નવી કોલમ -“વાચિકમ સર્વ વાંગ મયં”-નયનાબેન પટેલ

“આંગીકામ ભુવનમ યસ્ય વાચિકમ સર્વ વાંગ મયં
આહાર્યમ ચંદ્ર તારાદી તમનુંમહ સાત્વિકમ શિવમં”
       
મિત્રો.. ફરી એક વાર ‘બેઠક’ નવીન અભિગમ સાથે આપની સમક્ષ કથા પઠનનો પ્રયોગ રજુ કરશે આપણે આ પહેલા દીપા પટેલ દ્વારા અનેક વાચિકમ youtube પર મુક્યા હતા. તો હવેથી દર રવિવારે નયનાબેન પટેલ લંડનથી કથા પઠન કરતી “વાચિકમ સર્વ વાંગ મયં”કોલમ ચલાવશે. જેમાં પોતાની સ્વ રચિત વાર્તાઓ સાથે બીજા લેખકની શ્રેષ્ઠ વાર્તા પણ સુંદર રીતે પઠન કરીને મુકશે આપ સૌએ જેટલાં પ્રેમથી બીજી કોલમ વધાવી એટલાં જ પ્રેમથી આ નવા પ્રયત્નને પણ વધાવશો.
       નયના બેનના પરિચયમાં ઘણું કહેવાનું થાય ,યુ.કે.ના સમાચારપત્રમાં સાપ્તાહિક ધારાવાહી ’કેડી ઝંખે ચરણ’નાં લેખિકા નયનાબેન પટેલ હાલ લંડનમાં રહે છે. ૧૯૪૭માં ભારતમાં જન્મ અને ઉછેર પામી તથા ગુજરાતી વિષયમાં બી.એ. કરીને ૧૯૬૮માં પતિને પગલે ઇંગ્લૅન્ડ સ્થાયી થયાં. પરદેશમાં રહીને દેશના ઝુરાપાની પોટલીમાં પોતાના અને અન્યોના અગણિત અનુભવોને સમેટતાં રહ્યાં, જે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે તેમણે કલમ ઉપાડી અને પ્રથમ વાર્તા આકાર પામી- ‘આરંભ કે અંત ?’ અને યુ.કે.ની ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમીની પ્રથમ વાર્તાહરીફાઈમાં દ્વિતીય સ્થાન પામી. ત્યારપછી એમની કલમે કાંઈ કેટલીય લાગણીઓને શબ્દદેહ આપવા માંડ્યો અને લખાઈ ટૂંકી વાર્તાઓ : ‘રીડ ગુજરાતી’ની ૨૦૧૧ની વાર્તા હરીફાઈમાં પ્રથમ આવી-‘ડૂસકાંની દીવાલ’, પછી ‘મોનિટર’ મેગેઝિનમાં પ્રગટ થઈ ‘કોણ ન્યાય કરે અને કોને’- ૨૦૧૨, ‘ભીષ્મ થવું પડ્યું’- ત્યારબાદ ૨૦૧૨માં ‘સંદેશ’માં, ૨૦૧૩માં ‘પીળાં આંસુની પોટલી’ પ્રગટ થઈ ‘ફીલીંગ્સ’ મેગેઝિનમાં; અને હવે આપ સમક્ષ આવી રહી છે, ‘આંખ આડે કાન રાખે, કાન આડે શું રાખે ?’.૨૦૧૪થી એમણે રેડિયો પર પોતાની પ્રસ્તુતિની શરૂઆત કરી,વર્ષા અડાલજની “મારે પણ એક ઘર હોય”, કિશોરલાલ મશરૂવાળાની ‘ગીતા ધ્વીવની’અને “ડોક્ટરની ડાયરી” જેવી અનેક નવલકથા પઠન કરી અને લોકપ્રિયતા પણ મળી.સંસ્કાર રેડિયો પર આજે પણ પ્રસારણ કરી રહ્યા છે.  
      હું એમને મળી ત્યારે એક સરળ સાદું વ્યક્તિત્વ જોઇને અંજાઈ હતી. કોઈ પણ જાતના પ્રયન્ત વગર લખવું અને પ્રસિદ્ધિ પામ્યા માત્ર કલમના બળ પર. અવાજ પણ એવો જ સરસ અને વાર્તાની રજૂઆત -પ્રસ્તુતિ પણ ઘણી સુંદર. એમણે લંડનના રેડિયો પર પોતાની વાર્તાની રજૂઆત કરી છે. અભિનયનું પહેલુ ચરણ છે વાચિકમ – સ્‍વર અભિનય-નાટ્યાત્મક પઠન,શબ્દો કઈ રીતે, કયા ટોનમાં, કેટલા ઊંચા કે નીચા સ્વરમાં બોલાવા, માત્ર બોલવાની જ કલા નહિ, બલકે સાંભળવાની પણ કલા છે. એક માયાવી વાર્તા એને કહી શકાય તેનો અંત જ રસપ્રદ હોય અને અંતથી જ વાચકોના મનમાં નવી વાર્તાનો જન્મ થતો હોય છે. આ અનુભવ મેં જયારે નયનાબેનને સાંભળ્યા ત્યારે થયો હતો.અન્યની સંવેદનાઓને ઝીલી અને પ્રસ્તુત કરવી એમનું સબળ પાસું છે.અને માટે જ આ કોલમ એમને સોંપતા આનંદ સાથે ગૌરવ અનુભવું છું.
        વિસરાતી ગુજરાતી ભાષાને વાચા આપવાનો આ ‘બેઠક’નો એક નમ્ર પ્રયત્ન છે.આપણી માતૃભાષા એ વાંચવા, લખવાથી અંદર ઉતરે છે પણ એથી વિશેષ સાંભળવાથી સમજણના અને વિચારોના મૂળ સુધી પહોંચે છે.’બેઠક’નો હેતુ વાર્તાને સાંભળી શકાય,તેને માણી શકાય અને એ રીતે તેને બહોળા પ્રમાણમાં સાહિત્‍ય રસિકો સુધી દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે પહોંચાડી સાહિત્‍યનાં ક્ષેત્રનું પણ આ ઉત્તમ કામ કરવાનો છે.જેમાં નયનાબેનની સહાયતાથી આપણા યજ્ઞને બળ મળ્યું છે માટે ‘બેઠક’ તેમનો આભાર માને છે.નયનાબેન ‘બેઠક’માં તમારું સ્વાગત છે બધા સર્જકો અને વાચકો પણ આપની કોલમને આવકારે છે.

   ‘બેઠક’ આપણું ગુજરાતીપણું છે અને આપણું ગુજરાતી હોવાનું ગૌરવ વધારે છે.આપણા સર્જકોને પ્રોત્સાહન આપવાની જવાબદારી સર્વે ગુજરાતી વાચકોની છે.નયનાબેન ‘બેઠક’ આપની કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.

પ્રજ્ઞા  દાદ્ભાવાળા– નિમિત્ત

નવી કોલમ -કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી-રીટા જાની

મિત્રો
‘બેઠક’માં બધાનું સ્વાગત છે.
સામાન્ય રીતે માણસ વિચારી વિચારીને જીવતો નથી પણ વિચાર આવે તો લખવાનું મન થાય ખરું.વિચાર એ અનુભવની વાણી છે.અનુભવ માણસને સમૃદ્ધ કરે છે.સંવેદના અનુભવતા કલમ ઉપડે છે અને પ્રસરે છે અનુભૂતિનું અત્તર.

      મિત્રો હવેથી દર શુક્રવારે “કલમના કસબી કનૈયાલાલ મુનશી”ની કોલમ રજુ કરશે-રીટાબેન જાની.આમ જોવા જઈએ તો રીટાબેનનો પરિચય રાજેશભાઈ શાહએ કરાવ્યો.એક દિવસ ‘બેઠક’માં  આવ્યા અને ચાલુ વિષય પર પોતાના વિચારો પ્રગટ કર્યા.અને મને એમની મૌલિક અર્થઘટનની શક્તિ સ્પર્શી ગઈ.આમ પણ સારા સર્જકની કલમની તાકાત તેમનું બળ એમની મૌલિકતા હોય છે.

     બસ ત્યાર પછી ‘બેઠક’ માટે પણ તેમણે કલમ ઉપાડી,આપણા જીવનનો આધાર જીવનની તંદુરસ્તી પર છે.તેમ મનના વિચારો પણ જીવનને જતન કરવા જરૂરી છે એવું માનનારા રીટાબેન શબ્દયોગી પણ છે. ‘બેઠક’માં લખેલી “અનુભૂતિનું અત્તર” લેખમાળા. જેની પ્રથમ કૃતિને “સ્ટોરી મીરર” પર ઓથર ઓફ ધ વીક નો એવોર્ડ મળ્યો એટલું જ નહિ પણ ઓથર ઓફ ધ યર ૨૦૧૯ માટે નોમીનેશન મળ્યું.

    રીટાયર્ડ બેન્કર, યોગ ટ્રેઈનર, લાઈફ સ્કીલ કોચ,”આદર્શ અમદાવાદ”ના સ્વયંસેવક અને શાળા કોલેજ દરમ્યાન યુવક મહોત્સવ અને ત્યાર બાદ ઇન્ટર બેંક સાહિત્ય વિષયક સ્પર્ધાઓમાં વિજેતા,એવા રીટાબેન બેઠકમાં લખશે એ ખુબ મોટી વાત છે.સખી, તારાંગણ, બેંક કર્ણાવતી મેગેઝિન તથા સંદેશ, ફૂલછાબ વર્તમાનપત્રમાં લેખ અને વાર્તાલેખન લખી ચુકીલી કલમને તમે માણશો એમાં કોઈ શક નથી. 
       કેવળ શરીર નહિ કે કેવળ મન નહિ પણ સાહિત્યની અભિવ્યક્તિ દ્વારા રીટાબેન મુનશીની ફરી ઓળખ કરાવશે અને કનૈયાલાલ મુનશીને જીવંત કરીને એમણે આપેલ શબ્દ ગુજરાતી ‘અસ્મિતા’ ને ઉજાગર કરશે.
      મિત્રો ગમતાને ગમતું મળે તો કોણ જતું કરે.બસ આપણને સૌને ગુજરાતી સાહિત્ય વાંચવું લખવું ગમે છે અને પરદેશમાં આપણી ભાષા ને ઉજાગર કરવા કોઈ સાથ આપે તો આપણા ‘બેઠક’ના ધ્યેય અને યજ્ઞને આહુતિ મળી છે. આપણા સર્જકોને પ્રોત્સાહન આપવાની જવાબદારી સર્વે ગુજરાતી વાચકોની છે.શબ્દયોગી સર્જક રીટાબેન આપણી સાથે જોડાયા તેનો આનંદ આપણને સૌને છે.આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રીટાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા-નિમિત્ત

નવી કોલમ -“मेरे तो गिरधर गोपाल”-અલ્પા શાહ

સર્જક અને વાચક મિત્રોનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.
હું લખીશ,શું લખીશ, ક્યારે લખીશ, કેવી રીતે લખીશ,એ વિષે બહુ વિચાર્યું નથી – પણ મારી માતૃભાષા માં લખીશ એ નક્કી છે.વાચક જયારે સર્જક બને છે ત્યારે લેખન એક પ્રક્રિયાથી કૈક વિશેષ બની ને રહે છે.કોઈક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણા થી વિચાર ફૂટે  અને અને શબ્દો ગોઠવાય અને 
કૃતિ નું સર્જન થઇ જાય….  
ક્યારેક મારા મન ના વિચારો ને વહાવતું એક ઝરણું તો
ક્યારેક મારી સુખ અને દુઃખ ની સંવેદનાઓ નું તરણું.
ક્યારેક મારા આનંદ ના અતિરેક ને બાંધતી એક પાળ તો
ક્યારેક મારા આંતરિક ઉદ્વેગો ને વહી જવા નો એક ઢાળ
આવું કહેનારા અલ્પાબેન શાહ હવે પછી આપણા બ્લોગ પણ દર ગુરુવારે “मेरे तो गिरधर गोपाल …..”નામની કોલમ લખશે અને મીરાંને પોતાની નજરે પોખશે.’બેઠક’માં અલ્પાબેનનું સ્વાગત છે.
           
      અમદાવાદ ના ખોળે જન્મેલા અલ્પાબેન, Fremont,California માં લગભગ ૨૦ વર્ષથી રહે છે.બે એરિયા માં એક પ્રતિષ્ઠિત ટચનોલોજી કંપની માં software professional તરીકે ફરજ બજાવે છે.એમણે એમના હૈયા ના સ્પંદનો કોલેજકાળ દરમ્યાન કંડાર્યા હતા પણ પછી તો જિંદગી ની ભાગદોડ માં કલમ ક્યાં અને ક્યારે ખોવાઈ ગઈ ખબર જ ન પડી અને એક દિવસ ખાલીપો ભરવાનો પ્રયત્ન કરતા કરતા ફરીવાર હાથ માં આવી ગઈ કલમ અને અંતર ની સંવેદનાઓ નું સરોવર કાગળ પર પ્રસરી ગયું અને એક કવિતા ની  રચના પણ એમણે કરી.
     અલ્પાબેન અંગ્રેજી અને ગુજરાતી (અને હિન્દી) એમ ત્રણેય ભાષા માં લખે છે.પણ એમને આનંદ એમની પહેલી રચના પોતાની માતૃભાષમાં થઇ તેનો છે. એમની પ્રથમ ગુજરાતી કવિતા “મારો માધવ મારી સાથે છે”. લખી હતી,જિંદગી ના ત્રિભેટે ઉભા રહી ને એ હતું એમનું અને એમની અંદર રહેલા પરમાત્મા નું એક અનોખું ગઠબંધન અને હવે તો કલમ સાથે એમને પાકી દોસ્તી થઇ ગઈ છે.જેનો લાભ ‘બેઠક’ના વાચકને એમની કોલમમાં મળશે.
        વ્યસ્ત જીવન શૈલીના લીધે એ કોઈ અલાયદો સમય તો લેખન માટે ફાળવી શકતા નહોતા પણ ક્યારેક અદીઠ આંતરસ્ફુર્ણાથી વિચાર ફૂટે અને યોગ્ય શબ્દો નો સાથ અને કોઈક કૃતિ નું સર્જન કરવા પ્રેરરતા  ત્યારે લખતા પણ હવે એમની કલમની કુંડળી બદલાઈ ગઈ છે, લેખનની પ્રક્રિયા આગળ વધતા હવે માત્ર ‘ બેઠક’ માટે ખાસ સમય કાઢી મીરાંનો એક પરિચય એમની નજરે અને એમની કલમે કરાવશે આમ જોવા જઈએ તો શબ્દ એમના માટે સંજીવની છે.અથવા એમ કહ્યું કે શબ્દ એમના શ્રીકૃષ્ણ છે.જેમના માટે શબ્દ જ કૃષ્ણ હોય એ તો મીરાંને ઓળખે જ ને!
        અલ્પાબેન મનની મોસમમાં ખીલતું વ્યક્તિત્વ છે.હવે કોમ્પુટરના અરણ્યમાંથી બહાર નીકળી શબ્દના નંદનવનમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.મીરાનો અને તેમની રચનાનો પોતાની રીતે અર્થઘટન કરાવી આપણને સૌને એક નવા જ વિચાર આપશે. અલ્પાબેન આપનું ‘શબ્દોનાસર્જન’ પર સ્વાગત છે.મિત્રો સર્જક અને સર્જનને વધાવવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે. 
       
       ‘બેઠક’ દરેકની સર્જન શક્તિને માન આપી માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, નિયમિત લખાવી‘બેઠક’ એક પાઠશાળાની જેમ સર્જની વેલને ઉછેરે છે આપ સૌ સાથ આપી પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય બી વાવી આપણી ભાષાના છોડને ઉછેરો છે અને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં અનેક મિત્રો જોડાશે જેનો આનંદ મને પણ અનેરો છે.
         આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. અલ્પાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
 
– પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -કબીરા-જીગીષા પટેલ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.આ પહેલા દર બુધવારે આપ સૌએ જિગીષાબેનની કોલમ “સંવેદનાના પડઘા” વાંચી છે હવેથી નવા વર્ષની શરૂઆત જિગીષાબેન એમની નવી કોલમ “કબીરા”થી  શરુ કરી રહ્યા છે. ૧૪મી સદીના સંત કબીરને જિગીષાબેન તેમની કોલમમાં ફરી જીવંત કરશે.
        હું મિત્રતાની બાબતમાં હંમેશા ભાગ્યશાળી રહી છું. મૈત્રી આપમેળે અચાનક થઇ જતી એક ઘટના છે એમ હું માનું છું. જિગીષાબેન કહો કે કલ્પનાબેન કહો કે બીજા ઘણા મિત્રો હું  હંમેશા મારા મિત્રો થકી વિકસી છું. હું એમની સાથે ખુબ વાતો કરું છું,કૈક ને કૈક નવું જાણવા મળે છે.
     તમે સૌએ જિગીષાબેનની “સંવેદનાના પડઘા” કોલમ માણી છે. એમની પાસે અભિવ્યક્તિની સરળતા છે. એમની પાસે મૌલિકતા છે.બીજું જિગીષાબેન જળ જેવા પારદર્શક છે. એમને જે વાત સહજપણે સુઝે એજ વાત વહેતી કરે છે કદાચ એમના સરળ વ્યક્તિત્વનું એ પ્રતિબિંબ છે.એ પોતાને જે લાગે તે સચ્ચાઈથી કહી શકે તેટલી હિમત પણ છે. જિગીષાબેને કોઈ પણ જાતનો અંચળો ઓઢ્યા વિના જે સંવેદના અનુભવી તે નરી સરળતાથી કોઈ પણ અયાસ કે પ્રયાસ વગર અને જ્ઞાનનું પ્રદર્શન કર્યા વગર આપણી સમક્ષ મૂકી શકે છે. પરિણામે એમના લેખનું એક આકર્ષણ સદાય રહયું છે.  
      એમણે હમણાં હમણાં જ કલમ ઉપાડી છે પણ મેં અને આપ સૌએ પ્રસંગને મૂલવવાની ક્ષમતા એમનામાં જોઈ છે અને માટે જ એમના અનેક ચાહકો ઉભા થયા છે.એમને જે લાગે છે તે લખે છે. વિદ્વાનો કે વિવેચકોનો ભાર રાખ્યા વગર બેધડક લખે છે અને વાચકનો વિચાર કરે છે એટલો લેખક તરીકે પોતાનો ખુદવફાઈનો પણ ખ્યાલ રાખે છે અને લખવા માટે તે ખુબ વાંચે છે અને માટે જ કદાચ વાચકોએ તેમને વધાવ્યા છે. સંવેદનાના પડઘા કોલમમાં અનેક સત્ય સંવેદનશીલ હકીકતો પ્રસ્તુત કરી ઉઘાડ આપ્યો છે. હવે કબીરની આપણને એમની રીતે ઓળખ કરાવશે. ‘બેઠક’માં અને ‘શબ્દોનાસર્જન’માં જોડવા બદલ હું એમનો આભાર માનું છું. આ સાથે એમની કોલમ કબીરાને વધાવવાની જવાબદારી વાચકોને સોપું છું.
       ‘બેઠક’ અનેક રીતે બધાને પ્રગટ થવાનો મોકો આપે છે અને અહી અનેક લેખકોએ આત્મવિશ્વાસ પણ કેળવ્યો છે. સતત કોલમ લખવી એ ગૌરવની વાત છે.આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. જિગીષાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
   – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

નવી કોલમ -“હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”-ગીતા ભટ્ટ

પ્રિય વાચક મિત્રો,
આપ સર્વેનું ‘બેઠક’માં સ્વાગત છે.મગળવારે શરૂ થતી ગીતાબેનની નવી કોલમ “હાં રે દોસ્ત હાલો અમારે દેશ”ની વાત કરવી છે.દેશમાં હોય કે પરદેશમાં આપણે સૌ આપણા મૂળ સાથે જોડાયેલા જ હોય છે.હા આજ વાત લઈને ગીતાબેન આવ્યા છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી અને આપણું લોક સાહિત્ય એની વાતો ગીતાબેન આ કોલમમાં કરશે.મને દરેક કોલમમાં પત્ર જેવું વ્હાલ આવે છે.પત્રની રાહ જોયા પછી ખોલ્યાનો આનંદ હું કોલમમાં અનુભવું છું.
બ્લોગ પર સતત કોલમ લખવી એ લેખકો અને સૌ માટે ગૌરવપ્રદ વાત છે .પ્રજ્ઞાબેને કહ્યું છે માટે આજે તો કોલમ લખવી પડશે એવું કહેનારા ગીતાબેને ‘શબ્દોનાસર્જન” પર બે ખુબ ગમતી “આવું કેમ ?”અને ‘વાત્સલ્યની વેલી’કોલમ લખી, આપણી વાંચનની ઉસ્તુકતા ને સંતોષી છે,તો ક્યારેક “આવું કેમ?” પ્રશ્ન પૂછીને આપણને વિચાર કરતા કર્યા.તમે સૌએ એમની કોલેમને પ્રતિભાવ આપી નવાજી છે.ગીતાબેનની “વાત્સલ્યની વેલી’ કોલમ આપણને ઘણી વાસ્તવિક અને હૃદયસ્પર્શી લાગી અને કારણ બાલ સંભાળ,બાલ ઉછેર અને બાલ શિક્ષણમાં ગીતાબેન આગવી પ્રતિભા ધરાવે છે જેને માટે એમને નવાજવામાં પણ આવ્યા છે.
      એ સિવાય એમનાં નોંધનીય પ્રકાશનોમાં “ અમેરિકાથી અમદાવાદ” કાવ્ય સંગ્રહ ( ગુર્જર ) અને “દીકરી થકી ઘર આબાદ” “હાલરડાં અને બાલ ગીતો” નવા કાવ્ય વસ્તુ અને દીકરીઓને આત્મવિશ્વાષ વધારવાના હેતુથી લખાયેલા હોઈ સાહિત્યમાં અનેરી ભાત પાડે છે.
ગીતાબેને ખુબ લખ્યું છે સમ્પાદન કર્યું છે.ક્યાંક ક્યારેક વાંચેલું ..સાંભળેલું કે જોયેલું લખે છે છતાં પણ આપણા મનમાં એમના શબ્દો રમખાણ, રમમાણ મચાવી શકે છે.આ એમની કલમની તાકાત છે.ગીતાબેન દુર રહે છે પણ અમે મળીએ ત્યારે ખુબ વાતો કરીએ છીએ એકબીજા પાસેથી ઘણું નવું શીખીએ છીએ આ નવી કોલમમાં પણ ઝવેરચંદ મેઘાણી સાથે ગીતાબેન તેના સ્વાનુભવ પણ કહેશે.મને ગીતાબેનની એક વાત અહી ખાસ કહેવી છે કે સહજપણે પોતાના અનુભવોની ગઠરિયાં પુરેપુરા સંયમથી ખોલે છે કશું છુપાવ્યા વગર જે બન્યું છે તે જ લખે છે,મારે ક્યાં કહેવાની જરૂર છે? કે તમને ગમશે જ! પણ હા લેખક માટે વાચક એમનું બળ હોય છે માટે વધાવજો જરૂર !

     ‘બેઠક’ એક લખાવનું માધ્યમ આપે છે એ ખરું! પણ સાથે લેખકની પોતાની નિષ્ઠા પણ અનિવાર્યતા છે, ગીતાબેન નિયમિત લખવા માટે ‘બેઠક’ તમારો આભાર માને છે. પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પીરસી ભાષાને જે રીતે ગતિમય રાખો છો તેનું મને પણ ગૌરવ છે.તમારી સાહિત્યની સફરમાં મિત્ર બનવાનો આનંદ મને પણ અનેરો છે. 

પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા

bethak-8

નવી કોલમ “સદાબહાર સૂર”-રાજુલ કૌશિક

 
પ્રિય વાચક મિત્રો,
     આપ સર્વેનું બેઠકમાં સ્વાગત છે. નવું વર્ષ નવું પ્રભાત અને નવી શુભ શરૂઆત આપણે નવી કોલમ સાથે કરીશું. દર સોમવારે હવેથી રાજુલ કૌશિક તેમની કોલમ “સદાબહાર સૂર”માં અવિનાશ અનંતરાય વ્યાસ ભારતીય સંગીત નિર્દેશક, ગીતકાર અને ગુજરાતી સિનેમાના ગાયકની વાતો તમારી સાથે કરશે.
       એ પહેલા થોડી રાજુલબેનની વાત કહીશ. રાજુલબેનને પરિચયની જરૂર નથી. ઘરની જવાબદારી ઉપરાંત દૈનિક/ સામાયિક/ બ્લોગ અને કોલમ લેખન શું નથી લખ્યું ? તમે ‘કવિતા શબ્દોની સરિતા’ અને “હકારાત્મક અભિગમ” અને બીજા એમના અનેક લેખને આપ સૌએ વધાવ્યા છે માટે  વધુ નહિ કહું પણ અખબાર હોય લલિત સાહિત્ય હોય,સ્વાનુભવની સ્મૃતિ,પત્રાવળી, પ્રવાસ વર્ણન, ફિલ્મ રિવ્યુ, નવલિકા,  લઘુ નવલકથા હોય કે હકારત્મક અભિગમ જેવા વૈચારિક લેખો હોય સમતુલતા જાળવી રાજુલબેને વિષયને ન્યાય સદા આપ્યો છે એ વાત વજન સાથે કહીશ.
       આમ જુવો તો લેખન એક કળા છે.સજ્જતા, સાધના, લેખનની ફાવટ અને લોકો સુધી પહોંચે એવી ભાષા,અભિવ્યક્તિ,શબ્દ એક, એની સાથે સંકળાયેલા સંદર્ભ અનેક અને બીજું બધું અનેક જેમાં આવડત જોઈએ, જેનો સુમેળ મેં હંમેશા રાજુલબેનમાં જોયો છે.એમણે એમની બંને કોલમમાં
ભૂતકાળ અને ભવિષ્યકાળના સંદર્ભમાં વિષયને પ્રસંગોપાત મુલવી વિષયને શિરાની જેમ ગળે ઉતરે તેમ પીરસ્યો છે. પૂરી જવાબદારી સાથે લખવું અને લોકોને શું લાગશે એનો વિચાર કરી લખવું પણ પોતાના મૂળભૂત વિચારને બદલ્યા વગર લખવું, આ વાત રાજુલબેન પકડી બે વિષયની ૫૧ કોલમ ‘બેઠક’માં લખી છે. એ તમે સૌ જાણો જ છો. હવે તમે જ કહો આવી કલમને પરિચયની જરૂર ખરી? 
       ધ્વનિને આપણે કાવ્ય સાથે સાંકળીએ છીએ તો નાદ શબ્દ આપણને કોઇ અલૌકિક વિશ્વ સાથે જોડી દે છે ને ? સ્વર શબ્દ આપણને સંગીતની દુનિયામાં લઈ જાય છે.બસ એજ વાત લઈને રાજુલબેન હવે પછી નવી કોલમમાં પ્રસ્તુત કરશે.હવે એમના વિષય વિષે હું કહું તેના કરતા તમે સૌ માણજો એમને વધાવવાની જવાબદારી તમારી છે.
     મનના વિચારોને અભિવ્યક્ત કરવા શબ્દ જેવું ઉત્તમ માધ્યમ આજે આ બ્લોગ પર સર્જાયું છે. રાજુલબેન ‘બેઠક’માં નિયમિત લખે છે માટે અને પરદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પીરસી ભાષાને જે રીતે ગતિમય રાખે છે તે માટે ‘બેઠક’ તેનો આભાર માને છે.રાજુલબેન તમારી સાહિત્યની સફરમાં મને મિત્ર બનવાનો ય આનંદ અનેરો છે. 

પ્રજ્ઞા દાદ્ભાવાળા 

bethak-8

દ્રષ્ટિકોણ-દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણી

મિત્રો,
દર શનિવારે રજુ થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમના ૫૧ લેખ
હવે પુરા થયા છે જેને માટે હું દર્શનાબેન વારિયા નાડકર્ણીને અભિનંદન આપું. 

       દર્શનાની સાથે અમારી મિત્રતા કોલેજ કાળથી છે. હું ઘણુબધું દર્શના પાસેથી શીખી છું અને મારી આ મિત્ર માટે મને ગૌરવ છે.દર્શનાબેને ઘણું લખ્યું છે તેમનો પોતાનો એક બ્લોક છે જેમાં તેના અનેક વાંચક છે.એમણે ચિક્કાર લખ્યું છે અને હજી પણ લખતા રહેશે.લખવું એ એમની ગરજ અને તરસ બન્ને છે.ભીતરથી નવું શીખવાની તેમની ઈચ્છાએ એમને નવો દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે અને જેનો લાભ આપણને સૌને આ દ્રષ્ટિકોણ કોલમમાં મળ્યો છે.
      એક લેખકે ખુબ સરસ વાત કરી છે કે “તમે જાણતા નથી તે તમે નથી જાણતા, કારણ કે તમે તેને જાણતા નથી”,આપણને સૌને દર્શનાબેને અનેક વિષયને આવરી લઈને એક અલગ દ્રષ્ટિ આપણને પીરસી મોઢામાં તૈયાર કોળિયા દીધા છે પછી એ વિજ્ઞાન હોય ધર્મ હોય કે સમાજ હોય, મિત્રની જેમ વાતો કરીને જ્ઞાન પીરસી “અશક્યમાં જ શક્ય રહેલુ છે”એ વાત પુરવાર કરી છે.
      નવો જિંદગીનો અંદાઝ એમણે એમના દરેક લેખમાં રજુ કર્યો છે.આમ જોવા જઈએ તો માત્ર હું જ નહિ આપણે સૌ વિકસ્યા છીએ.પરંપરાગત વાતો, વસ્તુ અને વિચારોમાંથી આપણને સૌને દર્શનાબેને બહાર કાઢી એક નવા વિચારો થકી વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો છે.દર્શનાબેનની એક વાત મને ગમી છે દરેક વસ્તુનું એના પાસા પરત્વે જુદી જુદી રીતે જ્ઞાન થાય છે ..તેને સમજવાની કોશિશ કરીએ એજ તો અનુભૂતિ છે.આવી જ અનુભૂતિ આપણે સૌએ એમના પ્રેત્યેક લેખમાંથી મેળવી છે.
      દરેક લેખ વિડિયો દ્વારા રજુ કરી સમય સાથે ચાલતા શીખવ્યું છે.તેમની પ્રેત્યેક વિડ્યો ભાવવાહી છે.
દર્શનાબેને ગુજરાતી ભષાને ગતિમય રાખવાના આપણા યજ્ઞમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું છે.’બેઠક’ એમના આ કાર્યની નોંધ લે છે.દર્શનાબેન તમે ખુબ વાંચો અને અવિરત લખતા રહો તેવી શુભેચ્છા.
અને છેલ્લે એમનો સંપર્ક કરવો હોય તો -Darshana V. Nadkarni, Ph.D.
Cell: 408-898-0000
Updates on Twitter @DarshanaN
Blog – ://darshanavnadkarni.wordpress.com/
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. દર્શનાબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

bethak-8

નવા વર્ષે આવકાર

મિત્રો 
નવા વર્ષના નવા વધામણાં સાથે ચાલો કરીએ નવા વર્ષની શરૂઆત. 
છેલ્લા બે વર્ષથી આપ સૌએ  દરરોજ એક નવી કલમ  અને કોલમ માણી છે સાચું કહું તો આ કોલમે મને ઉઘાડ આપવામાં ઘણી મદદ કરી છે.માટે મારે સૌ એ સર્જકોનો આભાર માનવો જ રહ્યો. સાથે દરેક લેખકને પણ કોઈ એક વિષય પર ૫૧ લેખો લખવા બદલ અભિનંદન.
વાંચકો અને લેખકનો એક અનોખો સંબંધ હોય છે એવું હું માનું છું.એક લેખકની તાકાત એની કલમ હોય છે તેમ વાચકો તેમનુ બળ હોય છે.લેખક લખે છે ત્યારે એની પાસે એનું એકાંત  હોય છે. લખાણ પ્રગટ થયા પછી એનું એકાંત એના વાચકોમાં વહેંચાઈ જાય છે.વાચકો લેખકના અસ્તિત્વને માંજી આપતા હોય છે.વાચકના અભિપ્રાય ઝીલીને લેખકનો લેખક તરીકેનો પિંડ બંધાતો હોય છે કારણ શબ્દોનું સૌન્દર્ય માત્ર લેખનમાં નથી હોતું પણ વાંચનારની આંખોમાં પણ હોય છે. લેખક લખે છે પોતાની ભૂખને કારણે પણ પણ તેના ઓડકાર વાચક લે છે.’બેઠક’ના શબ્દોનુંસર્જનના  બ્લોગ ઉપર  આ વર્ષે પણ દર અઠવાડિયાની દરોજની નવી કોલમ આ મહિના થી શરુ કરતા આંનદ સાથે ગૌરવ અનુભવું છું. આપ પણ આપણી લેખિકાને પ્રેમથી વધાવશો.
સોમવારે -રાજુલ કૌશિક 
મંગળવારે -ગીતાબેન ભટ્ટ
બુધવારે -જિગીષાબેન પટેલ 
ગુરુવારે -અલ્પાબેન શાહ 
શુક્રવારે -રીટાબેન જાની
શનિવારે -પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા 
રવિવારે -નયનાબેન પટેલ 
પ્રજ્ઞા દાદભાવાવાળા

નવા વર્ષનો નવો સંકલ્પ –

 

મિત્રો નવા વર્ષની વધાઈ

‘બેઠક’ના ચાહકો સર્જકો અને વાચકોને મારી નવા વર્ષની શુભકામના,  પહેલા નૂતન વર્ષની ઉજવણી મર્યાદિત હતી,અને હવે પણ ચાર દીવાલોમાં હોવા છતાં બ્લોગ દ્વારા સમગ્ર વિશ્વમાં ઉજવાય છે.મિત્રો નવા વર્ષે એવી શુભ કામના કરીશ કે આપણે કારણ વિના એકબીજાને પ્રેમ કરીએ  બેઠક જાણે છે કે સૌની ભીતર પડ્યો હોય છે,એક ચમકતો હીરો,મિત્રો ચાલો નવા વર્ષના સંકલ્પ સાથે ભીતર જઈએ અને શોધી લઈએ આપણી જાતને, બસ વાત સ્વયં પ્રગટવાની છે. વાંચન અને સર્જન દ્વારા સ્વયં પ્રગટી બીજાને પણ પ્રગટાવીએ.ચાલો આજે  રજનીશના જ્ઞાન થકી અજ્ઞાનતાની ઉજવણી કરીએ.
તમે માત્દર આજે જ નહિ દરરોજ જીવનના નવા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી રહ્યાં છો. કંઈક નવું, જે તમે જાણતા ન હતા તે,આજે તમારા અનુભવમાં આવ્યો છે. તમે ત્યારે જ સત્ય તરફ આગળ વધશો જ્યારે તમને “મને ખબર નથી” નો અહેસાસ થશે. જો તમને લાગે કે તમે જાણો છો, તો તમે અસત્ય તરફ આગળ વધવાનું શરૂ કરશો – કારણ કે “મને ખબર છે” એ ફક્ત એક વિચાર છે; “મને ખબર નથી” એ એક હકીકત છે, તે વાસ્તવિકતા છે. જેટલું જલ્દી તમે મેળવશો, તે વધુ સારું છે.

તમારા જીવનની સૌથી મોટી અનુભૂતિ એ છે કે તમે નથી જાણતા. “મને ખબર નથી” એક જબરદસ્ત સંભાવના છે. ફક્ત જ્યારે તમે “મને ખબર નથી” જોશો, ત્યારે ઝંખના અને જાણવાની કોશિશ અને જાણવાની સંભાવના વાસ્તવિકતા બની જશે.માટે વાંચન ની ભૂખ જરૂરી છે. ભલે આપણે કેટલુંય જાણીએ – પણ આપણી અજ્ઞાનતા અમર્યાદિત છે. તેથી જો તમે તમારી અજ્ઞાનતા સાથે ઓળખાઓ છો, તો તમે અમુક અર્થમાં અનહદ થઈ જાઓ છો, કારણ કે તમે જે કાંઈ પણ ઓળખો છો તે તમારા ગુણ હશે. રજનીશે સરસ રીતે કહ્યું છે કે, પ્રબુદ્ધતા એ અજ્ઞાનતાની ઉજવણી છે, આનંદિત અજ્ઞાનતા. વાંચન લેખન આ બધામાં -પ્રબુદ્ધતા ‘હું નથી જાણતો” એ અજ્ઞાનતા માંથી આવે છે.

“હું જાણું છું..” એ ભ્રમ પેદા કરે છે.અહંકાર એ સત્ય અંગે નું અજ્ઞાન છે.આપણો બધો જ સંઘર્ષ વધારે જાણવા નો છે….તમે તમારા થી બનતો બધો  જ પ્રયત્ન કરો,ફકત સાદી અને નિર્દોષ અવસ્થા-“ હું નથી જાણતો..!! મા રહો.આ જીદગી ગુઢ/રહસ્યમય છે.-સુંદર છે-તેને ભરપૂર જીવો,વાંચો વંચવો અને સર્જન કરો એવી ભાવના સદાય ‘બેઠક’ રાખે છે તમે પણ આજ ભાવના રાખો. નવા વર્ષે આનાથી વિશેષ શું સંકલ્પ હોઈ શકે.  સૌને ‘બેઠક’ તરફથી શુભ કામના

આયોજક અને સંચાલક -પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

સહ સંચાલક -રાજેશ શાહ ,કલ્પના રઘુ

દ્રષ્ટિકોણ 51: લેખકની જવાબદારી – દર્શના 

મિત્રો હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું. ગયા અંકે શનિવારે આપણે “મને લખવું ગમે છે દિવસ” “આઈ લાઈક ટુ રાઈટ ડે” (http://bit.ly/35Sd01r) વિષે વાત કરેલી। આપણે લખવાના શું ફાયદા છે તેના વિષે પણ ચર્ચા કરેલી। આજે આપણે એક લેખક ની શું જવાબદારી છે અને લખાણ ને ઉચ્ચ સ્તર ઉપર લઇ જવાના સૂચનો છે તે વિષે થોડી વાત કરીએ।

લખવાની ક્રિયાના ઘણા ફાયદાઓ છે અને તે વિષે તો આપણે વાત કરી. અને ધીમે ધીમે સારી રીતે લખવાની મહેનત પણ કરતા રહેવું જોઈએ। આપણા લખાણ માં સુધારો લાવવા માટે નીચે થોડા મુદ્દાઓ વાચકો સમક્ષ મુકું છું.

 

* જો આપણે માત્ર ડાયરી ન લખતા હોઈએ અને ઇચ્છતા હોઈએ કે કોઈક આપણું લખાણ વાંચે તો તે માટે આપણે વાચકો ને શું વાંચવાનો રસ હોય તે વિષે વિચાર કરી શકીએ। 

* આપણા વિષયો ને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવા જોઈએ। જોડણી અને વાક્યોની ભૂલ સુધારી શકીએ તો તે ઉત્તમ છે.

* મારી ખાસ વિનંતી છે કે લેખકો તરીકે આપણી જવાબદારી છે કે આપણે અસત્ય ઘટનાઓ ને હકીકત તરીકે ન દર્શાવીએ. જો કાલ્પનિક વાર્તાઓ લખતા હોઈએ તો તે જરૂર યોગ્ય છે. પરંતુ હકીકત વિષે લખતા હોઈએ તો તે વિષે પૂરું સંશોધન કરીને, વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો (ક્રેડિબલ સોર્સેસ) ને આધારે પુરી જાણકારી બાદ જ તે વિષે આપણે લખવું જોઈએ। મને ઘણા લોકોએ મારા બ્લોગ ઉપર લખવા માટે વિનંતી કરી છે. પરંતુ હું મારા બ્લોગ ઉપર ટેક્નોલોજી અને સત્ય ઘટનાઓ વિષે લખું છું અને જે હકીકત લખું છું તે ખુબ સંશોધન બાદ લખું છું, તેથી મારા બ્લોગ ઉપર હુંજ લખવાનું પસંદ કરું છું. 

* આપણું લખાણ નું ધ્યેય કોઈને ઉતેજ્જીત બનાવી, ચડાવવા અને ભડકાવવા માટે નું હોય તો તે વિષે પણ આપણે વિચાર કરવો જોઈએ કે તેનું શું પરિણામ આવી શકે છે. આ પહેલા મેં બ્લોગ લખેલ http://bit.ly/2xa5ijh તેનું શીર્ષક હતું ફેસબુક અને વૉટ્સએપ્પ વિરામ અને વિચાર માંગે છે.  ફરી વાચકોને વિનંતી કરું છું કે જરૂર વાંચશો અને ફેસબુક ઉપર મુક્ત પહેલા કે વૉટ્સએપ ઉપર ફોરવર્ડ કરતા પહેલા તે મોકલવાનો ધ્યેય શું છે તે વિષે વિચારશો। અને તે પણ વિચારશો કે આજના જમાના માં ખોટું લખનારાઓ પણ ઘણા છે અને જો તે ખોટું હોય અને કોઈ તે વાંચીને ઉતેજ્જીત થઇ ને બીજાને મોકલે અને તેમાં કોઈ વાંચનર ઉતેજ્જીત થઇ અને કોઈને નુકશાન પહોંચે તેવા પગલાં લ્યે તો આપણે તેવા અંતિમ પરિણામનું નિમિત્ત બનવું યોગ્ય છે? એવું નથી કે કોઈને ઉત્તેજિત કરવાનું આપણું ધ્યેય રહેવું જ ન જોઈએ। મેં પોતે ક્યારેક તેવું લખ્યું છે જેનો ધ્યેય કોઈને કૈક પગલાં લેવા માટે ઉતેજ્જીત કરવાનો હોય શકે. જેમ કે જયારે બોર્ડર ઉપર રેફયુજીસ બાળકો ને તેમના માતાપિતા થી અલગ કરવામાં આવ્યા ત્યારે તે વિષે મેં ઘણીવાર લખેલ। પણ કોઈપણ ઉત્તેજિત લખાણ ની શું અસર થઇ શકે તે વિચારવાની લેખકની પુરી જવાબદારી છે અને તેને આગળ મોકલનારાઓની પણ જવાબદારી છે. આપણા લખાણ થી વાચકો ઉતેજ્જીત થાય તે કરતા વાચકો પ્રેરિત થાય તેવું લખીએ તો તેની અસર ખુબ દૂર પહોંચે।

તો અહીં મેં થોડા મારા વિચારો દર્શાવ્યા છે. પરંતુ એક લેખક માટે તો ઘણા ઘણા વિધવાનો અને સારા સારા લેખકોએ સલાહ સૂચનો આપ્યા છે. બેઠકના એક ગુરુ, તરૂલતા બહેને પણ નિબંધ કેવી રીતે લખાય તે ઉપર એક નિબંધ લખેલ અને તે આ બ્લોગ ઉપર મુકેલ તે તમે વાંચ્યો જ હશે. તો તમે કેવા સલાહ સૂચનો વાંચેલ છે અને  તેમાંથી તમને શું યાદ રહી ગયું છે અને તમને તેમાંથી કેવી પ્રેરણા મળે છે તે જરૂર શેર કરશો.
તમને પ્રેરણા મળે તે માટે અમુક સારા સારા સૂચનો જે થોડાજ શબ્દો એક લેખકને ઘણું બધું કહી જાય છે તે અહીં મુકું છું.

“એક હજાર પુસ્તકો વાંચો, અને તમારા શબ્દો નદીની જેમ વહેશે.” – લિસા સી

“તમે હંમેશાં ખરાબ પૃષ્ઠને સંપાદિત કરી શકો છો. તમે ખાલી પૃષ્ઠને સંપાદિત કરી શકતા નથી. ” – જોડી પિકોલ્ટ

“લખવાનું શરૂ કરો, ભલે ગમે તે હોય. નળ શરુ કાર્ય વગર પાણી વહેશે નહિ.” – લુઇસ એલ’આમોર

“જીવનની દરેક બાબતો ઉપર લખી શકાય છે. માત્ર તેના માટે જોઈએ લખવાનો જુસ્સો, અને કલ્પનાશીલતા. સર્જનાત્મકતાનો સૌથી ખરાબ દુશ્મન આત્મ-શંકા છે. ” – સિલ્વીઆ પ્લેથ

“મને કહો નહીં કે ચંદ્ર ચમકતો છે; પણ તમારા લખાણ માં તૂટેલા કાચ પર મને પ્રકાશનો ઝગમગાટ બતાવો. ” – એન્ટોન ચેખોવ

 

સારું લખવા માટે સારા શબ્દો શોધો। તેટલુંજ નહિ. પણ સારા શબ્દોને સરસ રીતે ગોઠવો।  – અજ્ઞાત

ખરાબ લેખક પોતે વિચારે છે તેના કરતા વધુ કહેશે અને સારા લેખક પોતે વિચારે તેના કરતા વધુ કહેશે નહિ. – વોલ્ટર બેન્જામિન

એમ કોઈએ  કહેલું છે કે લખવામાં પરફેકશન ત્યારે ના આવે જયારે કઈ વધુ ઉમેરવાની જરૂર ન લાગે પણ ત્યારે આવે જયારે લખાણ માંથી એક પણ શબ્દ કાઢવાની જરૂર ન લાગે। એટલે કે જયારે એકે એક શબ્દ જરૂરી હોય ત્યારે તે પરફેક્ટ લખાણ કહી શકાય।

બીજા એક સૂચન પ્રમાણે તમે લેખ લઈને ગાડીની જેમ ચલાવો અને જુવો તે ક્યાં લઇ જાય છે. સરસ લખાણ માં લેખકે સ્પષ્ટ કહ્યા વગર વાચકોને તેમની સમજદારી પ્રમાણે એક ઊંડો ઉદેશ ઉભરતો દેખાશે। ખરાબ લખાણ માં  ઠોકી ઠોકી ને હેતુ વાચકો ઉપર મારવામાં આવશે અથવા કોઈ દિશા નહિ દેખાય અથવા તે કોઈ હેતુ વગર ઘણી દિશામાં દોડશે।

અને આખરે જો લખાણ સત્ય અને હૃદયસ્પર્શી હશે તો તેને વાંચવા માટે પ્રેક્ષકો મળશે અને જો નહિ હોય તો તેમાં આંતરિક આનંદ તો હશે જ. તો ઉપાડો કલમ.

મને શબ્દોનું સર્જન બ્લોગ ઉપર લખવાનો મોકો મળ્યો તેના માટે હું પ્રજ્ઞાબેન ની ખુબ આભારી છું. તે સાથે હંમેશા તેમનો સહકાર અને સૂચનો મળ્યા જેથી મેં થોડી થોડી લખાણ સુધારવાની આદત પણ કેળવી। વાચકો નો પણ અંતર થી આભાર. આશા છે કે અન્ય લેખકો લખતા રહેશે અને નવું નવું પીરસતા રહેશે। મારા 51 લેખ પુરા થતા સાદર વંદન સાથે વિરમું છું.