હજી મને યાદ છે-૮-નીરુ મહેતા-એ યાદગાર દિવસ

૬૦નો દાયકો, યુવાન વય – ૨૩/૨૪ની, એટલે દરેક યુવાનને સ્વપ્નો હોય, ખાસ કરીને લગ્ન માટે. હું પણ તેમાંથી બાકાત ન હતો. સાહિત્ય અને ફિલ્મોને કારણે પ્રેમલગ્ન વિષે જાણીએ અને બહારથી પણ સાંભળીએ પણ ખુદ માટે તેનો વિચાર જ ક્યાંથી આવે? કારણ શરમાળ સ્વભાવ, સંસ્કાર અને આમન્યા. લગ્નની વાત તો માતા-પિતા જ સંભાળે એટલે રાહ જોવી રહી.

આજ અરસામાં બચપણની સખીને જોઈ. નવા રૂપમાં, બાળામાંથી એક યુવતીના રૂપમાં. કોણ જાણે કેમ બાળસખીને આ રૂપમાં જોઈ ‘કુછ કુછ હોતા હૈ’ અનુભવ્યું.

બચપણમાં સાથે રમેલા, એક જ શાળામાં ભણેલા, પણ બાળસ્વભાવ મુજબનો સંબંધ. યુવા વયે પણ એવો જ સંબંધ હતો પણ અચાનક તે બદલાઈ ગયો – ફક્ત મારા માટે. બાળસખીને તો તેનો અણસાર પણ નહીં. પણ મને મારો શરમાળ સ્વભાવ આડો આવે એટલે મનની વાત મનમાં જ રહે. વાત ન થાય તો સામેનાનું મન પણ ક્યાંથી જાણવા ન મળે? હળવા મળવાનું ચાલુ પણ એક મૈત્રીનો જ મેળાપ કારણ મારા મનની વાત હજી મનમાં હતી. કેમનું કહેવું તે સમજાતું ન હતું.

અંતે વિચાર્યું એક પત્ર લખી વાત પહોંચાડું. પત્ર લખાઈ પણ ગયો અને તે પહોંચાડું તે પહેલા જ મા તરફથી લગ્નનો પ્રસ્તાવ આવ્યો. હવે? સમય માંગવા સિવાય રસ્તો ન હતો. સાથે સાથે હવે તો હિંમત કરી બાળસખીનું મન જાણવું જ રહ્યું એટલે બનતી ત્વરાએ તેને મળવા જણાવ્યું અને અચકાતાં અચકાતાં મારા મનની વાત કરી એ ડર સાથે કે તે આ વાત કેમની લેશે? કદાચ ખરાબ લાગે તો મિત્રતાનો સંબંધ ન પણ રહે.

વાત તો સીધી હતી કે તે હા કહે કે ના. મેં પણ ચોખવટ કરી કે ના કહેશે તો પણ મને વાંધો નથી. અમારા કુટુંબો અને તેમના વિચારોથી વિપરીત આ વાત હતી તેથી કહ્યું કે ના કહેવાથી આપણી મૈત્રીમાં કોઈ પણ ફરક નહીં પડે. આમ કહેવાનું કારણ એ હતું કે હું રહ્યો ગુજરાતી વાણિયો અને તે તમિલ બ્રાહ્મણ. ૬૦ના દાયકામાં પ્રેમલગ્ન અને તે પણ આંતરજાતીય? અને પ્રસ્તાવ પણ એક બોચિયાના મોઢેથી? એકદમ હા કે નાં કહેવાને બદલે તેણે વિચારવાનો સાત દિવસનો સમય માંગ્યો જે મને યોગ્ય હતું.

સાત દિવસનો એ સમય કેમ વિતાવ્યો તે કહેવાની જરૂર છે? હા કહેશે કે ના? આ અવઢવમાં ઓફિસનાં કામકાજમાં પણ ખલેલ પડતી પણ ત્યાં તેની જાણકારી ન પડે તેની પૂરતી તકેદારી રાખી. તો બહાર તો શું ઘરનાને પણ જાણ ન થાય તેની તકેદારી જરૂર હતી. કારણ તેના કુટુંબનાં અમુક સભ્યો રૂઢીચુસ્ત. જો કે આપણે ધારીએ કે કોઈ આપણી આવી વાત નથી જાણતું ત્યારે તે એક ભ્રમ જ હોય છે કારણ અન્યોને તો વાતની ગંધ આવી ગઈ હોય છે અને અનુમાનો પણ થવા માંડે છે.

મા તરફથી ફરી વાત આવી અને મેં સમય માંગી લીધો – સાત દિવસનો.

સાત દિવસ પૂરા થયા અને બાળસખીની મુલાકાતનો – જે એક મારા જીવનનો વળાંક બની શકે – દિવસ આવી ગયો. થોડી આડીઅવળી વાતો પછી તેણે કહ્યું કે બહુ વિચાર પછી તેને પણ લાગ્યું કે અજાણ્યા સાથે જિંદગી ગાળવા કરતા જાણીતા પાત્રને પસંદ કરવું તેને યોગ્ય લાગ્યું છે અને તે મારા પ્રસ્તાવને મંજૂર કરે છે. પણ આ વિષે તેના કારણે ઊભા થતાં પ્રશ્નો અને નિરાકરણ માટે ઊંડાણથી બંનેએ વિચાર કરવો જરૂરી છે અને એટલે ફરી નિરાંતે બેસી તે વિષે વિચારવું રહ્યું એમ કહી અમે છૂટાં પડ્યા.

અને આમ તે દિવસ મારા માટે યાદગાર બની રહ્યો.

આગળની વાતો અહીં અપ્રસ્તુત છે પણ એટલું કહીશ કે આજે ૫૨ વર્ષ વીત્યા બાદ પણ તે સાયુજ્ય મજબૂત છે.

.નીરુભાઈ મહેતા 

 

Advertisements
Posted in "બેઠક "​, નિરંજન મહેતા, હજી મને યાદ છે . | Tagged , , , , , , , | 3 Comments

હજી મને યાદ છે -૭-એ ય બાપુ! રામરામ…-સુરેશ જાની

ગુજરાતની બહાર રહેતા કયા ગુજરાતીને ગુજરાતની દિવાળી અને બેસતા વરસની મજા યાદ ન આવે? એ જાતજાતની વાનગીઓ; નવાંનકોર કપડાં પહેરી એ એકબીજાને મળવા જવાનું; એ ફટાકડા; રસ્તા પરની એ વાહનો અને માનવ મહેરામણની, હૈયે હૈયું ભીંસાય એવી, હકડેઠઠ ભીડ..    અને એય સવારના પહોરમાં ચાર વાગતામાં જ ..

“ અમાસની રાતે, પડવેનું વહાણું , સબરસ .. સબરસ.. “

– ની અહાલેક ગજાવી, શુકનનું મીઠું પીરસતા, અને બોણી માંગતા, તરવરીયા તોખાર જેવા કિશોરો … .

પણ એ યાદો તાજી કરીને આ સપ્પરમા દીવસને ખારો અને ખાટો નથી બનાવવો!

આ વાત છે, મારી ગુજરાતની બહાર પહેલી દિવાળીની. મારી પહેલી ટ્રેન મુસાફરીની વાત તો અગાઉ કરેલી છે. ( એ વાંચવા અહીં ‘ક્લીક’ કરો. )  એના પરીપાક રુપે મને રાજામન્દ્રી- આન્ધ્ર પ્રદેશમાં નોકરી મળી ગઈ હતી. હું ભાઈને ત્યાં રહેવા ગયો; ત્યારે ભાઈ ભાભી મીલની કોલોનીમાં રહેતાં હતાં. ઘણા વખતથી તેમનો વિચાર એ ક્વાર્ટર છોડીને દુરના શાંત વિસ્તારમાં રહેવા જવાનો હતો. આથી મારા ત્યાં ગયા પછી, એકાદ મહીના બાદ એમણે એક સારા અને શાંત વિસ્તારમાં મકાન ભાડે રાખ્યું. ત્યાં ઠીક ઠીક પ્રમાણમાં ગુજરાતીઓની વસ્તી પણ હતી.

એકાદ મહીનો ઠરીઠામ થયા હોઈશું; ત્યાં દિવાળીના તહેવાર આવી ગયા. અમને બાતમી મળી કે, બેસતા વરસને દિવસે બધા ગુજરાતીઓ એકબીજાને ઘેર સાગમટે મળવા જવાનો રીવાજ છે. અમારા ઘરની નજીક જ મીલના ચીફ ઈલેક્ટ્રીકલ  એન્જીનીયર શ્રી. દેસાઈ સાહેબ રહેતા હતા. એમને ઘેર દસ વાગે બધા આવવાના છે; એવા વાવડ પણ મળ્યા. મારા ભાઈ અને હું ત્યાં પહોંચી ગયા. બેસતા વરસના દિવસે માત્ર પુરુષો જ આ ઔપચારિકતામાં જોડાતા હોય છે; એવી ખબર પડી હતી. આથી ભાભી સાથે આવ્યાં ન હતાં.

અમે બે દેસાઈ સાહેબને ઘેર પહોંચ્યા; ત્યારે અમે પહેલા હતા. થોડી વારમાં એક જુવાન છોકરો ખબર લઈને આવ્યો કે, બધા આવે છે. અને થોડીક વારમાં તો બધું હાઉસન જાઉસન ત્યાં આવી પુગ્યું. અમે તો એ વગર લગનની જાન જોઈને ‘જાની’ હોવા છતાં હેબતાઈ જ ગયા. ચાલીસેક માણસોનો કાફલો હતો. આવતાંની સાથે કાફલાએ સર્વ સંમતિથી નક્કી કર્યું કે, દેસાઈ સાહેબ બાદ અમારે ઘેર પડાવ રાખવાનો છે !

ભાઈએ સંકેત કરી, મને બાજુએ બોલાવ્યો અમે કહ્યું ,” ઘેર જઈને તારી ભાભીને આ માહિતી આપી આવ. આપણા ઘરમાં આ બધાંની આગતા સ્વાગતા શી રીતે કરીશું? “

હું તો બાપુ! હાંફળો ફાંફળો ધોડ્યો. ઘેર જઈ ભાભીને આ શુભ આપત્તીના સમાચાર પહોંચાડ્યા. ભાભી પણ મુંઝાઈ ગયા. અમે બે જણાએ થઈ, તાબડતોબ ગાદલાં નીચે પાથરી દીધાં. બધાંને બેસાડાય એટલી ખુરશીઓ અમારે ત્યાં ક્યાં હતી? આ કામ પતાવી, બધાંને નાસ્તા માટે શું બનાવવું, તેનો ભાભી વિચાર કરતાં હતાં, ત્યાં તો એ ‘જાન’ આવવાના વાવડ ઓલ્યો છોકરો આપી ગયો. એને અમારી મુંઝવણનો પણ ખ્યાલ આવી ગયો. એણે કહ્યું, “ ભાભી! ગભરાશો નહીં. કશું ગરમ બનાવવાની જરુર નથી. ચા પણ નહીં. ઘરમાં જે હાજર હોય તે જ ધરજો.”

આટલી વાત ચાલતી હતી; એટલામાં તો બધા આવી ગયા. ફટાફટ જુવાનીયાઓ રસોડામાં પહોંચી ડબ્બાઓમાંથી દિવાળીની મીઠાઈ અને ફરસાણ થાળીઓમાં કાઢવા લાગી ગયા.

ભાભીએ ગલવાઈને કહ્યું, “: અરે! આ તો રોજના વપરાશની થાળીઓ છે. કાચની ડીશો કબાટમાંથી કાઢું છું.” પેલા તો સાંભળે જ શાના? એક જણ બોલ્યો, “ બહેન! બધા ઘરના જ તો છે. તમારે મુંઝાવાનું નહીં. તમ તમારે શાંતિથી બાજુમાં ઉભા રહો. ”

અને ઘરમાં તો બાપુ! ધમાચકડી મચી ગઈ. અમે તો આ વાવાઝોડાં માટે સહેજ પણ તૈયાર ન હતા. બધા ગુજરાતી ભાઈઓએ અમને ‘ સાલમુબારક ‘ કહ્યા ન કહ્યા; મગસ અને મઠીયાંના બે ટુકડા ગલોફામાં ઘાલ્યા ન ઘાલ્યા, અને તરત લશ્કરે તો વિદાયની આલબેલ પુકારી.

ભાઈ ભાભી તકલીફ પડવા બદલ બધાંની માફી માંગવા લાગ્યા. ત્યાં સૌથી વડીલ બુધ્ધીલાલભાઈ બોલ્યા, “જોની(!) ભાઈ, ઈ તો હંધું ઈમ જ હાલે. તમતમારે સેજે’ય મુંઝાવાનું નંઈ. ન્યાં કણે કુણ પારકું સે?”

અમે ત્રણે તો આ ગુજરાતી બિરાદરી જોઈ અવાચક જ બની ગયા. અને બધું લશ્કર અમને બેને સંગાથે લઈ આગલા મુકામ તરફ રવાના થયું.

અનેક દિવાળીઓ દેશ અને દેશની બહાર જોઈ છે. પણ એ દિવાળી અને એ બિરાદરી આજે પણ યાદ આવી જાય છે.

અહીં અમેરીકામાં તો એવું કાંઈ ખાસ એકબીજાને મળવા જવાનું હોતું નથી. પણ અહીંની દિવાળીની વાત તો ફરી કો’ક વાર.

આંબે આવ્યા મો’ર. વાત કેશું પોર…

સુરેશભાઈ જાની

Posted in સુરેશ જાની, હજી મને યાદ છે . | Tagged , , , , , , | 7 Comments

હજી મને યાદ છે-૬- મીઠો અહેસાસ-હેમાબેન પટેલ

જીવન એક અનોખી સફર છે, તેમાં અનેક જુદા જુદા પ્રસંગો આવે છે, કોઈ સુખદ તો કોઈ દુખદ. આપણું મન એવું છે તેને અતિતમાં મ્હાલવુ ખુબજ ગમે છે. હવે જો અતિત સુખમય હોય અને વર્તમાન દુખી હોય તો તે સુખને યાદ કરીને દુખી થવાનુ, દુખ ડબલ થઈ જાય છે. અને અતિત દુખી હતું અને અત્યારે સુખ છે તો દુખી અતિત યાદ કરીને આજે સુખના સમયમાં પણ દુખી થઈ જવાનુ. માણસને ટેવ છે તે અતિતમા જીવશે યા તો ભવિષ્યમાં જીવશે, કોઈ વર્તમાનમાં જીવવા માટે તૈયાર નથી. ખરેખર તો જે વર્તમાનમાં જીવે છે તે જ સૌથી સુખી માણસ ગણાય.

પરંતું જીવનના ઘણા પ્રસંગો, ઘણી ક્ષણો એવી હોય છે તેને ગમે ત્યારે યાદ કરો, મીઠો અહેસાસ કરાવે અને રોમાંચ અનુભ કરીએ છીએ. આવી સુનેહરી ક્ષણો જ્યારે પણ યાદ આવે ત્યારે અતિત વ્હાલુ લાગે છે, તે યાદો પ્યારી લાગે છે. સુખના દિવસો કે દુખના દિવસો હોય તે ક્ષણો ગમે ત્યારે યાદ કરો બસ તે આનંદ આપે છે.

હજી મને યાદ છે એ સુખદ ક્ષણ જ્યારે મારા પુત્રનો જન્મ થયો, મેં એને ગોદમાં લીધો, હ્રદયે લગાડ્યો તેના નાજુક, મુલાયમ,કોમળ અંગનો સ્પર્ષ થતાં જ મારુ હ્રદય ખુશીથી પુલકીત થઈ ગયુ. રોમ રોમ રોમાંચ અનુભવતુ હતું. મારા પુત્રની જનની બની દુનિયાનુ મોઘેરુ માતૃત્વ સુખ પામી હું ધન્ય થઈ ગઈ,તેની જનેતા બની તો બદલામાં મારા દિકરાએ મને એક સામાન્ય સ્ત્રીમાંથી માતા બનાવી ભગવાનથી પણ ઉંચો દરજ્જો અપાવી દીધો. દુનિયામાં આનાથી મોટી ખુશી બીજી કોઈ  હોઈ શકે ? મારી ખુશી અને આનંદ એટલો બધો હતો જાણે મને કુબેરનો મોટો ખજાનો મળી ગયો.સંતાન પ્રાપ્તિનો અનુભવ અને આનંદને શબ્દમાં વર્ણન કરવું મારા માટે કઠીન છે, તેનો માત્ર અહેસાસ કરી અનુભુતી થાય છે. દુનિયા ભુલીને તેના લાલન પાલનમાં વ્યસ્ત બની માતૃત્વ પદને માણતી રહી. સંતાન સુખ એ દુનિયાનુ સૌથી વધારે આનંદમય અમુલ્ય સુખ કહેવાય.

મારો પુત્ર જરા પણ બિમાર થાય કેટલી બધી ચિંતા, તેને તાવ આવ્યો હોય તો જાણે મારા ઉપર આસમાન તુટી પડ્યું ! મા છું ને, જીવ અધિરીઓ થઈ જાય. ખબર છે નાની બિમારી છે જાણવા છતાં પુત્રની મમતા અને મોહ નાહકની મને વીહવળ કરી દે.

દરેક વસ્તુ માટે બાળ હઠ, જીદ કરે ત્યારે તેને પ્રેમથી સમજાવવો. સ્કુલે જવા માટે તૈયાર કરવો, હોમ વર્ક કરાવવુ, આ ખાવાનુ ભાવે આ ના ભાવે,કપડાં-સુઝ બસ આવા જ જોઈએ, રમકડાં માટે જીદ, તેની કાલી ઘેલી ભાષા સાંભળી તેની સાથે કાલી ઘેલી ભાષામાં વાત કરવી. હા એક વાત બહુજ યાદ આવે છે દરોજ રાત્રે જમીને જુહુ બીચની લટાર મારવા લઈ જવો પડે, કેટલી બધી જીદ ! બાળકો પાસે પોતાની જીદ પુરી કરવા માટે તેમની પાસે સૌથી મોટું હથિયાર રડવાનુ, તેમના આંસુ જોઈ આપણે પીગળી જઈએ. તેની ફરમાઈશ અને માગણીઓ, તેની મસ્તી-ધમાલ, અરે શું લખું અને શું ના લખું ,લખવા બેસીએ તો આખું પુસ્તક લખાય ! નાની ઉંમર પહેલું સંતાન, મારા માટે ખરેખર એ ગોલ્ડન પિરીયડ હતો.

જતનથી મોટો કર્યો, આંખ સામે મોટો થતાં જોઈ, તેની બાળલીલાઓ આજે પણ બરાબર યાદ છે.પૌત્રો-પૌત્રી તેનો મોટો દિકરો બાવીસ વર્ષનો થયો, તેઓને મારી નજરની સામે જ મોટા થતાં જોઉં છું છતાં પણ મારા દિકરાનુ બાળપણ આજની તારીખમાં આંખ સામે રમે છે. અનાયાસે મારા પુત્ર અને પૌત્રો અને પૌત્રી વચ્ચે ઘણી વખત સરખામણી અને તુલના થઈ જાય છે. ખેર એ સમય જુદો હતો એ આપણો ભારત દેશ હતો, આ સમય જુદો છે અમેરિકા દેશ છે તફાવત રહેવાનો છે. તેના બાળકો મસ્તી કરે ત્યારે તેઓને ખીજાય ત્યારે મારે બોલવું પડે ભાઈ મને તારુ બાળપણ બરાબર યાદ છે તારા બાળકો તારા કરતા ઓછી ધમાલ કરે છે એટલે શાંત થા એ લોકો ઉપર ગુસ્સો ના કરીશ.

એક સુખદ ક્ષણ અનેક ક્ષણો બની ગઈ કલાકો,દિવસો અને વર્ષોમાં બદલાઈ.એ ક્ષણોનો દિલથી જીભરીને આનંદ ઉઠાવ્યો હતો કેમ ભુલાય. જીવનમાં હજારો સારા-ખોટા,સુખદ-દુખદ પ્રસંગો આવ્યા, કોઈ કોઈ તો અદભુત પ્રસંગો હોય જે આપણી બુધ્ધિ માનવા તૈયાર ના હોય.બધાજ પ્રસંગો ક્યારે ને ક્યારે યાદ આવ્યા વીના ના રહે. મારા માટે જે દિવસે પુત્ર-પુત્રી,પૌત્રો અને પૌત્રીને પામી એ સૌથી યાદગાર પ્રસંગ છે જે ક્યારેય દુખ નહી પરંતુ સુખ અને આનંદનો અહેસાસ કરાવે છે.

આપણી પાસે સર્વ પ્રકારનુ સુખ હોય પરંતુ સંતાન ન હોય તો જીવન અધુરુ લાગે. સંતાનની ઝંખના સ્ત્રીને વ્યાકુળ બનાવી દે છે. માતૃત્વને પામ્યા વીના સ્ત્રી અધુરી છે, મા બન્યા પછી પુર્ણતાને પામે છે.

હેમાબેન પટેલ

Posted in "બેઠક "​, હજી મને યાદ છે ., હેમા બેન પટેલ | Tagged , , , , , , , | 5 Comments

હજી મને યાદ છે-૫ – એક ભુલ-હેમાબેન પટેલ

૧૯૫૬ની વાત છે. મારી ઉંમર ૧૧ વર્ષની હતી.એ સમય સાવ અલગ હતો, મોટી બહેન હોય તેણે નાના ભાઈ બહેનની કાળજી, દેખરેખ રાખવી પડે, રમાડવા પડે, હિંચકા નાખવા પડે. નાના ભાઈ બહેનની જવાબદારી મોટાં ભાઈ બહેનના માથે હોય, કેમકે મા તેના કામમાં ખુબજ વ્યસ્ત હોય, મોટો પરિવાર અને ઘણા બધાં ભાઈ બહેન, મમ્મીને બિલકુલ સમય ના મળે. ઉનાળાનો સમય હતો સ્કુલમાં રજાઓ હતી. સહેલીને ઘરે રમવા જવું હતું, બહેનને પણ સંભાળવાની છે, કરવુ શું ? હું મારી એક વર્ષની નાની બહેનને લઈને મારી સહેલી જે બાજુના ઘરમાં રહે તેના ઘરે રમવા ગઈ. એ જમાનામાં છોકરીઓને રમવા માટે કૉડીઓ અને કુકા તેમજ પત્તાં રમત રમવાનુ સાધન હતાં. હું અને મારી સહેલી પત્તાં રમતાં હતાં નાની ઉંમર એટલે ઢગલાબાજી સીવાય બીજી કઈ રમત હોઈ શકે. અમે બંને રમવામાં મશગુલ હતાં. મારી બહેન બાજુમાંજ રમતી હતી. અમને નિરાંત હતી.

મારી સેહેલીની મમ્મીને વા ની બિમારી હતી એટલે તેમને પગ દુખ્યા કરે, રાત્રે પગે કેરોસીનની માલીસ કરી સુઈ જાય એટલે બીજી રુમમાં ખુણામાં એક નાના પ્યાલામાં કેરોસીન ભરી રાખ્યુ હતું, મારી બહેન રમતી રમતી બીજી રુમમાં પહોચી ગઈ અને પ્યાલામાં જે કેરોસીન હતું તે પાણી સમજી પી ગઈ. અમે અનજાન, આ ક્યાં ચાલી ગઈ ? બહેન ક્યા છે ખબર નહી, તેણે જોર જોરમાં ખાંસી ખાવા માંડી એટલે અમે બીજી રુમમાં ભાગ્યા જોયુ તો ક્પની અંદર કેરોસીન હતું તે બધુ પી ગઈ હતી. હું તો ખુબજ ઘભરાઈ ગઈ, એની ખાંસી વધતી ગઈ નીચે જઈને અમે પાણી પીવડાવ્યુ તેને ગોળ ખવડાવ્યો તો પણ ખાંસી બંધ ના થાય. બીકના માર્યા કોઈને કીધુ નહી.તેને પતાસુ ખવડાવ્યુ, ખાંડ ખવડાવી કે જેથી ઉદરસ બંધ થાય. તેને સારુ થાય એટલે જાત જાતના નુસકા કર્યા, ઉધરસ બંધ થવાનુ નામ ના લે. હવે ફાટી  ! મમ્મી જાણશે તો ગુસ્સે થશે તુ નાની બહેનનુ ધ્યાન નથી રાખી શકતી. તેની તબીયત વધારે બગડતી ગઈ મૉઢાનો કલર બદલાવા લાગ્યો, મારો ડર વધતો ગયો, માને કહ્યા વીના છુટકો હતો નહી હવે વાત છુપાવી શકાય એમ હતી નહી એટલે ઘભરાતાં ઘભરાતાં ઘરે વાત કરી. મારી મા બહેનને જોઈ તે પણ ઘભરાઈ ગઈ તેના હોશ ઉડી ગયા. જેમ સમય વીત્યો તેની હાલત વધારે બગડી, તે બેભાન થઈ ગઈ અને મૉઢામાંથી ફીણ નીકળવા લાગ્યુ. મારી હાલત બહુજ ખરાબ હતી મારે લીધે મારી બહેનને કંઈ થઈ જશે તો હું શું કરીશ ? મારી બહેનની હાલત જોઈ મને ખુબજ દુખ થયું, વિચારવા લાગી આ મેં શું કર્યું ? હું તેના ઘોડિયા આગળ બેઠી બેઠી રડતી હતી, મારો જ વાંક હતો, મેં ગુનો કર્યો હતો. આખુ ફળિયુ ભેગુ થઈ ગયું. ડૉક્ટર આવ્યા તેની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી. ધીમે ધીમે ભાનમાં આવી આંખ ખોલી, કલાકો પછી તે સાજી થઈ, મને હાશ થઈ. બહેન મારી ત્યારે એક્જ વર્ષની હતી તેને આ કેરોસીનનો ડૉઝ કેટલો બધો ભારી પડ્યો આજે સમજાય છે.

આજે પણ જ્યારે તે પ્રસંગ યાદ આવે છે ત્યારે રુવાંટા ખડાં થઈ જાય છે અને મારી નાદાનીયત પર હસવું પણ આવે છે. એ જમાનામાં દસ અગીયાર વર્ષની છોકરીઓને આજની છોકરીઓની જેટલી અક્ક્લ ક્યાં હતી ? એ જમાનામાં છોકરીઓ થોડી અલ્લડ અને ભોળી હતી, ઝાઝી સમજ હતી નહી. અમારો પરિવાર ભેગો થયો હોય અને આ પ્રસંગની વાત નીકળે ત્યારે બધાં ખડખડાટ હસે છે. જે કેરોસીન પી ગઈ હતી તે સૌથી વધારે હસે છે. જ્યારે ઘટના ઘટી ત્યારે અપાર દુખ અને ચિંતા હતી અત્યારે એ વાત પર હસવું આવે છે.

હેમાબેન પટેલ

Posted in "બેઠક "​, હજી મને યાદ છે ., હેમા બેન પટેલ | Tagged , , , , , , , | 2 Comments

૭ – શબ્દના સથવારે – પાણી – કલ્પના રઘુ

પાણી

બે અક્ષરના ‘પાણી’ શબ્દ પર ગ્રંથ રચાઇ શકે. પાણી, ધરતીના પેટાળનું હોય, ધરતીના પટ ઉપરનું હોય કે આકાશેથી વરસેલુ હોય, પાણી પારદર્શક, સ્વાદરહિત, ગંધરહિત અને રંગવિહીન હોય છે. જે રંગ નાંખો, તેમાં ભળી જાય. ‘શોર’ ફીલ્મનું ગીત, ‘પાની રે પાની તેરા રંગ કૈસા, જીસમેં મીલા દો લગે ઉસ જૈસા’, યાદ આવ્યા વગર રહે નહીં. બેન્જામીન ફ્રેન્કલીને કહ્યું છે, ‘જ્યારે કૂવો સૂકાય ત્યારેજ તેનું ખરૂં મૂલ્ય સમજાય’. પાણી ગંગામાં મળે તો ગંગાજળ બની જાય છે. ક્યારેક ખૂન-પસીનો એક કરીને મેળવેલા પાણીનો રંગ લાલ હોય છે. છતમાંથી ટપકતુ પાણી જીવવું હરામ કરી દે છે. પૂર હોનારતમાં ઉત્તરાખંડમાં કે સુનામી વખતે પાણીએ તેનો કેવો રંગ બતાવ્યો હતો? તો વળી માણસની ઉમ્મીદો પર ફરી વળતા પાણીનો રંગ તેને જીવવા દેતો નથી પરંતુ તરસ્યા આદમીને એક ઘૂંટડો પાણી પણ હાશ કરાવે છે. આ પાણીની તરસ કોઇપણ બીજુ પ્રવાહી છીપાવી શકતું નથી. વહેતું જળ સારૂં રહે છે, બંધિયાર જળ ગંધાઇ જાય છે!

પાણીનો અર્થ જળ, જળ જેવું પ્રવાહી, ધાર, નૂર-તેજ, શૂરાતન-પોરસ, વટ-આબરૂ, ઢોળ-ગીલેટ એવો થાય છે. તેના સમાનાર્થી નીર, જળ, વારિ છે. આ ‘પાણિ’નો અર્થ લગ્નમાં હાથ ઝાલવો થાય છે. અંગ્રેજીમાં પાણીને વોટર કહેવાય છે.

પાણી એ તો જીવન છે. પાણીનું અસ્તિત્વ, જીવ સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે. પાણી એક રાસાયણિક પદાર્થ છે જેની રાસાયણિક સંજ્ઞા H2O છે. આપણાં શરીરમાં અને પૃથ્વી ઉપર જમીન કરતાં જળનું પ્રમાણ વધુ છે. માનવ શરીરમાં લગભગ ૭૦ થી ૮૦% હિસ્સો પાણીનો હોય છે. સ્નાન દ્વારા બાહ્ય શુધ્ધિ અને પાન દ્વારા આંતરિક તૃપ્તિ આપનાર પાણીનો શીતળતા એ સર્વશ્રેષ્ઠ ગુણ છે. પ્રાતઃકાળમાં શૌચવિધિથી શરૂ થઇને ડગલે અને પગલે આપણને પાણીની જરૂર પડે છે. પાણી મળ, મૂત્ર, પરસેવા દ્વારા શરીરનો કચરો બહાર કાઢી શરીરને સ્વસ્થ રાખે છે માટે ૨ થી ૩ લીટર પાણી, ડીહાઇડ્રેશનથી બચવા માટે પીવું જરૂરી છે.

પાણીનો ઉષ્માવાહક પ્રવાહી તેમજ અગ્નિશામક પ્રવાહી તરીકે ઉપયોગ થાય છે. મનોરંજનના હેતુથી પાણી પરની કેટલીક રમતોમાં પાણીનો ઉપયોગ થાય છે. ઘર વપરાશ, ખેતી, જળ ઉદ્યોગ, ખાદ્યવિજ્ઞાન ક્ષેત્ર તેમજ અન્ય ઉદ્યોગમાં પાણી ઉપયોગી છે.

ધાર્મિક કાર્યમાં પાણીને જળ કહેવામાં આવે છે. જળથી પ્રભુનો અભિષેક કરવામાં આવે છે. તૈતરીય ઉપનિષદના ઋષિએ જળને જ અન્ન કહ્યું છે. ‘અપોવા અન્નમ્‍’ સૃષ્ટિનું બંધારણ પંચમહાભૂતોથી રચાયેલું છે. જળ એ એક એવું મહાભૂત છે, જેમાં શબ્દ, રસ, રૂપ અને સ્પર્શ એમ ચારેય ગુણ છે. તેથી જ દ્યુતિ લોક, અંતરિક્ષ લોક, પૃથ્વિલોક અને પાતાળ લોકમાં વ્યાપ્ત છે. જળ, બાષ્પ (વરાળ), દ્રવ અને હીમ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. તમામ સ્વરૂપ શક્તિશાળી છે. કોઇ એક સ્વરૂપ પણ જો રૌદ્ર રૂપ ધારણ કરે તો વિનાશ સર્જાય છે. છાંદોગ્ય ઉપનીષદમાં નારદ અને સનતકુમારોના સંવાદોમાં જળને શ્રેષ્ઠ ગણાવ્યું છે. આયુર્વેદમાં કહ્યું છે, માનવ દેહ પાંચ તત્વો, પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશનો બનેલો છે.

પાણીની પ્રાપ્તિનો એકજ માર્ગ છે, વરસાદ. આ પાણીને બને તેટલું જમીનમાં ઉતારી બચાવીએ તો પાણી આપણને બચાવશે. કારણ કે જળ એ કુદરતનું અદ્‍ભૂત સર્જન છે. જળ ઉર્જા છે. જળને બનાવી શકાતું નથી, બગાડી શકાય છે, બચાવી શકાય છે. ‘તરસ લાગે ત્યારે કૂવો ગાળવા ના બેસાય’, આ કહેવત સમજીને પાણી વેડફાઇ જાય તે પહેલાં તેને બચાવવાના પ્રયત્નો કરવા જોઇએ. જળ બચાવવાની જવાબદારી સમગ્ર સમાજની છે. કોઇએ પાણી વિષે સાચેજ કહ્યું છે,

Grandfather saw it in ‘RIVER’,

Father saw it in ‘WELL’,

We saw it in ‘TAP’,

Our children see it in ‘BOTTLE’,

Where will our grandchildren see it!

In a ‘CAPSULE’???

If we still neglect,

It will be seen only in ‘TEARS’!!

Posted in કલ્પના બેન રઘુ શાહ, કલ્પના બેન રઘુ શાહ, Uncategorized | 6 Comments

હજી મને યાદ છે-૪ -ઋણ – જયવંતી પટેલ

સાન હોઝે એરપોર્ટની બહારે નીકળી હું મારાં દીકરાની રાહ જોતી ,  બેગેજ કલેઇમની સાઇન પાસે ઊભી રહી હતી.  ત્યાં એક બુઝર્ગ કાકા, તેમની બેગ લઈને ધીમે ધીમે આવ્યા અને મારી નજીક ઊભા રહ્યા.   તેમણે માથે ગરમ ટોપી,  ગળામાં ગલેપટો અને હાથમાં મોજા પહેર્યા હતા.  મેં જોયું કે તેમનાથી ફોન બરાબર ન્હોતો થતો.  એમણે આવીને મને પુછ્યું ,”  બેન, મને જરા મદદ કરશો ? ”  મારાથી ફોન નથી થતો.  મેં હા કહી તેમનો ફોન જોડ્યો.  મેં નામ પુછ્યું  ને એમણે કહ્યું,”  નાથુભાઈ વિઠ્ઠલ. ”  મને નામ કંઈક જાણીતું લાગ્યું.  થોડી વાર એમની સામું જોતી રહી.  થયું,  આમને મેં ક્યાંક જોયા છે.  પણ જલદી યાદ ન આવ્યું.  મેં તેમનાં દીકરા ઠાકોર સાથે વાત કરી.  તેમનાં દીકરાએ કહ્યું, ” બેન , બે મોટાં અકસ્માત હાઇવે 880 ઊપર થયા છે  કોઈ હિસાબે હું વખતસર ત્યાં નહીં આવી શકુ.  તેમને પાછા એરપોર્ટ માં બેસાડો.  મેં પેલા કાકા સામે જોયું તો ખૂબ થાકેલા હતા અને નિરાશ થઈ ગયા હતા.  મને થયું મારું ઘર નજીક છે  – એમને મારાં ઘરે લઈ જાઉં અને આ ઠંડીમાંથી બચાવું ,  કંઈક ગરમ પીવાનું અને ખાવાનું આપું તો એ મને આશીર્વાદ આપશે!  એટલે તરત તેમના દીકરાને કહ્યું ,”  આ મારુ એડ્રેસ અને ટેલિફોન નંબર છે,  અમે તમારા પિતાજીને અમારે ઘરે લઈ જઈએ છીએ.  તમે અમારે ત્યાં એમને લેવા આવજો.”

ઘરે ગયા પછી અમો તેમની સાથે વાત કરતાં ગયા એમાં  માલુમ પડ્યું કે એ આફ્રિકામાં, દારેસલામમાં હતા.  એટલે તરત આગળ વાત કરી.  તો વર્ષો પહેલાં જે કાકાએ અમોને (મને અને મારી બહેનને )  ભારે વરસાદ અને વાવાઝોડામાં રાઈડ આપી હતી તે જ એ કાકા હતા.  શું હિંમતથી અમોને સહીસલામત ઘરે પહોંચાડ્યા હતા.  આજે સાવ ઢીલા થઈ ગયા હતા.

લગભગ પચાસ  વર્ષ પહેલાંની આ વાત છે……..તે દિવસે પટેલ ગ્રાઉંડ પર જમવાનું હતું.  ઊમંગે ઊમંગે સારા સારા કપડાં પહેરી ત્યાં પહોંચી ગયા.   બા -બાપુજી રસોડામાં ખૂબ બીઝી હતા.  અમે બાળકો સહુ એકઠાં થઇ કંઈ રમત શોધી આનંદથી સમય પસાર કરી રહ્યા હતા.  આ વાત છે આફ્રિકાની  –  1946 ની સાલની.  ભારતને હજુ આઝાદી મળી ન્હોતી.  પણ ગાંધી બાપુની અંગ્રેજો સાથેની લડાઈમાં દૂર દૂર દેશોનાં ભારતીયો પણ મનોમન સાથ પૂરાવતા .  વહેલી સવારે પ્રભાતફેરી નીકળતી.  એમાં અમારાંથી થોડાં મોટા  છોકરાંઓ ભાગ લેતા.  ગોઠવ્યા મુજબ સરઘસ કાઢતાં.  તેમાં બધાથી જવાતું.  અને એને લગતાં કાર્યક્રમો ગોઠવાતા.  એનાજ અનુસંધાનમાં અમારે સૌ એ જવાનું હતું.  પટેલ ગ્રાઉન્ડ પર જવાનું જરાં દૂર હતું છતાં  બાળકો હસતાં, વાતો કરતાં

રસ્તાની દૂરીનો ખ્યાલ આવે તે પહેલાં પહોંચી જતા.  જમવાનો હોલ ખૂબ મોટો હતો એટલે લાઈનસર બધાને બેસાડી દીધા અને અમે જમી લીધું.  એ પછી બીજી ઓક્ટોબર, ગાંધી જયંતીની તૈયારી કરવાની હતી.  બહાર તે દરમિયાન ધોધમાર વરસાદ શરૂ થઇ ગયો હતો અને વીજળીઓ થતી હતી.  ગગનમાં તાંડવ નૃત્ય થતું હોય એવું લાગતું હતુ.  ગાજવીજ સાથે મુશળધાર પડતો હતો.  પવન જોરથી ફૂંકાતો હતો.  ઘરે જવાનું કેમ શક્ય બનશે એ વિચારમાં બા – બાપુજી પણ મુંઝવણ અનુભવતા હતા.

ત્યાં તો એક કાકા (સગા નહીં પણ ઓળખાણવાળા ) નાથુભાઈએ એમની ગાડીમાં લઇ જવાની ઓફર આપી.  એમની ગાડી જૂની હતી.  અમને આઠેક છોકરાંઓને ઉપરાછાપરી બેસાડ્યા.  ખૂબ સંકડાઈને બેઠા.    ગાડી ધીમે ધીમે ચાલતી હતી.  સાઈડ પરથી વાછટો ખૂબ આવતી હતી.  છતાં ખૂશી હતી કે ગાડીમાં જવા મળ્યું છે.  ચાલવું નથી પડતું.  લગભગ ત્રણેક માઈલ ગયા હશું ને એન્જીન બંધ થઈ ગયું.

આટલા વરસાદમાં સમારકામ પણ કેવી રીતે થાય ?  થોડી વાર ઊભા રહ્યાં.  સાંજના પાંચ વાગી ગયા હતા.  વર્ષા ઋતુને કારણે સંધ્યાએ પણ આવવાની ઊતાવળ કરી.  હવે શું કરવું તે પ્રશ્ન સૌ ને મુંઝવતો હતો.

કાકાએ નક્કી કર્યું કે કોઈ મદદ મળે એવું લાગતું નથી.  જેથી બધાએ ચાલીને જ પોતપોતાના ઘરે પહોંચવું પડશે.  જેનું ઘર આવતું જાય એમ છૂટા પડતાં જશું.  બધાએ એકબીજાનાં હાથ પકડી લીધા.  મેં આવું કદી અનુભવ્યું ન્હોતું.  ભારે વર્ષાને કારણે રસ્તાઓ ખૂબ ખાડા ખબચાં વાળા હતા.  કારમાંથી બહાર નીકળતાં જ અમો પલળી ગયા હતા.  ઠંડી પણ લાગતી હતી.  અંધારું થઇ જવાથી જોવામાં પણ મુશ્કેલી પડતી હતી.  છતાં હિંમત રાખી બધા ચાલતાં હતા.  હજુ ત્રણેક માઈલ રસ્તો કાપવાનો હતો.  કોઈકે તો રડવા માંડ્યું.  પેલા કાકાએ ખૂબ સરસ રીતે બાજી સંભાળી લીધી.  એક છોકરાને કેપ્ટ્ન બનાવ્યો અને તેને કહ્યું કે હિંમતથી આગળ ચાલ – અને બોલ : ” હૈ ઇન્દ્રદેવ,  રક્ષા કરો રક્ષા કરો,  હમ બાલકોકી રક્ષા કરો.”

તે સમયે ટેલિફોન હતા પણ જૂજ.  સેલફોનનો જમાનો નહતો .  સહીસલામત ઘરે પહોચશું કે કેમ એ પ્રશ્ન હતો.  પણ એ કાકાની સમય સૂચકતા અને હિંમતે અમને સૌને સહીસલામત ઘરે પહોંચાડ્યા.  એક બીજાનાં હાથ પકડી રાખી ચાલતાં શીખવાડ્યું.  વધારામાં દરેકે થોડું ગાવાનું.  કોઈ કાર પસાર થાય તો મદદ માટે બૂમો પાડવાની.  મેં કવિતા બોલવા માંડી .  “આવરે વરસાદ, ઢેબરિયો પરસાદ,  ઊની ઊની રોટલી ને કારેલાનું શાક.”  પણ પછી થયું આ બરાબર નથી.  મારે તો વરસાદને આવવાની ના પાડવાની છે એટલે ફેરવીને ગાયું ,”  વીજળી ચમકે ને મેહૂલીયો ગાજે ,  સાથે મારુ હૈયું ધડકે

 ઘડીક ઊભો રેને મેહુલિયા,

જોને મારી ઓઢણી ભીંજાઈ,

મને ટાઢ ચઢી જાય

થંભી જાને મેહુલિયા, થંભે તો તું મારો દોસ્ત બની જાય ”

ત્યાં તો એક બીજા છોકરાએ ગાવાનું શરૂ કર્યું.  એમ કરતાં કરતાં ગામની સાવ નજીક આવી પહોંચ્યા.  થોડી લાઈટ દેખાવા માંડી ને ઘરો પણ દેખાયા .  એક છોકરાનું ઘર સાવ નજીકમાં હતું.  તેનાં માં-બાપે ટોવેલ આપ્યા અને ગરમ પીણું પીવડાવ્યું .  ત્યાંથી નીકળી બાકીના છોકરાં છોકરીઓને એક એક કરતાં તેઓનાં ઘરે પહોંચાડ્યા .  મારાં માં-બાપ અમને બંને બહેનોને જોઈ બાઝી પડ્યા અને પેલા કાકાનો ખૂબ ઊપકાર માન્યો.  જમવાનું કહ્યું પણ તે ભાઈ રોકાયા નહી .  એક કપ ગરમ ચાય માંગી અને તે પીઈને તેમણે પ્રયાણ કર્યું.

આ વાતને વર્ષો વિતિ ગયા પણ જયારે જયારે મેહુલિયો ગાજે ને વીજળી ચમકે , ને વર્ષા નું આગમન થાય ત્યારે મને એ અંઘારી રાત, મુશળધાર વરસાદ અને પેલા કાકાની ઓથ જરાયે ભુલાતી નથી.  ખૂબ દયાળુ અને હિંમતવાળા કાકા હતા.  આટલા બાળકોને સંભાળીને આવી પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કાઢવા ને સહીસલામત તેમને ઘરે પહોંચાડવા એ મહાન કાર્ય હતું અને તેઓએ એ જવાબદારી પૂર્વક પાર પાડ્યું.  દરેકનાં માં-બાપ તેમનાં ઋણી રહયા .  માનવ કેટલો સમૃધ્ધ છે તે તેની દર્શાવેલી માનવતા પરથી કળી શકાય છે.”……

ચાર-પાંચ કલાકે તેમનાં દીકરાએ બેલ મારી.  ત્યાં સુધીમાં કાકાએ જમી કરી એક સારી ઊંઘ ખેંચી લીધી હતી.  મને કહે ,” બેટા,  તેં તો મને ઋણી બનાવી દીધો.  ત્યારે મેં એમને કહ્યું ,”  ના,  કાકા,  મેં તો તમારું ઋણ ઊતારવા પ્રયત્ન કર્યો છે.  કોઈ કોઈ નું ઋણી નથી .  સમય સમયનું કામ કરે છે.  વર્ષો પહેલાં તમે અમોને ભારે વરસાદમાં સહીસલામત ઘરે પહોંચાડ્યા હતા.  એ દિવસ હજુ ભુલાતો નથી.  ભગવાને મને તમારું ઋણ વાળવાનો અવસર આપ્યો – તમારું નામ સાંભળ્યું ત્યારે જ થયું હતું કે આ નામ જાણીતું છે.  એટલેજ તમને ઘરે લઈ આવી .”   તેઓએ કહ્યું ,”  શું તને હજુ યાદ છે?”  ત્યારે મેં કહ્યું ,” હા ,  કાકા,  જરાયે ભુલાયું નથી.  એકે એક ક્ષણ યાદ છે.  અમારાં હાથ જોરથી પકડી રાખી અમને એ તાંડવમાંથી બહાર કાઢી લાવ્યા .  એ કેવી રીતે

ભુલાય ?   મને ખૂબ આનંદ છે કે હું તમારે માટે કશુંક કરી શકી .  કુદરતની ગતિ કોઈ કળી નથી શકતું !

જયવંતી પટેલ 

Posted in "બેઠક "​, જયવંતીબેન પટેલ, હજી મને યાદ છે . | Tagged , , , , , | 4 Comments

હજી મને યાદ છે-૩ -દિવ્ય દર્શન -રશ્મી જાગીરદાર

હું અને સોમા આમ તો કઝીન બહેનો પણ અમારી વચ્ચે મિત્રતા ઝાઝી હતી. તે દિવસે સમય કાઢીને તે રાત રોકવા મારા ઘરે આવી. અમે સૌ મોડા સુધી વાતો કરતાં રહેલા એમાં સોમાએ કહેલી પોતાના અનુભવની વાત હજી મને યાદ છે. તેના જીવનમાં બનેલી બંને ઘટનાઓ કેટલી જુદી છતાં બંને વિસ્મયકારક હતી.

સોમા અને શ્રીકાંત બંને સંગીતનાં શોખીન હતાં. શ્રીકાંતને   ફિલ્મી ગીતોમાં વધુ રસ હતો, જ્યારે સોમા ક્લાસિકલ મ્યુઝીકની શોખીન હતી. સોમા વિશારદની ડીગ્રી ધારી હતી. તેમનાં બંને બાળકો સોમાના સુમધુર અવાજમાં ગીતો સંભાળીને જ ઉછર્યા હતાં. કહોને ગળથુથીમાં જ સપન અને હીરને સંગીત મળેલું. હીરને તો અવાજની મધુરતા પણ વરસમાં મળી હતી. તે નાનપણથી જ માતા પાસે થોડું થોડું સંગીત શીખતી ગઈ. પછી તો તેને ખુબ રસ પાડવા લાગ્યો. શાળામાં તેમજ આંતર શાળા હરીફાઈઓમાં  થતી ગીત સ્પર્ધામાં તે અચૂક ભાગ લેતી. અને ઇનામો પણ લાવતી. તે ઉપરાંત શાળાઓ માટે થતી, જીલ્લા કક્ષાની તેમજ રાજ્ય કક્ષાની સ્પર્ધાઓમાં પણ તે ઇનામો જીતતી રહેતી હતી. એની આ સિધ્ધિઓને લીધે ટીવી પર ચાલતી સ્પર્ધાઓમાં પણ શાળા તરફથી તેને મોકલવામાં આવતી. આમ તેની સંગીત સાધના ચાલુ હતી. એસ એસ સીમાં પણ તેણે મુઝીકનો વિષય રાખ્યો હતો. શાળામાં તેમજ સગા સંબંધી અને મિત્ર મંડળમાં હીર સિંગર તરીકે જાણીતી થઇ ગઈ હતી. અત્યાર સુધી હીર શાળામાં સંગીત શીખતી હતી અને સોમા પાસે શીખતી. હીરનો અવાજ અને આવડત જોતાં શ્રીકાંત અને સોમાએ તેને ગુરુ પાસે વ્યવસ્થિત શિક્ષણ અપાવવાનું વિચાર્યું. સંગીત ગુરુ પ્રતીમાદેવી કુશળ સંગીતકાર અને પ્રેમાળ શિક્ષક હતાં.તેમનાં ઘણાં શિષ્યો હતા. ધીમ ધીમે હીર પોતાની આવડતથી ગુરુને પ્રિય થવા માંડી.

પ્રતિમા દેવી માત્ર સંગીતનું શિક્ષણ આપીને કામ ન્હોતાં પતાવી દેતાં. દર વર્ષે પોતાના શિષ્યો પાસે એક કાર્યક્રમ તૈયાર કરાવતાં અને હોલ રાખીને મોટા પાયે તેની રજૂઆત કરતાં. જેથી શિષ્યો પોતાનું જ્ઞાન અને આવડત રજુ કરવામાં પણ પાછા ન પડે. હીર જ્યારે કોલેજમાં આવી ત્યારે વિશારદની ડીગ્રી લઈને આગળ અભ્યાસ કરતી હતી. હવે ગામમાં તેનું નામ હતું. અને ઘણીવાર સ્ટેજ કાર્યક્રમ પણ યોજાતા હતાં. એક બાજુ તેણે કોમ્પ્યુટર સાયન્સમાં  સ્નાતક થયા પછી માસ્ટર ડીગ્રી  માટેનો અભ્યાસ ચાલુ કર્યો. આમ બંને તરફ તરક્કી ચાલુ હતી.  નાનો ભાઈ સપન પણ એન્જીનીયરીંગના છેલ્લા સેમેસ્ટરની તૈયારી કરતો હતો. સાથે સાથે તે વાંસળી વાદન પણ શીખતો હતો.બંને ભાઈ બેન જ્ઞાતિમાં પણ આગળ  પડતો ભાગ લેતાં. હવે બંનેની ઉંમર પણ એવી હતી કે, બંને માટે સારા સારા ઘરેથી માંગા આવવા લાગ્યાં.

બંને ભાઈ બહેનને અહીં ભારતમાં જ રહીને પોતાની કેરિયર બનાવવી હતી. બાકી તેઓ પોતાની માસ્ટર ડીગ્રી માટે અમેરિકા જઈ શકત. હવે થયું એવું કે જે માંગા આવતા તે પરદેશવાસી -એનઆરઆઈ તરફથી આવવા લાગ્યાં. બધી રીતે સારું પણ હોય. એટલે હીર અસમંજસમાં ઉલઝી. છેવટે અમેરિકા સ્થિત પરિવારના  એક યુવક પર પસંદગી ઉતરી. આ બધી વાતો ચાલતી હતી તે દરમ્યાન તેમની જ્ઞાતિ  તરફથી બંને ભાઈબેનનો એક સંગીતનો કાર્યક્રમ યોજાયો. આ બાજુ હીરના પાસપોર્ટ અને વિઝાની તૈયારી ચાલતી હતી. કાર્યક્રમ માટેના દિવસના બીજા દિવસની તારીખ,  હીરના વિઝા માટે બોમ્બે જવાની હતી. સાતથી સાડાદસનો કાર્યક્રમ પતાવીને રાતની ટ્રેનમાં હીર જવાની હતી. ભાઈ સપન તેની સાથે જવાનો હતો. કાર્યક્રમ  પતાવીને, સોમા અને શ્રીકાંત તેમને મુકવા સ્ટેશન ગયાં.

      શ્રીકાન્ત અને સોમા બંનેને સ્ટેશન ઉતારીને પાછા ફરતી વખતે ખુશ હતા. બાળકોની તરક્કીની  જ વાતો તેઓ કરતાં હતાં. શિયાળાની રાત અને એમા ય અમાસ પછીની બીજ હતી. ચારે બાજુ અંધારું ઘોર. વાહનો પણ ગણ્યાં ગાંઠયા. વાતોમાં મશગુલ પતિ પત્ની ઝડપથી ઘર તરફ જતાં હતાં. એવામાં તેમની કાર આગળ, ખાસા અંતરે એક સ્ત્રી ચાલતી જતી દેખાઈ. સોમા કહે, ” આ અડધી રાતે એકલી ચાલતી ક્યાં જતી હશે?” “પ્લીઝ સોમા બી ક્વાએટ.” ” અરે પણ હવે તે નજીક છે, તું હોર્ન તો માર.” ” સોમા, વિલ યુ પ્લીઝ બી ક્વાયેટ.” અને આ વાક્ય કહેતી વખતે તેણે સોમાને આંખોના ઇશારાથી પણ ચુપ રહેવા સમજાવ્યું. પણ પેલી સ્ત્રી હવે એટલી બધી નજીક હતી કે, શ્રીકાંતે તેની ગાડી જમણી તરફ વાળીને આગળ લીધી. તેમ છતાં પેલી સ્ત્રી ગાડીની આગળ જ ચાલતી દેખાઈ. તેણે સફ્ર્દ સાડી પહેરી હતી અને માથે ઢાંકેલું હતું. “કોઈ ગુજરી ગયું લાગે છે બિચારીનું!” શ્રીકાંતે ફરીથી સોમા તરફ આંખો કાઢીને ચુપ રહેવા સમજાવ્યું. તેણે  ગાડી છેક ડાબી બાજુ લીધી. હવે છેક ગાડીને અડીને ચાલવું હોય તેટલી નજીક તે ચાલતી હતી. શ્રીકાંતનો ઈશારો સમજવા સોમાએ તેની તરફ જોયું, એટલે વારમાં પેલી સ્ત્રી ફરીથી ઘણે દુર ચાલતી દેખાઈ અને હવામાં થોડી ઊંચકાઈ ને પછી અદ્રશ્ય થઇ ગઈ. શ્રીકાંતે ગાડી મારી મૂકી. ઘરે આવીને લોક ખોલતી વખતે સોમાના હાથ ધ્રુજતા હતાં. થોડી વાર શાંતિથી બેઠા પછી શ્વાસ નોર્મલ થયા. ” એ શું હતું? શ્રીકાંત.” ” સોમા તને ઇશારાથી સમજાવવા કેટલો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તું ?” ” કેમ તને ખબર હતી કે, તે અદ્રશ્ય થવાની છે?” ” હા સોમા, મારે ઘણી વાર રાત્રે આ રોડ પરથી પસાર થવાનું થાય છે.એટલે મને ઘણી વાર આવો અનુભવ થયો છે. મારા ઘણાં મિત્રોને પણ અનુભવ થયા છે.” ” દરેક વખતે આવું જ થાય.” ” હા બસ, આ જ રીતનું થાય.”

“તને યાદ છે શ્રીકાંત? આપણે એકવાર નવરાત્રીમાં અમદાવાદ ગયાં હતાં ત્યારે કેવું થયેલું?” “હા બોલ.” અને બંને સમક્ષ એ દ્રશ્ય તાદશ થયું.

તે વર્ષે નોરતાની નોમના દિવસે, અમદાવાદમાં સોમાના માસીના ઘરે  તેમની ૭૫મી વર્ષગાંઠની  ઉજવણી હતી. એટલે રાત્રે જ પહોંચી જવાનું હતું, જેથી બીજે દિવસે સવારથી મદદમાં આવી શકાય. આઠમના દિવસે એક મિત્રને ત્યાં રાખેલા ગરબામાં હાજરી આપીને તેઓ ગાડીમાં નીકળી ગયાં. સમયસર અમદાવાદ પહોંચીને ત્યાંના ગરબાની મઝા માણવાનો ઈરાદો હતો. પણ હવે ૧૨ વાગે ગરબા બંધ થઇ જતા એટલે ઝડપથી ગાડી ચાલતી રહી. અમદાવાદમાં  પ્રવેશ વખતે જ  એક વાગવા આવ્યો હતો એટલે ગરબા તો બંધ થયા હશે એમ માનીને, તેઓ જ્યારે આંબાવાડી સહજાનંદ કોલેજ પાસે પહોંચ્યાં ત્યારે, ત્યાં ચાર રસ્તે ઝાકમઝોળ હતી. ત્યાંની લાઈટ એરેન્જમેન્ટ અદ્ભુત જણાઈ, ૨૦૦થી વધુ ગરબે ઘુમતી સ્ત્રીઓના વસ્ત્રો અને તેમનાં રૂપ દિવ્ય જણાતા હતાં. ત્યાં ગાડી ઉભી રાખીને સોમ અને શ્રીકાંતે પણ ગરબાની મઝા લીધી. પછી વિચાર્યું, માસીને ત્યાં જઈને બધાને લઈને પાછા આવીએ એ લોકોને ખબર નહિ હોય, એટલે જ તેઓ આવ્યા નથી. ઘરે જઈને વાત કરી માસીએ કહ્યું, “અમે લોકો અડધા કલાક પહેલાં જ ઘરે આવ્યાં, ત્યારે તો ચાર રસ્તે કંઈ નહોતું.”  “માસી કોઈ કરોડપતીના ગરબા લાગે છે. એ લોકોના ડ્રેસ અને દેખાવ તો આપણે  જોયાં જ કરીએ એવા છે. આપણે તરત જઈએ. ” એની વાત સંભાળીને બધા ચાર રસ્તે પહોંચ્યાં તો, … તો ત્યાં હતું, અંધારું અને એકાંત! સૌ અચરજમાં ડૂબી ગયાં અને ઘરે ગયાં. ઘણી ચર્ચા થઇ. છેવટે માસીએ કહ્યું,” આજે આઠમ છે એટલે ૬૪ જોગણી માતાઓ ગરબે રમવા આવ્યાં હશે. અને તમે નસીબદાર છો કે, એ દિવ્ય દર્શનનો લાભ મળ્યો.”

સોમાની પહેલી ઘટના આપણેને અતૃપ્ત આત્માની અછડતી ઝાંખી કરાવે છે જ્યારે બીજી ઘટના, દિવ્ય આત્માઓના હોવાપણાની પ્રતીતિ કરાવે છે.

અસ્તુ.

રશ્મિ જાગીરદાર. 
Posted in "બેઠક "​, રશ્મિબેન જાગીરદાર, હજી મને યાદ છે . | Tagged , , , , , | 3 Comments

હજી મને યાદ છે-2-સંબંધ -પી.કે.દાવડા

સંબંધ

૧૯૯૮ ની આ વાત છે. થાણાં ટીમ્બર માર્ટ એ થાણાંમાં સૌથી મોટી લાકડાંની વ્યાપારી પેઢી હતી. લાકડાં વેરવાનો બેન્ડ સો અને ત્રણેક દુકાનો મુખ્ય મુખ્ય વ્યાપારી વિસ્તારોમાં હતી. પટેલોનું આ એક ખૂબ મોટું સંયુકત કુટુંબ હતું. અચાનક થયેલી મુલાકાતમાંથી મારો આ કુટુંબ સાથે ઘરોબો થઈ ગયો હતો.

થાણાંમાં જ ડોંગરમલ નામના એક મોટા મારવાડી બિલ્ડીંગ કોંટ્રેકટર મારા ઘરાક હતા. હું એમનો સ્ટ્રકચરલ કન્સલસ્ટંટ હતો. વરસે દહાડે મને ૧૫-૨૦ હજાર રૂપિયાની ફી એમની પાસેથી મળતી. ડોંગરમલ અને એમના ભાઈઓનું કુટુંબ અને થાણાં ટીંબર વાળાનું કુટુંબ પાસે પાસેના મકાનોમાં રહેતા. ડોંગરમલના એક ભાઈની દિકરી કંચન અને થાણા ટીંબરના એક યુવાન છોકરા નરોત્તમ વચ્ચે પ્રેમ થઈ ગયો. મારવાડી કુટુંબને આની જાણ થઈ ગઈ. એમને લાગ્યું કે આ સંબંધ બાંધીએ તો અમારી બીજી દિકરીઓને મારવાડી કુટુંબોમાં વળાવવામાં અડચણ આવે. એટલે એમણે કંચન ઉપર દબાણ કર્યું કે તું આ સંબંધ તોડી નાખ, પણ કંચન માની નહીં. થાણાં ટીંબરવાળા પટેલોને લાગ્યું કે અમે આટલા શ્રીમંત માણસો છીએ તો અમને તો ન્યાતમાંથી જ મજબૂત કુટુંબ મળશે, એટલે એ પણ નારાજ હતા.

નરોત્તમ મારી પાસે આવ્યો અને કહ્યું, કાકા આમાં તમે કંઈ પ્રયત્ન કરો તો ગાડી પાટે ચડે, કારણ કે બન્ને કુટુંબો તમને માન આપે છે. મેં એને ના પાડી કે આવી બાબતમાં મારાથી દખલ ન દેવાય. એ નિરાશ થઈને ચાલ્યો ગયો. થોડા દિવસ રહીને એ ફરી પાછો આવ્યો, અને કહ્યું, કાકા એ લોકો કોશીશમાં છે, અને થોડા દિવસમાં જ કંચનને જબરજસ્તી મારવાડી કુટુંબમાં પરણાવી દેશે, પ્લીઝ તમે કંઈ કરો. મારી પત્ની ચંદ્રલેખાએ કહ્યું કે તમે પ્રયત્ન કરી જુવો, ઝગડો ન કરતા, સમજાવટથી કંઈ થઈ શક્તું હોય તો તમને બે યુવાનોને સુખી કરવાનો સંતોષ મળશે.

એક સવારે હું ડોંગરમલનું જ્યાં મકાનનું કામ ચાલતું હતું ત્યાં પહોંચી ગયો. કોઈ એપોઈન્ટમેન્ટ ન હતી, છતાં મને આવેલો જોઈ ડોંગરમલના બે ભાઈઓને પહેલા તો આશ્ચર્ય થયું, પણ પછી આવકાર આપી ચા-પાણી મંગાવ્યા. ડોંગરમલ ત્યાં હાજર ન હતા. કંચનના પિતા અને કંચનના કાકા હાજર હતા. કંચનના કાકાના હાથે પ્લાસ્ટર લગાડેલું હતું. મેં પૂછ્યું શું થયુ છે, તો એમણે ફ્રેકચર થયું હોવાનું કહ્યું. આ તકનો લાભ લઈને મેં મારી વાત શરૂ કરી દીધી.

મેં કહ્યું, “તમારી પાસે પુષ્કળ પૈસા છે. ઘરમાં બેસીને ખાવ તો પણ તમને જીંદગીભર ચાલે એટલા પૈસા તમારી પાસે છે, છતાં ભાંગેલા હાથે પણ તમે વધારે પૈસા કમાવવા કામે આવ્યા છો. એ પૈસા તમારા સંતાનોના ઉજ્જ્વળ ભવિષ્ય માટે કમાવવા માંગો છો. બીજી બાજુ તમારા સંતાનોના ઉજ્જ્વળ ભવિષ્યમાં નાતજાતના વાડા બાંધી રૂકાવટ પેદા કરો છો.”

બન્ને ભાઈઓ સમજી ગયા કે હું શા માટે આવ્યો છું. એમણે કહ્યું કે અમારા કુટુંબના બધા જ નિર્ણયો ડોંગરમલ લે છે. એમની ઇચ્છા વિરૂધ્ધ અમારૂં કુટુંબ કંઈ કરી શકે એમ નથી. એમને વાત કરો, એ માનવાના તો નથી જ. હું થોડીવાર બેસીને ત્યાંથી નીકળી ગયો. ઘરે પહોંચ્યો કે થોડીવાર રહીને ડોંગરમલનો ફોન આવ્યો. એમણે મને કહ્યું, “સાહેબ હું તમારી ખૂબ ઇજ્જત કરૂં છું, પણ આ અમારી કુટુંબની બાબત છે, અને એમાં તમે ન પડો તો સારૂં, નહીં તો આપણા સંબંધ ખરાબ થશે.” મેં કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં, અને એમની વાત સાંભળી ફોન મૂકી દીધો.

થોડીવાર પછી એમનો ચોથા ભાઈ, થાણાંની ટોકીઝના સિંધી માલિક દોલતરામ સાથે મારા ઘરે આવ્યા. દોલતરામે મને આમાં હસ્તક્ષેપ ન કરવા, અને નરોત્તમ અને કંચનને કોઈપણ જાતની મદદ ન કરવા તાકીદ કરી, અને કહ્યું કે નહીં તો અમારા એડવોકેટ શાહ સાથે વાત કરીને પરિણામ સમજી લો. એમણે મારા ઘરના ફોન ઉપર જ એડવોકેટ શાહને ફોન લગાડ્યો. શાહ સાહેબ મને સારી રીતે ઓળખતા. મેં એમને ખરી હકીકત સમજાવી. એમણે ફોનમાં દોલતરામને મારી સલાહ સાચી છે, અને જીદ ન કરવા કહ્યું. ચા-પાણી પી ને બન્ને વિદાય થયા.

થોડા દિવસ પછી થાણાં ટીંબરવાળું કુટુંબ તો તૈયાર થઈ ગયું, પણ મારવાડી કુટુંબમાં કંઈ હલચલ ન હતી. ફરી હિમ્મત કરી મેં ડોંગરમલને ફોન કરી પૂછ્યું કે આમાં કોઈ ઉકેલ શક્ય છે કે નહીં. એમણે મને કહ્યું અમારામાં એ કુટુંબની ઇજ્જત અને બીજી દિકરીઓનું ભવિષ્ય બચાવવા એક દિકરીને મારી નાખવી પડે તો પણ મા-બાપ અચકાય નહીં. હું ડરી ગયો.

વળી થોડા દિવસ રહીને ડોંગરમલના ઘરે ગયો. મેં એમને સમાજાવ્યા, કે તમે તમારો વિરોધ ચાલુ રાખો, સગપણમાં, લગ્નમાં હાજર ન રહો તો સમાજમાં તમારી શાખ જળવાઈ રહેશે. દિકરી સુખી થશે. સંસ્કારી અને શ્રીમંત ઘર છે. છોકરો તો એટલો સારો છે, કે કંચન મારી દિકરી હોય તો હું રાજીખુશીથી હા પાડી દઉં. એ થોડા નરમ પડ્યા, અને મને બે દિવસમાં જવાબ આપવાનું કહ્યું.

બે દિવસ પછી, મારા ઘરે આવીને કહ્યું કે તમે છેવટ સુધી વચ્ચે રહેજો. કાલે ઊઠીને થાણાં ટીંબરવાળા બીજી અણચણ ઊભી ન કરે, કારણ કે અમે એમનું ખુબ અપમાન કર્યું છે. હું આનાથી દૂર રહીશ, પણ મારા ત્રણ ભાઈઓ આમા સામીલ થશે.

મેં મારા ખર્ચે, મારા ઘરે બન્ને પક્ષના ૩૦-૪૦ જણને આમંત્રણ આપી સગપણ વિધિ કરી. થોડા દિવસ પછી મને બન્ને પક્ષની કંકોત્રીઓ મળી. ડોંગરમલ સગપણમાં અને લગ્નમાં હાજર ન રહ્યા. નરોતમ અને કંચન મને અને ચંદ્રલેખાને પગે લાગ્યા. બધું શાંતિથી પતી ગયું. એક વરસ પછી કંચને પુત્રને જન્મ આપ્યો. આ સાંભળીને ડોંગરમલ એક ટ્રક ભરી રેફ્રીજરેટર, રંગીન ટી.વી., કબાટ, પલંગ અને અનેક ચીજો લઈ થાણાં ટીંબરવાળાના ઘરે પહોંચી ગયા અને કહ્યું, “દોહિત્રનું મોં જોવા આવ્યો છું.” મોટો જલ્સો થયો. મને અને ચંદ્રલેખાને પણ તરત બોલાવી લીધી.

ત્યારથી દર દિવાળીએ નરોતમ અને કંચન મને અને ચંદ્રલેખાને પગે પડવા આવતા. ૨૦૧૨ માં અમે કાયમ માટે અમેરિકા આવતા હતા ત્યારે બન્ને મળવા આવ્યા, નરોતમ મને બાથ ભરીને રડી પડ્યો.

-પી. કે. દાવડા

Posted in "બેઠક "​, પી. કે. દાવડા, હજી મને યાદ છે . | Tagged , , , , , , | 4 Comments

છેકી શકો તો છેકો!

છેકી શકો તો છેકો!

પેન્સિલ સાથે ‘છેકરબ્બર’ની શોધ ૧૮૫૮માં થઇ’તી. પેન્સિલને છેડે પતરામાં મઢેલા ગુલાબી રંગના એ રબ્બરથી અમે ભૂલો છેકતાં છેકતાં સુધરતા ગયા’તા.

સ્કૂલિંગ દરમ્યાન ક્યારેક પેન્સિલથી ભાર દઈને લખતાં લખતાં અમારી વચલી આંગળીમાં ખાડો પડી જતો. રબ્બર કે આંગળીથી છેક્છાકને કારણે ડાઘા-ડૂઘીથી નોટ જોયા જેવી થઇ જતી. એક ઘરમાં ઘણાં ભાઈ-બહેનો વચ્ચે નવી ખરીદેલી પેન્સિલના સૂડીથી બે ભાગ થઈ વહેંચણી થતી. સાચવીને પેન્સિલ વાપરતા ભણેશ્રીઓની અર્ધી પેન્સિલ બોટકા જેવડી થાય ત્યાં સુધી ચાલતી ને છેકાણા વિના સોમાંથી સો માર્ક્સ લાવતી! અમારા જેવાની પેન્સિલ અણી કાઢવામાં જ પૂરી થઇ જતી. ધાર્યા સમય કરતાં પેન્સિલ વહેલી ખલાસ થઇ જાય ત્યારે વઢ પડતી અને ‘બટકણી’ પેન્સિલનો બચાવ કરવો મુશ્કેલ બનતો.

સંચામાં પેન્સિલ વ્હેરવાની મારી બાળપણની હોબી હતી. લખવા કરતાં પેન્સિલ છોલવાની અને એ વ્હેરનો આર્ટિસ્ટિક ઢગલો જોવાની મજા હતી.

પછી તો બોલપેનની ક્રાંતિ આવી અલબત્ત, પેન્સિલ જો રાતોરાત અલોપ નહોતી થઇ ગઈ. એ બોલપેનની જોડેજોડ ટકી રહી. પણ બોલપેનના પગલે ભણતરમાં વર્ગભેદ આવ્યો. પૈસે ટકે સાધારણ અને સુખી વિદ્યાર્થી વચ્ચેનો ભેદ એટલે પેન્સિલ અને બોલપેનનો તફાવત.

સાહેબ, આજે છાતી ઠોકીને અમે કહી શકીએ છીએ કે અમે એ કહેવાતા ભેદને હસતે મોઢે પચાવી ગયા’તા. બોલપેન વાપરતા મિત્રને બોલપેન વાપર્યાનું ગુમાન નહોતું અને પેન્સિલ વાપરનારને પેન્સિલ વાપરતા હોવામાં નાનપ નહોતી. અહમ અને ઈર્ષા વિના એક પાટલી બેસી ભણતા ‘દોસ્તારો’ અને ‘બહેનપણીઓ’નો એ સમાજ હવે દંતકથા બની ગયો.

અમુક મિત્રો બોલપેન વાપરતા ત્યારે કેટલાક મિત્રો પેન્સિલ આંગળીના વેઢા જેવડી થઇ જાય ત્યાં સુધી છોલ-છોલ કરીને વાપરતા. મિત્રો ઉદાર પણ હતા. હું પણ મારી પા-અડધી છોલેલી પેન્સિલ બિન્ધાસ્ત ડોનેટ કરતો અને મિત્રો નિ:સંકોચ લેતા. પછી તો જાત જાતની પેન્સિલો અને ભાત ભાતના ‘છેકરબ્બર’ શોધાયા. પેન્સિલ મૂળ લખાણના કામમાંથી મુક્ત થઇ કમ્પાસ બોક્સમાં રહેતી થઇ. સસ્તી બોલપેનની બોલબાલા થાવ લાગી. પેન્સિલ તો આર્કિટેક્ટ, એન્જિનીયર અને આર્ટીસ્ટના હાથમાં રમતી થઇ. નીતનવાં છેકરબ્બરોનો યુગ આવ્યો. મિત્રોને હું મારું નવું સુગંધી ‘છેકરબ્બર’ છેકવા નહિ, સૂંઘવા આપતો અને મિત્રો સુંઘી રાજી થતા એ ભોળપણની સ્મૃતિ મારા મનમાંથી છેકાણી નથી. પેન્સિલથી લખવું અને રબ્બરથી ભૂસવું

એક એવું ‘છેકરબ્બર’ સમયરૂપી દાનવના હાથમાં આવી ગયું કે જેણે મારા સ્મરણમાં પેન્સિલથી લખેલી અને સંઘરેલી અસંખ્ય યાદો છેકી નાખી છે. ચંપલને બદલે બૂટમાં પહેલીવાર પગ ક્યારે નાખ્યો’તો, ઘરમાં બલ્બને બદલે ટ્યુબલાઈટ ક્યારે ઝળહળતી થઇ’તી, ગણેશ ફળિયાના ધૂળિયા રસ્તા પર પથ્થર ક્યારે જડાયા’તા, હું છેલ્લે સ્ટેશનથી ઘેર ટાંગાને બદલે રિક્ષામાં કે’દિ ઉતર્યો’તો, ભૂતનાથ મહાદેવના મંદિરનો લીલા રંગનો ડેલો ક્યારે પડી ગયો, હું સક્કરબાગ છેલ્લે ક્યારે ગયો’તો, હું ગિરનાર છેલ્લે ક્યારે ચઢ્યો’તો. ઘણું છેકાઈ ગયું.

તમે ગમે તે ‘છેકરબ્બર’ લઇ આવો. એ પેન્સિલથી ઘૂંટેલું તાલુકાશાળાનું મકાન છેકી શકો તો છેકો, એ પેન્સિલથી ઘૂટેલું ‘જૂનાગઢ જંકશન’નું પાટિયું છેકી શકો તો છેકો.

 

Posted in Uncategorized | 1 Comment

આવું કેમ ? : અમે તો ભાઈ એન .આર. આઈ!

ચાલો , આજે વાત કરીએ આપણાં N.R.I. ભારતીય પ્રવાસી દેશબન્ધુઓની !
હજુ તો ઠન્ડીની શરૂઆત થઇ – ના થઇ ને આપણાં પ્રવાસપ્રિય બન્ધુઓ શિયાળો માણવા ઉડ્યા દેશ ભણી : જેમ સમરની શરૂઆત થાય ને ત્યાં દેશમાંથી બધાં વેકેશન ગાળવા અહીં આવે તેમ !
આ જુઓ આપણાં સઁજયભાઈને !
શિકાગો આવેલાં એમના મહેમાનોને કેવી કાળજીથી લેક મિશિગન અને શિકાગો ડાઉન ટાઉન બતાવવા નીકળ્યા છે ! ” આ એક વખતનું દુનિયાનું ઊંચામાંઊંચું બિલ્ડીંગ સીયર્સ ટાવર છે!”
” ગાડી ઉભી રાખો ! ” મહેમાનોએ ઉત્સાહમાં આવી અધીરાઈથી કહ્યું ,” અમારે ફોટા પાડવા છે!”
અમેરિકા આવેલાં આ મહેમાનોને થોડા સમયમાં ઝાઝું જોઈ લેવું છે, પૈસા વસુલ કરવા છે. યજમાન સઁજયભાઈ બહુ શાંતિથી મહેમાનોને સમજાવે છે કે ભાઈ! આમ રસ્તામાં જ્યાં ત્યાં ગાડી ઉભી ના રખાય ! આપણે સભ્યતા અને નીતિ નિયમનો ખ્યાલ રાખવો જોઈએ !
” જુઓ, હું ગાડી ત્યાં પેલી ગલીના નાકે ઉભી રાખું એટલે તમે ઉતરી જજો ! ” સઁજયભાઈ યાદ કરીને મહેમાનોને હાથમાં કેમેરા આપે છે. ઠન્ડી અને વિન્ડી છે એટલે જેકેટ ને ટોપી મોજાં ને સ્કાર્ફ પહેરવા સૂચન કરે છે. સાથે થેપલાં અને અથાણું , ને પેપરનેપકિન પણ ભૂલ્યા વિના આપે છે! ” અને જોજો હોં, કચરો જ્યાંત્યાં ફેંકશો નહીં ” એ મહેમાનોને સમજાવે છે;” રસ્તો પેલા ઝીબ્રા ક્રોસિંગ પાસેથી જ ઓળંગજો ! ફુટપાટ પર જ ચાલજો !” સઁજયભાઈ નીતિ નિયમોનું સન્માન કરેછે , સ્વચ્છતાના આગ્રહી છે. ગાડીની બાજુમાંથી કોઈ ક્રોસિંગ ગાર્ડ પસાર થાય છે તેની સામે પણ સ્મિત કરેછે; સઁજયભાઈ માણસનું ગૌરવ કરે છે!
હવે એ સઁજયભાઈ દેશમાં આવે છે !
માતૃભૂમિના એ મહેમાન બન્યા છે!
એરપોર્ટ પર ઉતરતાની સાથેજ એમને લેવા આવેલ ડ્રાયવરને બુમપડી બોલાવે છે! તેની સાથે મદદકરવા આવેલ નોકર (?) ને પણ ધમકાવી નાખે છે;” અરે જો, આ મારી મોંઘી સેમ્સનગની બેગ છે! જરા સાચવીને ઉપાડ !” એ કહે છે; આ બધો સામાન ટ્રોલીમાં છેક પાર્કિંગ સુધી લઇ જવાને બદલે ગાડી અહીંયા જ લઈ એવો!” એમણે અમેરિકન સ્ટાઇલ બ્લેઝર કોટ પહેરેલ હતો , અંગ્રેજી પણ ફાંકડું બોલતા હતા . ધરારથી ગાડી છેક એરપોર્ટના બિલ્ડીંગ સુધી મઁગાવી! ટ્રાફિક જામ થાય તો ભલે , પણ બેગ બિસ્તરા ટ્રંકમાં ચઢાવડાયાં પછી ઓલિમ્પિકમાં મેડલ જીત્યા હોય તેમ વિજયનું સ્મિત વેર્યું . કોઈએ પાછળથી હોર્ન માર્યું એટલે એમણે ટ્રાફિકનું નિયમન કરનાર પોલિશને જ કહ્યું ;” ભાઈસાબ ! પેલા પાછળવાળાને કહો કે એટલા બધા પોલ્યુશનમાં વધારાનું અવાજનું પ્રદૂષણ તો કર મા! ક્યારે સુધરશે આ લોકો ?”
એમના કપડાંની ઢબ છબ અને બોલવાની રીત પર કોઈએ એમને કઈ પણ કહેવાનું ઉચિત માન્યું નહીં .
દેશમાં રહ્યા તે દરમ્યાન એમણે શાંતિથી બારીમાંથી ચાલુ ગાડીએ મકાઈ ડોડાના ઠૂંઠા , શેરડીના રસના ખાલી પેપર કપ ને અન્ય કચરો ફેંક્યા અને જયારે ત્યારે , જે તે દિશામાં , જેમતેમ વાહનો ચલાવવામાં પ્રોત્સાહન આપ્યું અને ગૌરવથી કહેતા રહ્યા;” નહીં સુધરે ! આ દેશ ક્યારેય નહીં સુધરે!”
-અને એમનું ઓલિમ્પિક ગોલ્ડમેડાલિસ્ટનું વિજયી સ્મિત !!
” ઉપરથી ભગવાન આવશેને તોયે આ દેશનો ઉદ્ધાર નહીં થાય ! જ્યાં સીત્તેર ટકા પ્રજા અભણ ને અબુધ છે ત્યાં પ્રગતિ ક્યાંથી થાય?” એમણે જાહેરાત કરી . ફ્લેટના ચોકીદારથી માંડી છાપાવાળા , ઇસ્ત્રીવાળો ધોબી , દુકાનદાર , બધામાં એમને અપ્રમાણિકતા ,છેતરપિંડી અને જુઠ્ઠાણું જ દેખાય !
આવું કેમ ?
જે આપણી માતૃભૂમિ છે, જેમાં આપણી સઁસ્કૃતિના મૂળિયાં જડાયેલાં છે, આજે આપણે જો ભગવાનની કૃપાથી બે પાંદડે થયા છીએ તો એ જન્મભૂમિ પ્રત્યે આપણી કાંઈ ફરજ ખરી કે ? જો નિયમોનું પાલન આ દેશમાં આપણે ગૌરવથી કરતાં હોઈએ તો ત્યાં આપણા દેશમાં એક સારું ઉદાહરણ પાડવાની આપણી ફરજ નથી ? હા , બધ્ધા જ એવું નથી કરતાં , સદ્દનસીબે !. આપણે જો અહીંયા થેંક્યુ સોરી કહીને સઁસ્કૃત સુધરેલામાં આપણી જાતને ખપાવતાં હોઈએ તો ત્યાં સામાન્ય ડ્રાયવર કે મહેનતુ વર્ગ પ્રત્યે પણ આભારની લાગણી બતાવીએ તો કેવું સારું? આ દેશનું કૈક સારું , ઉપયોગી આપણા દેશવાસીઓ – ભલે અભણ અજ્ઞાની હોય તો પણ તેઓ તરફ અનુકમ્પા રાખી એક ઉદાહરણ રૂપ કેમ બની શકતા નથી? માનવ જીવનનો અર્થ જ કોઈને માટે કરીછુંટવું એમ છે. પશુ પંખી પણ શ્વસે છે ,ખાય છે , પીએ છે, જીવે છે અને પછી મરી જાય છે ;પણ મનુષ્ય જ એકએવું બુદ્ધિજીવી પ્રાણી છે જે જીવનમાં પર્પઝ – અર્થ શોધે છે. કોઈને માટે કરી છૂટવાની ભાવના કેળવીએ તો કેવું ? કોઈ નાની વ્યક્તિને ઉતારી પડવાને બદલે એને એની મહેનત કે આવડત કે અન્ય કોઈલાગણીને બિરદાવી એના સ્વાભિમાનને સઁવારીએ તો? હા, વસ્તી ઘણી છે. પ્રશ્નો અનેક છે. મુશ્કેલીઓ પારાવાર છેઅને કદાચ આપણી પાસે દેશમાં ઝાઝું રહેવા માટેનો એટલો બધો સમય પણ નથી હોતો ,પણ-
મારાથી થાય શું , કદીના વિચારું !
શક્તિ બધી હું કામે લગાડું !
આખર સન્તાન સૂર્ય તેનું હું!
કોડિયું નાનું ભલેને હું!
થોડા સમયમાં પણ અને ઘણું કરીશકીએ તેમ છીએ : સ્વચ્છતા અભિયાનમાં જોડાઈ જવાય, ઘર આંગણે વૃક્ષ વાવીને ઉદાહરણ રૂપ બની શકાય , ત્યાં હોઈએ તે દરમ્યાન કોઈને અક્ષરજ્ઞાન આપી શકાય. અને કાંઈ જ ના કરીએ તોપણ એ નાના માણસોને આત્મ ગૌરવ તો જરૂર આપીએ !
ગાંધીજીના જીવનનો એક પ્રસન્ગ યાદ આવે છે: એ દિવસેગાંધીજી મુંબઈમાં જે યજમાનને ઘેર હતા ત્યાંના નોકર સાથે ગાંધીજીની સાથે આવેલા આશ્રમવાસીને કૈક બોલચાલ થઇ ગઈ . ગુસ્સામાં એમણે નોકર પર હાથ ઉગામ્યો . ગાંધીજીને વાતની ખબર પડી એટલે એમણે એ ભાઈને નોકરની. માફી માંગવા કહ્યું ,” બીજો કોઈ સમય હોત તો હું એનો આગ્રહ ના રાખત ; પણ આ ભાઈ નીચલા વર્ગમાંથી આવે છે. જે અસહાય છે તેનું રક્ષણ કરવું એ આપણી ફરજ છે” દેશમાં જઈએ ત્યારે આપણે પણ આ વાત યાદરાખીએ તો?
તો નેક્ષ્ટ ટ્રીપમાં આ પાક્કું ને?
કેમ આપણે આપણા દેશમાં જઈને. આપણાજ ભાઈ ભાંડુ ને નીચા પાડીએ છીએ ? કેમ કોઈની મજબુરીનો લાભ ઉઠાવીએ છીએ? કેમ ટીકા કરીને જ સન્તોષ માનીએ છીએ? કેમ સર્જનાત્મક ક્રિટિસિઝમ નથી કરતાં?
હું પૂછું છું : આવું કેમ?

Posted in Uncategorized | 7 Comments