ ગોળી આપી કહ્યું કદાચ હોસ્પીટલની ગોળી કામ કરતી નથી એવું બનવું શક્ય છે.મેં આપેલી ગોળી માં થી એક અત્યારે લેજો અને કેમ લાગે છે તે કહેશો.ડોક્ટરની ગોળી કામ કરી ગઈ.મારી બેલન્સ ની તકલીફ જતી રહી.હું ચાલી શકતો.બસ પકડી જઈ શકતો.મને ચાલતો જોઈ અમારા ફેમીલી ડોક્ટર વિસ્મય પામ્યા ને કહ્યું કે ભગવાન જેવું કંઇ છે ખરું બાકી મેં તો તને લખી વાળ્યો હતો.તે દિવસથી તે દવાખાનામાં ઈશ્વરનો ફોટો ફૂલ તથા અગરબત્તી આવી ગયા.ડોક્ટર પાટણકર ની પ્રેક્ટીસ સારી હતી.મારી ખબર લેવા ગોવિંદભાઈ જે મારા સ્થાપિત લાડ મેરેજ બ્યુરો ના સહકાર્યકર હતા તે મારી ખબર પૂછવા આવ્યા હતા.,. તેઓ જન્માક્ષર મેળવવાનું તથા જ્યોતીસ સબધીત સલાહ સુચન કરવાનું કામ કરતા.તેમણે મને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવાની સલાહ આપી હતી જે હું 1986 થી કરી રહ્યો છુ.આજે મને 82 વર્ષ થયા.
દ્રશ્ય-56-મારા કેટલાક સોસીઅલ વર્ક
1)-મને સોસીઅલ વર્ક કરવું પહેલેથીજ ગમતું.મારા ઘર વાળા મારા આ સ્વભાવ થી કંટાળતા. અમો ભરૂચ રેહતા ત્યારે હું નાનપણમાં હોળીની પાર્ટી નું આયોજન કરતો.અમારા પડોશી શંકર પટેલ મને તે કામમાં મદદ કરતા અને પ્રોત્શાહન આપતા.હું હોળી ના પૈસા નો હિસાબ રાખતો.દરેક વરસે તેમાં ઉમેરો થતો.ખબર નહિ આજે હોળી ખોદાઈ છે કે નહિ ?.ખોદાઈ તો તેમાં દાટેલા પૈસા અને કોડીયો બહાર કઢાઈ છે કે નહિ ?પહેલાના એ પ્રેમાળ પડોસીઓ છે કે નહિ?હું ગણપતિ ચોથ વખતે હું પૈસા ઉઘરાવાના ગ્રુપ ઉભા કરતો.ગણપતિ વિસર્જન પછી છોકરાઓ ની મિજબાની ગોઠવતો.તે દિવસો હજુ યાદ છે. 1948 માં ભરૂચ ને અલવિદા કરી મુંબઈ ના પરા વિલે પાર્લે માં વશી ગયા.ત્યારે વિલે પાર્લે ગામડા જેવું હતું. ઘરમાં ફાનસ હતા.રાત્રે દેડકા નું ડ્રાઉં ડ્રાઉ સભાલાતું.રસ્તા કાચા હતા.રાતે સાપ નીકળતા.અવર નવાર વીછું દેખા દેતા.બસ કે ઘોડાગાડી નોતાં.કુલીઓ સામાન માથે મૂકી ઘર સુધી ચાલતા. તેજ પાર્લા જ્યારે 1992માં છોડ્યું ત્યારે રસ્તે ચાલવાની જગ્યા ન હતી.1948 માં અમારા નિવાસ્થાને જવા કાચો રસ્સ્તો હતો.અને વરસાદના દિવસોમાં કાદવ કીચડ થઇ જતો.લોકો ના ચંપલ તથા બુટ તેમાં ફસાઈ જતા.મેં મ્યુનીસિપાલીટી ને કેટલીએ વાર આ બાબતે લખ્યું હતું.પણ કોઈ એકસન લેવાતા નહિ.આથી મેં આજું બાજુ ના મકાનની મીટીંગ બોલાવી પ્રસ્તાવ મુક્યો કે બધાએ દસ દસ રૂપિયા કોન્ટ્રીબ્યુટ કરવા તથા દરેક ઘર દીઠ એક વ્યક્તિએ રસ્તા માટે રવિવારે આખો દિવસ કામ કરવું.મીટીંગ માં તે પસાર થઇ ગયું. રવિવારે પડોસીઓ બાપુ ,બર્વે, તેમ્બુલકર, સાઠે,મુકુંદા વગેરે રસ્તા પર આવી ગયા.રેતી ,ઈટો ,પથ્થર વગેરે સામગ્રી આવી ગઈ.મોડી સાંજ સુધીમાં સરસ રસ્તો તૈયાર થઇ ગયો.મી બર્વે બહુ ઉત્સાહી હતા અને બધી વાતે કુશળ હતા.પિતાશ્રી આવી બાબતમાં રસ લેતા નહિ.તેમના વતી હું જતો.
3.)-એક દિવસ અમારી બિલ્ડીંગના મેમ્બર મનુભાઈ દોશી એમની દુકાને જવા નીકળ્યા તે વખતે પોર્ચમાં ઉપરથી સ્લેબનો મોટો પીસ પડ્યો અને સેહજ માટે બચી ગયા.મને ફિકર થતી કે પિસ્તાલીસ વર્ષ થયા મકાનમાં કોઈ રીપરીંગ કે રંગરોગાન થયું નોતું.વળી મકાનની દીવાલમાં ઝાડ ઉગી નીક્લુતું.મકાન માલિક દાદ આપતો નહિ.કમ્પાઉડ હતું નહિ માટે કોઈ બી મકાનમાં ઘુસી જતું.ફેરી વાળા નો બહુ ત્રાસ હતો.બધા પ્રોબ્લેમ ઉકેલવા અને રસ્તો કાઢવા મેં મારે ઘરે મીટીંગ બોલાવી.દરેક ને પૂછ્યું કે અહી રેહવાના છો કે મુવ થવાના છો.જો અહી રેહાવાના હોઈતો બિલ્ડીંગ ને ઠીક ઠાક કેમ નહિ રાખવું ? મકાન માલિક પણ આ મીટીંગમાં હતા.તેઓ પણ મકાનમાં રેહતા હતા.મેં પ્રપોસલ મુક્યું કે દરેકે રૂ 5000 કાઢવા.મેં મારા રૂ 5000 પહેલા મુક્યા.મકાન માલિકે સબસીડાઈઝ ભાવથી કડિયા ને મજુર આપવાનું કબુલ્યું પણ પૈસા ના કાઢ્યા.બાકી બધાના પૈસા આવી ગયા.મેં મકાન માલિકને સાથે લીધો કે જેથી વાંધા વચકા ના કાઢે.કામ શરુ થયું. જેમ કામ થતું ગયું તેમ પૈસા વપરાતા ગયા મેં. હિસાબ કર્યો અને મને લાગ્યું કે બીજા પાચ હઝાર બધાએ કાઢવા પડશે.મીટીંગ બોલાવી પ્રસ્તાવ મુક્યો.બધાએ વધાવી લીધો.મેં કામ પૂરું કરાવ્યું.હવે કમપોઉંડ કોક્રીટ થઇ ગયું.લોખંડના બે દરવાજા થઇ ગયા ,ઝાડ રોપાઈ ગયા,બેસવા બાસ્ટીઓ મૂકાઈ ગઈ.ભીતનાઝાડ નીકળી ગયા.એમ અનેક સુધારા થઇ ગયા.મકાનની સુરત બદલાઈ ગઈ.
4)-.મારી કોલેજમાં પોપ્યુલારીટી ઘણી.તેનો ઉપયોગ કોલેજના છોકરાના ગત વર્ષના જુના ચોપડા કાઢી આપવામાં મદદ કરતો. હું તેમને તેમના પુસ્તકો તેમની કીમતે કાઢી આપતો. એમાં બેઉંના કામ થતા.હું તેના માટે કોઈ કેનવાસિંગ કરતો નહિ.આ કામ જુનીઅરના વર્ષ પુરતું સીમિત હતું.આમ મારી પોપ્યુલારીટી નો લાભ લેનાર તથા વેચનાર બેને થતો.અને મારી પોપુલારીટી ઘણી વધી ગઈ.
5)-.1974 માં મને વિચાર આવ્યો કે લોકોને લગ્ન માટે છોકરા કે છોકરી શોધવા અઘરા પડતા.કારણ કે નોકરી ધંધા માટે લોકો દુર દુર વસવા માંડ્યા.જ્ઞાતિ વેર વિખેર હતી.મને થયું કે લગ્ન ની પસંદગી માટે હવે જ્ઞાતિના મેરેજબ્યુરો ની જરૂર છે. એક જગા જ્યાંથી છોકરા કે છોકરીની વિગતો મળી શકે.મેં વોલન્ટયર સિલેક્ટ કર્યા.તેમાં બે લેડીસ અને ત્રણ જેન્ટ્સ.મેરેજ કોઉંસેલીંગ ની અંધેરી ખાતે પ્રેક્ટીસ કરતા ડોક્ટર અશ્વિન શાહ ને પણ સાથે લીધા.
અમારા પૈસે હેન્ડબીલ છપાવ્યા અને જ્ઞાતિમાં ઘેરે ઘેર વેહ્ચવ્યા. લાડ જ્ઞાતિએ મીટીંગ બોલાવી.તેમાં અમને આમંત્રિત કર્યા.હું અલીવાળા ને શશી રાત્રે મીટીંગમાં પાર્લા થી મુંબઈ લાડની વાડી માં ગયા.જ્ઞાતિએ ખુબ વાધા વચકા કાઢ્યા ને વિરોધ કર્યો.પણ અમે મક્કમ રહ્યા ને કામકાજ શરુ કર્યું.પાછળથી એજ લોકો લાભ લેતા થઇ ગયા.1974 માં શરુ કરેલો બ્યુરો હજુ પણ ચાલે છે.હું અમેરિકા વસવાટ માટે આવ્યો ત્યારે બેંકમાં સારી થાપણ હતી.લગભગ 250 જેટલા લગ્નો બ્યુરો મારફત થયા હતા.બે સમૂહ લગ્નો મેરેજ બ્યુરોએ કર્યા હતા.અમેરિકા આવ્યા પછી પણ વાર્ષિક હેવાલ મને મોકલાવતા.હું મુંબઈ હતો ત્યારે નિયમિત રવિવારે બ્યુરોમાં જતો. સરુઆતમાં મેરેજ બ્યુરો મારે ઘરે ચાલતો. મી ગાંધી આર્ટિટેક્ટ ની ઓફીસ વિલે પાર્લે સ્ટેસન ની સામે હતી.તે મારે ઘરે તેમની છોકરી માંટે વિગતો લેવા આવ્યા હતા.તેમણે તેમની ઓફીસ મને રવિવારે ફ્રી વાપરવા આપી.આમ મારું સ્વપ્ન સાકાર થયું. 6)-.હું ઇન્ડિયાથી રિટાયર થઇ અમેરિકા 1992 માં આવ્યો ત્યારે અહી એકલતા બહુ લાગતી.ત્યારે હું લોસ એન્જલીસમાં હતો.1993 માં હું સાન હોઝે આવ્યો.ત્યારે મેં બસ ટુરની તપાસ શરુ કરી જે મારી દીકરી પ્રીતિએ પૂરી કરી.તેણે મને એક ફ્લાયર લાવી આપ્યું.તેમાં ચીનો બસ ઓપેરેટર ડોંગ હવા જંગ હતો. તેની પાસે ફરવાના સ્થળોએ પણ બસ વ્યવસ્થા હતી ને રેહવા માટે મોટેલ.ઇન્ડિયન સીનીઅર્સ ડ્રાઈવ ન કરતા હોવાથી તેમને માટે આ સારી સુવિધા હતી. તેની કંપની મારફતે મેં પંદરથી વધારે વરસોમાં ઘણી ટુરો નું આયોજન કર્યું અને લગભગ 5000 ઇન્ડિયનસ ને યાદગાર ટુરો કરાવી.અમેરિકા ની અંદર તથા બહાર.  યલોસ્ટોન પાર્ક ,ગ્રાન્ડ કેનિયન ,બ્રાઈસ કેનિયન.સાન્ડિયાગો,લોસ એન્જલીસ,યુરોપ, ચાઈના, હવાઈ, આલાસ્કા વગેરેની વરસો વરસ ટુરો થઇ.ઇન્ડિયન સેન્ટરે મને સર્ટીફીકેટ આપ્યું.કેટલાના થેન્ક્સના પત્રો આવી ગયા.ન્યુયોર્ક થી પબ્લીશ થતા ઇન્ડિયન મેંગેઝીન ‘મંત્રા’માં ‘મારો ઈન્ટરવ્યું લઇ હેવાલ છાપ્યો.અમે અતિ વૃદ્ધ અને ડિસેબલ લોકોને પણ લઇ જતા.આજે પણ લોકો મને ટુર માટે યાદ કરે છે.મેં કેસીનોની અગણીત ટુર કરી અને તે પણ બસ ભરી ભરીને.આજે હું બ્યાસી વર્ષ નો છુ અને આજે પણ અમે નાના ગ્રુપ માં જઈએ છીએ.
7)-.મેં કેટલાય સીનીયર્સને ઈન્ડીપેન્ડટ બસો માં ફરતા કર્યાં.કેત્લાનેય સમય સારી રીતે કેમ વાપરવો તે બતાવ્યું.અહી ઇન્ડિયન સેન્ટર છે પણ સીનીઅર્સ ને ફીસ મોઘી લાગેછે.તેમને અમેરિકન સેન્ટર આવવું નથી.ત્યાં પણ ત્રણ ડોલર લંચ ના ભરવા પડે.વળી ત્યાનું વેજી માફક આવતું નથી.ને છોકરા પાસે પૈસા માગવા નથી.તેમને નોકરી ક્યાં શોધવી તે ખબર નથી.વળી અહીની અંગ્રેજી શીખવી નથી.તેઓ ફક્ત ઘરમાંજ સમય પસાર કરે છે.ને ગ્રાન્ડચિલ્ડ્રન ની દેખ ભાળ કરે છે.થોડા મોટા થાય એટલે એટેચમેન્ટ રેહતી નથી અને ગ્રાન્ડ પેરન્ટ extended ફેમીલી ગણાઈ છે તેથી અઈસોલેસન અનુભવે છે.
હું સાનહોઝેમાં એક અમેરિકન સેન્ટર માં જાઉં છુ અને ત્યાં આવતા વયોવ્રધ લોકો ને મદદ કરું છુ ત્યાં પચરંગી લોકો આવે છે.મેં ઘણા ઇન્ડિયન સીનીઅર્સ  લોકો ને આ સેન્ટર માં આવવા કહ્યું કારણ કે ફ્રી છે.ફક્ત લંચના ત્રણ ડોલર આપવાના હોઈ છે અને ઓછા આપો તોએ ચાલે ના અપાઈ તો નહિ આપો તો પણ કંઈ નહિ.. જયારે ઇન્ડિયા કમ્યુનીટી માં લંચ ઉપરાંત મંથલી ફી આપવી પડે છે.અહી ચાઇનીસ ,ફિલીપીન્સ ,મેકશીકન ,આફ્રિકન,પાકિસ્તાની તથા ઇન્ડિયન લોકો આવે છે. આ છે મીની અમેરિકા Real અમેરિકા., ટુકી આવકવાલા ને જરૂરમંદ લોકો ને સરકાર તરફથી બ્રાઉનબેગ આપે છે.તેમાં એક અઠવાડિયા નું રેસન આપે છે જેમાં બ્રેડ સ્પગેટી ના ડબ્બા ,ફ્રુટ વગેરે વસ્તુઓ હોઈ છે. બેગ અપાતી ઘણા સમય થી બંધ કરી હતી.તે કાઉંટીના વોલંટીયર અને મેનેજરની મદદ થી ચાલુ કરાવી.હવે દર બુધવારે અપાઈ છે.
9).-પહેલા સેન્ટર ના રસોડે જમવાનું બનતું.પણ કોસ્ટ સેવીંગ ના બહાને તે બંધ કરી કેટરર ને સોપ્યું.કેટરરનું ખાવાનું સૌને ભાવતું નહિ.પરિણામે મેમ્બર્સ જવા લાગ્યા.પહેલા કરતા સંખ્યા ઘણી ઘટી ગઈ સેન્ટરે રસોડું ચાલુ કરવાની પરવાનગી માગી અને કેટરર થી ઓછી કોસ્ટે સીનીઅર્સ ને ગરમ અને તાજું લંચ આપવાનું નક્કી કર્યું.તે માટે ની બધી મીટીંગ મેં અટેન્ડ કરી સક્રિય ભાગ લીધો હતો અપીલ માન્ય થઇ અને રસોડું ચાલુ થયું.જમવામાં કેટલાક સુધારા સૂચવ્યા હતા.પરિણામે આજે હોલ ભરાઈ તેટલા મેમ્બર્સ આવે છે.
10).-સેન્ટરમાં પહેલા એક વયોવૃદ્ધ ઇન્ડિયન લેડી બ્લડ પ્રેસર ચેક કરતી હતી.તેણે રેઠાણ બદલ્યું ને લીવર પુર રેહવા ચાલી ગઈ.બ્લડ પ્રેસર લેવાતું બંધ થયું.સેન્ટર મેનેજરને કહી ચાલુ કરાવ્યું.આજે એક યંગ લેડી બ્લડ પ્રેસર ચેક કરે છે અને બધા તેનો લાભ લે છે.
11)-.કેટલાક સીનીઅર્સ ને આઉટરીચ (ટેક્ષી ) સેન્ટર તરફ થી લેવા અને મુકવા બુધવારે આવતી. આ સુવિધા કાઉન્ટીતરફ થી ફ્રી હતી.એકા એક બધ થઇ ગઈ.અહી 80 વર્ષ ની ઉપરના વૃધો આવતા બંધ થઇ ગયા.આથી મેં એક પત્ર લખી બધાની સહીઓ લીધી ને મોકલી આપ્યો.તુરંત આઉટ રીચ ચાલુ થઇ ગઈ.અને બંધ થયેલા વૃધો ફરી આવતા થઇ ગયા.
12)-.39 રૂટ ની બસ બંધ કરવાની VTA ની જાહેરાત આવી ટ્રાફિક મળતો નથી.કારણ અપાયું હતું. હું ને મારા મિત્ર સખાળકર આ બસ વાપરતા હતા.આ બસ બંધ થાય તો અનેક સીનીઅરસ તેમજ નોકરી કરતા માણસો ને ઘેર બેસવા નો વખત આવી જાય.ચાલીને WHiTE ROAD જવું બહુ સમય માગી લે અને પાછા આવવા હિલ ચઢવો મુસીબત થઇ જાય.વળી ગુરુદ્વારા હિલની ટોચે આવ્યું ત્યાં આવતા લોકો બંધ થઇ જાય.મેં એક લેટર તૈયાર કર્યો અને થોડા સીનીઅર રહીસોને સાથ આપવા અપીલ કરી.લેટર સાથે નવો બસ રુટ સજેસ્ટ કર્યો.ગુરુદ્વારા માં એક દિવસ બેસી 180 સહીઓ લીધી અને ડેલીગેસન લઇ VTA ની મુખ્ય ઓફિસમાં ગયો.ત્યાં ચર્ચા કરી પત્ર આપ્યો.પબ્લિક મીટીંગ માં મેં અને સખાળકરે અવાજ ઉઠાવ્યો અને સુચન કર્યું કે મોટી બસ ને બદલે નાની કમ્યુનીટી બસ વાપરો.પરિણામે આજે બસ ચાલુ છે.એટલુજ નહિ પણ બસ સવારના ફૂલ જાય છે.શનિ ,રવિ ગુરુદ્વારામાં બહુ લોકો આવતા હોવાથી મોટી બસ વપરાઈ છે.
દ્રશ્ય-57-સહિયારી પ્રોપર્ટી નું પાર્ટીસન
કંચનબા ની સૌથી નાની દિકરી મીના તેમને બહુ વહાલી હતી.કુટુંબમાં સૌથી વધારે ભણેલી હતી અને અગ્રેજી માધ્યમ ની પ્રાઈમરી સ્કુલમાં પ્રિન્સીપાલ હતી.આથી તેના કુટુંબમાં તેનું માન સારું.કંચનબા સીધા સાદા ને સરળ સ્વભાવના પ્રેમાળ વ્યક્તિ.તેઓ કેટલાય સમયથી વિધવા હતા.મારા સસરા સાકરલાલ રેલ્વે માં નોકરી કરતા.તેમના બે જમાઈઓ અમ્રતલાલ ને ભુપેન્દ્ર પણ રેલ્વે માં હતા.તે જમાનામાં રેલ્વે ની નોકરી દેસાઈઓ નો ઈજારો હતો ખાસ કરી ને ગુજરાતમાં.સાકરલાલે તે જમાનામાં થોડી આવકમાં અને ટુકા જીવનમાં સારી પ્રોપર્ટી વસાવી હતી.બે મકાન એક દુકાન અને થોડી જમીન.કંચન બા મર્યા ત્યારે કોઈ વીલ કરેલું નહિ.અમ્રતલાલ કુટુંબમાં વડીલ હતા.તેમના પત્રો અવાર નવાર આવતા.એક દિવસ તેમનો પત્ર આવ્યો કે અંકલેશ્વર આવો તો પ્રોપર્ટી ની વેહ્ચણી થાય.મેં લખ્યું કે છોકરીઓ ને વેકેસન પડે ત્યારે આવશું અને બધા કામ આટોપી લઈશું.અમો વેકેસન પડતાજ અંકલેશ્વર પોહચી ગયા.અનુભવી ની દોરવણી થી પપેર પર વેહ્ચણી થઇ.મીના અને કલાબેનના ભાગે દેસાઈ ફળિયાનું ડબલ ગળાનું મકાન આવ્યું.અમરતલાલે દુકાન લીધી ને ભુપેન્દ્ર ભાઈ એ વકીલ ને ભાડે આપેલું મકાન લીધું.અને બેબી બેનને પૈસા.અશ્રુબેને ઘરેણા ની વેહ્ચણી કરી અને ભુપેન્દ્ર ભાઈએ ઘર વખરી ની કરી.સારી રીતે વિભાજન પતિ ગયું.કોઈ વાધા વચકા નહિ.કંચન બા ની ક્રિયા કાંડ છોકરીઓ તથા જમાઈઓ એ સારી રીતે કરી સદગત ના આત્માને શાંતિ પોહચાડી.અમારા ભાગે આવેલી પ્રોપર્ટી નું વિભાજન મારે નોતું કરવું.તેથી મેં મોહનલાલ સાથે વાતચીત કરી તેમને રોકડા પૈસા આપવા જણાવ્યું.પણ મોહનલાલની રકમ મીના ને મોટી લાગી.એટલે વાત પડતી મૂકી.મોહનલાલ ને અંકલેશ્વર માં ઈન્ટરેસ્ટ નોતો.તેઓ અમદાવાદમાં બંગલો બાંધતા હતા.જે થોડ વખતમાં તૈયાર થશે.જયારે મીનાને, હું રીટાયર થાવ ત્યારે થોડો સમય મુંબઈ અને થોડો અંકલેશ્વર ગુંજારવોતો. વળતું સજેસન પાર્ટીસન પાડવાનું.કંચનબા પૂર્વીના જન્મ પહેલા1972માં ગુજરી ગયા.તે  વાતને પંદર વર્ષ થઇ ગયા.અમે પાર્ટીસન 1987 માં ના છુટકે પાડ્યું બંનેની હાજરીમાં ગલુ કોન્ટ્રેકટર સાથે નક્કી થયું.અગલી ભીત થી છેડે સુધી ભીત ચણાઈ ગઈ અને બે ભાગ થઇ ગયા. બે એન્ટ્રન્સ જુદા થયા.દુખ તો બહુ થયું પણ ના ઈલાજ. બે નાના મકાન થઇ ગયા.મીનાને ભાગે જે મકાન આવ્યું તેમાં મેં ઉપર નીચે ઉભા રસોડા કરાવ્યા.બાથ રૂમમાં સફેદ અને ભૂરી લાદી નખાવી ચોવીસ કલાક પાણી આવે તેથી મોટી ટાંકી મુકાવી આખા મકાનમાં લાદી જડાવી. ઇલેક્ટ્રિક ફીટીંગ બદલાવ્યું 22 લાઈટો મૂકાવી નવા પખા મુકાવ્યા.નવા ગોદડા કરાવ્યા અને સ્ટીલના સેટ લીધા.આમ અમારું નવું મકાન તૈયાર થઇ ગયું.આખો મહિનો કામ ચાલ્યું.મીના ની મોટી બેનને અંકલેશ્વર આવવું નોતું તેથી તેમણે તેમના ભાગનું મકાન વેચી કાઢ્યું.અમે તે દિવસે કામ પતાવી રીક્ષા પકડવા નાકે ગયા.થોડું ચાલ્યા ત્યાં મીનાને છાતીમાં દુખ્યું.મેં ડોક્ટર પાસે લઇ જવા કહ્યું.તેણે કહ્યું કાલે મુંબઈ જઈને ડોક્ટરને બતાવશું.અમો રીક્ષા પકડી ભરૂચ ગયા ને મામીને મળ્યા.તેઓ ખુબ ખુશ થયા.પાર્ટીસનની વાત કરી.મામીની વાતો ખૂટતી નહિ અને ઘડિયાળનો કાટો અટકતો નહિ.મેં ઘડિયાળ જોઈ કહ્યું અમારે પાછા અંકલેશ્વર જવાનું છે અને કાલે મુંબઈ.તેઓએ અમને જમ્ડ્યા અને અમો અંકલેશ્વર રીક્ષામાં પાછા આવ્યા.નવા ઘરમાં બધું થયા પછી હમો ત્રણ દિવસ રહ્યા અને ખુબ માણ્યું પણ ઢાઈકા કરમ ની કોને ખબર કે મીનાના આ મકાનમાં આ છેલ્લાજ ત્રણ દિવસ હશે.અમે મુંબઈ પાછા ફરી ડોક્ટરને બતાવ્યું તેણે અમને ડોક્ટર ગાંધી કર્ડીઓ લોજીસ્ટ પાસે મોકલ્યા.
દ્રશ્ય-58-પત્નીની જીવ લેણ બીમારી
ડોક્ટર ગાંધી કાર્ડીઓ લોજીસ્ટ હતા.તેમના નામ પાછળ ડીગ્રીઓ ની લાંબી લાઈન હતી.લગભગ ઘણી ડીગ્રી અમેરિકા ની હતી.તેમની ફીસ પણ મસ મોટી હતી. અમે તેમની એપોઇન્ટમેન્ટ લીધી, એપોઇન્ટમેન્ટ સાંજના પાચ વાગ્યાની હતી.તે હોળી ધૂળેટી ના દિવસો હતા.મીના નું સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ કર્યું અને નિદાન આપ્યું કે બ્લોકેજ છે. કેટલું છે અને કયા ભાગમાં છે તે નક્કી કરવા એનજીઓ ગ્રાફી કરવી પડશે.ને તે માટે નાણાવટી હોસ્પિટલ માં દાખલ કરવી પડશે.મીનાને ઓપેરેસન કરાવું નોતું.તેને દવાથી ફેર પાડવો હતો.કારણ છોકરીઓ હજુ નાની હતી.તે માટે તે ટાળતી.આમને આમ પાચ મહિના નિકળી ગયા.હવે મોડું કરવાનો કોઈ અર્થ નોતો.અવર નવર દુખી આવતું.ત્યારે આખો ઉપર ચઢી જતી.વળી ઘરમાં કોઈ રેહતું નહિ કે મદદ મળે.હું ઓફીસમાંથી નિયમિત ટેલીફોન કરતો ને ચેક કરતો.છોકરીઓ બે માંથી એક અમેરિકા હતી અને બીજી કોલેજ જતી.બેબી બેન નિયમિત આવતા.ભુપેન્દ્ર ભાઈ ને અશ્રુ બેનને પત્ર લખી વિગત જણાવી.તેઓ તુરત મદદ માટે આવી ગયા.મેં તેઓની તથા અમ્રતલાલની સાથે વિગતમાં વાત કરી ડોક્ટરનું નિદાન જણાવ્યું.અમે નક્કી કર્યું કે મીનાને હોસ્પીટલમાં દાખલ કરવી.દાખલ કરવાના દિવસે હું ઓફિસમાં થી વેહલો આવી ગયો ચાર વાગે અમો હોસ્પિટલ જવા તૈયાર થયા તેણે શ્રીનાથજી ની છબી પાસે ઉભા રહી ઈશ્વર સ્મરણ કર્યું અને ભગવાનને નમન કરી રીક્ષામાં બેઠા અને હોસ્પિટલ પોહ્ચ્યા.સાંજ પડી ગઈ હતી તેને સેકંડ ક્લાસમાં એડમીટ કરી.રૂમમાં બે ખાટલા હતા.બીજા ખાટલા પર એક ગુજરાતી બેન હતા.તેઓ બહાર ગામથી આવેલા.તેમને પણ હાર્ટનું દર્દ હતું.તેમની પણ બાઇપાસ સર્જરી કરવાની હતી.તેઓને નાના બે બાળક હતા.કાચો સંસાર હતો.બેબી બેન રાત્રે મીનાની મદદમાં રેહવાના હતા.તેમને સેટ કરી હું ઘરે ગયો.મીનાને બે દિવસ ઓબ્સરવેસન માં રાખી.ત્રીજે દિવસે અન્જીઓગ્રાફી માટે ઓપરેસન થીએટેર માં લઇ ગયા.હું ત્યાજ હતો.લગભગ બે કલાકે પાછા લાવ્યા.સાથે ડોક્ટર ન હતા.વોર્ડ બોય ખાટલે સુવાડી જતો રહ્યો.મેં મીનાને પૂછ્યું કેવું રહ્યું ?તેણે કહ્યું ખબર નહિ.એટલામાં ખબર આવી કે બાજુના ખાટલામાં ગુજરાતી બેન હતા તે બાઈપાસ માં ગુજરી ગયા. તેમના બે ભૂલકાઓ એક ધણી ની આંગળીએ અને બીજું હાથ માં હતું.આખો રૂમ શોકાતુર થઇ ગયો.તેમના સગા સ્નેહીઓ ખિન્ન વદને “હરી ની ઈચ્છા “કહી સામાન લઇ રૂમ ખાલી કરી ગયા.મીના એકલી પડી ગઈ.દિવસ દરમીયાન બધા રેહતા અને રાત્રે બેબી બેન સુતા.હું હાલમાંજ માંદગી ભોગવી ચુક્યો હતો તેથી બેબી બેન જીદ કરી રેહતા.મીનાએ લગભગ એક વર્ષ દવાથી ફેર પાડવામાં ખેચી કાઢ્યું બાકી નિદાન તો 1988 માં થયેલું.બીજે દિવસે હું સવારના હોસ્પીટલ પોહચી ગયેલો.જોઈતી બધી સામગ્રી લઇ ગયોતો.સવારના ડોક્ટર આવ્યા ને મીનાને ફરી એનજીઓગ્રાફી માટે લઇ જવાના હતા.ત્યારે મેં ડોક્ટરને કહ્યું કે ફરી એનજીઓગ્રાફી કેમ? પરમ દિવસે શું કર્યું ? ત્યારે મને કહ્યું કે બ્લડ પ્રેસર બહુ નીચે જવાથી એનજીઓગ્રાફી અધર વચ્ચે બંધ કરવી પડી.મેં કહ્યું કે આ વાત મને કોઈએ કેમ ના કરી ?તેઓ કશું બોલ્યા વગર ગુપ ચુપ ચાલી ગયા.મીનાને ઓપેરેસન થીએટરમાં લઇ ગયા.ત્યાં સુધી બપોર થઇ ગઈ હતી.જયારે પાછી લાવ્યા ત્યારે બે વાગી ગયા હતા.લાવી ખાટલે ટ્રાન્સફર કરી.હજુ તે ભાનમાં નોતી.તેને આરામની જરૂરત હતી.લગભગ ચાર વાગે નર્સે જણાવ્યું કે કાલે સવારે નવ વાગે તાત્કાલિક ઓપરેસન ડોક્ટર કરશે.તે માટે તમે 14 બોટલ બ્લડ લાવવાની વ્યવસ્થા કરશો અને રૂ.25000 ઇનિસિઅલ ડીપોસીટ કરશો અને બીજા તૈયાર રાખજો.મેં કહ્યું હું 14 બોટલ બ્લડ ક્યાં થી લાવું? પણ હું તેના પૈસા આપિસ.તેણે મને જણાવ્યું કે હોસ્પીટલ નો રૂલ છે કે પેસંટ ને લાગતું બ્લડ પેસંટે આપવાનું રેહશે.તમારા સગા સબંધી જે બ્લડ આપવા તૈયાર હોઈ તેણે સવારે હોસ્પીટલ માં હાજર થઇ જવાનું.તેઓનું કોઈ પણ બ્લડ ગ્રુપ હશે તો ચાલશે.તમારા પેસંટ ને જોઈતું ગ્રુપ અમારા સ્ટોકમાંથી વાપરશું.હું ઘરે ગયો ને તુરંત શશી ,કામાક્ષી ,અશોક વગેરેને ટેલીફોન કર્યા બધાને બ્લડ આપવા રિક્વેસ્ટ કરી.બધા સવારના હોસ્પીટલ જઈ બ્લડ આપી આવ્યા.મારું બ્લડ લેવાની હોસ્પીટલે ના પાડી કારણકે મારી ઉમર પચાસ ની ઉપર હતી.બ્લડ કલેક્ટ થઇ ગયું.એટલે શાંતિ હતી મીનાને સ્ટ્રેચર પર સુવાડી અને સ્ટ્રેચર હાથ ગાડી માં મૂકી ઓપરેસન થીએટરમાં લઇ ગયા.હું ગાડી સાથે ઓપરેસન થીએટર સુધી ગયો.મને અંદર આવવાની મનાઈ હતી.અંદર દાખલ થતા પહેલા મેં એના માથે હાથ મુક્યો.તેણે ઘણી રાહત અનુભવી. મેં કહ્યું ફિકર નાકરીશ હું.દરવાજા પાસે રહીશ.અને દરવાજો બંધ થઇ ગયો.
અંદર ગયાને બે કલાક ઉપર થઇ ગયા.કોઈ આવે તો હું પુછુ? પણ કોઈ બહાર ના આવ્યું.હું દરવાજા બહાર આટા મારી રહ્યો હતો.તેટલામાં હેલ્પેર ઝડપ થી દરવાજા બહાર આવ્યો.તે ખુબ ટેન્સન માં હતો.તેણે મને સવાલ કર્યો કે અમારે પંપ ભાડે થી લેવો પડશે. તમને મંજુર છે ?મેં કહ્યું જે કરવું ઘટે તે ત્વરીત કરો મારી પરવાનગી છેજ.મને હવે પૂછવા ના અવસો.હું બહુ વ્યથીથ હતો.મને એકાએક ગીડીનેસ ફીલિંગ થઇ , ચક્કર આવ્યા ને હું પડી બેહોશ થઇ ગયો.ભુપેન્દ્ર ભાઈ અશ્રુ બેન અને હોસ્પીટલ ના લોકો મારી આસ પાસ વિટ્લાઈ વળ્યા.મને ઉચકી સ્ટ્રેચર પર સુવાડ્યો.થોડી વારે ભાન આવ્યું ને મેં તરત પૂછ્યું મીનાને બહાર લાવ્યા ?.ભુપેન્દ્ર ભાઈએ જવાબ આપ્યો કે બહાર આવવામાં થોડી વાર છે યુ રેલેક્ષ.હું ઉભો થઇ ઓપરેસન થીએટર પાસે ગયો તેવામાં ડોક્ટર કોલેટ બહાર આવ્યા.તેમની સાથે બે ડોક્ટર હતા.અમારા ફેમીલી ડોક્ટર બોરઘરકરપણ હતા.ડોક્ટર કોલેટે પૂછ્યું who. s Mr surt. ?મેં કહ્યું. iam Mr. surti. તે બોલ્યા we are very sorry that we could not save your wife. હું કાઈ પુછુ તે પહેલા ચાલી ગયા.સવારના નવ થી સાંજના છ સુધી જે ઓપરેસન ચાલ્યું તેનું આ પરિણામ?. ડોક્ટર ગાંધીએ ડોક્ટર કોલેટ ને રેકમેન્ડ કરેલા અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ અમેરિકા ના અનુભવી ડોક્ટર છે.હું બહુજ અપ સેટ હતો.ડોક્ટર બોરઘરકરે ઓપરેસન થીએટરમાં પપેર તપાસી કહ્યું પંપથી હાર્ટ ધબકતું રાખતા પણ સ્વ બળે હાર્ટ ધબકતું નહિ.પંપ ખસેડી લેવાથી ધીમું પડી જતું.લાંબા સમયના પ્રયત્નો પછી પણ હાર્ટ પોતાની ગતિ પ્રાપ્ત ના કરી શક્યું.તે અત્યંત માર ખાઈ નબળું પડી ગયું હતું. મીનાનું બોડી હોસ્પીટલ ના કબજામાં હતું.તેને કોલ્ડ સ્ટોરેજ માં ટ્રાન્સફર કર્યું હતું. હવે રાતના સાડા આઠ વાગી ગયા હતા.કાલે બોડીનો કબજો લઇ ક્રીમેટ કરવાનું હતું.ક્રીમેસન સેન્ટર હોસ્પીટલથી નજીકજ હતું.તેથી હોસ્પીટલથી સીધા ક્રીમેસન સેન્ટર લઇ જવાનો નિર્ણય લીધો. બધાને સવારે હોસ્પીટલ આવવા કહી વિદાઈ આપી.અમો પણ ઘરે ગયા.તે રાત્રે ઉઘ હરામ થઇ ગઈ.ઘરના કારભારી વગર જીવન કેમ જીવાશે?બીજે દિવસે સવારના બધા આવી ગયા.મીનાનું શબ કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં થી કાઢી હોસ્પીટલના પાછલા ભાગમાં રાખ્યું હતું.ત્યાં કેટલાક લેડીઝ શબ ને મન ગમતા કપડા પેહરાવતા. તેમાં મીનાના મોટા બેન અશ્રુ તથા બાગ ના પત્ની તેમજ બીજા લેડીઝ હતા.શબ જેવું તૈયાર થયું કે હોસ્પીટલ ના માણસોએ ગાડી માં મુક્યું.અમો પ્રોસેસન માં ગાડી ચલાવી ક્રીમેસન સેન્ટર ગયા.અમારામાંના અનુભવીઓ એ ચિતા બનાવી શબ ઉપર મુક્યું.મેં ફેરા ફરી શબ અને ચિતાને અગ્ની દાહ આપ્યો.જોત જોતામાં અગ્ની પ્રજ્વ્લ્યો અને ભડકા થયા અને મીના રાખમાં મળી ગઈ.અમો ચિતાને નમન કરી ઘરે પાછા ફર્યા.મારા જીવનનું નું નવું ચેપ્ટર શરુ થયું.ત્યાર પછીના એક અઠવાડિયા સુધી હું સુનમુન થઇ ગયો હતો.અશ્રુ બેન બધું સંભાળી લેતા.મીનાના ભણકારા મને હજુ સંભળાતા.તેનો અવાજ જાણે ઘરમાં ગુંજતો હતો.તેની ગેરહાજરી સતત વર્તાતી.તેની સરવણી નો દિવસ આવી ગયો.સરવણી સારી રીતે પતાવી બે ત્રણ દિવસમાં અશ્રુબેન જતા રહ્યા.ફક્ત હું ને પૂર્વી બાકી રહ્યા.મેં ઓફિસે જવાનું ચાલુ કર્યું.પૂર્વી કોલેજ જતી.મેં અને મીનાએ તેને તેની બર્થ ડે પર બાઈસીકલ ભેટ આપી હતી.તે બાઈસીકલ પર કોલેજ જતી હતી.મને યાદ છે કે ત્રણ મહિના પહેલા જયારે બા ને ખોઈ ત્યારે મીના અનહદ રડી હતી.અરે એટલું તો એની માં ના મૃત્યુ વખતે રડી નોહતી.બા ની સરવણીમાં અમે સજોડે સરવા બેઠા હતા.આ પહેલા અમે બા પાછળ ગુરૂ પુરાણ બેસાડ્યું હતું.આ બધી વીધિ તેણે બહુ ભાવ પૂર્વક કરી હતી.
દ્રશ્ય-59-પ્રીતિનું પરદેસ ગમનસાલ 1988.પ્રીતિ B.SC. માં ફર્સ્ટ ક્લાસ પાસ થઇ.મેં તેને આગળ ભણવા કહ્યું.પણ તેનેતો જેનેટીક્સમાં સ્કુલમાથીજ ઇન્ટરેસ્ટ હતો પણ હુમન જેનેટીક્સ ઇન્ડિયામાં હતું નહિ.તેથી તેના ટીચર હમેશા કેહતા જો કોઈ સગા અમેરિકામાં હોઈ તો ત્યાં જઈ કરવું.પ્રીતિને જેનેટીક્સ ભણવું હતું એટલે અમેરિકા જવાની પ્રબળ ઈચ્છાહતી.મીનાને ત્યાની પરિસ્થીતી નો બિલકુલ ખ્યાલ નોહતો.પ્રીતિને તો એમ કે એટલા બધા કાકાને ફોઈ અમેરિકામાં છે એટલે વધો નહિ આવે. ના તો મને કોઈએ ત્યાની પરીસ્થીતી નો ખરો ખ્યાલ આપ્યો.તેથી જંપલાવ્યું.બાકી અમારી ઈચ્છા તો બંને છોકરી અમારી આખ આગળ રહે અને ભણુંવું હોઈ એટલું ભણે અને સેટલ થાય એટલે લગ્ન કરાવી એક એક ફ્લેટ બંને ને આપી દેવો એક સૂરી બિલ્ડીંગ નો અને બીજો કાંદિવલીનો.અમારે થોડો સમય વાર ફરતી બંને સાથે રેહવું, બાકીનો સમય અંકલેશ્વરના રેનોવેટેડ ઘરમાં રેહવું.એવો પ્લાન હતો.પણ મેન પ્રપોસીસ એન્ડ ગોડ ડીસ્પોઝીઝ.આ વિચારણા ચાલતીતી તેટલામાં ગોપાળ નો લેટર આવ્યો કે બા ની તબિયત સારી રેહતી નહિ હોવાથી તમે અને સરલા આવી જાવ.પ્રીતિને પણ લાવશો.મને અને મારા ફેમિલીને મારા ભાઈ મનુએ 17 વર્ષ પહેલા સ્પોન્સોર કર્યો હતા. પણ મીનાને ત્યાં જવું નોતું તેથી હું ટાળતો.જયારે જયારે અમેરિકન એમ્બસીનો પત્ર આવતો ત્યારે હું જવાબ આપતો કે હું હજુ તૈયાર નથી.જયારે તૈયાર હોઇસ ત્યારે જણાવીશ.મારી ઈમીગ્રેસન ફાઈલ તેમણે 17 વરસ ખુલ્લી રાખી હતી.તે બદલ તેમને ધન્યવાદ આપવો ઘટે.
સરલા તે વખતે મુંબઈ મારે ઘેર હતી અમે બા ની તબીયત તથા જવાનો પ્લાન ડિસ્કસ કરી રહ્યા હતા.ત્યાં અંકલેશ્વરથી મટુ બાં (સરલાના સાસુ) નો ફોન આવ્યો ને સરલા ઉઠી ગઈ.તેણે કહ્યું કે મારે અંકલેશ્વર જવું પડશે.વધારે કંઇજ કહ્યું નહિ.તે સાંજે ગાડી પકડી અંકલેશ્વર ગઈ.હું બીજે દિવસે એમ્બસીની ઓફીસ માં ગયો અને વીન્ડો ઉપર તપાસ કરી.તેમણે જણાવ્યું કે તમને બેત્રણ દિવસમાં પત્ર આવી જશે.મને મેડીકલ માટે પત્ર આવ્યો.બીક એ હતી કે મારી 1986 ની માંદગીના સિમ્પટમ કઈ ના આવે.પણ o. k આવ્યો.પ્રીતિને કોઈ વાધો ના આવ્યો.મારા પાસપોર્ટ પર સાઉદી ના ઘણા સ્ટેમ્પ, મારી ઇન્ડિયા આવજા અંગે હતા.તેઓને મારી પોલીસ તપાસ કરવાની હતી.રેગ્યુલર તપાસ માં વાર લાગે માટે મારી પાસે રૂ 500 લઇ કેબલ કર્યો.છતાં જવાબ ના આવ્યો એટલે હું ગયો અને બા બીમાર છે ને મારે જવું પડે તેમ છે એવું એમ્બસીને સમજાવ્યું કે તરત વિઝા આપી દીધો.ગોપાલે તુરંત પૈસા મોકલ્યા અને મેં મામા તાહેર પાસે થી બે ટિકટ લઇ લીધી.તે વખતે મારી રીટર્ન ટિકટ રૂ.12000 ની આવી અને પ્રીતિની રૂ 9000 ની આવી.ઓગસ્ટ નો મહિનો હતો વરસાદ હાલજ અટક્યો હતો જવાને હવે બે દિવસ હતા ને પ્રીતિ ની તબીયેત બગડી ગઈ.પણ મન જવા માટે મક્કમ હતું.ફેમીલી ડોક્ટરને બતાવ્યું.તેણે કહ્યું કે બ્લડ ટેસ્ટ કરાવો પડશે.રવિવારે લેબ બંધ હોઈ છે.પણ ડોક્ટરની ચીઠી હતી એટલે ખોલી અને ટેસ્ટ કર્યો અને રિપોર્ટ પણ આપી દીધો રિપોર્ટ લઇ ડોક્ટરને બતાવ્યો. ડોકટરે જોઈ o. k કર્યું.અને દવા આપી. જેથી રાતના ફ્લાયટ પકડી શકે.અમારી રાતની ફ્લાયટ કેનેડા જતી હતી.હું ને પ્રીતિ લોન્જમાં બેઠા હતા હજુ કાઉ ટર ખુલ્યો નોતો.થોડી વાર પછી એનાઉસમેન્ટ થઇ કે ‘ફ્લાયટ ગોઇંગ ટુ કેનેડા ઇસ કેન્સલડ.બીજી એનાઉનસ્મેન્ટ થઇ કે પેસેન્જર્સ બોર્ડીંગ ધીસ  ફ્લાઈટ સુડ બોર્ડ ધ સેમ ફ્લાઈટ ટુમોરો. અમે પાછા ઘરે ગયા.મીના અને પૂર્વી અમને જોઈ નવાઈ પામ્યા.બીજે દિવસે એજ ફ્લાઈટ પકડી અમે અમેરિકા પોહચી ગયા.મેં એજંટને અમારી બદલાયેલી ફ્લાઈનો મેસેજ મોકલવા કહ્યું હતું ને એણે કન્ફર્મ કર્યું હતું પણ મેસેજ પોહ્ચ્યો નોહતો તેથી કોઈ લેવા આવ્યું ના હતું. અગલા દિવસે બધા જ લેવા આવ્યા હતા અને અમારા નામની એનાઉસમેન્ટ કરાવી હતી.તે પછી કેટલીએ વાર થોભી તેઓ પાછા ગયા હતા.હું ને પ્રીતિ એક ખૂણામાં બેસી તેમની રાહ જોતા હતા.દર મીનીટે વિમાન આવતું તેમાંથી લોકો ઉતરતા અને જોત જોતામાં પોતાને રસ્તે પડી જતા..બહુ વાર લાગી એટલે હું ટેલીફોન કરવા ઉઠ્યો.પણ પ્રયત્ન છતાં ના કરી શક્યો.એક કાળી કદાવર બાઇએ મને ફાફા મારતો જોયો.તેણે પૂછ્યું વોટ ઇસ ધ પ્રોબ્લેમ ?મેં મારી અગવડ સમજાવી.તેણે મારી પાસે નંબર માગી જોડ્યો અને વાત કરવા આપ્યો.મારી વાત થયા પછી કલાકે એ લોકો આવ્યા.એર પોર્ટ ખાસ્સું દુર હતું.બા હોસ્પિટલ માં હતી.અમે ગોપાલ સાથે ઘરે પોહ્ચ્યા.મને વાતારણ બહુ માફક ના આવ્યું.મને છોકરી ને મૂકી જવાની ઈચ્છા ઓછી.મારા પર દાબ રાખતો એમ વારમ વાર મને થતું.મને પોહ્ચ્યાનો ટેલીફોન કરવાની પણ મનાઈ હતી.મીના માટે બધાને નફરત હતી.તેનો અગ્રેસીવ સ્વભાવ અને અસલામતી પણ કંઈક અંશે આડે આવતા હતા. પણ કોઈ સમજતું નહિ કે તેના સાથ વગર હું કશું કરી શક્યો ના હોત.મારું પરણિત જીવન એ સમૂહ જીવન હતું, સહ જીવન નહિ.બીજે દિવસે અમો બા ને મળવા ગયા.અને તેની સાથે આખો દિવસ ગુજાર્યો.રંજન તથા મહેશ નો ટેલીફોન આવ્યો કે ધનુભાઈ તથા પ્રીતિ ને કેલીફોર્નિયા જેમ બને તેમ જલ્દી મોકલી દો. અમો કેટલાક દિવસ સ્ટેટન આઈલેન્ડ રહ્યા અને તેમની સાથે ન્યુયોર્ક, વોશિંગટન,કેનેડા ,નાઈગ્રા  ફર્યા ને પછી L A જતા રહ્યા.
દ્રશ્ય -60-પ્રીતિની અમેરિકામાં સ્ટ્રગલ
હું ને પ્રીતિ ન્યુયોર્ક થી લોસં એન્જલીસ મહેશ ને ઘરે આવ્યા.મહેશ ઓફિસ થી છુટી સીધો એરપોર્ટ પર લેવા આવ્યો હતો. અમે તેની સાથે વાતો કરતા કરતા તેને ઘરે પોહચ્યા.ત્યારે સાંજના સાડા છ વાગી ગયા હતા.પ્રભાભાભી જમવાની ઉતાવળ કરતા હત.વેહલા જમવાની અમને આદત ના હતી પણ જમી લીધું.મહેશ રોલેન્ડ હાઇટ પર રેહતો હતો.તેના ઘરની પાછળ થી લોસ એન્જલીસ શહેર નો વ્યુ સારો આવતો.લાઈટો થી ઝગારા મારતું લોસ એન્જલીસ શેહર એક અતિ સુંદર નઝારો હતો.પ્રીતિ મહેશ ના છોકરા સાથે સારી રીતે ભળી ગઈ.સવારના બધા ગયા પછી હું ને પ્રીતિ રોલેન્ડ હાઇટ નો ટેકરો ઉતરી પગે ફરતા.શેહરની જ્યોગ્રાફી તથા બસો ની જાણકારી ના હોવાથી બહુ દુર જઈ શકતા નહિ.બે ત્રણ દિવસ રહી મારી નાની બેન રંજન અમને ગ્રાન્ડ કેનિયન લઇ ગઈ.રસ્તે મારા ચંપા ફોઈનું (આજે તેઓ હયાત નથી ) ઘર આવતું હતું.ત્યાં રાત રોકાઈ સવારના ફોનિક્સ થી ગ્રાન્ડ કેનિયન ગયા.ફોઈ કને ખુબ વાતો કરી હતી.અને જૂની યાદો તાજી કરી હતી. ગ્રાન્ડ કેનિયન કુદરત નો એક બે નમૂન નઝારો છે.બીજે દિવસ અમે લોસ એન્જલીસ આવવા નીકળ્યા.રસ્તામાં રંજનને સ્પીડ ટીકીટ મળી.મને ખુબ દુખ થયું કારણ તે હમારા માટે ખાસ આવી હતી.પણ હું નાઇલાજ હતો.મારી પાસે ખરચવા અમેરિકન ડોલર હતા નહિ.અમે રંજન સાથે થોડા દિવસ રહ્યા.મારી હાજરી દરમિયાન આમ તો મને બધું સારું લાગતું.મને રંજન તથા મહેશ પર પૂરો વિશ્વાસ હતો કે પ્રીતિ સ્થાઈ થાય ત્યાં સુધી ઇનિસિઅલ સપોર્ટ આપશે. હવે મારો જવાનો વખત આવી ગયો.મારી રજા પૂરી થતી હતી.મારાથી હાલમાં અહી સ્થાઈ થવાય તેમ ના હતું.મારે નોકરી બાકી હતી ,પૂર્વી નો અભ્યાસ અધૂરો હતો અને મીનાની શારીરિક ફરીયાદ ચાલુ હતી.આ પરિસ્થિતી માં હું પાછો ન્યુ યોર્ક ગયો અને બીમાર બા સાથે થોડો વખત રહ્યો.પછી ઇન્ડિયા પરત ગયો.પ્રીતિ SAN GABRiAL HOSPITAL માં વોલંનટીયર તરીકે જોડાઈ હતી.તેને પેસંટ નું લોહી ખેચવાનું શીખવી તે કામ આપ્યું હતું.તેને સવારનું જમવાનું હોસ્પીટલ તરફ થી મળતું.થોડો સમય રહી તે વધારે કલાક સેવા આપી સાંજે ત્યાં જમીને આવતી.મેં ન્યુ યોર્ક પાછા જતા પહેલા મહેશ તથા પ્રભાને સાથે ઉભા રાખીને વાત કરી હતી કે પ્રીતિને તમારા અને રંજનના ભરોશે મૂકી જાવ છુ.તે તમને મદદ રૂપ થશે અને કમાતી થશે એટલે પૈસા પણ આપશે.મહેશ તેમજ પ્રભા બેમાંથી એકેએ જવાબ ના આપ્યો.ફક્ત મૂડી હલાવી.મને હજુ પ્રીતિ ને મુકવાની બહુ ઈચ્છા ન હતી પણ પ્રીતિને અહી રેહવું હતું ,ભણવું હતું, કમાઈ ને સ્થાઈ થવું હતું.તે ઈરાદાની પાકી હતી. હું મુંબઈ પોહ્ચ્યો અને ત્યાના કામકાજ માં પડી ગયો.અમે પ્રીતિ ની વાતો કરતા કે જે પાર્લાની બહાર એકલી ગઈ નથી તે પરદેશની મુસીબતો નો સામનો કેવી રીતેકરશે? એટલામાં રાતે ટેલીફોન આવ્યો કે પ્રીતિ મહેશ કે રંજન ના ઘરે રહી શકે તેમ નથી મને એ સમજાયું નહિ કે તેમની મજબૂરી શું હતી ? તેજ અરસામાં રંજન ઇન્ડિયન જેનેટીક્ષ ડોક્ટરને બતાવા ગઈ હતી. એને કદાચ જરૂર પડે એટલે સાથે પ્રીતિને પણ લઇ ગઈ હતી. ઇન્ડિયન ડોક્ટર સાથે વાતચીતમાં રંજને પ્રીતિની ઓળખ આપી અને સાથે કહ્યું કે તેની પાસે રેહવાની જગ્યા નથી અને વાહન નથી.ડોકટરે પ્રીતિને જોબ ચાલુ કરવા કહ્યું.રેહવા માટે તેના મકાનમાંથી એક રૂમ પ્રીતિને કાઢી આપી.તેમના રેહવાના મકાનથી દવાખાને ડોક્ટર લઇ આવતા.ભાડા પેટે $150 પગારમાં થી દર મહીને કપાતા.પ્રીતિ એ ડોક્ટરની ઓફીસમાંથી જેનેટીક્સ શીખી અને એ ડોક્ટરની પૂરી ઓફીસ થોડાકજ મહિનામાં સંભાળતી થઇ ગઈ.પ્રીતિને એ ડોક્ટર ફેમીલી માટે ઘણું માન છે જેણે પ્રીતિને એક પોતાના ફેમીલી મેમ્બર જેમ રાખી. પ્રીતિ અહી એકલી રેહતી.કોઈ એને ટેલીફોન કરતુ નહિ કે ભાવ પૂછતું નહિ. બા ન્યુ યોર્કમાં લાચાર  હતી.ગોપાળ અને કનું પણ ક્યારે યાદ કરતા નહિ.દક્ષા અને ભુપેન્દ્ર દુર હતા પણ જરૂરત પડે મદદ કરતા. દક્ષા પ્રીતિ ને અવરનવર આશ્વાસન આપતી.રંજન કરે તેમ હતી પણ ના જાણે કેમ સાસરા નું બંધન હતું? દર સોમવારે પ્રીતિના ટેલીફોન આવતા ને હું એને ધીરજ તેમજ હિંમતથી કામ લેવા કેહતો.તેને મેં ગીતાની નાની ચોપડી આપી હતી.પ્રીતિએ મને કહ્યું હતું કે જો કોઈએ મને ફેમિલીમાં થી મદદ કરી હોઈ અને ઇનીસીઅલ સપોર્ટ આપ્યો હોઈ તો એ તેની રંજન ફોઈએ આપેલો. . પ્રીતીએ ડોક્ટરની ઓફિસ એક વર્ષ સંભાળી અને પાવરધી થઇ ગઈ.ડોક્ટર એને છોડવા રાજી ના હતો પણ પ્રીતિને આગળ ભણવુંતું.તેણે નોકરી દરમિયાન પુરિ વિગતો જાણી કેલીફોર્નિયા યુનિવર્સીટી માં એપ્લાઇ કર્યું.તેના જવાબમાં તેને રીટન ટેસ્ટ તથા ત્રણ રાઉન્ડ ટેબલ ઈન્ટરવ્યું લેવાયા. તે બધી જાતની ટેસ્ટમાં પાસ થઇ.આમાં 4 છોકરા સિલેક્ટ થયા.જેમાં 2 ડાક્ટર એક p h d અને પ્રીતી B. SC હતી.તેઓ ને સ્કોલર શીપ પેટે મફત એક વરસનો કોર્સ કરવા દેવાશે.આ કોર્સની ફી $25000 હતી.ડોક્ટરની નોકરી છોડવા પ્રીતીએ લગ્નનું બહાનું બતાવ્યું અને પરવાગી મળી ગઈ.પ્રીતિ જયારે યુનિવર્સીટીમાં ભણવા ગઈ ત્યારે એ રંજનની એસીસસ્ટંટ MARY જે બર્મીસ હતી એના મકાનમાં એક રૂમ ભાડે કરીને રેહતી.ભાડું $275 હતું.મકાન 3RD સ્ટ્રીટ માં હતું.MARY ના ઘરથી યુનિવર્સીટી બહુ દૂર નહતી. પ્રીતીની યુનિવર્સીટી અને રંજનની ઓફિસ એકજ બિલ્ડીંગ માં હતી.ઘણી વખત અનુકુળતા હોઈ તો MARY કે રંજન પ્રીતી ને લેવા મુકવાનું કરતા.બાકી પ્રીતી. independently બસ લઇ જતી.અને શની રવિ shree lankan ડોક્ટર ને ત્યાં કામ કરતી.એમ પ્રીતિનું ભણવાનું એક વરસમાં પતી ગયું.પ્રીતિને NCA નું આખા USA માં જેનેટીક્સ ના કામ કરી શકે તેવું લાઇસન્સ મળી ગયું.4 માં થી ત્રણ છોકરા પાસ થયા તેમાં બે ડોક્ટર હતા ને ત્રીજી પ્રીતી B SC. જયારે ટેલિફોન આવ્યો કે પપ્પા હું પાસ થઇ ગઈ ત્યારે એના આનંદ ની એ ચીર સીમા હતી. આમ પ્રીતી એક વરસમાં જેનેટીક્સ નો કોર્સ કરી Ceder sinai.  Hospital માં સ્થાઈ નોકરી કરતી થઇ ગઈ.પછી તો પ્રીતી એ લગ્ન પછી બે છોકરા સાથે અહીની B. SC પાસ કરી.. યુનિવર્સીટી ચાલુ થાય ત્યાં સુધી મેડીકલ સેન્ટરમાં નોકરી કરી.યુનિવર્સીટી ચાલુ થઇ એટલે ભણવાનું શરૂ થયું.ઇન્ડિયા ની પદ્ધતિથી સાઉ જૂદું.પણ તેના પ્રોફેસર ઇન્ટરેસ્ટ લઇ તેને ભણાવતા.પ્રીતિ ને સ્કુલ પૂરી થયા પછી મોડે સુધી ભણાવતા.પ્રીતિ આ 4 સિલેક્ટેડ છોકરામાં યંગેસ્ટ હતી.અને અહી ભણવાનો તેનો નવીન અનુભવ હતો.પ્રીતિના દર સોમવારે ટેલીફોન આવતા અને લાંબા સમય સુધી વાત થતી.હું તેને પ્રોત્શાહન આપતો.મેરીના ઘરમાં રાત્રે બીક લગતી.ત્યારે તેની પાસેની ગીતાની એક નાની પુસ્તિકા હતી તેનું રટણ કરતી. જયારે વર્ષ પૂરું થવા આવ્યું ત્યારે પ્રીતિને પરીક્ષા આપવાની હતી, ત્યાં મીનાને હોસ્પીટલમાં દાખલ કરી અને ત્રણ દિવસમાં મૃત્યુ પામી.બળવંત ભાઈએ રંજન તથા પ્રીતિને ફોન કરી ખબર આપ્યા.પ્રીતિએ ઇન્ડિયા જવા પ્રોફેસર પાસે રજા માગી.જવાબ મળ્યો કે અમે કોઈને રજા આપતા નથી પણ તારો સ્પેસીઅલ કેસ હોવાથી તને બે અઠવાડિયા ની રજા મંજુર કરીએ છીએ.રજા તો મંજુર થઇ પણ જવાના પૈસા પ્રીતિ પાસે નોતા.તેની ટીકીટ ગોપાલે કઢાવી હતી.હું અહી આવ્યો ત્યારે ગોપાલને મેં ચેક મોકલ્યો હતો પણ લેવાની ના કહી પાછો મોકલ્યો હતો.પ્રીતિ આવી ત્યારે તેના મેડમ હેડે તેને ગુલાબનો ગુચ્છો આપી માથે હાથ ફેરવ્યો હતો. મેં મારા નાનાભાઈ ને પણ ચેક મોકલાવ્યો હતો અને મારી ગેહાજરી માં મદદ માટે આભાર માન્યો હતો.પ્રીતિ બે અઠવાડિયા રહી પાછી જતી રહી અને ભણવામાં હાજર થઇ ગઈ.ગયા પછી પણ ટેલીફોન આવતા રહ્યા.પરીક્ષા શરુ થઇ અને પૂરી થઇ ગઈ.એક દિવસ ટેલીફોન આવ્યો કે પપ્પા આજે હું બહુ ખુશ છુ કેમકે મારું રીઝલ્ટ આવી ગયું અને હું પાસ થઇ ગઈ. મેં ઈશ્વર નો ઉપકાર માન્યો.પાસ થતા જ કૈસર માં થી ટેલીફોન આવ્યો અને જોબ ઓફર આવી. પ્રીતિએ કહ્યું હમણાં એક અઠવાડિયું નહિ આવું કારણકે પરીક્ષા ની મેનહત નો થાક ઉતારવા તેટલો સમય જોઇશે.બે ડોક્ટર પાસ થયા તેમાંની એક શ્રીલંકન હતી જે પ્રીતિની બેનપણી હતી.પછી તો અહીની પણ બેચલર ઓફ સાયન્સ પ્રીતિએ પાસ કરી. સ્વાર્થ માણસ ને અંધો બનાવી દે છે મને અપનો પર ખુબ અફસોસ થયો.મારી પત્ની મને કેહતી કે you are taken for granted. તમે મૃગ જળ જોવા છોડી દો. મેરી પ્રીતિ માટે ઈશ્વરે મોકલેલ દૂત હતી પ્રીતિ ને માંદી હોઈ ત્યારે કાઉન્ટી હોસ્પીટલ લઇ જતી અને ખાવાનું પણ આપી જતી.માર્કેટ માં જાય ત્યારે માર્કેટ લઇ જતી.

ધનંજય સુરતી

Posted in "બેઠક "​, ડાયરીના પાના, ધનંજય સુરતી | Tagged , , , , , | 1 Comment

2017 – ગત વર્ષનું બેઠક ના કાર્યક્રમોનું અવલોકન – સરવૈયું……એક પત્રકારની નજરે

-રાજેશભાઈ શાહ 

આજના બેઠકના કાર્યક્રમમાં આવેલ સૌ ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય પ્રેમીઓનું હું હૃદયપૂર્વક સ્વાગત કરું છું….. આજે હું બહુજ ખુશ છું કારણકે આજની સુંદર સાંજે બેઠક 2018 ના પ્રથમ કાર્યકમમાં ચાર વર્ષ પુરા કરી પાંચમા વર્ષ માં પ્રવેશ કરે છે. ડિસેમ્બર 2014 થી દર મહિને બેઠકના કાર્યક્રમો યોજાય છે. આજે 2017 ના વર્ષને ભવ્ય વિદાય આપી નવા વર્ષમાં વસંતના વધામણાં લઈ બેઠક ચોથા વર્ષની વરસગાંઠ ઉજવી રહ્યું છે. મનની મેહફીલમાં શોભા વધારનાર અને સાહિત્યની સફરમાં જોડાયેલ આપ સૌ ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્યપ્રેમીઓ આજની બેઠકની શોભા છો.

તમે સૌ બેઠકના કાર્યક્રમની દર મહિનાના છેલ્લા શુક્રવારે આતુરતાથી રાહ જોતા જ હોવ છો અને મનગમતા મિત્રોની સાથે આવી જ પહોંચો છો, તે ખુબજ આનંદ અને ગર્વની વાત છે. અમેરિકા જેવા અતિ વ્યસ્ત જીવનશૈલી ધરાવતા દેશમાં પણ, માતૃભાષા, માતૃભૂમિની મહેક તાજી રાખવા સૌ સતર્ક અને જાગૃત છો.  મારી જોબના કારણે હું મોડો આવ્યો છું પણ બેઠકના ગત પસાર થયેલ સમગ્ર વર્ષનું સરવૈયું લયીને આવ્યો છું.

 મૂળ વાત પાર આવું તે પહેલા અગત્યની થોડી વાત કરવા મારુ મન લલચાય છે. સૌથી પહેલા મારો આનંદ વ્યકત કરી લઉ કે તમે સૌ ખાસ છો અને તમારા સૌમાં કોઈ ને કોઈ ખૂબીઓ અને ખાસિયતો છે. સંગીતનો પ્રોગ્રામ હોય તો સમજાય મારા ભાઈ પણ ભાષાના કાર્યક્રમમાં દરેક પ્રોગ્રામમાં આટલી બધી હાજરી હોય? ..ખુબજ આનંદની વાત છે. સરોવર કાંઠે સો બગલા બેઠા હોય ત્યારે સરોવરની એટલી શોભા નથી વધતી જેટલી સો બગલાઓ સાથે એક રાજહંસ બેઠો  હોય……અહીં તો તમે બધા જ રાજહંસ જેવા છો….પછી તો શું કહેવું? બેઠકની શોભામાં ચાર ચાંદ લાગી જાય છે.

 જેમ જીવનની ઉષા રંગીન અને દિલચસ્પ હોય છે તેમ જીવન ની સંધ્યા પણ અતિ મનોહર અને માનભાવક હોય છે. આજે અહીં આવેલા ઘણા સીનિઅર ભાઈઓ અને બહેનો હું જોઉં છું કેટલા ખુશમિજાજમાં અને આનંદી લાગે છે! દરેકને જીવનમાં દુઃખો, તકલીફો તો રહેવાની જ પણ તેને જોવાનો તમારો સકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણ તમારા જીવનમાં નવા રંગો ભરે છે અને તમે જીવનની બીજી ઇંનિંગ્સમાં જીવનના સંધ્યાકાળે જોરદાર ફટકાબાજી કરી જીવનને ઉત્સવ સમજી તેને શણગારવા સક્ષમ બનો છો.

 એક વાત ધ્યાન રાખજો કે ભગવાને તમને આ અતિ દુર્લભ એવો મનુષ્યનો અવતાર આપ્યો છે તો જીવનનું ભાથું બાંધવા પુરી તૈયારી કરજો…..  કારણકે જયારે તમે આ દેહ છોડી ઈશ્વર સમક્ષ હાજર થશો ત્યારે તમને ઈશ્વર બે સવાલ પૂછશે.. બંને સવાલ ફરજિયાત છે…કુલ સો માર્કના પેપરમાં બંને સવાલના પચાસ-પચાસ માર્ક છે… બંને સવાલના જવાબ હા કે ના માં આપવાના રહેશે ..જો એક સવાલ પણ ખોટો પડશે તો મનુષ્ય જન્મ તો ફરી વાર નહીં જ મળે…પણ બીજા જન્મો લેવા પડશે..ધ્યાનથી સાંભળશો ..પહેલો સવાલ ..તમે આ મનુષ્ય જન્મ મળ્યા પછી જીવનમાં આનંદ કર્યો?  …જવાબ આપો. બીજો સવાલ … તમે આ મનુષ્ય જન્મ મળ્યા પછી જીવનમાં આનંદ કરાવ્યો? હવે તમારે જ જવાબ શોધી તમારી જાતે જ પેપર તપાસવાનું છે.

 આપણી પાસે ફૂલદાની હોય તો આપણે કેવી સજાવીએ છીએ? ..કોઈપણ સુગંધ વગરના, મુરઝાયેલા, ઓછા રંગીન ફૂલો મુકતા નથી તેમ આપણું જીવન પણ સુંદર ફૂલદાની છે તેમાં એવા કર્મપુષ્પો મૂકીને તેને સજાવીએ કે જીવન બાગ મહેકી ઉઠે…જીવન સુગંધી બની જાય.

 ચાલો, આપણે હવે બેઠક ની વાત ઉપર આવીયે –   ICC માં ‘બેઠક’ના પ્રણેતા પ્રતાપભાઈ પંડ્યાની પ્રેરણા અને આશીર્વાદથી ગુજરાતી ભાષા માં રસ હોય તેઓને પુસ્તકો વાંચવા માટે મળતા જ હતા..  સૌ ગુજરાતી ભાષા પ્રેમીઓ દર મહિને મળતાં…….પુસ્તકના પીરસણીયા પ્રતાપભાઈએ પહેલા લોકોને વાંચતા કર્યા અને ગુજરાતી ભાષા તરફ આકર્ષણ ઉભું કર્યું અને વાત મગજમાં ઉતારી કે જો ગુજરાતી ભાષા ની ઉપેક્ષા કરાશે અને ગુજરાતી ભાષા નહીં વંચાય તો નવી પેઢી આ અમૂલ્ય વારસાથી વંચિત રહી જશે ..

 2014 ના ડિસેમ્બર માસમાં બેઠકની શરૂઆત થઇ  ….પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળાએ બેઠકના આયોજનનું કામ હાથમાં શું લીધું કે શરુઆતથી જ ગાડીએ સ્પીડ પકડી અને એક પછી એક સિદ્ધિઓ મળતી જ ગયી..કલ્પનાબેન રઘુભાઇ જે કલ્પના-રઘુના નામથી વધારે ઓળખાય છે તેઓ પણ તેમનામાં રહેલી લેખનની ખાસિયતોથી મહેકી ઉઠ્યા..દરેક બેઠકના કાર્યક્રમો કલ્પનાબેનની પ્રાર્થનાથી જ શરુ થાય ..કલ્પનાબેને અને મેં પ્રજ્ઞાબેનને બેઠકના દરેક કામોમાં સાથ અને સહકાર આપ્યો….તો ગુજરાત સમાચારે  લગભગ દરેક બેઠકના પ્રોગ્રામનો અહેવાલ ફોટા સાથે  ગુજરાત સમાચારની અમેરિકાની આવૃત્તિમાં લખી અને પ્રકાશિત કર્યો …

 પ્રજ્ઞાબેને સૌ પ્રથમ તો સૌને હાથમાં કલમ પકડી લખતા કર્યા …દર મહિનાની બેઠક માં અલગ અલગ વિવિધતાવાળા વિષયો આપ્યા અને લખવાનું શરુ કરવા પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન આપ્યું…..  ‘બેઠક’  લેખક – વાંચક અને ભાષા પ્રેમીઓ વચ્ચે કડી બની …બેઠક ના સભ્યોને વાંચતા અને વિચારતા કર્યા અને સૌ લખવા માંડ્યા.

 સૌ પ્રથમ “શબ્દો ના સર્જન” બ્લોગ દ્વારા નવા ઉગતા લેખકોને મંચ મળ્યું …ત્યારબાદ ‘પુસ્તક પરબે’ વાંચન કરાવ્યું અને નવું સર્જન દુનિયા સમક્ષ મુકાતું ગયું..અમેરિકા માં જ નહિ ભારત અને અન્ય દેશો માં પણ લોકોએ “બેઠક” ના સભ્યોએ લખેલ ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય દિલથી વખાણ્યું…… ઘણા સભ્યોએ કબુલ કર્યું કે ‘બેઠકે’ તો તેઓને તેમની ખોવાઈ ગયેલી માતૃભાષા ફરીથી મેળવી આપી… ઘણા સભ્યોએ તો કહ્યું કે અમેરિકા માં આવ્યા પછી તેઓએ ક્યારેય વિચારેલું નહિ કે તેઓ આવા નિતનવા વિષયો ઉપર લખી શકશે..

 પદમાબેન શાહ (ફ્રિમોન્ટ ) ત્યાસી વર્ષે કોમ્પ્યુટર શીખ્યા…… તેમણે ગુજરાતી લેખો અને કવિતાઓ રાત્રે જાગીને પણ કોમ્પ્યુટરમાં ગુજરાતી ભાષામાં કમ્પોઝ કરી પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળાને મોકલવા માંડી….. હવે પદમાબેન કનુભાઈ શાહને જ  જુવોને… …સિત્યાશી વર્ષે પણ તેઓ ખુબજ સક્રિય છે અને તેમણે `માં તે માં` પુસ્તક લખ્યું …

 આજે તો પચાસ વર્ષ વટાવેલા સવારે જાગે તો નિસાસા નાખે કે … ..હે ભગવાન હવે લઈ લે…આ તો ગમ્મતમાં કહેવાય..બધે એવું નથી હોતું..કુંતાબેન શાહ, દર્શનાબેન, જયવંતીબેન, વસુબેન શેઠ, જીગીષા બેન ….સૌના માં એવો તો નિખાર આવ્યો છે કે ….શું વાત કરવી?

 તરૂલતાબેન મહેતાએ અને જયશ્રીબેન મરચન્ટે વાર્તા સ્પર્ધા શરુ કરી…વાર્તા સ્પર્ધાથી  આમ બેઠક પાઠશાળા બની  ..સૌને લેખનના નિયમો સરળ ભાષામાં સમજાવ્યા સૌ  ગુરુએ ..મહેશભાઈ રાવલે ગઝલ  વિષયે સૌ સભ્યોને ખુબ જાણકારી આપી…શ્રી પી.કે દાવદાસાહેબે નિબંધ સ્પર્ધાની પાઠશાલા માં સૌ સભ્યોને તૈયાર કર્યા .

બેઠકના સિદ્ધહસ્ત લેખકોના પુસ્તકોનું લોકાર્પણ પણ વર્ષ દરમ્યાન થયું તે આનંદ અને ગૌરવની વાત છે. મે મહિનામાં સપનાબેન વિજાપુરાના `ઉછળતા સાગરનું મૌન` પુસ્તકનું વિમોચન જાણીતા કવિ-ગઝલકાર શ્રી શોભિતભાઈ દેસાઈના હસ્તે થયું… એટલું જ નહિ ..મે મહિનાના બેઠકના પ્રોગ્રામમાં સુરેશભાઈ પટેલ, પ્રતાપભાઈ પંડ્યાની ગૌરવભરી ઉપસ્થિતિમાં શોભિતભાઈ દેસાઈ લેખિત બે પુસ્તકો -`હવા પર લખી શકાય` અને ‘અંધારની બારાખડી’નું વિમોચન કરવામાં આવ્યું…..જૂન મહિનામાં તરૂલતાબેન મહેતાનો ચોથો વાર્તા સંગ્રહ – ‘સંબંધ’ – પ્રતાપભાઈ પંડ્યાને અર્પણ કરાયો અને તેનું વિમોચન થયું ..અઢારમી ડિસેમ્બરે જયશ્રીબેન મર્ચન્ટના બે કાવ્ય સંગ્રહો – ‘વાત તારી ને મારી છે’ અને ‘લીલોછમ ટહુકો’નો ઈમેજ પ્રકાશન વતી મુંબઈમાં લોકાર્પણનો ભવ્ય કાર્યક્રમ યોજાયો ….. ત્રેવીસમી ડિસેમ્બરે પદ્માબેન કનુભાઈ શાહના પુસ્તક  – માં તે માં – નું વિમોચન કવિ અને વૈજ્ઞાનિક ડો. દિનેશ ઓ.શાહના વરદ હસ્તે કરવામાં આવ્યું

 ગુજરાતી ભાષા – સાહિત્ય જગતમાં સૌના જાણીતા અને માનીતા પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિત્વ ધરાવતા મહાનુભાવોને વર્ષ દરમ્યાન બેઠકના કાર્યક્રમોમાં આમંત્રણ અપાયું અને બેઠકના સભ્યોના આંનદનો તો પાર ના રહ્યો….   બેઠકના જાન્યુઆરી અને એપ્રિલ મહિનાના કાર્યક્રમમાં જાણીતા કવિયત્રી,વિવેચનકાર, ભાષાતજજ્ઞ અને ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં ગુજરાતી વિભાગના હેડ ડો. ઉષાબેન ઉપાધ્યાયને આમંત્રણ આપ્યું હતું…..

મનીષાબેનના પ્રોત્સાહનથી 27મે ના રોજ બેઠક ના કાર્યક્રમ માં કવિ અને ગઝલકાર સૌના માનીતા શોભિતભાઈ દેસાઈએ ગઝલોની જોરદાર રજુઆત કરી જમાવટ બોલાવી સૌને આનંદ -આનંદ- કરાવ્યો હતો……આજ કાર્યક્રમમાં પ્રતાપભાઈ પંડ્યાનું અખિલ  ભારતીય સાહિત્ય પરિષદના ગુજરાત ખાતેના અધ્યક્ષ તરીકે નિમણુંક થવા બાદલ સુરેશમામાના વરદ હસ્તે શાલ ઓઢાડી સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું……

 તો ફરી મનીષાબેન 9મી જૂને ગુજરાત સરકારના વહીવટી અધિકારી અને જાણીતા કવિ-લેખક સૌના જાણીતા ભાગ્યેશભાઈ જ્હાએ તેમના માનનીય વિચારો રજુ કરવા લઇ આવ્યા સર્જક સાથે પ્રેક્ષકોને  સાહિત્ય રસમાં ડૂબાડયા હતા …….28મી જુલાઈના રોજ બેઠકના કાર્યક્રમમાં ગુજરાત સરકારના માજી શિક્ષણ નિયામક, 37 વર્ષોથી શિક્ષક તરીકે સેવાઓ આપનાર, ‘ભાર વગરનું ભણતર’નું અભિયાન ચલાવનાર ડો. નલીનભાઇ પંડિત અને તેમના પત્ની દેવીબેન પંડિતે ખાસ મહેમાન તરીકે ઉપસ્થીત રહી તેમના વિચારો સૌને કહ્યા ……

 16 સપ્ટેમ્બરે સમગ્ર વિશ્વમાં જેમની ખ્યાતિ પ્રસરી છે તેવા ગીત – સંગીતની દુનિયાના બાદશાહ અસિત દેસાઈ અને હેમાબેન દેસાઈએ બેઠકના પ્રોગ્રામ માં હાજરી આપી સૌને આનંદવિભોર કર્યા …….આવી પ્રાતિભાશાળી અને વિશિષ્ટ વ્યક્તિઓને મળવાનું સદ્ભાગ્ય ઘેર બેઠા મળે અને તે પણ ખુબ નજીકથી મળવા મળે ….બેઠક ના સભ્યો અને સૌ હાજર રહેનાર ગુજરાતી ભાષા પ્રેમીઓના આનંદનો તો પાર ના રહ્યો…સૌએ સાહિત્ય અને સંગીતનો ભરપૂર આનંદ લૂંટ્યો

 વર્ષ દરમ્યાન ઘણા મહત્વના પ્રસંગો બેઠક દ્વારા યોજાયા..તેમાં ખાસ તો ડિસેમ્બર 2017 માં અમદાવાદ ખાતે પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળાએ ટૂંકી મુલાકાત લીધી ત્યારે ત્યાં પણ બેઠકનો પ્રોગ્રામ યોજી સૌ ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય પ્રેમીઓને ભેગા કર્યા અને અમેરિકાની બેઠક, શબ્દોનું સર્જન બ્લોગ વિ. નો વિસ્તૃત એહવાલ આપ્યો ..આ પહેલા લોસ એન્જેલસમાં પણ બેઠકનું આયોજન કરવાનો સફળ પ્રયાસ પ્રજ્ઞાબેને કરેલ તે માટે તેમને અભિનંદન ઘટે છે…..

 હવે ‘બેઠક’ માત્ર વાંચન કે સર્જન પુરતી નથી રહી. ભાષાને વિસ્તારવા વાંચન સર્જન સંગીત જેવા અનેક માધ્યમો દ્વારા ભાષાનો નિઃસ્વાર્થ પ્રચાર કરવા બેઠક સક્રિય રહી છે .14મી મે ના રોજ બેઠક દ્વારા `ગુજરાત ગૌરવ દિવસ` ની દર વર્ષની જેમ ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવી જેમાં સપ્તક ગ્રુપે-સંગીત, સહિયર ડાન્સ ટ્રુપે – નૃત્ય અને “બેઠક રંગમંચ”  ના સભ્યોએ ગુજરાતની ઓળખ સમી અને ભાતીગળ નાટ્ય કલા – ભવાઈ રજુ કરી…..કોઈને સ્વપ્ને પણ ખ્યાલ ન હતો  કે અમેરિકાની ધરતી ઉપર એટલા જોરશોરથી અસલ જેવી જ ભવાઈ ભજવાશે…તો .11મી ઓગસ્ટ ના રોજ `બેઠક રંગમંચે` બે ગુજરાતી નાટકો – `ખિસ્સા ખાલી..ભપકા ભારી` અને `પપ્પા, ટાઈમ પ્લીઝ` રજુ કરી સૌને દંગ કરી દીધા.

બેઠકના આયોજક પ્રજ્ઞાબેન, આયોજનમાં સહાય કરનાર કલ્પનાબેન, મેં  તથા સૌ બેઠકના સૌ સભ્યોના દિલ માં – દિલ માંગે મોર – એ પ્રમાણે હજુ ને હજુ વધારે નૂતન અને ઉત્તમ સાહિત્ય સર્જન કરવાની ઇચ્છાએ જોર પકડયુ … પ્રજ્ઞાબેને જયારે જાહેર કર્યું કે તેઓ બેઠકના બ્લોગ ઉપર અઠવાડિયાના દરેક દિવસે નવા વિભાગો શરુ કરી કરવા જઈ રહ્યા છે ત્યારે સૌએ તેમને અભિનંદન આપી વધાવી લીધા હતા.

 બેઠકના બ્લોગ ઉપર દર સોમવારે – પોતાનો બહુજ જાણીતો થયેલ બ્લોગ ચલાવનાર રાજુલબેન કૌશિક દ્વારા હકારાત્મક અભિગમ……, દર મંગળવારે – ગીતાબેન ભટ્ટ દ્વારા `એવું કેમ` વિભાગ…… દર બુધવારે – અનુપમભાઇ બુચ દ્વારા ‘અભિવ્યક્તિ’ વિભાગ………….. દર ગુરુવારે – બેઠકના સહ-આયોજક કલ્પનાબેન રઘુભાઇ દ્વારા `શબ્દ ના સથવારે` વિભાગ….., દર શુક્રવારે – સુરેશભાઈ જાની દ્વારા `અવલોકન` વિભાગ….  દર શનિવારે – બેઠકના સક્રિય સભ્ય અને યુવાવર્ગના પ્રતીક  – દિપલ પટેલ `વાંચના`  વિભાગ….અને દર રવિવારે – ધનંજય સુરતીએ તેમણે લખેલી ડાયરી – `ડાયરીના પાના` નો વિભાગ તૈયાર કર્યા.

 અંતમાં  હુ બેઠક ના સૌ સભ્યો, વૉલન્ટીર્સ ભાઈઓ અને બહેનોએ વર્ષ દરમ્યાન સ્વેચ્છાએ આપેલી સેવાઓ, દર વખતે પ્રેમપૂર્વક સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ બનાવી લેતા આવનાર ભાઈઓ – બહેનોને સલામ કરું છું ….કેમેરાની જવાબદારી નિષ્ઠાપૂર્વક સંભાળનાર રઘુભાઇ શાહ અને સાઉન્ડની જવાબદારી સંભાળનાર અને ખુબ દૂર એવા ટ્રેસી શહેરથી નિયમિત આવી ને સેવા આપનાર દિલીપભાઈ શાહને કેમ ભુલાય. ….વ્યવસ્થામાં જયવંતીબેન,ભીખુભાઈ સાથે ઉષાબેન,જ્યોત્સનાબેનની કામમાં નિયમિતા પણ નોંધનીય છે .

 ‘બેઠક’ના આ ભાષાના યજ્ઞિય  કાર્યમાં આહુતિ આપતા રહેનાર અને ભાષા સાહિત્યના ઉત્તમ કાર્યમાં નિમિત્ત બનનાર પ્રતાપભાઈ પંડ્યા અને તેમના પરિવારના સભ્યો, જવનિકા એન્ટરટેઇન્મેન્ટના જાગૃતિ દેસાઈ શાહ, દર્શનાબેન ભૂતા શુક્લ, અસીમભાઈ  અને માધવીબેન મહેતા, સુરેશમામા વી. સર્વેનો ઋણ સ્વીકાર કરવાનું ના જ ભુલાય ….અને જ્યાં બેઠકના કાર્યક્રમો દર માસે નિયમિત યોજાય છે તે  ઇન્ડિયા કોમ્યુનિટી સેન્ટર અને રાજભાઈ દેસાઈનો  વર્ષ દરમયાન આપેલ સગવડોનો આભાર માનવો જ રહ્યો. 

છેલ્લે આપ સૌનો ફરી ફરીને આભાર માનીને મારુ વક્તવ્ય પૂરું કરું છું. 

રાજેશભાઈ શાહ

ખાસ નોધ – રાજેશભાઈ ની નમ્રતા છે કે એમણે પોતાનું નામ ક્યાંય લખ્યું નથી પરંતુ ગુજરાત સમાચારમાં અહેવાલ છાપી બધા સર્જકોને ઉજળા દેખાડ્યા છે એમના ‘બેઠક’ના આ યજ્ઞમાં આ યોગદાન માટે રાજેશભાઈ આભાર.-પ્રજ્ઞા  દાદભાવાળા-

Posted in "બેઠક "​, અવલોકન, અહેવાલ, રાજેશ શાહ | Tagged , , , , , | 6 Comments

અંકુર – એક અવલોકન

     અમારા ઘરની આગળ એક નાનું સરખું ઝાડ છે. લગભગ બાર ફુટ ઊંચું હશે. કો’ક વાર નવરો પડ્યો હોઉં ત્યારે મકાનની આગળ ટહેલવાનું ગમે. એક દિવસ આ ઝાડની બાજુમાં ઊભો હતો. થડના નીચેના ભાગમાં નાની, કુમળી ડાળીઓ ફૂટેલી હતી. બધી ચુંટી કાઢી. આમ ન કરીએ તો ઝાડના મૂળમાંથી આવતો રસકસ આ નવી કૂંપળો વાપરી નાંખે, અને ઝાડ મોટું ન થાય. અમને બે ત્રણ વરસ પહેલાં આવું જ્ઞાન  ન હતું; પણ એક સજ્જન પાડોશીએ અમને આ શીખવ્યું હતું. ત્યારથી  હું હમ્મેશ આનું ધ્યાન રાખતો રહું છું.

     આ ડાળીઓ ચુંટ્યા પછી નજર કરી તો એક નાનો શો ઘેરા રંગનો, બિંદુ જેવડો ડાઘ દેખાયો. બેત્રણ દીવસ પછી ફરી જોયું તો તે ડાઘ એક નાની ફોલ્લી જેવો બની ગયો હતો. બીજા દિવસે તો તેમાંથી વાગે તેવી એક નાની અણી નીકળી આવી હતી. પછી તો એકાદ અઠવાડીયું ખાલી ગયું. પણ વળી એક વાર નજર પડી તો એક નાની ડાળી તે અંકુરમાંથી ફૂટી આવી હતી. અને તેને ચાર પાંચ પાંદડાંય આવી ગયા હતા.

——————————————

    આપણા જીવનમાંય આમ જ બને છે ને? આપણી મોટા ભાગની શક્તિઓ વ્યર્થ બાબતોમાં જ વપરાઈ જાય છે. વિકાસને અવરોધતી આવી બાબતો જ આપણો બધો રસકસ ચૂસી લે છે. પછી જીવનવૃક્ષ શી રીતે મોટું થાય?  તેને સાચી દિશામાં વિસ્તારવું હોય તો, આવા વ્યર્થ પ્રયત્નોને કાપવા જ રહ્યા, ભલે ને તે પ્રેય હોય.

     વળી દરેક વસ્તુની શરુઆત પેલા નાના ડાઘાથી જ થતી હોતી નથી? આપણી માન્યતાઓ, આપણા પૂર્વગ્રહો, આપણી કુટેવો, આપણી માન્યતાઓ, આપણા ગમા- અણગમા એ સૌના મૂળમાં તો એક નાનીશી શરુઆત જ હોય છે. આ બધા શ્રેય નથી હોતા.  જો તેમને પ્રયત્નપૂર્વક ચૂંટી નાંખવામાં ન આવે; તો તે મસ મોટી ડાળી પણ બની શકે છે. પછી તે ડાળીને ચૂંટી શકાતી નથી. તેને કાપવા તો મજબુત કાતર કે કુહાડી જ વાપરવાં પડે છે.

     આપણે અંતર્મુખી બનવાની જરુર નથી લાગતી ; જેથી આવા વિશાંકુર આપણી નજરે પડે? આપણે તેને ચૂંટી શકીએ તેવા મજબુત મનોબળ વાળા બનવાની જરુર નથી લાગતી?

     અને પેલા સજ્જન પાડોશી જેવા કોઈ પથદર્શક મળે; અને આપણે તેમની સલાહને અમલમાં મુકીએ તો કેવું સારું થાય ?

Posted in અવલોકન, સુરેશ જાની | 3 Comments

૧૯ – શબ્દના સથવારે – ચાટલું – કલ્પના રઘુ

ચાટલું

ચાટલું એટલે અરીસો, આયનો, દર્પણ, આભલું. અંગ્રેજીમાં તેને ‘Mirror’ કે ‘Looking Glass’ કહેવાય છે. જેના વગર તમારી સુંદરતા અધૂરી છે. આ સુંદરતાને કોન્ફીડન્સ સાથે જોડી રાખવાનું કામ કરે છે તે ચાટલાનો ઇતિહાસ જાણવો રહ્યો.

આદિકાળમાં જ્યારે ચાટલું ન હતું ત્યારે જળાશય કે પાણી ભરેલાં પાત્રમાં માણસ પોતાનું પ્રતિબિંબ જોતો. ક્યારેક ચળકતી ધાતુનો અરીસાની જેમ ઉપયોગ થતો. અરીસો અને પાણીમાં દેખાતાં પ્રતિબિંબનો સિધ્ધાંત એક સરખો છે. દરેક વસ્તુ પ્રકાશના કિરણોનું શોષણ કરે છે. જ્યારે લીસી અને ચળકતી સપાટી પરથી પ્રકાશનાં કિરણો પરાવર્તિત થાય છે અને તેમાં પ્રતિબિંબ દેખાય છે.

IMG_4428

સાદા કાચને અપારદર્શક કાચમાં ફેરવવા એટલેકે અરીસો બનાવવા માટે ચાંદી અને પારાની રાખનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. મોંઘી જાતના અરીસા બનાવવા માટે સોનાનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવે છે. આમ સાદા કાચ પર ઢોળ ચઢાવવાથી ચાટલું બને છે. ક્યારેય તુટેલો આયનો જોડાતો નથી.

દક્ષિણ પશ્ચિમ બોલિવિયામાં દર વર્ષે સૌથી વિશાળ મીઠા પાણીની સપાટ જમીન વિશ્વના સૌથી મોટા અરીસામાં પરિવર્તન પામે છે. આ વંડરલેન્ડનું નામ ‘Salar de Uyuni’ છે. દર વર્ષે પાણીના પાતળા સ્તર પર પ્રતિબિંબ સર્જાય છે. આખી જમીન અરીસામાં પરિવર્તિત થાય છે જેને અવકાશમાંથી જોઇ શકાય છે.

અરીસા વિનાનું ઘર ભલા શક્ય છે? રોજીંદા જીવનમાં ચહેરો જોવા, મેકઅપ કરવા, વાહન ચલાવવા, રોડના વળાંક પર, ડેકોરેશન માટે, ભરતકામમાં ટાંકવામાં આભલાં કે ચાટલાંનો ઉપયોગ થાય છે. માઇક્રોસ્કોપ, ટેલીસ્કોપમાં તેમજ સબમરીનમાં પેરિસ્કોપમાં અરીસાનો ઉપયોગ થાય છે. ફિલ્મોમાં તેમજ મેજીક શોમાં જાદુગરો આયના ગોઠવીને દ્રષ્ટિભ્રમ ઉભાં કરે છે. સપાટ અરીસા સિવાય બહિર્ગોળ અરીસામાં દૂરનાં દ્રશ્યો નાનાં થઇને દેખાય છે. તે જ રીતે અંતર્ગોળ અરીસામાં પ્રતિબિંબ મોટું થઇને દેખાય છે.

પરાવર્તિત કરે તેજ આયનો કહેવાય. સમાજમાં અમુક વ્યક્તિઓ આયના જેવી હોય છે. એમ કહેવાય છે કે કાચનો ટૂકડો બનીને રહેશો તો કોઇ અડકશે નહીં. જે દિવસે, અરીસો બની જશો તો કોઇ જોયા વિના રહેશે પણ નહીં! ધૂળ ચહેરા પર હોય અને ઉમ્રભર અરીસો સાફ કરતાં રહે તેવી પ્રકૃતિનાં માણસો પણ હોય છે.

સામાજીક તેમજ ધાર્મિક બાબતોમાં અરીસાનાં ઉપયોગ વિશે જાતજાતની માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે. વાસ્તુ શાસ્ત્ર પ્રમાણે અરીસો યોગ્ય દિશામાં અને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખવાથી વાસ્તુદોષ દૂર કરી શકાય છે. તૂટેલો અરીસો ઘરમાં રાખવો અપશુકન ગણાય છે કારણકે તે નેગેટીવ એનર્જી આપે છે. મંદીરમાં દેવ-દેવીની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા જો યોગ્ય રીતે થાય તો છેલ્લે અરીસો તૂટી જાય છે, તેવી માન્યતા છે. ઠાકોરજીનો શણગાર કરીને છેલ્લે તેઓને અરીસો બતાડવામાં આવે છે.

એક પળ માટે પણ આયનો સામે ધરો તો શું થાય? આયનો ક્યારેય જૂઠું ના બોલે અને સત્ય હંમેશા કડવું હોય. આયનો ક્યારેક રડાવે તો ક્યારેક ખુશ કરે. વૃધ્ધતત્વની ચાડી આયનોજ ખાય છે. સૌ પ્રથમ કાળા વાળ વચ્ચે સફેદ વાળની હાજરીનો સાક્ષી માત્ર અરીસો જ હોય છે. માનવમનનો રીમોટ કંટ્રોલ આયના પાસે હોય છે. દર્પણમા પોતાનું પ્રતિબિંબ જોતાં જ માનવ વર્તમાન, ભૂત અને ભવિષ્યમાં ડૂબી જાય છે. માત્ર કાચ પર ઢોળ ચઢાવીને બનતાં આ આયનામાં કેટલી તાકાત છે?

બિંબ તેનું પ્રતિબિંબ. અરીસો માનવમાં રહેલા જ્ઞાન કે સ્વભાવને પ્રદર્શિત નથી કરી શકતો. માત્ર બાહ્ય દેખાવવાળા બિંબને પ્રદર્શિત કરે છે, જે શાશ્વત નથી. પરિવર્તનશીલ અને અનિત્ય છે. અંતરની આરસી એક માત્ર ઇશ્વર વાંચી શકે છે. તેને કોઇ છેતરી શકતું નથી. આયનો શીખવે છે કે પ્રતિબિંબથી ક્યારેય ખુશ કે દુઃખી થયા વગર આપણાં મનનો રીમોટ કંટ્રોલ આપણી પાસે રાખવો. સમય અનુસાર પ્રતિબિંબ બદલાશે જેનો સહજ સ્વીકાર કરીને જાતને પ્રેમ કરવો. ‘એકબીજાને આયનો ના બતાવવો’ એ સુખી દાંપત્યજીવનની ચાવી ગણી શકાય. બધું બદલાતુ રહે છે, આ બદલાવનો સ્વીકાર કરીને વર્તમાન દેખાવ રજૂ કરતાં આયનાનો, ચાટલાનો આભાર માનવો જ રહ્યો.

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, કલ્પના બેન રઘુ શાહ, શબ્દના સથવારે, Uncategorized | Tagged , , , , , | 11 Comments

એવું કેમ : માં તુઝે સલામ!!

માનવ તને સલામ

દારિદ્રયને સિમ્પ્લિસિટી કહીને,
અંધશ્રદ્ધાને ફેઈથ કહીને ,
કુડા કચરે પ્રભુ વસે કહીને
માં તને દુભવી સૌએ !

પણ દૈન્ય ત્યજી સૌ રહે ઠાઠથી
કોઈ ધૂણે ના દેશ બ્હાર જઈ-
ભૂત -પ્રેત -અપશુકન નડે નહીં –
પહોંચે જ્યાં પાશ્ચત્યયાતભૂમિ પર !
છૂત અછૂતનાં ભેદ કરીને ,
ઊંચ નીચની વાડ રચીને ,
ભીતરમાં કૈક દીવાલો ચણીને ,
મા તને રૂંધી સૌએ!
પણ સાપ કાંચળી જ્યમ ત્યજે ત્યમ-
ભેદ ભાવના ભરમ ત્યજે જન,
ન્યાત જાત ના ધરમ અડે નવ –
પહોંચે સૌ સમૃદ્ધિ શિખર પર!

કેમ એમ ? જન પૂછું તને હું ?
માતૃભૂમિનું ઋણ ભૂલે પણ
માનવતાયે વિસરે ભલે પણ
અંતર અવાજ તો સુણ જન!
અંતર અવાજ તો સુણ જન!

એવું કેમ : માં તુઝે સલામ!!
માનવ તને સલામ

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

૨૦- હકારાત્મક અભિગમ -સમયનું મૂલ્ય-રાજુલ કૌશિક

સમયાંતરે સાંભળતા આવ્યા છીએ કે “ ટાઇમ ઇઝ મની” મતલબ સમય પણ નાણાં જેટલો જ કિમતી છે. આ સમયમું મૂલ્ય સમજવા માટે એક ઘટના તરફ નજર નાખીએ. અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં ૧૯૮૪માં જુલાઇની ૨૮ થી ઓગસ્ટ૧૨ સુધી ઑલિમ્પિક રમત મહોત્સવનું આયોજન થયું હતું. એમાં ખાસ કરીને ભારતવાસીઓ માટે તો અત્યંત મહત્વની ક્ષણો હતી કારણકે ત્યારે ભારતના ટ્રેક ક્વીન- દોડ રાણી તરીકે જાણીતા થયેલા પી.ટી.ઉષા એમાં ભાગ લઈ રહ્યા હતા.

ઓગસ્ટની ૯મી તારીખે મહિલાઓની ૪૦૦ મીટરની દોડમાં ભાગ લેવા પી.ટી. ઉષા ટ્રેક પર આવ્યા. સ્ટેડિયમમાં અને ટી.વી.ની સામે બેઠેલા સૌ ભારતવાસીઓની નજર અને આશા એમના પર મંડાયેલી હતી. ઉચાટ અને ઉત્તેજનાની એ ક્ષણો હતી. સીગ્નલ મળતાં જ પી.ટી. ઉષા બંદૂકમાંથી વછુટેલી ગોળીની જેમ દોડ્યા.

સૌને એમ જ હતું કે તેઓ જ મેડલ જીતશે. પરંતુ ટેલિવિઝન પર જ્યારે પરિણામ જાહેર થયું ત્યારે એ સાવ જ અણધાર્યુ હતું કારણકે પી.ટી. ઉષા પ્રથમ નહીં પણ ચોથા સ્થાને હતા. એમની સાથે દોડમાં ભાગ લઈ રહેલા રૂમેનિયાના ક્રિસ્ટીનાએ છેલ્લી પળે કૂદકો મારીને ૪૦૦ મીટરની દોડમાં ત્રીજો નંબર અને મેડલ જીત્યા હતા. એક જ સેકંડના ૧૦૦મા ભાગના સમયે પી.ટી. ઉષા હારી ગયા હતા.

હવે સમજાય છે ને કે એક સેકન્ડના ૧૦૦માં ભાગની પણ કિંમત કેટલી મોટી અને મહત્વની હોઇ શકે.

સીધી વાત-ભાથામાંથી એકવાર નિકળી ચૂકેલું તીર, નદીમાં વહી ગયેલા પાણી પાછા વળતા નથી એમ તકદીરમાંથી સરી ગયેલો સમય પણ ક્યારેય પાછો આવતો નથી. જે સમય સાચવે એને સમય સાચવે.

 

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

 

 

 

 

 

 

 

Posted in રાજુલ કૌશિક, હકારાત્મક અભિગમ, Uncategorized | 8 Comments

મારી ડાયરીના પાના -ધનંજય સુરતી-૪૧ થો ૫૦

દ્રશ્ય-41-તક

હું કેટલા સમયથી નોકરી બદલવાની તક શોધતો હતો.મારી ઉમંર વધે જતી હતી.હું ચાલીસી નજીક જઈ રહ્યો હતો.તેવામાં મને એક સોઉથ ઇન્ડિયન ની ફર્મ માં પાર્ટનર તરીકે ઓફર થઇ હતી.પણ કામ તેનો ઓડીટ ડીપાર્ટમેન્ટ સંભાળવાનું હતું તે મને બહુ રુચતું નહિ.મારે ટેક્ષનું કામ પણ કરવુંતું.એટલે મેં બહુ રસ લીધો નહિ.એટલામાં પપેર માં કિર્લોસ્કર કન્સલટંટ ની જાહેર ખબર આવી કે તેમને સુરત ઇલેક્ટ્રિક કંપની માટે સેક્રેટરી ની જરૂર છે  મેં તેના જવાબમાં મેં મારો રેઝ્યુંમે મોકલાવ્યો.સુરત ઇલેક્ટ્રિક અમારી સિસ્ટર કંપની હતી.અને તે પણ ઇલેક્ટ્રિકના બીસનેસ માં હતી.મને ઇન્ટરવ્યુ આવ્યો.ઇન્ટરવ્યુ માટે પુના જવું પડ્યું.કીર્લોસ્કરે બે નામની ભલામણ કરી એમાં હું પહેલો ને મારો ડેપ્યુટી બીજો હતો રેકેમેડેસન અમારા ચેરમેન પાસે ગયા કારણ તેઓ સુરતના પણ ચેરમન હતા તેમણે નામ જોતાજ મારા બોસને ટેલીફોન કર્યો કે તમારા બે માણસોએ સુરત માટે એપ્લાઇ કર્યું હતું તમને ખબર છે ? મારા બોસે ના પાડી.ચેરમેને મને ઘરે બોલાવ્યો અને ટર્મ્સ કન્ડીસન કહી અને મારો જવાબ બે દિવસમાં માંગ્યો.ચેરમેને બોંર્ડ ને જણાવ્યું કે સુરતી આપણા માણસ છે અને મારો પગાર પણ તેમણે નક્કી કર્યો જે કીર્લોસ્કારના રેકેમનડેસન થીસારો એવો ઓછો હતો મેં ઘરમાં વાત કરી બા અને મીનાને અને જણાવ્યું કે મારે બે દિવસમાં જવાબ આપવાનો છે મીના સુરત મુવ થવા રાજી હતી.પણ બાએ વાંધો ઉઠાવ્યો કે ભાઈ તું જો જાય તો અહિયા કોણ બધું સંભાળે ? માટે તારે સુરત જવાનું નથી બે દિવસ પછી હું ચેરમેનને તેમને ઘરે મળ્યો.મેં તેમને કહ્યું પગાર સિવાય શું સુવિધા આપો ઘર અને ગાડી ?તેમણે કહ્યું તું પહેલા જોડાઈ જા પછી વિચારીશું.મેં કહ્યું મને માન્ય નથી.તે મારાથી નારાજ થઇ ગયા કારણકે તેમણે બોર્ડ ને કમીટ કરેલું કે સુરતી આપણા વિશ્વાસુ માણસ છે અને એ આવશે જ. વાત અહીથીજ ખતમ થઇ ગઈ મેં મારા ડેપ્યુટી ને સલાહ આપી જોડાઈ જવા કહ્યું અને તે જોડાઈ ગયો. જોકે ના કેહવાની કીમત મારે પછી ભોગવવી પડી આ વાતને થોડો સમય થયો હશે.ત્યાં મને દુબઈ ઇલેક્ટ્રિક કંપનીમાં ઓડીટર ની જગા માટે ઈન્ટરવ્યું આવ્યો.તેમાં તાજ હોટલ પર જવાનું હતું.મારી તાજમાં ડીરેક્ટર જોડે મીટીંગ હતી.હું સુટ બુટ પહેરી નવી ટાઈ લગાવી ગાડી પકડી ચર્ચગેટ ગયો ત્યાંથી ટેક્ષી પકડી તાજ હોટલ ગયો.લીફ્ટ પકડી ઉપર પોહ્ચો.હું એકલોજ હતો.ડીરેક્ટર આરબ હતો.અમારી વાતચિત પછી હું ઘેર આવ્યો.મારે બે દિવસમાં જાણવાનું હતું.ઘરે આવી બા તથા મીનાને વાત કરી બાએ તેજ પ્રશ્ન દોહરાવ્યો કે તું જાય તો અહીનું કોણ સંભાળે ?તે વખતે ભુપેન્દ્રનું પરદેસ ગમન પ્લાનીગ ચાલુ હતું.મેં તેમને ના નો જવાબ ટેલીફોન થી આપી દીધો ત્યાં પણ મારી જૂની કંપની નો માણસ જોડાઈ ગયો   ત્યાર પછી મેં નવી તકો શોધવાની થોડો વખત બંધ કરી કારણકે હરેકવખતે ઘરના પ્રશ્નો નો સવાલ ઉઠતો.એટલે હવે ઘરના પ્રશ્નો એક પછી એક લેવા અને તે પુરા કરવા તેઓ નિર્ધાર કર્યો..

દ્રશ્ય-42-સંઘર્ષ

મારા લગ્ન પછી મારા વાઈફ ના આવેથી સંઘર્ષ વધી ગયો.પહેલા એકજ લોહી હતું એટલે ઝગડો થાય પણ ઘડી પછી બધા એક.ઝગડો દોહરાવતો નહિ.પણ હવે પરિસ્થી જુદી હતી.બધાને મારા અથાગ પ્રયત્ન છતાં અસલામતી લાગતી હતી.હું મારી પત્નીને મારી આવક અને હોદ્દા પ્રમાણે રાખતો નહિ પરિણામે અમારો મનમેળ બિલકુલ હતો નહિ મેં લગ્નનાપહેલા પાચ વરસમાં તેને એક સાડી પણ અપાવી ન હતી.જો કે તેણે એક વાર પણ મને ફરિયાદ કરી ન હતી.પણ મને ક્યારેક ક્યારેક કેહતી કે હું તો સાત છોકરા ના બાપ ને પરણી. મારી જુવાનીના પંદર વરસો એળે ગયા એના માટે હું જવાબદાર હતો.ઘરમાં પ્રાઈવસી કોઈ હતી નહિ મારી સેકન્ડ લાઈન ઓફ સુપોર્ટ બહુ નબલી હતી. હું ઘરમાં બીજા કોઈને જવાબદારી સોપીને જુદો રહું તે શક્ય ન હતું.કોઈને હું લગ્ન કરું તેમાં રસ નોહતો.મેં જાતેજ બધું કર્યું હતું.કન્યા પણ બદલી નાખી ને ગામની પસંદ કરી તે પણ ઓળખાણ માં.મોટું કુટુંબ એટલે કામ બહુ રેહતું. મારી પત્ની નું નામ મીનાક્ષી હતું પણ તેને હુ મીના કહી સંબોધતો. તે અંગ્રેજી મીડીયમ ની નાની સ્કુલમાં પ્રિન્સીપાલ હતી.તેના ઘરમાં ત્રણ માણસ હતા.તેથી કામ ઓછુ રેહતું.અહી સતત કામ કર્યા પછી પણ જસ ને બદલે અપજશ મળતો.બધાજ એને ઇગ્નોર કરતા.એ પત્ની મારી હતી પણ એના પર રોફ બધાજ મારતા.માનસિક ત્રાસ બહુ પડતો.તે વારે વારે તેની માં સાથે રેહવા જતી રેહતી.હું છત્રીસ વરસે પરણ્યો અને પહેલા પાંચ વરસ એક બીજાને જાણવા સમજવા અને અનુકુળ થવા જરૂરી છે તે એળે ગયા.ઓફીસ માં ધર મૂળ થી ફેરફાર થતા કામ નો બોજ વધારે રહેતો તેના લઇ ને હું ઘરે મોડો આવતો મારે રોજ થાણા અપ ડાઉન કરવું પડતું.મેં મારો નવી કંપની માં લોન સમય પૂરો થતા સાન્તાક્રુસ પાછા જવાને બદલે થાણા પસંદ કરેલું કેમકે મને પગાર રૂપિયા 250 વધુ મળતો. અને તે મારી જરૂરીયાત હતી  હું ઘરે રાત્રે પોહ્તો ત્યારે મારી પત્ની માથું બાંધી સુતી હોઈ કાતો કામ કરતી હોઈ.વાતાવરણ હમેશાં ટેન્સ રેહતું.ક્યારેય અમે સાંજે કે રાત્રે ફરવા જતા નહિ.બધાને એમ હતું કે વહુ આવે પછી બાને આરામ કરવાનો હોઈ.રોજ નાના મોટા ઝગડા થતા.મીનાને સહજે  થતું કે પોતે કામના ઢસરડા કરે ને મારા પતિ ની કમાણી થી ઘર ચાલે ને ઉપરથી મને અપજશ.મોટે ભાગે રાત્રે રડતી કેમ કરી શાંત થતિ નહિ મારી પાસે કોઈ વિકલ્પ નહતો મને બીક એ હતી કે રોજ ની રોકક્લ તેને મેન્ટલ પેસંટ બનાવી ન દે. ઘરમાં વધારેપડતું અવિશ્વાસનું વાતાવરણ હતું.મને ગુનેગાર ની નજરે જોવાતો. અમારા ઘરમાં લગ્ન ગુનો ગણાતો. મેં વિચાર્યું કે ઝગડા નું મૂળ કામ છે.માટે મેં અમૃતલાલ મારા સાઢુંભાઈ ને વાત કરી નવસારી માં થી નોકર બોલાવ્યો.જે અખો દિવસ ઘર માં રહે ને કામ કરે.આ અમારા રેગ્યુલર નોકર ની ઉપરાંત હતો તેનું નામ ભાગ્યો હતું.તે નવસારી માં પારસી ને ઘરે કામ કરતો.પારસીને ત્યાં ફક્ત બે જણા હતા.તે અમારા ઘરમાં ઝાડું પોતા તેમજ રાત્રે પથારીઓ પાથરતો ને સવારના ઉપાડતો. પણ તેના એકેય કામમાં ભલીવાર નહતો.સવાર પડે તેનું ધ્યાન ઘાટી મંડળીમાં જતું.ઘાટી મડળી અમારા ઘર નજીક બંધ પડેલી બટન ની ફેક્ટરી ના ઓટલા પર બેસતી.સવારના ભાગ્યા માટે ચાહ ને નાસ્તો બનવા પડતા બપોરે લંચ સાજે ચાહ ને સ્નેક્સ અને રાત્રે ડીનર.આતો બકરી કાઢતા ઊટ પેઠું એવો ઘાટ થયો.કામમાં ફક્ત ચાર પથારી ને એક મોટો બેડ.અને ચાર ઓરડા. જુને ઘરે કામ કરવા જતો અને અમે તેને કેહતા નહિ. બાને મીના બન્ને કંટાળી ગયા આ બધું તો ઠીક પણ મહિનો બે મહિના માંડ થયા હશે ત્યાં એક દિવસ ભાગ્યા ને તેનું ઘર યાદ આવી ગયું.તે હોમ સીક થઇ ગયો ને પાછા જવાની રટ પકડી.નસીબ જોગે અમ્રતલાલ કઈ કામ માટે મુંબઈ આવ્યાંતા તેમની સાથે ભાગ્યાને નવસારી મોકલી દીધો. આમ ને આમ લગ્ન જીવન ના દસ વરસો બહુજ સંઘર્ષ મય વીત્યા.અમે બે સંતાનના માતા પિતા બન્યા હતા.મારી નાનેરા પ્રત્યે ની ભણતર ની જવાબદારી લગભગ પૂરી થવા આવેલી.જેને જે ભણવુંતું તે ભણાઇ ગયું.ઘરમાં ડોક્ટર એન્જીનીઅર અકોઉં ટંટ અને બાઈઓ લોજીસ્ટ થયા.મારી નવી જવાબ દારી મારી છોકરીઓ ની સરુ થઇ.સરલાની ડીલીવરીઓ પણ મુંબઈ મારે ઘરે થઇ.બે બેનો તથા બે ભાઈઓ ના લગ્ન પણ મારે ઘરે મુંબઈમાં થયા હું ક્યારેક થાકી જતો હતાસ થઇ જતો.ના કરવાના વિચાર મને આવતા મારી પાસે ખાસ બચત નહતી તેનો એહસાસ હું સખત માંદો પડ્યો ત્યારે થયો. મને હાર્ટ અટેક અને સ્ટ્રોક ત્યારે એકી સાથે આવ્યા હતા.

દ્રશ્ય-43-રંજન નું પાસ થવું -1972

રંજન એ મારી નાની બેન હતી.એનો નંબર આઠમો હતો.તે દેખાવે નાનપણમાં બહુ સુંદર હતી.તેનો જન્મ ભરૂચ મોસાળ માં મામા ને ઘરે થયો હતો.કીકા મામા તેને ઝમકુ કેહતા.બહુ લાડ કરતા ત્યારે ઝમકુડી

કેહતા.તેનો જન્મ ઓક્ટોબર 1952 માં થયો હતો.તે અમારા ઘર નું આઠમું અને છેલ્લું સંતાન હતું.

તે પહેલેથીજ તંદુરસ્ત્ત હતી.તે જન્મ પછી મુંબઈ માં જ ઊછરી.તે નાની ગોકલી બાઈ માં ભણતી અને એકલી જતી.ત્યારે બહુ ટ્રાફિક નહતો.તે ભણવામાં ક્યારે ય પાછલ પડી નહતી.તે 1968માં ssc પાસ થઇ મીઠીબાઈ કોલેજ માં દાખલ થઇ અને BSC 1972 માં થઇ. મને બરોબર યાદ છે કે જ્યારે હું CA પાસ થયો ત્યારે તે પાંચ વર્ષ ની હતી.મારે કેટલાક ડોક્યુમેન્ટ વડોદરા લઇ જવાના હતા.તે વખતે હું તેને વડોદરા લઇ ગયો હતો ત્યારે તે પાચ વરસ ની હતી. તે બધા સાથે સાથે ભળી જતી. તે ગો ગેટર (go getter )હતી.અમો એક દિવસ કૃષ્ણલાલ ને ઘરે રહી પાછા મુંબઈ આવી ગયા હતા.મને કોઈ જ તકલીફ મુસાફરી દરમિયાન કે વડોદરા રોકાણ માં પડી નહતી.મારી દીકરી પ્રીતિ ને નાનપણમાં રંજનની માયા હતી.મને બરાબર યાદ છે રંજન નાની હતી ત્યારે ખુબ લખોટા જીતી લાવતી.એક દિવસ ઓફીસમાંથી હું સાંજે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે બા એને ખાટલામાં સુવાડી પાસે બેઠી અને હવા નાખતી હતી. તેને આખા શરીરે SMALLPOX નીક્ળા હતા તાવ ખુબજ હતો આખો ખુલતી નહતી.ઓફિસેથી આવતા હું તેને માટે નવા જોડા લાવ્યો તો તે બતાવ્યાં પણ તાવ ના જોરે નતો આખ ખુલતી કે પ્રતિ ઉતર.. હું કપડા બદલી તેની તેહનાત માં લાગી ગયો.હું તેને ઉચકી ફરતો.બધા કેહતા કે તમને ચેપ લાગશે પણ હું ગણકારતો નહિ.જે દિવસે આ સીતળા ની બીમારી લાગી તે સવારના અમારી નજીક રેહતા પ્યારેલાલ ને ત્યાં મ્યુનિસિપાલિટી વાળા સીતળા ની રસી બધાને આપતા. તે વખતે રંજન ત્યાં રમતી હતી. તેણે તરત પાછી આવીને ઘરમાં ફરી ફરીને કહ્યું કે મને રસી લેવી છે પણ કોઈએ દાદ આપી નહિ રંજન સારી તો થઇ ગઈ પણ દાઘ ના ગયા. પસ્તાવો જીંદગી નો રહી ગયો લાવણ્ય હણાઈ ગયું. કેટલાક વરસો પછી ખબર મળી કે ભાટિયા હોસ્પિટલમાં પ્લાસ્ટિક સર્જરી થાય છે.મેં નક્કી કર્યું કે સર્જરી કરાવવી,મેં ભાટિયા હોસ્પિટલ માં રંજન ને એડ મીટ કરાવી. મને યાદ છે ત્યાં લગી ડોક્ટર ગુજરાતી હતા. ઓપરેશન સારી રીતે પતી ગયું ને રંજન ને હોસ્પિટલમાં થી રજા આપવાના હતા તે દિવસે હું ટ્રેઈન માં પૈસા લઇ હૉસ્પીટલ માં ભરવા જતો હતો. ભીડ ખુબ હતી.હું દરવાજા પાસે ઉભો હતો અને સતત ખિસ્સામાં હાથ રાખેલો માહિમ સ્ટેશન આવતા મારા પર ભીસ વધી ગઈ કોઈકે મારા ખિસ્સામાં થી રૂપિયા કાઢવા ની કોશીસ કરી પણ પૈસા નીકળા નહિ.રેલ્વે નો પાસ તથા અન્ય પપેર પ્લેટફોર્મ પર વેરવિખેર થઇ ગયા.ઝડપથી ઉતરી પાસ તથા પપેર્સ લઇ ગાડી માં ચઢ્યો..પૈસા બચી ગયા તે બદલ મેં ઈશ્વર નો ઉપકાર માન્યો હોસ્પીટલ નું બીલ ચૂકવી રંજન ને ઘરે લઇ આવ્યો. ઓપરેશન પછી ચામડી માં થોડો સુધાર થયો પણ જોઈએ તેવો નહિ. તેણે હાફ કીન ઇન્સ્ટી ટ્યુટ માં થી કોઈ કોર્સ કરેલો જેની ફી રૂપિયા છસો હતી.તેને કોર્સ સકસેસ ફૂલી કમ્પ્લીટ કર્યો અને હાફ કિન ના કામ માટે દુર પરામાં કામ કરવા જતી.જેમ સરલાં ના પૈસા હું લેતો નહિ તેમ રંજનના પૈસા પણ લેતો નહિ. તેનો અલગ એકાઉંટ બેંક માં હતો  તે અમેરકા જવા અધીરી હતી.તેવામાં તેનો વીસા રીજેક્ટ થયો હતો.ને તે બહુ નાસીપાસ થયેલી.મારા અનેક દિલાસા પણ કામ ના લાગ્યા.હું તેના માટે યોગ્ય મેચ શોધી રહ્યો હતો.બા ની પણ તેજ ઈચ્છા હતી.બે છોકરા અમે જોયા પણ જામ્યું નહિ.આ અરસામાં પ્રભા તેની છોકરીઓ ગીતા અને કવિ ને લઇ ઇન્ડિયા ફરવા આવ્યા હતા.તે દરમિયાન રંજનનો દિલ્હી માં કનેડિયન એમ્બસી માં થી ઈન્ટરવ્યું કોલ આવ્યો.મારે રંજનને લઇ દિલ્હી જવાનું હતું.મેં વિચાર કર્યો કે પ્રભા તથા છોકરીઓને પણ દિલ્હી લઇ જશું ને તાજ ની ટુર કરાવીશું.નાનાભાઈ તેમની બેન તથા બે છોકરી જવાની હતી એટલે કોઈ સરકારી અફસર ના ઘરે ઉતારવા ની વ્યવસ્થા કરી હતી.અમો સવારની ફાસ્ટ ટ્રેન માં મુબઈ થી રવાના થયા. રીઝર્વેસન હતું એટલે સારું હતું રાતના બધા ને ઉઘ સારી આવી.મોડી સવારે અમે દિલ્હી પોહ્ચ્યા.સામાન ઉતારવી હું હોસ્ટને ટેલીફોન કરવા ગયો.તેમની સાથે વાતચીત થઇ.તેમણે અકબર રોડ પર તેમના બંગલા નો નંબર કહ્યો..મેં ટેક્ષી ભાડે કરી પણ જોયું તો સામાન ન હતો.રીક્ષાવાળો સામાન ઉઠાવી પોતાની રીક્ષામાં ગોઠવી દીધો. તેને અમે ટેક્ષી માં જવાના છીએ એમ કહ્યું એટલે તે અમારી સાથે ઝગડવા માંડયો પોલીસ ની મદદ લઇ પ્રોબ્લેમ સોલ્વ કર્યો.અમો ટેક્ષીમાં અકબર રોડ પોહ્ચ્યા..તેમનો નોકર સમાન ઉઠાવી અંદર લઇ ગયો.ટેક્ષી ભાડું ચૂકવી અમો અંદર ગય.મકાન વિશાલ હતું હોસ્ટે કહ્યું તમારી પાસેથી ટેક્ષી વાળો ડબલ ઉપર પૈસા પડાવી ગયો.મીટર પ્રમાણે પૈસા ચૂકવ્યા પણ તે અમોને ફેરવી ફેરવી લાવ્યો હતો. બધું તો ઠીક પણ મને ઘરનો માહોલ ઠીક ના લાગ્યો.એવું લાગ્યું કે વી આર અન વેલકમ ગેસ્ટ.બાકી બધાએ જમી લીધું.મેં જમવાની ના પાડી.પછી તેમનો માણસ એક ચીટ્ઠી લાવ્યો.તે ચીટ્ઠી અમોને ગુજરાતી સમાજ માં ઉતારો આપવા વિશે હતી. મને થયું જાન છુટી.અમો રીક્ષા કરી ગુજરાતી સમાજ ગયા.તેમણે ચીઠી જોઈ અમોને ઉપરનો ખાટલા વાળો રૂમ આપ્યો.સમાન રૂમ ઉપર મુકાવી.ચાહ પી કાલ ની તૈયારી કરી કારણ કે બીજે દિવસે રંજન નો કેનેડિયન એમ્બસી માં ઇન્ટરવયું હતો બીજે દિવસે હું તથા રંજન તૈયાર થઇ બસ પકડી એમ્બસીની ઓફીસ પોહચી ગયા.ત્યાં બહુ માણસો ન હતા.અમો વેટીંગ રૂમમાં બેઠા. સમય પહેલા પોહ્ચવાથી થોડી રાહત હતી.ત્યાંચોપાનીયા પડ્યા હતા તેમાં થી એક ચોપાનિયું લઇ વાચવા બેઠા.રંજન કેનેડા વિશે નું મેગેઝીન વાંચતી હતી.પંદર થી વીસ મિનીટ પછી રંજન નો નંબર આવ્યો એટલે તે ઉઠી ઓફિસરની ચેમ્બરમાં ગઈ.લગભગ પચીસ થી ત્રીસ મિનીટ પછી બહાર આવી.હું ઉભો થઈ ગયો અને તેની તરફ ગયો.હું પરિણામ માટે ઉત્સુક હતો.મેં સહજ સવાલ પૂછ્યો કેમ કેવું રહ્યું ? તેણે જવાબ આપ્યો ધારવા કરતા સારું રહ્યું.મગેઝીન વાચન બહુ કામ લાગ્યું.તે ખુશ ખુશાલ હતી.અમો ઈન્ટરવ્યું પતાવી બહાર આવ્યા.બસ પકડી ખાવ ગલી તરફ ગયા.ફેરિયા પાસે દિલ્હીની ચાટ ખાધી.પછી ગુજરતી મંડળ ના ઉતારા તરફ પ્રયાણ કર્યું. રાત્રે ગુજરાતી મંડળ માં જમ્યા ગીતા ને કવિ ને બહુ તીખું લાગ્યું.બીજે દિવસે છોકરાઓ ને દિલ્હી બતાવાનો પ્રોગ્રામ હતો ત્રીજે દિવસે અમો ઉઠી નિત્ય કર્મ પતાવી કનકતેડ ટુર માં સવાર થયા ને દિલ્હી ફર્યા.સાજે એવા તો થાકી ગયાતા  કે ના પૂછો વાત.અધૂરામાં પૂરું મહેશ ની છોકરીઓ કનેડા માં ઉછરી હોવાથી બહુ ચાલવા ટેવાયલી ન હતી તેમને ઉચકી ઉચકી હું બહુ થાકી જતો.એક ને હું ઉચકતો બીજીને પ્રભા અને ક્યારેક રંજન..રાત્રે ભોજન કરી ઘસઘસાટ સુઇ ગયા.ચોથે દિવસે આગ્રા પ્રયાણ કર્યું.આગ્રા પોહચી ઘોડાગાડી કરી તાજ મહાલ પોહ્ચ્યા આગ્રા સ્ટેશન થી તાજ જવાનો સુંદર રસ્તો છે આજુ બાજુ ઝાડ વાવેલા છે જે ઉનાળામાં શીતળતા આપે છે.તાજ ને આગળ પાછળ ફરી જોયો બહુ ફોટો લીધા પછી રસ્ટોરંટ માં જમવા ગયા.ત્યાં આલુંના પરાઠા ને શાક જમ્યા ને પછી દિલ્હી રવાના થયા.વળતે દિવસે દીલ્હી થી મુંબઈ આવવા રવાના થયા.ત્યાં પોહોચી રોજ ના રૂટીન માં પડી ગયા.પ્રભા છોકરીઓ નું વેકેસન પત્યું એટલે કેનડા ઘરે પાછી ગઈ.કેટલાક દિવસ વીત્યા હશે પછી એક દિવસ ટપાલી રંજન નો વીસા લેટર લાવ્યો અને અન્ય ડોક્યુમેન્ટ્સ. ઘરમાં ખુશાલી પ્રસરી ગઈ.સૌથી ખુશ રંજન હતી.તેની જવાની તૈયારીઓ થવા લાગી લઇ જવાના કપડા ઘરેણા વગરે ની ખરીદી.આ ખરીદી તેના લગ્ન ને ધ્યાન માં રાખી થઇ હતી.રંજન કેનેડા જવા ઉતાવળી થઇ હતી.મામા તાહેર પાસે રંજનની એર ટીકીટ બુક કરાવી હતી.મારા ના કેહવા છતાં રંજને વેહાલા જવા માટે એર ફ્રાંસમાં કોશીસ કરી પણ પ્લેન ફૂલ હોવાથી તે કામયાબ ન થઇ.રાત્રે ખબર આવી કે વિમાન માં આગ લાગી છે.એર પોર્ટ અમારા ઘરથી નજીક હતું એટલે લોકો ત્યાં જોવા પોહચી ગયા.બળતા વિમાન ના ધુમાડા તથા ભડકા દેખાતા હતા.પસેન્જારો કુદી ને બહાર નીકળી ગયા હતા.જોકે કેટલાક જખ્મી થયા હતા.કોઈ મર્યું નહતું. અમોએ પ્રભુ નો રંજન ને બચવા માટે ઉપકાર માન્યો બે દિવસ પછી રંજન ની ઉડાન હતી.એટલે બીજે દિવસે સત્ય નારાયણ ની પૂજા હતી હમેશ મુજબ પડોશી સુભેચ્ચકો સગા ને સ્નેહીઓ ને નિમંત્રિત કર્યા હતા.કથા નીરવિઘ્ને પતિ ગઈ.બધા જમી પરવારી પ્રસાદ લઇ ને સુભેચ્છા આપતા ગયા.સર્વે ની સુભેચ્છા લઇ કેનેડા પ્રસ્થાન કરી ગઈ.ફોટોગ્રાફરે ગ્રુપ ફોટા પડ્યા.રંજન ને અમે સિક્યુરીટી ગેટમાં અદ્રશ્ય થતી જોઈ રહ્યા.  જેમ જેમ ઘર ખાલી થતું તેમ તેમ ખુલ્લા મતભેદ ઓછા થતા ગયા.મને વિચાર આવ્યો કે ભાઈ બેન નાના હતા ત્યારે કેવા મળી સંપી ને રેહતા. પણ મોટા થયા પછી સ્વતંત્ર વિચાર ધારા તેમજ સ્વતંત્ર સ્વપ્નો જોતા થયા.તમને સાથે રાખવા અશક્ય હતું.

દ્રશ્ય-44-પૂર્વી નો જન્મ

પ્રીતિના જન્મ વખતે મીના ને ડોક્ટર પુરંદરે ને બતાવ્યું હતું.મીનાને તે વખતે પેટમાં બેબી ની સાથે ફાય બ્રોઈડ હતું.ડોકટરે સલાહ આપી કે ડીલીવરી પછી ફાયફ્રોઈડ કઢાવી નાખજો. મેં વિચાર કર્યો કે કોઈ આપણા જ સર્કલમાં કોઈના જાણીતા ડોકટર ની પાસે કરાવું.મારા ફોઈ ની દીકરી નિરંજના ડોક્ટર હતી. મેં તેને પૂછ્યું.તેણે મને તેના ઓળખાણ માં ડોક્ટર શાહ બતાવ્યો જે સર્જન હતો અને પોતાનું નર્સિંગ હોમ હતું.મેં તેની સાથે વાતચીત કરી તારીખ નક્કી કરી.નિરંજના મારી સાથે હતી.મીનાને તે તારીખે લઇ જઈ એડમીટ કરી.તે વખતે બેબીબેન મીનાના મોટા બેન ત્યાં આવેલા અને મીના સાથે રહેલા.બેબી બેને હમેશા ખડે પગે સેવા કરી.તેમની હૂફ બહુ રેહતી.ઓપરેસન સારી રીતે પતિ ગયું.કંચન બા આવ્યા હતા.તેમણે બધા સ્ટાફ ને ખુશ કરી દીધા અને અમે મીનાને લઇ હોસ્પિટલમાં થી વિદાઈ લીધી.ત્યાર પછી મીનાના બે ઓપરેસન હર્નિયા ના કરાવા પડ્યા.તે સાન્તાક્રુઝ આશા પારેખ હોસ્પિટલ માં કરાવ્યા.તે પણ મેં સેકંડ ક્લાસ માં સિંગલ રૂમરાખી ને કરાવ્યા.પણ ચોથું હાર્ટ ઓપરેસન નાણાવટી હોસ્પિટલ માં કરાવ્યું તે જીવલેણ પુરવાર થયું. મીનાને ડોકટરે હવે વધુ બાળક ની ના પાડી.છતા મીના મને રોજ કેહતી કે આપણે એક છોકરો તો જોઈએ જ.જે તમને બુઢાંપા માં મદદ કરે.હું જાન નું જોખમ લઈને પણ તમને દીકરો આપીશ.મેં તેને ડોક્ટરની સલાહ  યાદ અપાવી.ઉપરાંત કહ્યું હું હવે છોકરા ઉછેરી થાકી ગયો છું મને હવે થોડી નિરાત જોઈએ છે.પંડિત નેહરુ ને ક્યાં છોકરો હતો ?તેમને એકજ દીકરી હતી તે ઇન્દિરા.કેવી પાવરફૂલ.આપણે પણ એક દીકરી થી  સંતોષ માનવો જોઈએ.મેં કહ્યું કે રિસ્ક લેતા પહેલા આપણે કોઈ જ્યોતીસ ને બતાવશું.તે સંમત થઇ.પછી એક દિવસ હું અમારા કમર્સિયલ એન્જીનીયર સાથે લંચ બ્રેક માં બેઠો હતો.તેમને જ્યોતિષ નો અભ્યાસ સારો હતો તેમણે  જન્મ કુંડળી તપાસી કહ્યું કે 1972 માં સંતાન લાભ છે.બહુતિક છોકરો છે પછી તો ઈશ્વર ઈચ્છા.આ વાત મેં મીના ને કહી તે ખુબ રાજી થઇ. વર્ષ 1972માં બે ફેમીલી મેમ્બર ગુમાવ્યા.એક સુરેન્દ્ર લાલ અને બીજા કંચન બા.મને યાદ છે કે ઇન્ડિયા માં ટેલી વિઝન પહેલી વાર સરુ થયા હતા.મેં અમારા માટે ટેલીરેડ TV ખરીદ્યું. આજુ બાજુ ના છોકરા પણ જોવા આવી જતા..એક દિવસ TV જોતતા ત્યારે સંદેશો આવ્યો કે સુરેન્દ્ર લાલ કોસંબા ખાતે ગુજરી ગયા છે.ને કાલે અગ્નિ દાહ આપવાનો છે માટે તે પહેલા પહોચી જજો.હું ને મીના બેગ તૈયાર કરી દાદર સ્ટેસન પોહચી ગયા.પહેલી ગાડી જે મળી તેમાં બેસી ગયા.બેઠા પછી માલમ પડ્યું કે ગાડી કોસંબા ઉભી રહેતી નથી.અમો સુરત ઉતરી ગયા.સુરત તપાસ કરી તો લોકલ સવારની હતી તે કામ ન લાગે માટે રીક્ષા ની તપાસ ચલાવી.ખુબ તપાસ પછી એક રીક્ષા વાળો તૈયાર થયો.તે પણ જ્યારે તેને સમજાવ્યો કે મૈયત માં જવું છે ત્યારે.અમે રીક્ષા માં બેઠા.મીનાને એના ઘરેણા ની બીક હતી.રસ્તો ઝાડી ઝાંખરા વાળો હતો ખાડા ટેકરા બહુ આવતા.કોસંબા પોહ્ચ્યા ત્યારે રાત્રે અગિયાર વાગી ગયા હતા.સવારના સ્મશાને અગ્નિ દાહ આપ્યો.બે દિવસ રહ્યા પછી મુંબઈ પાછા ગયા. સુરેન્દ્રલાલ મીના ના બનેવી થતા અને મારા સાઢું ભાઈ.કંચનબા મીનાની બા હતા.  થોડા દિવસ ગયા હશે ને મીનાને પેટમાં દુખાવો ઉપડ્યો.ડોક્ટર વનલીલાને બતાવ્યું.મેં વિચાર્યું કે અરવિંદ શાહ ને કેમ ના બતાવું. ?તે વધારે અનુભવી કેહવાઇ.બા પણ તે વખતે ઇન્ડિયા માં હતી.તે અમારી સાથે આવી હતી. ડોકટરે દવા લખી આપી અને રેગ્યુલર ચેક અપ કરવાનું કહ્યું.મીનાને ઓબઝરવેસન માં રાખી.જેમ દિવસ ગયા તેમ શારીરીક તકલીફો વધતી ગઈ.આ અરસા માં કંચન બા નું અવસાન થયું.આ ઘા મીના માટે કારમો હતો.અમો જેમ તેમ અંકલેશ્વર પોહ્ચ્યા.ઘોડા ગાડી માં થી ઘરમાં પેસતાજ તે ઉમરા પર ફસડાય ગઈ.અને જોર જોરથી રડવા લાગી અને પછી હિબકે ચઢી ગઈ.અશ્રુ બેન બેબી બેન અમરતલાલ ને ભુપેન્દ્ર ભાઈ ના પ્રયત્ન થી શાંત થઇ પણ પાછુ યાદ આવતું ત્યારે રડી ઉઠતી ત્યારે મીના પ્રેગનન્ટ હતી ડોક્ટરની જરૂર હતી માટે વેહલી તકે અમે મુંબઈ પાછા ફર્યા.ડોકટરે દુઆડીલ નામની ટીકડી લખી આપી હતી. વારે વારે બેબી ઉધું થઇ જતું હતું તેથી તકલીફો બહુ થતી હતી.પણ કોઈ સ્તિથી સાશ્વત નથી.મીના ડોક્ટર શાહ ની હોસ્પીટલ માં હતી.રોજ સવાર સાંજ હું તેની ખબર પૂછવા તથા કઈ જોઈતું કરતુ લાવવા પૂછવા જતો. એવી એક સવારે હું જેવો હોસ્પીટલ માં પેઠો અને વોર્ડ માં ગયો કે નર્સે ખબર આપી કે બેબી ગર્લ આવી છે મીના આથી બહુ નાસી પાસ થઇ.અખમાં થી ધડ ધડ આસું સરી પડ્યા.મેં કહ્યું કે વોહી હોતા હૈ જો ખુદા કો મંજુર હોતા હૈ.એમાં તારું કે મારું ચાલે તેમ નથી.મેં કહ્યું કે આજના જમાના માં છોકરો કે છોકરી બન્ને સરખા. મને કાઈ ફરક પડતો નથી.વખત જતા મીનાને અમારી બીજી દીકરી ગમવા માંડી.તે તેની સતત દરકાર લેતી અમે તેની નામ કરન વિધિ રાખી તેનું નામ પૂર્વી રાખ્યું.પૂર્વી સ્કુલે જતી થઇ એટલે તેને પણ પ્રીતિ ની સ્કુલ માં દાખલ કરી.સ્કુલ ઘરની નજીક હતી.સ્કુલ ઈગ્લીશ મીડીયમ હતી.મીના પૂર્વી ને સ્કુલે મુકવા જતી ત્યારે નાસ્તો પોપટ ની દુકાને થી અપાવતી.એક દિવસ મીના મુકવા ના જઈ શકી ત્યારે પૂર્વીએ નાસ્તો પોપટની દુકાનેથી લીધો.પણ જયારેદુકાનદારે પૈસા માગ્યા.ત્યારે પૂર્વીએ કહ્યું મમ્મી અપશે.જયારે મીનાને ખબર પડી ત્યારે મીનાએ દુકાનદારને ધમકાવી નાખ્યો. ને કહ્યું મારી હાજરી સીવાઈ કાઈ પણ આપવું નહિ.કારણકે છોકરા ને વારે ઘડીએ ઉધાર લેવાની કુટેવ પડી જાય.એને પહેલે થીજ દાબવી પડે.પૂર્વી ને સ્કુલમાં થી જ બુક કીપીંગ લેવડાવ્યું હતું. આગળ જતા પૂર્વી મુબઈ માંથી ફર્સ્ટ ક્લાસ બી કોમ થઇ અને અમેરિકા જઈ CPA થઇ અને લાઇસન્સ ની પરીક્ષામાં પાસ થઇ. અત્યારે પૂર્વી હિટાચી કુ માં સીનીઅર ગ્લોબલ મેનેજર છે. આમ અમારે પ્રીતિ અને પૂર્વી બે દીકરીઓ થઇ.અમારો સંસાર પૂર્ણ થઇ ગયો.

દ્રશ્ય-45-મારો વધુ અભ્યાસ

મને થતું કૈક મારામાં કંઈક ખૂટે છે.તે દિવસો માં જ્યાં ત્યાં ફીનાન્સ ની વાતો થતી.એવામાં એક દીવસ પપેર માં જાહેર ખબર વાચી કે બજાજ સ્કુલ ઓફ મેનેજમેન્ટ અને મુંબઈ યુનિવરસીટી શરુ કરેછે નવા કોર્સીસ વિથ લીમીટેડ સીટ્સ.અડ્મીસન ઓન્લી બાઇ મેરીટ્સ.દરેક બ્રાન્ચ માં ચાલીસ કેન્ડીડેટ જોબમાં પોઝીસન પણ જોવાશે.ફીસ રૂપિયા બારસો.એક વરસનો કોર્સ.મેં તુરંત એપલાઈ કર્યું.એપ્લીકન્ટની સીલેક્સન પહેલા તેમને બે આઇ કયું ટેસ્ટ આપવાની હતી.બે હઝાર કેન્ડીડેટે એપ્લાઇ કર્યું હતું.તમાંથી બસો ચાલીસ કેન્ડીડેટ ને લેવાના હતા.ટેસ્ટ ની તારીખ આવી ગઈ નંબર જોઈ આવ્યો વાચવા નું તો કઈ હતુ નહી ટુકા સવાલ ને યસ નો જેવી ટેસ્ટ.આપાર કે પેલે પાર જેવી ટેસ્ટ હતી ટેસ્ટ આપી રીઝલ્ટ ની રાહ જોવાતી હતી.જમનાલાલ બજાજ મનેજ મેન્ટ સ્કુલમાં તપાસ કરવા ગયો ત્યારે ખબરપડી કે રીઝલ્ટ ઘરે લેટરથી આવશે.બે ચાર દિવસ પછી લેટર આવ્યો કે તમે ટેસ્ટ માં પાસ છો.ને તમારો ઇન્ટરવ્યુ આ તારીખે છે ઇન્ટરવ્યુ વખતે આ લેટર સાથે લાવવો.ઇન્ટરવ્યુમાં તમે સિલેક્ટ થાવ પછી રૂપિયા અઠસો ભરવાના રહેશે.હું ઇન્ટરવયું માં પાસ થઇ ગયો.પણ મને પૂછવામાં આવ્યું કે તમે રોજ થાણાથી ચર્ચગેટ આવી શકશો ?ક્લાસ દરોજ સાંજે છ થી સરુ થશે.કોલેજ રાત્રે નવ વાગે છુટશે.મેં કહ્યું હું જરૂર આવી શકીશ.મને અડ્મીસન મળી ગયું.હું ક્લાસ માં ગયો ત્યારે ખબર પડી કે મારા જુના મિત્રોમાં થી શ્રોફ અને મેહતા બે હતા.અમે રોજ ક્લાસમાં મળતા અને જૂની યાદો તાજી કરતા.હું ઓફીસ માંથી ચાર વાગે નીકળી છ વાગા સુધી કોલેજ પોહચી જતો.એવામાં ત્યાં એક દિવસ સર્વોત્તમ ઠાકોર સાહેબ મળી ગયા.તેઓ અમારી સિસ્ટર કંપની માં ઇડીપી ઓફિસર અને મારી કોલેજમાં કમ્પ્યુટર ના પ્રોફેસર હતા.તેઓ મને તેમની કારમાં દરોજ લઇ જતા.આથી થોડો સમય જરૂર બચી જતો અને થાક ઓછો લાગતો. દસેકવાગે ઘરે પોહચી ટપાલ વગેરે જોતો પછી જમતો. સુતા સાડા અગિયાર થી બાર થઇ જતા..ક્યારેક હોમવર્ક હોઈ તો સુવાનું પણ લંબાઈ જતું.હું રજાને દિવસે પુવી ને બાજુ માં ગોદડી પર સુવાડી મારું વાંચતો.અમે ચાલીસ છોકરા આ કોર્સ માટે સેલેક્ટ થયા હતા.તેમાંથી સાત છોકરા પાસ થયા હતા.તેમાં મારો પણ નંબર હતો.જોકે હું બે પાર્ટ કરી પાસ થયો હતો.મારા મિત્રોએ તો છોડી દીધું હતું.ત્યાર પછી આ કોર્સ બંધ થઇ ગયો કારણ યોગ્ય કેન્ડીડેટ મળતા નહિ.મેં મારું સ્વપ્ન પૂરું કર્યું.ઓફિસે મને ફીસ ભરી હોઈ તે પાછી આપવા જણાવ્યું.પણ મેં ના પાડી. મને પાસ થયાનો સંતોશ હતો. એકવધુ ડિગ્રી મારા નામ સાથે જોડાઈ. હવેહુંB.COM.,A.C.A.,D.M.A. થયો.કોલેજ માં જતો ત્યારે આગળ થી પણ બોર્ડ પર લખેલું વંચાતું નહિ.એટલે અખના ડાક્ટર ને બત્વ્યું તેણે આખ તપાસી કહ્યું તમને ચશ્માં ની જરૂર છે.મને બેતાલા ના ચશ્માં આવી ગયા.તે વખતે મારી ઉમર બેતાલીસ વરસની હતી. તે વર્ષ 1973 નું પુરું થવા આવેલું.

દ્રશ્ય-46-મહેશ ના લગ્ન

રોજ ઓફિસે થી આવી ટપાલ જોવાનું કામ મારું હતું.અમારા ડ્રોઈંગરૂમ માં રેડીઓ કેસ હતું તેમાં રો જ ની રોજ ટપાલ મુકાતી. હું આવીને જોઈ લેતો.નકામી હોઈતે તુરંત વેસ્ટ પેપર બાસ્કેટ માં જતી.અને કામની હોઈ તેનો નિકાલ કરતો.એમાં સગા સબંધીઓના પત્રો હોઈ તેના જવાબ આપી દેતો.ભાઈઓના પણ પત્ર અમેરિકા અને કેનેડા થી આવતા.એવી એકસાંજે ટપાલ જોતોતો તેમાં ભાઈમહેશનો કેનેડાથી પત્ર હતો.મહેશ તે વખતે એકલો જ હતો ને ટોરેન્ટો માં રહેતો હતો.પત્રમાં તેને લગ્ન કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી હતી.અને તે પણ ઇન્ડિયા ની કન્યા સાથે.મેં અહીંથી જવાબ લખ્યો તેમાં ત્યાં સેટલ થયેલી ઇન્ડિયા ની છોકરી વધારે સારી.કારણ તેને ટ્રેઈન કરવાની ના હોઈ.વળી નોકરી ચાલુ હોઈ એટલે ઇન્કમ સપોર્ટ પણ સારો.આમ બધી વાતે સારું પડે.ફક્ત ચેક કરવું પડે.વળતા જવાબ આવ્યો તેની ઈચ્છા ત્યાની છોકરી સાથે કરવાની નથી.તેણે તાજેતરમાં તેના ઇન્ડિયન મિત્ર નો કેવો ફિયાસ્કો થયો તે કારણ દર્શાવ્યું.અને જણાવ્યું કે હું અગલા મહીને ઇન્ડિયા આવી રહ્યો છું માટે છોકરી જોઈ રાખજો.અને બીજું કે મને એકવીસ દિવસ થી વધારે રજા મળી શકે તેમ નથી.પત્ર મળતાજ મેં ચક્રો ચાલુ કરી દીધા.મુંબઈ સમાચાર ને ટાઈમ્સ માં જાહેર ખબર આપવા જાહેર ખબર ડ્રાફ્ટ કરી.મુંબઈ સમાચાર ની અમારી નીચે રેહતા પ્રકાશ ને આપી.તે વખતે તે મુંબઈ સમાચાર ની ઓફીસ માં કામ કરતો હતો બા રોજ સાંજે મંદિરે જતી મંદિરમાં તેની ઘણી ઓળખાણ હતી.તેમાંની એક ઓળખાણ એટલે પ્રભા ની બા. સદભાગ્યે તેમનો છોકરો નાનાલાલ મને ઓળખે.એ પણ ચાર્ટર એકાઉટંટ. એક અઠવાડિયા માં જાહેર ખબરના જવાબો આવી ગયા.રિસ્પોન્સ સારો આવ્યો હતો. જવાબો લીસ્ટ ઓઉટ કર્યા.અને ઇન્ટરવ્યુ લિસ્ટ તૈયાર કર્યું. લિસ્ટ કરતી વખતે એડ્જ્યુંકેશન ,ઉમર ,ફેમિલી વગેરે ધ્યાન માં રાખ્યા. પ્રોગ્રામ એવો રાખ્યો કે પહેલા દશ બાર દિવસ જોવાનું ,મળવાનું.દરોજના બે થી ત્રણ કેન્ડીડેટ, સવાર બપોર ને સાજ. જે આપણા હિસાબે યોગ્ય ના લાગે. તે પહેલી મીટીંગ માં આઉટ. યોગ્ય કેન્ડીડેટ મળ્યા પછી ફેમીલી મીટીંગ કરી પાકું કરવું. પછી વિધી ને લગ્ન અને આખર માં વિદાઈ.મહેશ આવ્યો તેને એરપોર્ટ પર રીસીવ કરી ઘરે લઇ આવ્યા.અને તેજ સવાર થી છોકરીઓ જોવાનું ચાલુ કરી દીધું. રોજ ત્રણ મીટીંગ થતી.તેમાં પાર્લે પ્રોડક્ટ વાળાની પણ છોકરી હતી.મીના અને બા ને બહુ કામ રેહતું.મેહમાનો ની તેહનાતમાં.ચાઈ નાસ્તો તૈયાર રાખવા હરેક મીટીંગ વખતે. બહુ છોકરીઓ જોયા પછી મહેશે બા ની બેનપણી વાસંતીબેન ની છોકરી પસંદ કરી. તેઓ મૂળ નંદરબારના હતા અને વરસો થી મુંબઈ વસેલા. આપણી માફક આપ બળે એસ્ટાબ્લીશ. તેમના બાપા હયાત ન હતા..બે ભાઈ નાનાલાલ અને ચીમનલાલ icic.  કંપની માં નોકરી કરતા અને સારું કમાતા છોકરી સાયન્સ ગ્રેજ્યુએટ હતી. લગ્ન પછી થોડો વખત નોકરી કરી હતી. પગાર અમે પૂછતાં નહિ કે પૈસા અમે લેતા નહિ. મહેશ ને જવાને હવે સમય બહુ થોડો હતો.તેથી તેમની સાથે વાતચીત કરી નક્કી કર્યું કે લગ્ન આર્ય સમાજ હોલ માં કરવા. તે માટે સંતાક્રુઝ નો હોલ બુક કર્યો. લગ્ન વિધિ પછી રીસેપ્સન રાખ્યું. લગ્ન સારી રીતે પતી ગયા. અમે નવ વરવધૂ ને ટૅક્સી માં ઘરે લાવ્યા. અન્ય કુટુંબીજનો પણ ટૅક્સી માં આવ્યા. મેં ચારેક ટૅક્સી કરી હતી. મેં ને મીનાએ અમારો બેડ રૂમ મહેશ ને આપ્યો. તે રાત કદાચ તેની આખરી રાત હતી. બીજે દિવસે તે કેનેડા જવા ઉપડી ગયો. પણ પ્રભા ને ના લઇ જઈ શક્યો.પ્રભાના પેપર ફાઇલ થઇ ગયા પણ વિસા આવ્યો નહતો.મેડીકલ તપાસ માં એમ્બોસ એ એકસરે નો વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.મેડીકલ જ્યાં સુધી ક્લીયર ના થાય ત્યાં સુધી વિસા મળે નહિ. અમે એક પછી એક એક્ષ્રરે રજુ કર્યા અને સાથે ડોક્ટરનું ઓકે સર્ટીફીકેટ. પણ તે કાઈ કામ ના આવ્યું. આ બાબતમાં મહેશ સાથે સતત સંપર્ક રેહતો.મહિના ઉપર મહિના જવા લાગ્યા ને ચિતા થઇ કે આ પ્રોબ્લેમ કેમ સોલ્વ કરવો. શું મહેશે ઇન્ડિયા હમેશ માટે આવી જવું પડશે ?શું તેને અહીં ફાવશે ?વગેરે સ્વાભાવિક પ્રશ્નો ઉભા થયા.જીવનની શરુઆત કડવી થઇ ગઈ. હું ને બા ચિંતિત હતા. મેં ત્યાં કોઈ લોયર ની સલાહ લેવા નું સુચન કર્યું. પણ મહેશે જાતે ત્યાં અઢિયા નો સંપર્ક કર્યો. અઢિયા આપણા ઇન્ડિયન હતા અને તે આપણા લોકોને તેમના પ્રોબ્લેમમાં મદદ કરતા.તેમની મદદ થી અને લોયર ની સલાહ થી આખરે વિસા પ્રશ્ન ઉકલી ગયો.મહેશનો મેસેજ આવી ગયો કે જેવો વિસા હાથમાં આવે કે પ્રભા ને મોકલી દેશો. મેં ચીમનભાઈ તથા નાનાલાલને આ ખુશ ખબર આપ્યા.બધા ખુશ થયા. મેં ટ્રાવેલ એજંટ મામા તાહેર કને એક ઓર ટીકીટ કપાવી.જવાનો દિવસ આવી ગયો.અમો સર્વે ટેક્ષી કરી એરપોર્ટે ગયા.નાનાલાલ ચીમનલાલ વાસંતી બેન પણ હતા.શાંતા માસી તથા રાજુમાસા પણ હતા.ટોરંટો જતા વિમમાનની અનોઉન્સમેન્ટ થઇ અને પ્રભાભાભીએ સિક્યુરિટી ગેટ તરફ પ્રયાણ કર્યું. બધા શુભ વિદાઇ આપી ઘરે પાછા ફર્યા.ઘરની ઔર એક વ્યક્તિ વિદેશ ગઈ. મને દરેક ઉડાન વખતે બેલુર મઠ વાળા સાધુ ની આગાહી યાદ આવતી ‘ઇસ ઘરમે ફોરીન જાના ફુદીના કી ચટણી બરાબર હોગા. બા હમેશાં ચિંતા કરતી કે છોકરા એકલા ત્યાં કેવી રીતે રહેતા હશે. શું ખાતા હશે ને શું પીતાં હશે ?વગેરે પ્રશ્નો તેના મગજને થકવી નાખતા.પણ હવે તેને બહુ રાહ જોવી નહિ પડે. ઈશ્વરને વધારે ફિકર છે. પ્રભા ને ગયે ખાસ્સો સમય થયો હતો તેને બે દીકરીઓ પણ હતી ગીતા અને કવિ. મનુ ભાઈ કેનેડામાં મહેશ સાથે રેહતો.ગોપાળ ના યુએસે ગયા પછી તે યુએસે મુવ થઇ ગયો.

દ્રશ્ય-47-બા નું પરદેશ ગમન

બા હમેશાં ચિંતા કરતી કે છોકરા એકલા શું કરતા હશે ? શું ખાતા હશે ? પારકા પરદેશમાં કેમ રેહતા હશે?વગેરે પ્રશ્નો તેને સતત મુંઝવતા.એને કદાચ એમ પણ થતું હશે કે મેં કાઢી મુક્યા.વળી રંજન પણ વરસ થયા ત્યાં હતી તેની પણ ચિંતા થતી.હવે મારા પરીવાર સીવાય અહી બીજું કોઈ હતું નહી. હવે ફ્રીક્સન ઓછુ થતું પણ જનરેસન ગેપ ઓછો થવાનો છે ?.જેમ નવી પેઢીઓ આવતી જાય તેમ નવા વિચાર નવી લાઈફ સ્ટાઈલ આવતી જાય તેને કોઈ રોકી શકે નહિ.જૂની પેઢી સમજી ને અડ્જસ્ત ના થઇ શકે તો કાં તો સંઘર્શ થાય કાં તો જુદા થાય કાં તો રોજ કકળાટ થાય ને નાહકના દુખી થાય.મેં ચાર પેઢી જોઈ મારા દાદા મારા બાપા હું ને મારા છોકરાઓ.દુનિયા રોજ બદલાઈ રહી છે વાતાવરણ પણ ઘણું બદલાઈ રહ્યું છે એને કોઈ રોકી શકે નહિ.સ્વીકારો અને અનુકુળ થાવ એજ સુખી થવાનો રસ્તો.બધા ગયા પણ મારો તેમની સાથે સતત સંપર્ક રેહતો.હું બધાનો પ્રોગ્રેસ પૂછતો ને સંતોશ પામતો. ત્યાં થી અવર નવર ચોકલેટ્સ રમકડા વગેરે મોકલાવતા.એવામાં મહેશ નો એક દિવસ પત્ર આવ્યો કે બાના વિસા ની વીધિ પતી ગઈ છે જેવો લેટર મળે કે તુરંત મુંબઈ ઓફીસ નો સંપર્ક કરશો જેથી વિલંબ ના થાય. બા ની જવાની તૈયારી મારે કરવાની હતી.બા ના લઇ જવાના ઘરેણા પાર્લા માં સોની હતો. તેની દુકાન માર્કેટ માં હતી.જુના ભંગાવી તેમાં ઉમેરવું પડે તે ઉમેરી નવા કરી દીધા.મહેશ ની છોકરીઓ ને આપવાની વસ્તુઓ પણ કરાવી લીધી.રંજન ગઈ ત્યારે તેના ઘરેણા લઇ ગઈ હતી. બા મોટાઈનાગુજરી  ગયા પછી સફેદ લૂગડાં પહેરતા.આથી ભૂલેશ્વર તથા કાલબાદેવી જઈ સફેદ સાડલા ખરીદ્યા.બાના જોડા તથા ચંપલ પાર્લામાં થી લીધા.તિતલી તંબાકુ ના ડબ્બા ,ચૂનાની ડબ્બી ઓ વગરે બા ની ઉપયોગી વસ્તુઓ ની ખરીદી પૂરી કરી. ત્યાર પછી સત્ય નારાયણ ની પૂજા હમેશ મુજબ રાખી.બા પૂજા માં બેઠી હતી સગાં સબંધીઓ ની હાજરી માં પૂરી કરી.બા ને મળવા અનેક શુભેચ્છક આવ્યા. જૂની વાતો નવી થઇ. વાતાવરણ ઈમોસનલ થઇ ગયું.મંદિર ની મંડળી પણ તેમાં સામેલ હતી. ગળે મળ્યા ને છુટા પડ્યા. સાડી ના પાલવ થી આખો લુછી.આવજો અને તબીયત સાચવજો ના અવાજ સાથે છુટા પડ્યા.એમ્બસી માં થી લેટર આવ્યો તે પછી બાને મેડીકલ ચેક અપ માં લઇ ગયા.મેડીકલ ઓ.કે. થયું ને વિસા મળી ગયો. વિસા ની મુદત અંદર કેનેડા પ્રયાણ કરવું રહ્યું. પણ બા ની મને એ ચિંતા હતી કે ઇંગ્લિશ માં વાત ના કરી શકે તો પરદેશમાં પોતાનો રસ્તો કેમ કાઢશે.હું કોઈ ગુજરાતી ફેમિલી ટોરંટો જનાર હોઈ તેની તપાસ માં હતો.પણ કોઈ મળતું નહિ.આજથી 40 વરસ પહેલા બહુ થોડા લોકોપરદેશ જતા અને તે પણ બા ની ઉમરમાં તો જુજ.પણ બા ને વિશ્વાસ હતો કે ભગવાન જરૂરમદદ કરશે.તેની હિમત સારી હતી આજના જેવી ઈ -મૈલ નીવ્યવસ્થા તે વખતે નહોતી કે મેસેજ મોકલી કમ્પેનિયન ઢુંઢી લેવાઈ. બા ની ટીકીટ આવી ગઈ.તે પણ ટ્રાવેલ એજન્ટ મામા તાહેર પાસે લીધી.તે સમયે રૂપિયા સાત હઝાર પાંચસો આપ્યા હતા.એ વાયા ન્યુ યોર્ક થઇ ટોરંટો જનાર flight હતી. જેમાં ગોપાલ ન્યુ યોર્ક થી બા સાથે ટોરેન્ટોજવાનો હતો. ન્યુયોર્ક સુધી તે flightમાં એકલી જવાની હતી.બધું પ્લાનીંગ જડબે સલાક હતું.જવાના દિવસે અમો બધા બા ને મુકવા એર પોર્ટ ગયા.બેગેજ ચેક ઇન કરવા લાઈન માં ઉભા હતા.મારી નજર કોઈ કમ્પેનીયન ઢૂઢતી હતી.એટલામાં એક બા જેવા બેન લાઈન માં અમારાથી થોડે આગળ ઉભા હતા.હું ત્યાં ગયો ને તપાસ કરી તેઓ ન્યુ યોર્ક જતા હતા.તેઓ આગળ પણ એક વાર જઇ આવેલા પણ તેમને ત્યાનું જીવન ગમતું નહિ.તેઓ પરાણે જતા લાગ્યા.તેઓ પણ ઈંગ્લીશ માં વાતચીત કરી શકતા નહિ મેં તેમને બા નું ધ્યાન રાખવાનું કહ્યું.તેમણે ભલે કહ્યું અને મને થોડી શાંતિ થઇ. એટલામાં અનોઉસમેન્ટ થઇ “ ઓલ પેસેન્જરસ ઓફ કેનેડિયન ફ્લાઈટ શુડ પ્રોસીડ ટુ સેક્યુરીટી ગેટ”.બા ને ગેટ સુધી મૂકી આવ્યા ને દેખાતી બંધ થઇ ત્યાં સુધી હાથ હલાવે રાખ્યા.બધું પત્યા પછી અમે ઘરે ગયા.તે રાત મને ઉઘ બરાબર આવી નહિ.આખી રાત વિચારોમાં મન અન્ટવાઈ ગયું.તે વખતે ટેલીફોન બહુ મોઘા હતા.મારા ઘરે ટેલીફોન હતો નહિ. ક્યાંતો પોહ્ચ્યા નો તાર આવતો કે પત્ર.સુખરૂપ પોહ્ચ્યા ની ખબર મળી ત્યારે શાંતિ થઇ..રોજના રૂટીન માં અન્ટવાઈ ગયા.બા ના ભણકારા ઘર માં હજીએ વાગતાં હતા. બા ની યાદ હર હમેશ આવતી.પ્રસંગો પાત વધારે આવતી.

દ્રશ્ય-48-નાસિક,શિરડી,અજંતાઅને ઈલોરનો પ્રવાસ

બા ગઈ તે વરસ 1975 નું હતું.તે પછી મારી કંપની લઇ લેવાની વાતો થતી હતી.અમારી કંપની નું લાઇસન્સ 1977 માં પૂરું થતું હતું.જો મહારષ્ટ્ર સરકાર કંપની લે તો બધા ટોપના માણસો ને ના લે.તો ટોપ ના માણસો માં હું આવી જાંવ  એટલે મારી નોકરીનું સો ટકા રીસ્ક.હું કેટલાયે સમયથી બાહરગામ ગયો નહતો.તેથી મારું એલ ટી એ જમા થયું હતું.જે કંપની જતાપહેલા વાપરી નાખવાનું હતું ખીચડીયા મારા સહ કાર્યકર હતા.મેં સરુ કરેલી મેરજ બ્યુરોસંસ્થામાં મારી સાથે કામ કરતા.તેમણે મને નાસીક માટે ભલામણ અનેક વાર કરી હતી.મેં તેમને અઠવાડિયા માટે ફેમીલી સાથે નાસિક જવાની વાત કરી.તેમણે મને ટ્રસ્ટી નો ભલામણ પત્ર આપ્યો અને કહ્યું કે જગ્યા નદી ને કિનારે છે બહુ સેફ અને ચોખ્ખી છે.તે વખતે લોકો ટુરીસ્ટ તરીકે નહિ પણ યાત્રાળુ તારીખે જતા. એટલે બહુતીક સારી  હોટેલો ન હતી.મેં ભલામણ પત્ર લઇ ગજવામાં મુક્યો.બીજે દિવસે બસ ટેર્મીનલ પર જઈ નાસિકની ટીકીટો બુક કરાવી.ઘરે આવી મુસાફરી માટે તૈયારી કરી.મીનાએ તેની અને બે દીકરીઓ ની પેટી તૈયાર કરી.બહુ સામાનની હું વિરુધ માં હતો.અમે જાતે મેનેજ કરી શકીએ એટલો સમાન  રાખ્યો.મુકરર દિવસે હમો બસ ટેર્મીનલ પર જઈ બસ પકડી.તે વખતમાં લકઝરી બસો હતી નહી.બસમાં સીટને ગાદી પણ નહિ.અમો સાંજના નાસિક બસ ટેર્મીનલ પોચ્યા ત્યારે ઝરમર ઝરમર વરસાદ વરસતો હતો.ઘોડા ગાડી કરી ઉતારે ગયા.ગાડી હદથી આગળ જઈ શકતી નહી.તેથી બેગો ઉતારી સમાન સાથે ચાલવા માંડ્યું. ગાડીવાળો પૈસા લઇ ચાલ્યો ગયો.નાનો સાંકડો રસ્તો ઉતારા તરફ જતો હતો.રસ્તાની એક બાજુ મકાન ની હરોળ હતી.અને બીજી બાજુ નદી હતી.સામે કિનારે થોડા ઘટાદાર વ્રુક્ષો હતા.તેના ઉપરથી કાબર નો કિલબીલાટ સભલાતો હતો.દશેક મિનીટ ચાલ્યા પછી થોડા મકાન મૂકી સેનેટરીયમ નું મકાન આવ્યું.અહી અમારો ઉતારો હતો.હું મીના તથા છોકરાઓ અંદર ગયા.એક વયો વૃદ્ધ કાકા ખખડાટ સાંભળી નીચે આવ્યા.મેં નમસ્કાર કરી ભલામણ કાગળ આપ્યો. મારા નામ ઠામની રજીસ્ટરમાં નોધણી કરી.મેં દસ રૂપિયાની નોટ ધરી ને કહ્યું કે હું ફમેલી વાળો આદમી છું.એકતો પૈસા અને ભલામણ પત્ર બેઉ કામ કરી ગયા. કાકાએ અમને ઉપરનો ઓરડો આપ્યો જેને એક ગેલરી પણ હતી. છોકરાઓને ગેલરીમાં બેસી નદી માં થતી ક્રિયાઓ નિહાળવાની ગમ્મત આવતી.મુંબઈ માં આવા દ્રશ્યો જોવા મળતા નહિ.નદીમાં ભૂલકાઓ નાહતા ,ઢોરો પાણી પિતા, બૈરાઓ કપડા ધોતાં.આખા દિવસની મુસાફરી નો થાક અને રસ્તામાં સરખી ચા ના મળવાથી સુસ્તી લાગતી હતી.કાકાએ અમને સ્ટવ કપ રકાબી તપેલી વગેરે આપ્યા.મીનાએ મસાલા ની સરસ ચા બનાવી. અમે કાકાને પણ ચા માટે બોલાવ્યા.ચા પીતા એમની સાથે નાસિક ની જોવા જેવી જગ્યા ની માહિતી લીધી તેમજ જમવા માટે સારી લોજ કે રેસ્ટોરાં ના લોકેશન પૂછ્યા.ચા ને નાસ્તો કર્યા પછી અમો તૈયાર થઇ ઘોડા ગાડીમાં બેઠા.ગામમાં ફરી લોજ માં ભાણું જમ્યા.તે વખતમાં આજના જેવી રેસ્તોરંટ ના હતી.જમી પરવારી ઘોડા ગાડી કરી ઘેર આવ્યા.કાલ નો પ્રોગ્રામ કરી સુઈ ગયા.થાકી ગયા હતા એટલે ઉઘ આવી ગઈ.બીજે દિવસે સવાર ના ઉઠી નિત્યક્રમ પરવારી રિક્ષા માં બેઠા. અમે રિક્ષા સવારે નવ થી બાર ને સાંજે ચાર થી સાત લેતા.બપોરે જમવા લોજ માં જતા અને પછી આરામ કરી સજના ચાર વાગે પાછા રિક્ષા માં બેસતા આમ કરી નાસિક તથા તમ્બ્કેશ્વર જોઈ લીધા પચવટી, સીતા ગુફા વગેરે સ્થળો ની મુલાકાત લીધી.અમે નાસિક માં ચાર દિવસ રહ્યા.સેનાટોરીયમ ના કાકા અમારા પર મેરબાન હતા.પાંચમે દિવસે અમે બસ માં શિરડી રવાના થયા.બસ ખીચો ખીચ ભરેલી હતી.સાંજે શિરડી પોહ્ચ્યા.શિરડી પોહ્ચતા પહેલા મેં વાત વેહતી મૂકી હતી કે જે ફેમીલી ને અમારા અજંતા ઈલોરા ગ્રુપ માં જોડાવું હોઈ તે મને મળે.આઠ દસ ફેમીલી તૈયાર થઇ ગયા.તે બધાને તેમની ટીકીટ બુક કરવા કહ્યું. અમો બીજે દિવસે બધું પરવારી બસ સ્ટેશને ભેગા થયા અને દરેકે પોતપોતાના પરિવારની ટીકીટ બુક કરાવી.હું મીના તથા બે દીકરીઓ ઘોડાગાડીમાં બેસી શાકોરી ગયા.શાકોરી માં બ્રહ્માંકુમારી નો આશ્રમ છે.બપોરે શિરડી આવી સાઈબાબાનાદર્શન કરી રસોડે જમ્યા.કઈ હજારો લોકો રોજ જમતા હશે.તે વખતે શિરડી ધામમાં હોટેલો નોહતી કે રેસ્ટોરાં. ત્રીજે દિવસે અમે ઓઉરંગાબાદ ની બસ માં બેઠા.અમારી સાથે અમારા ગ્રુપ ના મેમ્બરો પણ હતા.બસ ઉપાડતા કોઈકે સાઈ બાબાની જે બોલાવી અને બધા એ ઉપાડી લીધી. સમી સાજે બસ ઓઉરંગાબાદ પોહચી.અમે સૌ નીચે ઉતર્યા અને નકી કર્યું કે અશોકા હોટેલ માં જવું.બધી રીક્ષાઓ અશોકા હોટેલ તરફ રવાના થઇ. સાથે આવેલા બધા ફેમીલી અશોકા માં ઉતર્યા.સમાન વગેરે મૂકી ફ્રેશ થઇ જમવા ગયા.ઓઉરંગાબાદ કોઈ બહુ મોટું ગામ નહિ એટલે દુકાનો જલ્દી બંધ થઇ જાય.નજીક ની હોટલ માં જઈ જમી લીધું.નવ ઉપર વાગી ગયા હોવાથી સુઈ ગયા.બીજે દિવસે સવારના બસ પકડી અજંતાની ગુફાઓ જોવા ગયા.બડી વેરાન જગા હતી. ગરમી સખત હતી ગુફાઓ ની હરોળ હતી.એક પછી એક ગુફા જોઈ. કેટલીક તો બહુ અંધારી.તેમાં વિરાટ મૂર્તિઓ હતી.કેટલીકમાં તો ધોળે દિવસે દીવાસળી કે મીણબતી સળગાવી પડતી વિચાર આવ્યો કે આવા માં બુદ્ધ સાધુઓ રહેતા કેમ હશે ?આખો દિવસ ફરી ને થાકી ગયા હતા પણ ત્યાં કોઈ સોઈ નહતી.વળી પાછા જવા બસ પણ એક હતી. તે કોઈને પણ ચૂકવી પરવડે નહિ. બધા બસના સમય પહેલાજ પહોંચી ગયા.હવે ઢળતા સુરજે ગરમી ઓછી હતી.સમય થયે બધા બસમાં બેઠા.બસ ઉપડી એટલે જે બોલાવી. બસ ચાલી તેના રીધમમાં ઉઘ આવી ગઈ.ઉઠ્યા ત્યારે ઔરંગાબાદ આવી ગયું. રાત્રે જામી કરી સુઈ ગયા. બીજે દિવસે ઈલોરા ગુફા જવાનો પ્રોગ્રામ હતો.તે મુજબ બસ પકડી ઈલોરા ગુફા જોવા ગયા.અહી થોડા સમયમાં પતિ ગયું. ખાસ બે એક ગુફા હતી. ત્રીજે દિવસે ઔરંગાબાદ માં ફરવાનો તથા શોપિંગ નો પ્રોગ્રામ કર્યો. ખાસ બીજુતો કઈ જોવાનું હતું નહિ.બસમાં બેસી બજાર ગયા.ત્યા ઓઢવા પાથરવા માટે ચારસા સરસ મળે.અમે ચારેક ચારસા લીધા જે અમે અમેરિકા માં પણ વાપરીએ છીએ.ચોથે દિવસે ખીચો ખીચ ભરેલી બસમાં બે છોકરા લઇ ચઢ્યા અને ગોઠવાઈ ગયા. બીજે દિવસ થી રૂટીન માં પરોવાઈ ગયા.ભેગા કરેલા બ્રોચરો અને ફલાયરો વગર વાંચે અન્ટ્વાઈ ગયા. આ હતું 1974-1975 નું વર્ષ.

દ્રશ્ય-49-અમારી કંપનીનું ટેક ઓવર

અમારી કંપની નું લાઈસન્સ 1977 માં ખલાસ થતું હતું.જો મહારાષ્ટ્ર ગવર્મેન્ટ લાઈસન્સ રીન્યુ ના કરે તો કંપની જતી રહે. અને કંપની જવાની વાતો જોર પકડી રહી હતી. આથી સ્ટાફ નું મોરલ નીચે જતું હતું.લોવર સ્ટાફ તો ઠીક પણ ઓફિસર ક્લાસ બહુ ઇન્સીક્યોર ફિલ કરતો હતો. ખાસ કરીને નોન ટેકનિકલ સ્ટાફ.મોરલ બુસ્ટીગ મીટીંગ ચેરમેને બોલાવી હતી જેમાં ફક્ત નોન ટેકનિકલ અને ગણ્યા ગાંઠા ટેકનીકલ ઓફિસરોને બોલાવ્યા હતા.તેમાં મુખ્ય એકાઉટ સ્ટાફ.ચેરમેને એલાન કર્યું કે જે લોકો કંપની સાથે રેહવા માંગતા હોઈ તે હાથ ઉચો કરે.તેમને બાહે ધારી આપવામાં આવી કે અહી અથવા સિસ્ટર કંપની માં તેમને સમાવામાં આવશે.જેમ જેમ દિવસ પાસે આવતો ગયો તેમ અનસરટનટી વધતી ગઈ. એકબાજુ મહારષ્ટ્રબોર્ડે ઓફિસરના ઈન્ટરવ્યુંચાલુ કર્યા જેને લેવાતા તેને લેટર આપ્યા અને ત્રીસ દિવસની મોલત આપી. થાનાવાળા જેઓ મેઈનસ એન્જીનીયર હતા તેમને કંપની તરફથી જવાબ ના મળતા બોર્ડમાં જોડાઈ ગયા.ત્યાં તેઓ વધારે માન અને સત્તા પામ્યા.સર્વિસ પૂરી થતા કમ નસીબે ગુજરી ગયા.હિમત ભાઈ શાહ જેવો કંપની સાથે રહ્યા તેઓ ટી.બી ના શિકાર થઇ કમોતે ગુજરી ગયા.કંપનીએ હજારો ડીપોસટરો ની ડેપોસીટો પાછી આપવાનું ડીસીસન લીધું હતું.તે માટે જોઈ તા માણસો લેવા નું મને સોંપ્યું હતું કારણ કે અમારો સ્ટાફ બોર્ડ માં જોડાઈ ગયો હતો. મારું બેસવાનું હવે મુલુંડ કનેકશન સેન્ટર માં હતું. ભાંડુ પ નું અમારું નવું મકાન હવે બોર્ડ નું થઇ ગયું. મારી જે અપટુડેટ કેબીન હતી તેમાં બોર્ડનો ઓફિસર બેસતો. તેઓને જરૂર પડતી ત્યારે હું ત્યાં જતો અને સામે ની ખુરશી પર બેસી તેમની ગુચો ઉકેલતો.વિધિ ના લેખ અગમ છે મેં ઘણા જાણીતા અને નીડી છોકરા છોકરીઓ ને પાર્ટ ટાઇમ જોબ માટે લીધા હતા. આ કામ લગભગ છ મહિના ચાલ્યુ.કંપની ના મેનેજીંગ ડિરેક્ટર સાંજે એક વાર આટો મારતાં ને સ્ટેટીસસ્ટીકસ જોઈ લેતા.મૂડ હોઈ તો ચાહ પીતાં. પછી મારું બેસવાનું મુંબઈ ઓફિસમાં થયું. મુંબઈ ઓફિસ બેલાર્ડ એસ્ટેટ પર હતી બધું સવે કરતા વરસ પૂરું થયું.ઓડીટ કમ્પ્લીટ થયું. નવી બેલેન્સશીટ છપાઈ. શેર હોલ્ડર્સ ને મોકલાવી.કેટલાક જુના સ્ટાફ પાસે શેરો હતા અને કદાચ મીટિંગમાં વાંધા વચકા કાઢે. એટલે અમોને મીટીંગ અટેન્ડ કરવી પડી. પણ કશું થયું નહિ. મીટીંગ સારી રીતે પતિ ગઈ. એક બાજુ મારી પહેલાની કંપની ને મારી જરૂર હોઈ મને ટ્રાન્સફર કરવા દબાણ કરતી.જયારે મારી કંપની જ્યાં સુધી પૂરું સમેટી ના લેવાઈ ત્યાં સુધી છોડવા તૈયાર નહતી.આખરે ચૅરમૅન ના કેહાવાથી મારી ટ્રાન્સફર થઇ.ચેરમને મને મારી જૂની કંપની ના ચીફ ને મળવા કહ્યું. બીજે દિવસે હું તેમને મળ્યો. અમારે વાતચીત થઇ.તેમણે મારે માટે ચાહ ઓર્ડર કરી.મને તેમણે પગાર કહ્યો.મેં મારો હાલ નો પગાર તેમને કહ્યો.ડીફરન્સ ઘણો હતો. મેં કહી જોયું પણ તેમણે મજબૂરી બતાવી. હું ચૅરમૅન ની ઓફિસે ગયો અને તેમને કહ્યું કે આ નાઇન્સાફી છે. પગાર બહુ કપાયો છે. તેમણે કહ્યું કે તે ત્યાંના ચીફ ની જવાબદારી છે તમે તેમને કહો. ફરી પાછો હું તેમને મળ્યો ને વાત કરી. તેમણે ઓર સો ઓછા કર્યા. હું નાસીપાસ થયો.થયુકે મેનેજમેન્ટ ને બધી વાતે સહકાર આપવાનો આવો નતીજો?મારા વકીલ મિત્રે મને કાયદા નો આશરો લેવા કહ્યું અને ખાત્રી આપી કે હું તારો કેસ વગર ફી એ લઢીસ અને તને ન્યાય અપાવીસ.મેં તેને સમજ્યો કે પાણીમાં રહી મગર સાથે દુશ્મની ના થાય. મને નોકરી ની જરૂર હતી અને મારી વધતી ઉંમરે મારી પાસે કોઈ વિકલ્પ ન હતો કે નહોતી કોઈ ઇન્ફ્લુઅન્સ.મારી દીકરીઓ હજુ નાની હતી. તેને ભણવાની હતી પરણવા ની હતી.કેહવાની જરૂર નથી પણ ઈશ્વરનો ન્યાય અચૂક હોઈ છે. ગણતરી ના દિવસો માં ચીફ ને નોકરી છોડવી પડી. કારણ તો માલમ નથી પણ હકીકત સાચી હતી. મને જાણવા માં આવ્યું કે મારી અપોઈમેન્ટ મારી મેડિકલ ટેસ્ટ આધીન છે. એટલે કે મારી જૂની કંપની માં પાછા ફરવા મારે મેડિકલ ટેસ્ટ પાસ કરવી પડશે? મને ડોક્ટર પર લેટર આપવામાં આવ્યો. હું વળતે દિવસે ડોક્ટર પાસે ગયો. તેમની કલીનીક સાન્તાક્રુઝ માં હતી. ડોક્ટર ગુજરાતી હતા. તેમણે મને તપાસ્યો અને મને રિલેક્ષ થવા કહ્યું.મારા મગજમાં ચિંતા પેસી ગઈ.અને મારા પ્રયત્ન છતાં હું રેલેક્ષ ના થઇ શક્યો તેમને મને ત્રણ વાર તપાસ્યો.બધી વખત મારું બ્લડ પ્રેશર હાઈ આવતું હતું.ડોકટરે મને કહ્યું તમે મેડીકલી ફીટ નથી. હું એક દમ નર્વસ થઇ ગયો. મેં ડોક્ટરને સમજાવ્યાં કે નોકરી મારે માટે કેટલી જરૂરી છે અને બાયાધારી આપી કે મારા ફેમીલી ડોક્ટર પાસે દવા લઇ પ્રેસર નીચે લાવીશ. મારું આ કામ હું વરસો થી કરતો આવ્યો છું ને મને કોઈ તકલીફ થઇ નથી તો હવે શું થાય ? કંપની ના ડૉકટર મારી વિનંતી માની ગયા અને હું બચી ગયો. મેં મનોમન ઈશ્વરનો અભાર માન્યો.અને ડોક્ટરને થેન્ક્સ આપી હું ચાલ્યો ગયો. મારે કંપની માં પાછા નહોતું આવવું. તેને માટે મેં અથાગ પ્રયત્ન કરેલા.કેટલાયે ઈન્ટર્વ્યુ આપ્યા હતા. હું ઇન્ટરવ્યુ માટે અમદાવાદ ,આણદ મુંબઈ પુના કોલાપુર વગેરે શેહરો ગયો.મુંબઈમાં છેલા એક દોઢ વરસથી પ્રયત્ન કરતો પણ ફાવતો નહિ.અહી કપાયેલો પગાર પણ બધી ઓફર થી વધારે હતો. મેં પ્રેક્ટિસ માટે પણ બહુ પ્રયાસો કર્યા. મેં ગૂડ્વીલ આપવાની પણ મરજી બતાવી હતી. અને પ્રોફેશન માં પણ વાત વેહતી કરી હતી. એટલુંજ નહિ પણ મારી ખુદની પ્રેક્ટિસ સેટઅપ કરવા હું અંકલેશ્વર આખા દિવસની રિક્ષા કરી ઉદ્યોગીક વસાહત માં ફર્યો ને બધા ને મળ્યો અને વાત કરી. તેમને વિચાર બહુ ગમ્યો. કારણ હાલ તેમને આ કામ માટે સુરત કે બરોડા જવું પડતું. મારું મકાન અંકલેશ્વર માં હતું અને ખાસ્સું મોટું હતું. જેમાં મારી ઓફિસ થાય. મામા ની ભરૂચ ખાતે ઓફિસ હતી પણ ટાઇમ પાસ હતી. મામા નોકરી સાથે પ્રેક્ટિસ કરતા તેથી તેમનો સપોર્ટ ઝાઝો નહિ. વળી તેજ ઓફિસમાં જગમોહનદાસ બેસતા અને તે રિટાયર્ડ ઓડિટર હતા. તેઓ સરકારી કોઓંપરેટીવ ડિપાર્ટમેન્ટ માં હતા. મામાની ઓફિસ માં બેસતા અને કોઓપરેટીવ બેન્કોના ઓડિટ કરતા. જે મને કામ લાગે તેમ ના હતું. તેઓ બપોરે જમી ને આવતા અને ગાદી તકિયે આરામ કરતા. ઘી ઊઠીને ચાહ તથા ભુસા ભજિયા ખાતા. તેમના સાથીદારો સાથે ગામગપાટા મારી ઘેર જતા. તેમને મન પ્રેક્ટિસ પાસ ટાઇમ હતો. બે એક છોકરા રાખ્યા હતા જે બેન્કમાં બેસી ઓડિટ કરતા હતા. મુંબઈ જઈ  મીનાને અંકલેશ્વર ઓફિસ કરવાની વાત કરી. સાથે સજેસ્ટ કર્યું કે તું અને છોકરીઓ મુંબઈ રહેજો અને હું અપ ડાઉન કરીશ દર અઠવાડીએ.તેણે ના ફરમાવી અને કહ્યું કે શરુઆત માં ઠીક. પણ રોજનું થાય એટલે અઘરું પડે. અને શું ગૅરંટી કે પ્રેક્ટિસ ચાલશે જ ? વળી શરીર પર અસર ચોકસ થવાની.એના કરતા ઘર આગંણે નોકરી મળતી હોઈ તો શું ખોટી ? બાંધી ઇન્કમ તો ખરી. મને ખોટી જીદ કરવાનું ના કહ્યું. હું માની ગયો. મારી પાસે પ્રેક્ટિસ જમાવવા પુરતો વેઇટિંગ ટાઇમ હતો નહી. હું આખરે મારી જૂની કંપની માં જોડાઈ ગયો. મારી પાસે પ્રેક્ટિસ ના પ્રપોઝલ તો આવતા પણ બધા વન સાઈડ હતા. બધાને એમ હતું કે મહેનત હું કરું ને મલાઈ તેઓ ખાઈ. કાં તો વયોવૃદ્ધ હોઈ કે ભૂખડી બારસ.મનમાં વિચાર કર્યો કે એક વાર કંપનીમાં પેઠા પછી લાગ જોઈ ખોટ વસૂલ કરી લઇશ.

દ્રશ્ય-50-મારું જૂની કંપની માં પાછું ફરવું

હું વળતે દિવસે કંપની ના ચીફ પાસે ગયો ને મારી સંમતિ જણાવી. તેમણે ચીફ એકાઉનટંટ ને બોલાવ્યા. અને કહ્યું કે મિસ્ટર સુરતી ને સાથે લઇ જાવ ને તેમનું કામ સોપો. આમ તો અમે એક બીજાને ઓળખતા અને કેટલીય વાર મળેલા. તેમને ખબર હતી કે હું મારી કંપની માં નંબર વન હતો. મને એક કેબીના આપવામાં આવી અને કેટલીક જૂની ફાઈલો આપવામાં આવી અને તેનો સ્ટડી કરવા કહ્યું અને તે જતા રહ્યા.અહી હું દસ બાર સી. એ માં નો એક હતો. ત્યાં મને બે સી. એ રિપોર્ટ કરતા.ફાઈલો માં કાઈ ખાસ જોવાનું હતું નહિ. મને ખુબજ કંટાળો આવતો. ચીફ એકાઉટંટ દસ એક દિવસે એક વિસીટ મરોલ ઓફિસમાં મારતાં ત્યારે મને સાથે લઇ જતા.ત્યાના એકાઉટ ડિપાર્ટમેન્ટ ના હેડ ને ખખડાવતા.મોદી નામનો ક્લાર્ક સેલ્સટેક્ષ નું કામ સભાળતો તે કન્સલ્ટન બાપટ ને જોઈતી વિગતો આપતો.ચીફ ને સેલટેક્ષ નો ન હતો અભ્યાસ કે અનુભવ.તેથી મોદી તથા સેલટેક્ષ મને સોપી દીધા.બીજું એ કે મરોલ ઓફિસમાં સી એ એક પણ ના હતો.હું હેડ ઓફિસમાં અવર જવર જતો.ત્યારે મેં સેક્રેટરી ને વાત કરી અને કહ્યું કે મરોલ ઓફિસમાં મને ટ્રાન્સફર કરે તેમને વાત બરાબર લાગી.માંરોલના ચીફ ની સંમતી થી એનો અમલ થયો. ને હું મરોલ ટ્રાંસફર થઇ ગયો. ચીફ ની વીંઝી હેડ ઓફિસે બંધ કરાવી દીધી અને મરોલ ઓફીસ સ્વતંત્ર થઇ. શરૂઆતમાં મારે બેસવાની જગ્યા હતી નહિ એટલે હું કેબીન શેર કરતો. કામ તો ખાસ હતું નહિ એટલે બેઠો બેઠો દિન ચર્યા નિહાળતો.ક્યારે હું સુબ્રમાંનિયન પાસે તેમની કેબીન માં વાતચીત કરવા જતો. તેઓ ઓવરસી કોન્ટ્રેક્ટ સંભાળતા.ક્યારેક હું ઉપર મારી જૂની કંપની માંથી ટ્રાન્સફર થયેલા મારા સાહેબ સાથે બેસતો અને મારા રેગ્યુંલર કામ ની માંગણી કરતો.તે દિવસોમાં અમારા સાઉદી અરેબિયામાં ઘણા બધા પ્રોજેક્ટ્સ ચાલતા.લગભગ બે હઝાર લોકો ત્યાં કામ કરતા.કંપની માટે આ નવી દિશા હતી.હું એવી કોઈક તક શોધતો હતો.નવો પ્રોજેક્ટ મળે ત્યાં સુધી રાહ જોવાની.આ દરમિયાન હું કોમ્પુટર ડિવિઝન સંભાળતો.જોશી અને મોદી મારા બે ખાસ આસિસ્ટંટ હતા. દરરોજ મારી બેઠક સુબ્રમનીયમ સાથે હતી. હું તેમના કેટલાક અંગત ટેક્સ પ્રોબ્લેમમાં તેમને મદદ કરતો. તેઓ મારાથી ઉંમરમાં મોટા હતા ને આંગળી જોબનમાં જનરલ મેનેજર હતા. તેઓ ઓલમોસ્ટ રીટાયરીંગ મૂડ માં હતા. તેઓ ટાઇમ પાસ મુડમાં હતા. પાચ વાગે તેમની મોટર લઇ જતા રેહતા.એક દિવસ ખબર આવી કે આપણું ટેન્ડર પાસ થયું. અને નવો પ્રોજેક્ટ અમારી કંપની ને મળ્યો. પ્રોજેક્ટ સાઉદી અરેબીઆમાં હતો. શહેર જુબેલ હતું પ્રોજેક્ટ ઈલેક્ટ્રીફીકેસન ઓફ સાઉદી વીલેજીસ હતો. તેને રૉયલ કમિશન સુપરવાઇઝર કરવાનું હતું. તેમણે કી પોઝીશન માટે કેન્ડીડેટના બાયો ડેટા મગાવ્યા.ફાઈનાન્સ મેનેજર તરીકે સુબ્રમનીયમ નું કામ સંભળાયું હતું. એટલે મને થયું કે મારો ચાન્સ કદાચ ના પણ લાગે. તેમને જવાની ના મરજી બતાવી અને મારું નામ સજેસ્ટ કર્યું. હું કોઈક કામ અર્થે હેડ ઓફિસ માં ગયો ત્યારે સેક્રેટરી ને વાત કરી. મેં કહ્યું કે મને જૂની કંપનીએ ટ્રાન્સફર કર્યો તેમાં મને ઘણો લોસ થયો છે માટે મને આ તક મળવી જોઈએ. તેમને વાત જચી ગઈ.તેઓ બોલ્યા કે તમે જાઓ તે વધારે સારું. તેમણે મારું નામ મરોલ ના જનરલ મેનેજર ને આપ્યું. અને સીલેક્સન પૂરું થયું. જનરલ મેનેજર મિસ્ટર જોશી મને બોલાવી મારો બાયોડેટા તૈયાર કરી રૉયલ કમિશન ને એપ્રુવલ માટે મોકલી દીધો.રોયલ કમીસને બાયોડેટા તપાસી O. K કરી મોકલી દીધો.રોયલ કમીસને ચારે ટોપ ના માણસો ને O. K આપ્યા પછી પ્રોજેક્ટ ચાલુ કરવા દબાણ વધાર્યું.કારણ કે છ મહિના અન્ય સ્ટાફ ના વિસા મેળવવા માં જતા રહ્યા.મેનેજમેન્ટે એમ નક્કી કર્યું કે પ્રોજેક્ટ ના ચાર ટોપ ના ઓફિસરે સાઉદી વીઝીટ કરી. ત્યાં ઓફિસ સેટ કરવાની પૂર્વ તૈયારીઓ કરવી. કંપની ના ઓફિસર મિસ્ટર ચડ્ઢા રિયાધ ઓફિસ ખાતે છે તેઓ તમને જોઈતી મદદ કરશે અમને ચારે ને અમારી એર ટીકી ટ આપવામાં આવી. એર ટીકીટ ફર્સ્ટ ક્લાસ ની હતી. મારો આ પહેલો અનુભવ હતો. બીજી બાજુ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટરે મને પ્રોજેક્ટ માટે સીગ્નેટરી ટુ બેંક એકાઉટ નું રેઝોલયુસન પસાર કરી દીધું. અને મને ખબર કરી.મરોલ ઓફિસ માં હું પેહલો જ નોનટેકનીકલ માણસ હતો જેને ચેક પર સહી કરવાની સત્તા હતી આથી ઇર્ષ્યા ઘણા લોકો ને થતી  આ મારું પહેલું પરદેશ ગમન હતું. મારું કામ નિર્વિધ્ને પાર પાડવા બદલ મનોમન ઈશ્વરનો આભાર માન્યો.

 

Posted in "બેઠક "​, ડાયરીના પાના, ધનંજય સુરતી | Tagged , , , | Leave a comment

શીલા – અધઃ પતન અને પુનરુત્થાનની ગાથા

પ્રારંભ 

  પર્વતના ઉત્તુંગ શિખર ઉપર તે પોતાના ગર્વમાં મુસ્તાક મલકી રહી હતી. ભૂમિ પરનાં બધાં તત્વો દૂર તળેટીમાં સાવ વામણા લાગતાં હતાં. સૌથી નજીકના લીલાં શંકુદ્રુમ વ્રુક્ષો પણ નાના છોડવા જેવા ઘણે દૂર , નીચે મગતરાં જેવાં લાગતાં હતાં. એ કાળમીંઢ ચટ્ટાન આખા જગતના છત્રપતિ જેવો ભાવ ધારણ કરી પોતાની એકલતાના સામ્રાજ્યમાં રમમાણ હતી. તેને કશાનો ડર ન હતો. કોઈ તેની પાસે ઢુંકી શકે તેમ ન હતું. એક મહાન ઈશ્વર જેવા તેના હોવાપણાના ગર્વમાં તે શીલા મહાલી રહી હતી. કોની મગદુર છે તેના એક કણને પણ ચળાવી શકે? ઓતરાદા પવન હોય કે દખણાદા; હમ્મેશ ધવલ બરફના વાઘા તે હમ્મેશ ધારણ કરી રાખતી.   કોઈ ઉષ્માની, સુર્યના કોઈ કિરણની મગદૂર ન હતી, તેના આ વાઘાને લવલેશ ઊતારી શકે. ધવલગિરિનું આ સૌથી ઉંચું  શિખર સંસારનું સર્વોચ્ચ બિન્દુ હતું તેવો તેને દર્પ હતો.

        એક કાજળકાળી, ઘનઘોર રાતે નભોમંડળમાં કાળાંડિબાંગ વાદળો આ શિખરથી ઘણે ઊંચે ઘેરાયેલાં હતાં. શીલા તેની એકલતામાં એક નાનો શો ભય દિલમાં ધારણ કરીને બેઠી હતી. કાંઈક છુપો અણસાર તેના દર્પને પડકારી રહ્યો હતો. આ પોચાં ગાભાં જેવાં વાદળ  તેનાથી ઘણે ઉપર જાણે તેની હાંસી ઉડાવી રહ્યાં હોય તેવો તેને આભાસ થતો હતો. તે ઘણે ઉંચે હતાં અને તેનાથી ઘણાં મોટાં હતાં. પણ વાયરો તેમને હમણાં તાણી જશે તેની તેને ખાતરી હતી. હમ્મેશ આમ જ બનતું આવ્યું હતું. વાદળો વિખેરાઈ જતાં, અને શીલા પોતાની મગરુરીમાં પાછી મહાલવા માંડતી. પણ આજની રાત વિલક્ષણ હતી. કાંઈક અણધાર્યું બનવાનું છે તેવા ભયનો ઓથાર તેના ચિત્તને કોરી રહ્યો હતો.

અધઃ પતન

         અને એ વાદળાં ટકરાયાં. વિદ્યુતનો એક કડાકો થયો. પહેલાં પણ આમ ઘણી વાર બનતું હતું અને શીલા થરથરી ઉઠતી. એ વિજળીની ક્રોધભરી નજર અચુક પેલાં વામણાં વ્રુક્ષો  ઉપર પડતી અને તે સળગી ઉઠતાં. બસ એવા સમયે શીલાને તેમના માટે ઘડી બે ઘડી કરુણા ઉપજતી. પણ આજે આ વિજળીબાઈના મગજમાં શું થયું કે, તેણે પોતાનો ગુસ્સો ઠાલવવા આ શીલાને લક્ષ્ય બનાવી. આજે એ કડાકો શીલાના મસ્તક ઉપર તાટક્યો. પણ એ કાંઈ થોડી જ પેલાં નિર્માલ્ય વ્રુક્ષો જેવી હતી? એક ક્ષણ એ થથરી અને પછી બધું હતું તેમનું તેમ.

        બધાં તોફાન શાંત થઈ ગયાં. બીજા દિવસના સવારના ઉજાસમાં શીલાએ પોતાના દેહ પર નજર કરી. એક નાનીશી તરડ તેના ઉત્તુંગ શિખરની   એક કિનારી ઉપર સર્જાઈ હતી. ક્ષણ  બે ક્ષણ માટે પોતાની અજેયતા ઉપર શીલાને શંકા પેદા થઈ. પણ તેણે તે વિચાર ખંખેરી નાંખ્યો. પણ ગઈ રાતના તોફાની વરસાદે એ તરડમાં થોડું પાણી જમા કરી દીધું હતું.

      ‘ ઠીક , હશે! આ ક્ષુદ્ર જીવડાં જેવું પાણી મારું શું બગાડી દેવાનું હતું?’ – શીલાએ વિચાર્યું.

       હવે દિવસમાં પાછું ઠંડીનું મોજું આવ્યું અને બરફ વર્ષા શરુ થઈ ગઈ. પાણીનાં એ થોડાં ટીપાં પણ બરફ બની ગયાં. શીલાને અકળામણ થઈ. આ ક્ષુદ્ર જંતુઓ તેને દબાવી રહ્યાં હતાં. છટ્. આવાની તો એસી તેસી. પણ તેણે જોયું કે પેલી તરડ તો થોડી લાંબી બની હતી. બીજો વરસાદ અને થોડું વધારે પાણી ‘માન ન માન પણ હું તારો મહેમાન ‘ કરીને આ તરડમાં ઘૂસી ગયું. ફરી બરફ અને ફરી એ અકળામણ.

      તરડ તો મોટી ને મોટી થતી જતી હતી.   અજેય, અવિચળ એ શીલાના  દર્પભંગનો  પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો હતો.

        ફરી વાદળ ઘેરાયાં અને ફરી વિજળી તાટકી. આ વખતે તેની ટોચના બીજા પડખે બીજી તરાડ ઊભરી આવી. કાળક્રમે તે પણ વધતી ચાલી. ચાર પાંચ વરસ વીતી ગયાં અને ઉત્તુંગ શીલાને પહેલી વાર ઘડપણ આવ્યું હોય તેમ લાગવા માંડ્યું. તેના દેહ પર પાંચ છ તરાડો હવે ઘર કરી બેઠી હતી અને દિન પ્રતિદિન તે વધતી જતી હતી. તેના દર્પને સ્થાને હવે એક અજ્ઞાત ભય ઘર ઘાલી બેઠો હતો. કશુંક અમંગળ બનવાનું છે તેવી ધાસ્તિ તેને લાગી રહી હતી.

      અને એવા જ એક અમંગળ દિવસે ધવલગિરિ ધણહણી ઉઠ્યો. આખી ધરતી કંપી રહી હતી. એ કંપનો એક ઉલાળો અને શીલા તહસ નહસ થઈને ધવલગિરિથી છૂટી પડી ગઈ. પર્વતના ઢોળાવ પર તે ગબડવા લાગી. કોઈ તેને બચાવી શકે તેમ ન હતું.  પર્વતની કોર આગળ આવીને તે ઉભી.પેલાં ક્ષુદ્ર  વ્રુક્ષોએ તેને ટેકો આપ્યો. તેની અધઃપતનની ગતિ રોકાણી. તે વ્રુક્ષોને ચગદી શીલા અટકી ગઈ હતી.

    તેની ભયમાં બંધ થયેલી આંખો ખુલી. અને એક પ્રચંડ ભય તેના સમગ્ર હોવાપણાને થરથરાવી ગયો. જેનું ઊંડાણ કળી ન શકાય તેવી ભયાનક ખીણની ઉપર, પર્વતની એક કોર ઉપર તેનો નવો મુકામ હવે થયો હતો. જે તળેટીઓની તે હાંસી ઉડાવતી આવી હતી, તે તળેટીઓ તેને નીચે આવવા આમંત્રણ આપી રહી હતી.

      પોતાના વિતેલી ઉત્તુંગતાના મહાન દિવસો યાદ કરી, શીલા પોશ પોશ આંસુડાં સારી રહી હતી.

    કંઈ કેટલાય વર્ષ  વીતી ગયા – આમ પર્વતની કોરે લટકતા રહીને. શીલાને આધાર આપી પોતાના પ્રાણની આહુતી આપનાર વ્રુક્ષો તો ક્યારનાય નામશેશ થઈ ગયા હતા. પર્વતની જે કોરને શિખર પર બિરાજેલી શીલા તુચ્છકારથી મગતરા જેવી ગણતી હતી; તે જ કોર આજે તેના અસ્તિત્વનો આધાર બની રહી હતી. પણ તેની નીચેની ધરતી દર સાલ વરસાદને કારણે ધોવાતી રહી. જે આધાર પર શીલા ટેકવાઈને બેઠી હતી, તે આધાર પણ હવે નિર્બળ થવા માંડ્યો. કોક દુર્ભાગી પળે એ ધરતીના કણ સરકવા માંડ્યા. મોટું પોલાણ થઈ ગયું. શીલાના વજનને ટેકો આપી રહેલી માટી જ ન રહી. રહીસહી માટી સાગમટે ધસી પડી. શીલાએ પોતાનું સમતુલન ગુમાવ્યું. એક પ્રચંડ ધડાકા સાથે શીલા હજારો ફુટ ઊંડી ખીણમાં ફંગોળાઈ ગઈ. હર ક્ષણે તેના પતનનો, વિનિપાતનો વેગ વધવા માંડ્યો. છેવટે જ્યારે તે ખીણના દુર્ગમ પાતાળ સાથે  અફળાઈ, ત્યારે તેના સહસ્ત્ર ટુકડા થઈ ગયા. એક ટુકડો આમ પડ્યો તો બીજો તેમ.

તેનું શિખર પરના ભુતકાળનું ગૌરવ નામશેષ થઈ ગયું.
એ સલ્તનત સંકેલાઈ ગઈ.
એ દર્પ સમયના વહેણમાં ક્યાંય ઓગળી ગયો.
એ ઉન્મત્તતાનો કોઈ અવશેષ ન બચ્યો.
તેનો કોઈ ઈતિહાસ ન લખાયો. 

        હવે તો તેના વારસ જેવી ભેખડો પરથી પર્વતનાં ઝરણાંથી પુષ્ટ બનેલી જલધારાઓ પ્રચંડ પ્રપાત બનીને અફળાતી રહી. શીલાના ફરજંદ નાના મોટા પથ્થરો આ પ્રપાતમાં ઘસાતા રહ્યા, આમથી તેમ અફળાતા રહ્યા. જે કોઈ નાના ટૂકડાઓ હતા તે, પાણીના પ્રવેગમાં ખેંચાઈ આગળ ધકેલાતા ગયા, હડસેલા ખાઈ ખાઈને તેમની તિવ્ર ધારો ઘસાતી રહી. તેના મૂળ પ્રતાપના બધા અવશેષ નામશેશ થતા રહ્યા. લાખો વરસની આ સતત પ્રક્રિયાએ મોટાભાગના ટુકડાઓનું રુપ જ જાણે બદલી નાંખ્યુ. એ સૌ ધવલગિરિના શિખરે બેઠા હતા તે યાદો પણ ભુલાવા માંડી. પવનના સુસવાટા સિવાય જ્યાં કોઈ અવાજ શીલાને સંભળાતો ન હતો; ત્યાં સતત જલપ્રપાતનો ઘોર રવ દિન રાત તેના શ્રવણને બધીર બનાવતો રહ્યો. ક્રૂર વર્તમાનની થાપટો ખાતાં ખાતાં દુર્દશા જ તેમની દશા બનતી રહી.

‘સગાં દીઠાં મેં શાહઆલમનાં,
ભીખ માંગતાં શેરીએ.. ‘

પુનરૂત્થાન 

       જ્યારે શીલાના આ સંતાનો નદીના પ્રવાહની સાથે તણાતા મેદાનો સુધી આવી પહોંચ્યા, ત્યારે તે સૌ માંહોમાંહે બાખડીને ચળકતી રેતીના સાવ નાનાં કણ જ બની ગયા હતા. હવે તેનો પ્રતાપ ઓસરી ગયો હતો, જે શીલાની ઉપર એક તરણું પણ ઉગવાની હેસિયત કરી શકતું ન હતું, તેની અંદર ભાતભાતની વનસ્પતિ ઊગવા લાગી. વિવિધ કિટકો તેમાં પોતાનો આવાસ બનાવી રહ્યા. તેમના રેશમ જેવા નાજુક પોતમાં પશુ પંખીઓ કિલ્લોલ કરવા માંડ્યા. બાળકો રેતીના કિલ્લા બનાવી મોજ માણવા લાગ્યા. તેના ઢગલાઓમાં માટી કે ચુનો ભેળવી માણસો પોતાના નિવાસો બનાવવા લાગ્યા. જે શીલા ઉત્તુંગ શિખરે પોતાના એકલવાયા, એક્દંડીયા મહેલમાં મદમાં ચકચૂર બની મહાલતી હતી, તેના વારસોની વચ્ચે માનવજીવન ધબકવા લાગ્યું. સંસ્કૃતિના પાયાની ઈંટો શીલાના આ શત શત વિન્યાસ પર ચણાવા લાગી.

        કોઈ સુભગ પળે, નદીના ઉપરવાસમાં રખડતા કોઈ માનવને હાથે હજુ મેદાન સુધી ન પહોંચેલો શીલાનો એક ટુકડો આવી ગયો. તેની હેરતભરી આંખો આ ચળકતા, લિસ્સા પથ્થરને જોઈ રહી. તેણે એ ટુકડાને ઊઠાવ્યો અને વસ્તીમાં પોતાના મિત્રોને બતાવવા લઈ ગયો. અણીશુધ્ધ અંડાકાર અને ચમકતા નખશીષ કાળા આ પથ્થર માટે સૌને અહોભાવ ઉપજ્યો. કદી કોઈએ આટલો મોટો અને અણીશુધ્ધ ગોળાકાર અને ચળકતા રંગનો પથ્થર જોયો ન હતો.

       વસ્તીના મુખીયા જેવા વયોવૃધ્ધ વ્યક્તિએ કહ્યું, ‘અરે , આ તો ઊપરવાળાની મહેરબાની છે. આ તો સાક્ષાત પ્રભુ સ્વયંભુ પ્રગટ્યા. ચલો આપણે તેમનું  સન્માન અને અભિવાદન કરીએ.’

     એ ગોળમટોળ પથ્થર દેવ બનીને ગામના મંદિરમાં બિરાજ્યો. મંગળ ગીત ગવાણાં અને આબાલ વૃધ્ધ સૌ અહોભાવથી ઈશ્વરના આ અવતારને નમી રહ્યા.

      શીલાનો આ નવો અવતાર મનોમન વિચારી રહ્યો,

 કયું ગૌરવ સત્ય?
પર્વતની ટોચ પરનું,
રેતીમાંનું
કે
આ સિંહાસને બિરાજેલા
કહેવાતા દેવનું? ‘

      અને ઊપરવાળો શીલાની, આ ગોળ પથ્થરની, રેતીના કણોની અને માણસોની આ બાલિશતા પર મંદ મંદ  સ્મિત  કરી રહ્યો.

 

Posted in અવલોકન, સુરેશ જાની | 1 Comment

મૃત્યુ ફાવી ગયું …..

મૃત્યુ કેમ તું આવતું નથી ,આવવાનું તો છે જ,પણ તું ફાવતું નથી … કવિશ્રી નિરંજન ભગત

હું લખતી નથી પરંતુ કવિતાથી મારી સવાર પડે છે અને રાત પણ કવિતાથી ઘેરાય છે ..આજે કવિશ્રી નિરંજન ભગતના અવસાનના સમાચાર વાંચ્યા ત્યારે એટલું જરૂર કહીશ કે  ત્રણ પેઢીના સાક્ષી એવા નિરંજન ભગતનું અવસાન થતાં સાહિત્ય જગતને ક્યારેય ન પૂરી શકાય તેવી ખોટ પડી છે. આ કવિને  માટે માત્ર વાંચીને બેસી રહેવાનું નહિ પણ તેના માટે લખવાનું મન થાય છે. હું એમની કવિતાનો આસ્વાદ કરાવી શકું તેટલી કદાચ સજ્જ નથી પરંતુ મને આ કાવ્ય સ્પર્શ્યું છે આ કૃતિ  કેટલી હદે અને શા માટે મને સ્પર્શી ગઈ છે એ વાત કહી કવિશ્રી ને શ્રધાંજલિ  આપીશ. ‘હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું’ એમ લખીને ગયેલા આ કવિએ ગુજરાતી સાહિત્યમાં’છંદોલય’ જેવા કાવ્ય સંગ્રહો ઉપરાંત વિવેચન,અનુવાદ અને સંપાદનના ૪૫ જેટલા પુસ્તકોની  મોટી મૂડી આપી છે.એમની ‘ચલ મન મુંબઇ નગરી’જેવા અનેક નગર કાવ્યોએ ગુજરાતી કવિતાઓનો આખો નવો પ્રવાહ શરૃ કરેલો.એ વાંચીને જ  મને “આ મુંબઈ છે” વિષે લેખમાળા લખવાનું મન થયું હતું.
 દરેક માણસને કૈક થવામાં રસ છે  જયારે નિરંજન ભગત એટલે શબ્દોની પાછળ સંતાઈ ગયેલો માણસ ,ઓછુ લખીને એમણે માતબર સર્જન કર્યું એમને વાંચીએ એટલે આંતરસસ્મૃધિનો અનુભવ થાય. ઉમાશંકર જોશી કહેતા કે કવિ નથી લખતો ત્યારે વિશેષ લખે છે કારણ એ પોતાના ચૈતન્યને સંચિત થવા દેતો હોય છે.આવા કવિ શ્રી નિરંજન ભગત ની એક પ્રિય કવિતા અહી  મુકું છું.. કવિતામાં  એક અલગારી મસ્તી વર્તાય છે. માત્ર દિલની ઈચ્છા અને મનની મસ્તી નું કાવ્ય અને ,પ્રસીદ્ધીની, કીર્તીની કોઈ ખ્વાહેશ ન હોય. કોઈ સાથે ચાલનાર ન હોય; તો પણ એકલા ઝુમતા રહેવાનો અલગારી આનંદ જ આનંદ હોય. માત્ર સફર કરવાની જ મસ્તી હોય. અલગારી મસ્તી. પળેપળનો આનંદ. મુસીબત ઉઠાવવાનો પણ આનંદ.કાવ્ય થકી જીવન પ્રત્યેની આવી સહજ દ્રષ્ટિ  અને સાંગોપાંગ સમજણનું એક સુંદર દ્રષ્ટાંત છે.
આ કાવ્ય મને એક જીવન પ્રતીક બની કવિને સદાય મારામાં જીવંત રાખશે.  જાણવું એક વાત છે અને જીવવું બીજી વાત છે. બુદ્ધી નો વિક્ષેપ નહિ અંદરથી જે થોડુક પણ સ્ફૂરે એનો પૂરા દિલથી અમલ કરી જીવવાનું અને શબ્દોમાં ઉતારવું…એક વિશિષ્ટમન:સ્થતિ સાથે ..સાક્ષી ભાવે લખવાનું  અને કવિ બોલે ..
હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું.

હું ક્યાં એકે કામે તમારું કે મારું કરવા આવ્યો છું?

અહીં પથ પર શી મધુર હવા
ને ચહેરા ચમકે નવા નવા!
રે ચાહું ન પાછો ઘેર જવા!
હું ડગ સાત સુખે ભરવા અહીં સ્વપ્રમહીં સરવા આવ્યો છું!
જાદુ એવો જાય જડી
કે ચાહી શકું ચાર ઘડી
ને ગાઇ શકું બે ચાર ઘડી
તો ગીત પ્રેમનું આ પ્રુથ્વીના કર્ણપટે ધરવા આવ્યો છું.
હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું.
– નિરંજન ભગત​​​​​​​
 કવિતા શરૂ થાય છે સહજ વાતની જેમ અને પરિણમે છે ડહાપણમાં.  અઘરા વિષય પર સરળમાં સરળ ભાષામાં કવિતા કરવી અને વાતના બે છેડા સામસામે ગોઠવી વાચકને વિચાર કરતો કરવો..કવિતા ગમવાના અનેક કારણો છે.અને ન ગમવાના કોઈ કારણ મને દેખાતા નથી ,વાત ફરવાની કરતા શું ધરવાના છે અને શું ધરશે તેની છે.
 હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું. 
ગીત પ્રેમનું આ પૃથ્વીના કર્ણપટે ધરવા આવ્યો છું. હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું.

એક સામાન્ય વાક્યનો આવો કલાત્મક પ્રયોગ થઈ શકે ! વાહ ! 
જેણે ઉમાશંકરને મન ભરીને માણ્યા છે.ટાગોરને પચાવ્યા છે, છતાં જુદા છે એવા નિરંજન ભગતનો નોખો અને અનોખો મૌલિક અવાજ છે જે હવે સાંભળવા નહિ મળે..
https://youtu.be/QKkbgAk6ne4
 
https://youtu.be/QKkbgAk6ne4
Posted in "બેઠક "​, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા | Tagged , , , , | 5 Comments