કવિના આધ્યાત્મિકપદો આપણે સમજ્યાં નથી!

આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતા એટલે શબ્દ, સૂર અને સંગીતના સ્વામી, અલખના આરાધક. સૈકાઓ થયાં, નરસિંહ મહેતા વિષે ઘણું લખાયું છે અને લખાતું રહેશે.

જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા‚..

તમારે ઓશીકડે મારાં ચીર તો ચંપાયા…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પાસું રે મરડો તો વા’લા ! ચીર લઉં હું તાણી રે‚

સરખી રે સૈયરું સાથે જાવું છે પાણી રે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પંખીડા બોલે રે વા’લા ! રજની રહી થોડી રે‚

સેજલડીથી ઊઠો વા’લા ! આળસડાં મરોડી રે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

તું ને સાદ રે પાડું તો વા’લા ! સૂતાં લોકું જાગે રે‚

અંગુઠો મરડું તો મારા દલડામાં દાઝે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦,

સાસુડી હઠીલી વેરણ‚ નણદી મારી જાગે રે‚

પેલી રે પાડોશણ ઘેરે વલોણું ગાજે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

જેને જેવો ભાવ હોયે‚ તેને તેવું થાવે રે‚

નરસૈયાના સ્વામી વિના વ્હાણલું ના વાયે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

ક્યારેક વિચાર આવે છે કે નરસિંહ માં આકર્ષણ તત્વ શું ? એની  સચ્ચાઈ ,શ્રધા, નીડરતા કે સહજતા.આમ જોવા જઈએ તો બધુ જ।  સ્વયં અનુભવેલી પ્રભુ સાથેની એક્મ્યતા નરસિંહના પદની લાક્ષણીકતા છે.એની શ્રધા અને  સહજતા પણું એમને ક્યારેક યશોદા તો ક્યારેક રાધા અને ગોપી બનાવતા. સ્ત્રી બની કૃષ્ણ ને પ્રેમ કરતા,જગડતા, ફરિયાદ કરતા, રીસાતા,આજ પ્રિયસી ભાવ પ્રભુ સાથેનું એકત્વ આ પ્રભાતીયામાં છલ્કાય છે  અને અંતમાં સાધકના ચિત્તને પરિવર્તિત તરફ વાળે છે…. અને આજ નરસિંહનો ઇલ્મ આપણને આખું અસ્તિત્વ એકાકાર તદ્રુપ ચૈતન્યમય ની અનુભૂતિ કરાવે છે અને  ચમત્કાર થતા નરસિંહની જેમ  આપણને ગાઢ નિદ્રામાંથી જગાડી દે છે.પોતે જ સ્ત્રી પાત્ર બની શબ્દોમાં નિરૂપણ કરવું.. આટલી હદ સુધીનું પ્રભુ સાથેનું તાદાત્મય સાધવું એ બહુ ઊંચી કક્ષાની સાધના જ કહી શકાય.

આ લીલાજગતમાં આપણે સૌ રત છીએ. મનુષ્ય જ્યાં સુધી જાગતો નથી ત્યાં સુધી ભોગોમાંજ ભટક્યાં કરે છે.ત્યારે આજ નરસિંહની પરમ અનુભૂતિ – જાગૃતિ ની આ ક્ષણે અનાયાસે સરી પડેલું આ કાવ્ય …દરેકને આધ્ત્મના ઊંચા શિખર સર કરાવે છે.. નરસિંહ જેવા જ્ઞાની ભક્ત જ એમાંથી જગાડી શકે.

નરસિંહ માટે  ભજન તો એક સાધન છે પરંતુ  એટલેથી ન અટકતા નરસિંહ ની જેમ આજે પણ તેમના  ભજન ગાતા સાધકને પ્રભુ પરાયણ થવામાં સાધન મદદરૂપ થઇ શકે.સાથે સમાજને પોષણ દેનારો છે એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી  સાધકના ચિત્તને પરિવર્તિત કરવાની શક્તિ આવાં પ્રભાતીયામાં  દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. 

નરસિંહની રચના અનુભવવાણી છે.અને એટલે જ શ્વાસ લેવા જેટલી સહજતાથી નરસિંહ પદો રચતા સ્રી સહજ શરમનું વર્ણન કરતા નરસિંહ આધ્યાત્મમાં ભાવનો અર્થ સમજાવે છે….

અંગુઠો મરડું તો મારા દલડામાં દાઝે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

સાસુડી હઠીલી વેરણ‚ નણદી મારી જાગે રે‚

પેલી રે પાડોશણ ઘેરે વલોણું ગાજે…જાગો ને જશોદાના જાયા ! વ્હાણલાં રે વાયા…૦

પ્રથમ દ્રષ્ટી આ અટપટા ભોગ અને ઊંઘમાં દેખાતી લીલા નું વર્ણન છે પ્રેમલક્ષણા ભક્તિ સાથે સંયોગ શ્રીંગાર નું જે વર્ણન કર્યું છે …અને પછી નરસિંહ હિંમતભેર તે વખતનાં સમાજનાં બંધનો એટલે  સાસુ અને ..નણદીને પણ આલેખી ઉંગલીનિદેશ કરે છે.નરસિંહનું કદાચ એ જમનાં ના કવિનું  ક્રાંતિકારી પગલું કહી શકાય.

નાગર જ્ઞાતિને તેના શૃંગાર રસના પદો સાથે વાંધો હતો, પણ આ પદોય આધ્યાત્મિક ઉંડાણ વાળા જ છે. આ શૃંગાર રસ વાળા પદો આપણા ચોખલીઆ સાહિત્યકારોએ જાણીજોઇને આપણા સુધી આવવાજ નથી દીધા।….કવિના આધ્યાત્મિકપદો આપણે સમજ્યાં નથી અને શૃંગાર કાવ્યો વાંચ્યા જ નથી।… ભોગ ત્યજીને આપણે આપણા ધર્મ સંભાળવા એવી વાત નરસિંહ અહી  કરે છે એટલે ભાવ કર્મનો મર્મ સમજાવતા  આધાયાત્મમાં ભાવનો મહિમા ગાયો છે. 

માનવીનાં જીવનનાં મૂલ્યો એના ઓશીકા નીચે જ પડ્યાં છે જેને મેળવવા માટે ઓરડા જેવી આખી દુનિયામાં ફાંફાં મારે છે, પરંતુ ખુદનાં તકિયાને તપાસતો નથી.જેની ભાવના શુદ્ધ હશે.. તે તૃપ્ત હશે અને વિવેકી પણ હશે..પ્રજ્ઞાવાન પુરુષનું ત્રીજું લક્ષણ એનો શુદ્ધ ભાવ છે. ભાવનો અર્થ અહીં કિંમત બદલે મૂલ્ય કરવાનો છે અને એ પણ કોઈ ચીજનાં બજારું મૂલ્યની વાત નથી પણ જીવનનાં મૂલ્યોની વાત છે. મૂલ્યનિષ્ઠ જીવનમાં જેનો ભાવ શુદ્ધ છે, અણીશુદ્ધ છે તેવાં માણસની વાત છે.જીવ માંથી શીવ તો માનવી ઇચ્છાએ થાય છે, એ વાત આ પંક્તિમાં કહી છે.અધ્યાત્મમાં શું બાકી છોડ્યું છે આ અવધુતે ?.

જેને જેવો ભાવ હોયે‚ તેને તેવું થાવે રે”

ઊર્મિ,ભક્તિ અને જ્ઞાન એમ ત્રણે વાત નરસિંહ એવી વણી લીધી છે કે વાત જ ન પૂછો। ..માનવીએ સતત જાગૃત રહેવાનું છે. એનો ભીતરનો અર્થ છે. જાગવું એટલે મનને સાધવું.. દશે દિશામાં પ્રસરતા રહેતા મનને બાંધવું સહેલું નથી. નરસિંહ પ્રભાતિયા ગાતા કારણ   જાગૃતિ લાવનાર હતા, સંગીત અને અક્ષરના માધ્યમ થી નરસિંહ અંતરના નાદને સાંભળી શકતા.

(ભજન, કીર્તન, પ્રભાતિયા- is free energy is to reach the transition state..)

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

 

દ્રષ્ટિકોણ 35: બંદૂક અને મત – દર્શના

મિત્રો તમને સર્વે ને હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, શનિવારે પ્રકાશિત થતી, બેઠક ની દ્રષ્ટિકોણ કોલમ અને ચેનલ ઉપર આવકારું છું. આ ચેનલ ઉપર જુદા વિષયો ઉપર આપણે વાત કરીએ છીએ.
આજ નું શીર્ષક છે બંદૂક અને મત
અમેરિકન પોલીસ અન્ય દેશોમાં તેમના સાથીદારો કરતાં અમેરિકા માં વધુ લોકોને ગોળી મારે છે અને દુનિયાના કોઈ પણ દેશ કરતા વધુ લોકો અમેરિકામાં પોલીસ ની ગોળી દ્વારા મોત ને ઘાટ ઉતરે છે. હમણાંજ એક ઘટના બની જેમાં સ્ત્રી પોલીસ ઓફિસર પોતાના ઘર ની જગ્યાએ કોઈ બીજાના ઘરે ભૂલ માં પહોંચી ગઈ અને ત્યાં કોઈ માણસ શાંતિથી ટીવી જોઈ રહ્યો હતો તેને આ લેડી પોલીસે મારી નાખ્યો કેમકે તેને લાગ્યું કે તે માણસ તે લેડી ના ઘરમાં છે. ખેર આ તો ભૂલ હતી, વગર વિચાર્યે ઉગ્ર પગલું લેવાની મોટી ભૂલ. પણ અહીંના પોલીસ બંદૂક તાકવા માટેજ તૈયાર થયા છે. અને તેનું કારણ? છૂટછાટ વાળા બંદૂક ના કાયદાને લીધે તેમને ઘણી વાર સશસ્ત્ર જનતા નો સામનો કરવો પડતો હોય છે.
તાજેતર માં બહાર પડેલ FBI અને The Economist ના ડેટા અનુસાર અમેરિકામાં ગયા વર્ષે પોલીસ ની ગોળી થી મરેલ ની સંખ્યા 458 છે. જયારે તેની સરખામણીમાં જાપાન અને બ્રિટન માં શૂન્ય 0 અને જર્મની માં 8 હતી. મોટા ભાગના 2000 ના વર્ષો દરમ્યાન અમેરિકા માં પોલીસ ની ગોળીથી મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા હોય તેની સંખ્યા કેનેડા કરતા ત્રણ ગણી, ઇંગ્લેન્ડ કરતા ચાર ગણી અને જર્મની કરતા 10 ગણી વધારે હતી.
આનું કારણ શું છે? ઘણા નું માનવું છે કે અમેરિકા માં ખુબજ બંદુકો રોજિંદા વપરાશમાં હોવાને લીધે પોલીસ અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચેના સંઘર્ષમાં બંદૂક નો વપરાશ વધારે છે. એક સંશોધન પ્રમાણે એમ પણ જાણવા મળ્યું કે 15 વર્ષના ગાળા દરમ્યાન, બંદૂક ના દર 10 ટકા વધુ વપરાશ થી, 10 પોલીસ પણ મોત ને ભેટે છે. એટલે કે બંદૂક નો વધુ વપરાશ માત્ર સામાન્ય જનતા માટે જ નહિ પણ પોલીસ માટે પણ ખુબજ હાનિકારક પુરવાર થયો છે.
અને છતાં પણ અત્યંત કરુણાજનક ઘટના તો ત્યારે બને છે જયારે બાળકો અને યુવાન વયના બંદૂકોનો શિકાર બને છે. તેમના માતા પિતા ના આક્રંદ ની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. લોકો શિકાર માટે અને પોતાના ઘરમાં સ્વરક્ષણ માટે બંદૂક રાખવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પરંતુ નાની વયના બાળકો કિલ્લા જેવા મકાન માં બેઠા નથી રહેતા. તેઓ તો બહાર નિશાળે, કોલેજમાં, થિયેટર માં, અને મ્યુઝિક કોન્સર્ટ માં હોય છે અને ત્યાં ઓટોમેટિક રાઇફલ જેવી બંદૂક નો શિકાર બને છે. જાતીય રક્ષણ માટે અથવા પશુના શિકાર માટે ઓટોમેટિક રાઇફલ ની જરૂર પણ નથી. તો તે શા માટે વપરાશમાં છે? મોટાઓ ખુદ ના શોખ અને ખુદ ના રક્ષણ માટે બંદૂક ઉપર કાબુ રાખવા નથી માંગતા અને બાળકો તેનો ભોગ બને છે.
એક મા તેના 4 વર્ષના બાળક ને સવારે ઉતાવળ માં નિશાળે છોડીને કામ ઉપર જાય અને તે પછી તેના બાળકને ક્યારેય જીવિત ન જુવે તો તેના દિલ માં શું વીતતું હોય તેની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. એક માના હૃદય અને તેના કલ્પાંત નો વિચાર કરીને, જયારે સેન્ડી હુક માં 20 બાળકો માર્યા ગયા ત્યારે મેં લખેલ અંગ્રેજી કાવ્યનો ભાવાનુવાદ કર્યો છે તે નીચે પ્રસ્તુત કરું છું.
Poem below….
તું જોઈશે જીવવા માટે

ઉતાવળ માં નિશાળે મુક્યો, મેં બથ પણ ન ભરી
તું મોડો ઉઠ્યો, સવારે ધીરો હતો, હું નારાજ હતી
એક માત્ર તક માંગુ છું તારી માફી માંગવા માટે

એક વાર તારી સુવાસ ને હૈયા માં ભરવી છે
એક વાર તારો હાથ ઝાલવાની અભરખી છે
એક તક.. તારી જોડે હૈયાફાટ વાતો કરવા માટે

તારું પ્રિય ભોજન બનાવી જમાડું તને
મારી ગોદમાં લઇ લોરી સંભળાવું તને
એક તક… ગલીપચી કરી બેફામ હસાવવા માટે

હું તારી મા છું, મને મૂકીને ક્યાં ચાલ્યો રાજા
મારા વગર તને કોણ સંભાળશે મારા વીરા
એક તક ગોતું છું, તને ચૂમી લેવા માટે

ચારે કોર વર્તાય તારી વસ્તી ને તારી મસ્તી
તારા વિના હું કોણ? નથી મારી કોઈ હસ્તી
પાછો ફર, મને તું જોઈશે જ જીવવા માટે

એક વિનંતી છે. ચૂંટણી આવે ત્યારે આ એક મુદ્દો ધ્યાન માં રાખીને મત આપશો, આપણા બધાના બાળકો માટે.
નમસ્તે મિત્રો.

 

૩૪ -કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

સ્પર્ધા સતત સફરમાં ફાવી શકો તો ફાવો,
રજૂઆત સાવ જૂદી લાવી શકો તો લાવો.

છપ્પનની છાતી રાખી પડકાર સૌ ઉભા છે,
છપ્પનની છાતી સાથે આવી શકો તો આવો.

ચટ્ટાન ફોડી તોડી શબ્દો હજાર ઉગશે,
બસ એક બુંદ શાહી વાવી શકો તો વાવો

સમયગાળો આશરે ૨૦૦૮ વર્ષાંતનો. અમેરિકન પ્રેસિડન્ટનું ભાવિ નિશ્ચિત કરતી મત ગણતરી શરૂ થઈ ગઈ હતી. એ સમયે બરાક ઓબામા લિડિંગમાં હતા એવા સમાચાર આટલાંટા-જ્યોર્જીયાના એક પબ્લિક પ્લેસના ટી.વી પર ફ્લેશ થયે રાખતા હતા અને ત્યાંના સ્થાનિક લોકોમાં જે જીતનો ઉન્માદ છવાયેલો જોયો છે એ આજે પણ ભૂલાયો નથી. ચહેરા પર આનંદ અને આંખોમાં આંસુની ધાર સાથે લોકલ પબ્લિક ઓબામાની જીત તરફની કૂચ માણી રહી હતી. અમેરિકામાં એ દિવસ સુધી શ્વેત અમેરિકન પ્રેસિડન્ટ જ હોય એવી પ્રણાલી, એ પરંપરા તોડવામાં આફ્રિકન-અમેરિકન ઓબામા વિજયી નિવડ્યા હતા. માર્ટિન લ્યુથર કિંગ પછી ફરી એકવાર એમનામાંની, જાણે ઘરની જ કોઈ વ્યક્તિ મસીહા બનીને, એમનો અવાજ બુલંદી સુધી લઈ જવાના હોય એવી અપેક્ષાઓ એમના ચહેરા પર છલોછલ છલકાતી હતી. ફક્ત અવામના અવાજ જ નહીં પણ અમેરિકાના આંતરરાષ્ટ્રીય સબંધોને પણ મજબૂત બનાવવામાં તેઓ સફળ રહ્યા એ તો આપણે સૌ જાણીએ છીએ. ગાંધીજીની જેમ ડૉ. માર્ટિન લ્યૂથર કિંગે શ્વેત-અશ્વેત વચ્ચે પ્રવર્તતા રંગભેદને દૂર કરવા જે સિવિલ રાઈટ્સ મુવમેન્ટની આગેવાની સંભાળી અને ઈતિહાસમાં એમનું નામ અમર થઈ ગયું. ઓબામા ફરી એકવાર આ શ્વેત-અશ્વેતના રંગભેદ પર પોતાની કાબેલિયતથી ખરા ઉતર્યા.

એવી જ રીતે એટલો જ ઉન્માદ સાવ સામાન્ય પરિવારમાંથી આવતા simple living high thinking ધરાવતા નરેન્દ્ર મોદીએ જ્યારે ભારતની ગાંધી પરંપરા તોડીને જે વિજય પ્રાપ્ત કર્યો, પોતાની કાબેલિયતથી ભારતના વડાપ્રધાન પદે ચૂંટાયા અને અમેરિકાના મેડીસન સ્ક્વેર ખાતે એમની સ્પીચ આપી ત્યારે જોવામાં આવ્યો. લગભગ ૧૮,૫૦૦થી વધુ ભારતીય અમેરિકનોએ અત્યંત ઉમળકાભેર એમને સાંભળ્યા. એ દિવસ સુધી કોઈપણ ભારતીય નેતાને આવો આવકાર નહીં મળ્યો હોય એવો ઉષ્માભર્યો પ્રતિસાદ એમને મળ્યો.

શું દર્શાવે છે આ ઉન્માદ, આ ઉમળકો?

વર્ષોથી ચાલી આવતી પરંપરાનો એક ચીલો ચાતરીને કોઈ આગળ વધે ત્યારે શક્ય છે એને ય ક્યાં તરત જ તખ્ત કે તાજ મળી જતા હોય છે?

પણ અમેરિકાના શ્વેત પ્રેસિડન્ટની એક પરંપરા તોડીને બરાક ઓબામા આવ્યા ત્યારે એકદમ અલગ માહોલ જોયો. એવી જે રીતે ભારતમાં ગાંધી પરિવારની રાજાશાહી, ગાંધી પરિવારનું વર્ચસ્વ વટાવીને જ્યારે અત્યંત સાદી જીવનશૈલી ધરાવતા મોદીએ ભારતનું સુકાન સંભાળ્યું ત્યારે એવો જ માહોલ જોયો.

આ હદે આટલો ઉમળકાભર્યો આવકાર મળવો એ માત્ર નસીબની જ બલિહારી જ નથી હોતી. એની પાછળ આત્મવિશ્વાસ, મહત્વકાંક્ષા, એ પામવાની ક્ષમતા, ગજવેલ જેવું મનોબળ, સ્વના બદલે સર્વની પ્રગતિની ભાવના અને પ્રત્યેક કદમ પર વેરાતા કાંટા પર ચાલવાની, તમામ ઝંઝાવાતોને ડામીને આગળ વધવા અર્જુન જેવી લક્ષ્યવેધી આંખ હોવી જરૂરી છે. આ તમામનો સરવાળો કોઈ એક વ્યક્તિમાં જો હોય તો વિજય નિશ્ચિત જ છે. સ્વબળે વિજયી બનનાર, નવો ચીલો ચાતરનાર કેટલીય વિભૂતિઓ છે જેમના નામ આજે પણ ઈતિહાસના પાના પર કોતરાયેલા છે.

જીવનમાં આવતી તમામ સ્પર્ધાની સફરમાં ફાવી જવા માટે અનેક પરિબળો કામ કરતાં હોય છે. એક તરફી નજર રાખીને ચાલતા ગાડરિયા પ્રવાહને નાથીને એને યોગ્ય દિશાએ વાળવા એક નવી રજૂઆતને નજર સામે લાવવાની તાકાત હોવી જરૂરી છે. નવી રજૂઆત મુકવાની સાથે જ ઊભા થતા પડકાર ઝીલવાની તૈયારી હોવી જરૂરી છે. ઈતિહાસ કોનાથી અજાણ્યો છે? એક તરફી સોચ ધરાવતા લોકોને કોઈપણ નવી શરૂઆતને સ્વીકારતા કરવા ય ક્યાં સહેલા છે?

આ પરિવર્તન આણતા પહેલા ઊભા થતા પડકારો કોઈ એક ક્ષેત્ર પુરતો ક્યાં સીમિત છે? ધાર્મિક, સામાજિક, વૈજ્ઞાનિક કે રાજકીય ક્ષેત્રની ઘરેડથી માંડીને કોઈપણ નવી શોધને વિશ્વ સામે મુકનારને પણ કેટલાય પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે એ કોનાથી અજાણ છે? એ પડકારો ઝીલી લેવા ઢાલ જેવી છાતી જોઈએ. ઘણીવાર કાળમીંઢ પત્થરની ફાંટમાંથી કોઈ એક કૂંપળ ફૂટી આવેલી તો આપણે ય જોઈ છે. બસ એ કાળમીંઢ ચટ્ટાનને તોડી ફોડી નાખવાની જીગર જોઈએ. એક એવો બુલંદ અવાજ જોઈએ જે વર્ષોના વર્ષો સુધી લોક માનસમાં પડઘાયા કરે. નક્કર જમીનમાં એવું ખેડાણ જોઈએ જે આવતી અનેક પેઢી માટે કાયમી ફસલ બનીને લહેરાયા કરે.

કાવ્ય પંક્તિ- જય. એસ. દાવડા

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

૩૩ – કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

આકાશી આંબાને આવ્યો છે મોર અને છે જળબિલ્લોરી

ચાંદાની આંખોમાં છલક્યો તોર અને છે જળબિલ્લોરી.

વરસાદે ભીંજાતા- ન્હાતા છોરાં શો કલશોર મચાવે,

કે ન્હાવા આવે તડકો થૈને ચોર અને છે જળબિલ્લોરી

આજ સુધી મનમાં વૈશાખી બપોરની એક કલ્પના હતી..ધોમધખતો, બળબળતો, શરીરને અડે તો ય તતડી જવાય એવો તાપ. ઘરની બહાર નજર પડે ને આલ્સ્ફાટની સડકોની ગરમી આંખને દઝાડે. જાણે દુર્વાસાના ક્રોધે માઝા ન મુકી હોય એમ પ્રકૃતિ પણ એના પૂર્ણ રૌદ્ર સ્વરૂપે બધુ બાળીને ભસ્મ કરવા ભભૂકતી હોય. આભની અટારીએથી લૂ વરસતી હોય અને ધરતીના પેટાળમાં જાણે લાવા ખદબદતો હોય. સૂર્યદેવની પ્રચંડ ગરમીથી દાઝેલા વૃક્ષો પણ જાણે ઊનાઊના નિસાસા જેવા વૈશાખી વાયરા વિંઝતા હોય. કાકા સાહેબ કાલેલકરે તો એટલે સુધી કહ્યું છે કે ભેંસો દૂધ દોહરાવતી વખતે જેમ આંખો બંધ કરીને નિસ્તબ્ધ ઊભી હોય એમ ઉનાળાનું આકાશ તડકાની સેરો છોડતું ઊભુ રહે છે. દિવસોના દિવસો સુધી આસપાસ ઘુમારાયા કરતો અસહ્ય ઉકળાટ અને વાતાવરણનો બફારો……બાપરે !

જો કે એ ઉનાળાનો તાપ સહીને પણ લૂમેઝૂમે લચી રહેલા એ ફૂલો પણ એવા જ સાગમટે યાદ આવ્યા. કેસૂડો લહેરાય અને ઉનાળો આવે છે એની આલબેલ સંભળાય. એ પછી તો ગુલમહોર, ગુલતોરા અને પીળો ધમરક ગરમાળો, એક બાજુ લાલ પીળા રંગોની છટા અને બીજી બાજુ શ્વેત પણ ખોબામાં લઈને ભગવાનના ચરણે મુક્યા પછી ય ખોબામાં એની સુગંધ વેરતા જાય એવા મોગરા, રાતે  મન મુકીને મહેંકી ઊઠતી રાતરાણી, મધુમાલતી અને મધુકામિની, જૂઈ અને જાસુદ, બારે મહિના ખીલી રહેતી બારમાસી… ધગધગતા ઉનાળાની સાથે પણ કેટ-કેટલી મઘમઘતી યાદો જોડાયેલી છે નહીં?

કેટલાક વર્ષો પહેલાના એવા દિવસોની યાદ આવે ત્યારે એક જ ક્ષણમાં તખ્તો બદલી નાખતી અહીંની ઋતુ સાથે આપોઆપ સરખામણી કર્યા વગર મન ઝાલ્યું રહે ખરું? વૈશાખી વાયરા કોને કહેવાય એ અહીં રહેતા, ઉછરતા બાળકોને શી રીતે સમજાવી શકાય?

મે મહિનામાં ય શીતળતા રેલાવતા આકાશી ગોખમાં છેલ્લા કેટલાય દિવસોથી સૂર્યનારાયણે દેખા જ ક્યાં દીધી છે? અજબ ગજબની અહીંની પ્રકૃતિ છે. હજુ તો હમણાં જ જાણે ઠુંઠા બાવળ જેવા દેખાતા પેલા ઊંચા ઊંચા વૃક્ષો તો જાણે જાદુગરે જાદુઈ છડી ફેરવી ના દીધી હોય એમ અચાનક જ લીલાછમ બનીને મહોરવા માંડ્યા. હજુ તો હમણાં જ જાણે ઘરથી થોડે દૂર દેખાતો રસ્તો અને એના પરથી પસાર થતા વાહનો ય જોયા જ છે સ્તો અને બસ અચાનક જ બે ચાર દિવસમાં  તો એ રસ્તાની આડે લીલોછમ પડદો લહેરાયો અને એની વચ્ચે વચ્ચે ક્યાંક ક્યાંક જગ્યા શોધીને ફૂટી નિકળેલા પેલા લાલ, પીળા, કેસરી ટ્યુલિપ અને ઠંડા મઝાના વાયરામાં પ્રસન્નતાથી લહેરાતા ડેફોડીલ જોઇને તો મન પણ પ્રસન્ન…….જાણે કોઈ કુશળ ચિત્રકારે પીંછીના લસરકાથી ઈઝલ પર ગોઠવેલા કેન્વાસનું આખેઆખું સ્વરૂપ ના બદલી નાખ્યુ  હોય! પ્રકૃતિની આ કમાલ જોઈને જ તો મનમાં કોઈ એક વણદેખ્યા કલાકારની હાજરી વર્તાય છે ને?

વૈશાખની એ ઊના ઊના દિવસોથી સાવ અલગ અહીંનું વાતાવરણ… જાણે બે અલગ જ ઋતુ. અહીંનો વરસાદે ય મનમોજી, એને તો કોઈ ઋતુની પાબંદી ક્યાં નડી છે? એને ક્યાં કોઈ નિયમો નડે છે? એ તો ત્યારે ય ગોરંભાયેલો જ હતો અને એકદમ ધમાકાભેર એ વરસી પડ્યો  અને વરસતો જ રહ્યો અને એ પછી તો એથી ય વધુ આશ્ચર્યની વાત એ બની કે કેટલાય દિવસથી ન દેખાતા સૂર્યનારાયણે પણ અચાનક દેખા દીધી. એ દિવસ સુધીના ઘેરા રાખોડી આકાશનું ઓઢણું હળવેકથી ખસેડીને, ઘેરાયેલા ગગનની ગંભીરતા છેદીને તડકો ય ફૂટી નિકળ્યો. વરસાદની વાછટમાં ભીંજાવાની રાહ જોતા બાળકો જેમ જરાક અમસ્તી છૂટ મળે અને કેવા કૂદી પડે એવી જ રીતે ભીંજાવા દોડી આવેલા બાળકોની જેમ તડકાએ પણ વરસાદમાં ન્હાવા દોટ મુકી. એને જોઈને પેલા લીલાછમ વૃક્ષો ય રાજી રાજી થઈને ચમકી ઊઠ્યા. એમની ચમકદમકથી આખું વાતાવરણ જાણે ઉજ્જવળ-ઉજ્જ્વળ..અને એ જલબિલ્લોરીની સાથે મન પણ બિલ્લોરી .

કાવ્ય પંક્તિ ઉષા ઉપાધ્યાય

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

પ્રેમ એક પરમ તત્વ -ગીતાબેન ભટ્ટ

પ્રેમ એટલે શું?
“પવિત્ર શક્તિથી ઉત્પન્ન થતા ગુણ” 
પ્રેમના ગુણનું શબ્દોમાં વર્ણન કરવું અઘરું છે.
આપણે પ્રેમ કઈ રીતે એ કેળવી શકીએ અને રોજબરોજના જીવનમાં એને બતાવી શકીએ?
જિંદગીમાં ક્યારે ક્યારે પ્રેમની ઝલક આપણે માણી છે.

જાન્યુઆરી આવે અને નવું વરસ લાવે !
નવા વર્ષની નવી પ્રભાત 
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

ફેબ્રુઆરી મહિનો લાવે વેલેન્ટાઈન ડે !
પ્રેમ ચારેકોર વર્તાય
વધે પ્રેમ આપસમાં !અને આંનદ મઁગલ થાય!

માર્ચ મહિનો આવે , એ તો હોળી ધુળેટી !
સ્નેહના રંગ ઉડાડો !
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

એપ્રિલ મહિનો આવે, લાવે વસન્ત પંચમી !
ખીલે જીવનની વસન્ત!
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

મે મહિનો આવે….એતો મધર્સડે લઇ આવે !
વ્હાલી મા….. ત … ને વન્દન !
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

જૂન મહિનામાં ગ્રેજ્યુએશન ઉજવણી !
કરો જ્ઞાનનું ગૌરવ !
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

જુલાઈ મહિનો લાવે તહેવાર જુલાઈ ૪થ
હો બન્ને ભૂમિને પ્રેમ.
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

ઓગષ્ટ મહિને આવે રક્ષાબન્ધન ને બળેવ !
નિઃસ્વાર્થના બન્ધન ,
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

સપ્ટેમ્બર મહિનો આવે , એ તો શ્રાદ્ધના દિવસ !
કરો શ્રદ્ધાથી સૌ કામ ,
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

ઓક્ટોબર મહિનો આવે , હેલોવીનનો મહિમા !
ભગાડો ભૂત સૌ મનનાં ,!
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

નવેમ્બર મહિનો આવે: એ તો થેંક્સગિવિંગ ડે!
આભાર કહેવાનું !
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!

ડિસેમ્બર મહિનો લાવે ક્રિશમ્સની રોશની !
જલાવો દીપ અંતરના !
પ્રેમ વધે આપસમાં! અને આંનદ મઁગલ થાય!


Geeta Bhatt🙏

દ્રષ્ટિકોણ 16: આતંકવાદ, કાવ્ય, #GunControl, દર્શના

નમસ્તે મિત્રો હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક માં પ્રણામ સાથે આવકારું છું.
આ કોલમ માં આપણે જુદી જુદી દ્રષ્ટિથી વાતોને જાણીએ છીએ.  આ પહેલાની કોલમ માં આપણે વિશ્વના સૌથી ખતરનાક વિશ્વયુદ્ધ 1 દરમ્યાન કેવી રીતે શાંતિનો એક નાનો ગાળો સર્જાયો તે વિષે વાત કરી. તે આ લિંક http://bit.ly/2Jy9eji ઉપર જોવા મળશે.
આજે આપણે એ વિષે વાત કરીએ કે અર્થહીન જંગ અને આતંકવાદ માં અનેકવાર નાના બાળકો અને નિર્દોષ લોકો સપડાઈ જાય છે. અમેરિકાના નિર્માણ દરમ્યાન રચાયેલ કોન્સ્ટિટ્યૂશન અને તેમાં કરેલા 2nd amaendment સુધારા અનુસાર, વ્યક્તિને પોતાનો બચાવ કરવાનો કાનૂની અધિકાર છે અને તે માટે પોતે બંદૂક રાખી શકે છે. પણ તે વખતે એવી જાણ કોને હતી કે ઓટોમેટિક રાઇફલો આવશે જે એક પછી એક 50 લોકોને (જેમ લાસ વેગાસ માં બનાવ બન્યો તેમ) થોડીજ પળો માં મોતને ઘાટ ઉતારવામાં કાબેલિયત ધરાવતી હશે. અને હમણાંજ પિટ્સબર્ગ માં હૃદયદ્રાવક બનાવ બન્યો જેમાં 11 નિર્દોષ વ્યક્તિઓની ક્રૂર રીતે બંદૂક ની ગોળી થી રહેંસી નાખવામાં આવ્યા ત્યારેજ બે કાળા સિનિયરો ને પણ કેન્ટકી માં ગુરુવારે કોઈએ બંદૂક થી મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા.  અને હમણાંજ પિટ્સબર્ગ માં હૃદયદ્રાવક બનાવ બન્યો જેમાં 11 નિર્દોષ વ્યક્તિઓની ક્રૂર રીતે બંદૂક ની ગોળી થી રહેંસી નાખવામાં આવ્યા ત્યારેજ બે કાળા સિનિયરો ને પણ કેન્ટકી માં ગુરુવારે કોઈએ બંદૂક થી મોટ ને ઘાટ ઉતાર્યા. મૉટે ભાગે આવી હત્યા નો ભોગ બાળકો અને યુવા વ્યક્તિઓ બનતા હોય છે. કેમકે યુવા બાળકો મૉટે ભાગે બહાર સિનેમામાં, સંગીત પ્રોગ્રામ માં, શાળામાં અને મોલ માં હરતા ફરતા હોય છે અને તે આ કાનૂની હથિયારનો ભોગ બને છે. તેમજ પાકિસ્તાનમાં શાળામાં ભણતા બાળકો આતંકવાદીઓનું નિશાન બન્યા અને નાઇજીરિયામાં શાળામાં ભણતી યુવા બાળકીઓનું આતંકવાદીઓ અપહરણ કરી લઇ ગયા. આવા બનાવો બને ત્યારે ઘણી વખત મેં કાવ્યો લખ્યા છે.
જયારે પણ નાના બાળકો મોટાઓના સંઘર્ષમાં સપડાઈ છે અને ઇજા પામે છે અને ઘણી વાર પોતાનો જાન ગુમાવે છે ત્યારે આપણા દિલમાં સહેવાય નહિ તેવો વલોપાત થાય છે અને આપણી આંખોમાંથી આંસુ વહે છે. એવા અમુક સમયે મેં મારી લાગણીઓને કાવ્યમાં દર્શાવી છે તે નીચેના કાવ્યમાં પ્રસ્તુત કરું છું. જયારે માતાપિતાને તેના નાના બાળકને અર્થહીન હિંસા ને લીધે દફનાવવા પડે છે કે અગ્નિદાહ દેવો પડે છે તેમના અસહ્ય દુઃખ ની સરખામણી થઇ શકે તેમ નથી. તેમના હૃદયનો એક ભાગ કાયમ માટે મ્રત્યુ પામે છે. આતંકવાદીઓ કે બૉમ્બ બ્લાસ્ટ ના શિકાર બનેલાઓના અંગો તો જ્યાં ત્યાં પડ્યા હોય છે પણ સાથે સાથે વલોપાત કરતા તેમના માતા પિતાના હૃદય પણ ચૂરચૂર થઈને વેરવિખેર થઇ જાય છે. તેને કેમ કરીને જોડવા. જયારે પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદીઓના હાથે શાળાના છોકરાઓની કતલ થઇ ત્યારે આ કાવ્ય મેં અંગ્રેજી માં લખ્યું હતું. હમણાં યમન માં બૉમ્બ હુમલાથી 50 જેટલા બાળકોને ઇજા પહોંચી અથવા જાન ગુમાવ્યો તેને યાદ કરતા એ  કાવ્યનો મેં ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો અને તે નીચે પ્રસ્તુત કરું છું. અંગ્રેજીમાં ઘણી વખત તારાજી સર્જાય ત્યારે લોકોને કહેવામાં આવે છે કે pick up the pieces જેમ આપણે ગુજરાતીમાં કોઈને સાંત્વન આપતા કહીએ કે હવે આગળ જુઓ. પણ પોતાનું બાળક ઝૂંટવાઈ જાય ત્યારે માતાપિતા કેમ આગળ જુવે? અને કોઈ પણ ઘર ની વ્યક્તિને અર્થહીન હિંસા માં અચાનક ગુમાવ્યા પછી જિંદગીમાં આગળ કેમ જોઈ શકાય? અને બાળક તો બાળક જ છે ને પછી તે અમેરિકામાં હોય કે પાકિસ્તાન માં? તો સાંભળો એક મા નો કલ્પાંત નીચે.
પણ તે પહેલા બીજી એક વાત. જયારે આવા બનાવો બને છે ત્યારે આપણી દુઃખ નો પાર રહેતો નથી. પણ પછી આપણે કામમાં વ્યસ્ત થઇ તે ભૂલી જઈએ છીએ. તે વાત ને આપણે મતદાન સમયે ખાસ યાદ રાખવાની જરૂર છે. તો મિત્રો, નવેમ્બર 6 ના મતદાન કરતી વખતે, તે ધ્યાન માં રાખીને મતદાન કરશો. આપણે અમેરિકામાં બંદૂક ના વિતરણ ઉપર પ્રતિબંધ રાખવાની જરૂર છે. આપણા રહેઠાણ થી તો સુધારો લાવીએ અને ત્યાંથી શરૂઆત કરીએ અને હિંસક હથિયારો ઉપર નિયંત્રણ લાવીએ.
તો સાંભળો એક મા નો કલ્પાંત નીચે. તેના બાળકની ક્રૂર લોહિયાળ હત્યા પછી પોતાના હૃદય ના વેરવિખેર ટુકડાઓ ક્યાં વિખરાયેલા પડ્યા છે તેની વાત છે. મારુ અંગ્રેજી કાવ્ય આ લિંક ઉપર મળશે – http://bit.ly/1wfp47D

મારા હૃદયના નાના નાના ટુકડા

વીર વિખેર નાના નાના ટુકડાઓમાં મારુ હૃદય
વિખરાયેલ પડ્યું છે, કેમ આવ્યો આ પ્રલય
તને ગરમાવો આપવા મારા લાલ, તારી જોડે પોઢશે
એક ટુકડો ક્રૂર જમીનમાં 6 ફૂટ ઊંડે જિંદગીનો નિવેડો ગોતશે
એક ટુકડો પ્રયાણ કરશે સ્વર્ગની કોર, તારી હારે
હું અમથી મા નથી, તારી હારે જ જોડાવું મારે  
એક ટુકડો ન્યાય માંગવા એ દૃષ્ટની સાથે જશે
હા, મારુ લોહિયાળ હૃદય નરકના પ્રવાસે જશે
દિલના એક નાના ટુકડામાં હું તારો પ્રેમ ભરીશ
હવે થંભી જા, હૃદયફાટ સમયને યાચના કરીશ
પણ મારા દિલના ટુકડા ભેગા નહિ કરી શકું
વિખરાયેલા મારા હૃદયને સાંધી નહિ શકું
ગમે તેટલું હૈયાફાટ રુદન કરે પણ એક મા ક્યારેય તેના લાલ સાથેની પ્રેમાળ પળોને વીસરશે નહિ અને અંતે તે યાદો જ તેના હૃદયમાં માં થયેલા હજાર છિદ્રોને ભરશે.
https://youtu.be/wkQemYWNfBc

9. દ્રષ્ટિકોણ – “શબ્દોમાં માં વસેલ શક્તિ” દર્શના

મિત્રો તમને સર્વે ને હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી બેઠક ની કોલમ અને ચેનલ ઉપર આવકારું છું.
આ ચેનલ ઉપર દ્રષ્ટિકોણ વિકસાવવાની કોશિશ કરીએ છીએ.
આજ નું શીર્ષક છે “શબ્દોમાં માં વસેલ શક્તિ”
ગયા અઠવાડિયે આપણે વાત કરી તેનું શીર્ષક હતું “અર્થસભર મૌન ની તાકાત”. (તે આ લિંક ઉપર વાંચી શકશો http://bit.ly/2wWlUvj ). આજે આપણે સમયે ઉચ્ચારેલા શબ્દોની શક્તિ વિષે થોડી વાત કરીએ.
પહેલા તમને 1964 માં, ન્યુ યોર્ક માં બનેલ એક સત્ય ઘટના સંભળાવું છું. રાતનો સમય હતો અને કીટી જિનોવિસ કરીને કે જુવાન યુવતી બહાર થી ઘરે પછી ફરી રહી હતી. તે તેના ઘર સુધી પહોંચી, ત્યારે કોઈ જુવાને તેની ઉપર છરી થી હુમલો કર્યો. આ છોકરી જુસ્સાવાળી હતી અને તેણે બરોબર સામનો કર્યો અને ચીસાચીસ કરી મૂકી. એક માણસે બૂમ મારી, “તેને છોડી દે”, પેલો ભાગ્યો પણ ઇજા પામેલ યુવતી ત્યાંજ પડી ગઈ અને ચાલી નહિ શકી. પેલો યુવાન પાછો આવ્યો અને પછી લગભગ 30 મિનિટ સુધી તેની ઉપર હુમલો કરતો રહ્યો અને છેલ્લે તેણે બળાત્કાર કર્યો. પેલી યુવતી ની ચીસો ચાલુ હતી પણ અંતે તે મૃત્યુ પામી. બે દિવસ પછી છાપાવાળાઓએ પૂછપરછ કરીને ખબર છાપી કે 38 લોકોએ ચીસો સાંભળેલી પણ ન કોઈએ પોલીસ ને ફોન કર્યો કે ન કોઈ 40 મિનિટ સુધી તેની મદદે આવ્યું. ફક્ત એકજ વ્યક્તિએ મૌન તોડીને પોલીસ ને ફોન કરવાની જરૂર હતી. પણ ઘણી વખત આપણને લાગુ ન પડતું હોય તેમાં આપણે સંડોવામાં માંગતા નથી.
નીચેના માર્ટિન લુથર કિંગ ના મશહૂર વાક્ય ઉપર વિચારો। તેમણે કહેલું: સામાજિક પ્રગતિ માટે લોકોએ મૌન ને તોડવાની જરૂર છે. ખરી દુર્ઘટના સમાજ માટે તે નથી કે થોડા ખરાબ લોકો બીજા ઉપર જુલમ કરે છે પણ ખરી દુર્ઘટના એ છે જયારે મોટા ભાગના સારા લોકો દુર્ઘટના થતી જોઈને મૌન રહે છે. જેમકે ભારતમાં બહેનો ઉપર થતા અત્યચારથી ભાઈઓનું પણ લોહી ઉકળી જવું જોઈએ. 
મેં નીચેનું કાવ્ય લખ્યું હતું જયારે દિલ્હી માં નિર્ભયા યુવતી નો બળાત્કાર થયેલો. સારાંશ માં કહું તો તેના મિત્ર સાથે તે બસ માં જતી હતી ત્યારે બસ માં, ડ્રાઈવર સાથે મળેલા તેના બીજા 4 મિત્રોએ તેનો બળાત્કાર કર્યો અને ક્રૂર રીતે અંદર ઓજાર નાખી તેના આંતરડા પણ બહાર ખેંચી કાઢેલા. અને છતાંય જયારે તે મળી આવી ત્યારે બોલી ન શક્તિ હોવા છતાં તેણે પત્રો દ્વારા જણાવ્યું કે તે જીવવા માંગે છે અને જુલ્મીઓને શિક્ષા પહોંચાડવા ઈચ્છે છે.  તે સમયે અંગ્રેજી માં લખેલ મારા કાવ્યનું મેં હમણાં ગુજરાતી માં ભાવાનુવાદ કર્યો છે તે નીચે સાંભળો અથવા વાંચો. અને મૌન તોડીને વિચારો જણાવશો. 🙂
https://photos.google.com/photo/AF1QipO2rcYvqcxUFgCQx9frw7b9ko3C-vAu6AJ5bx7l
મારા ભાઈઓ મારી જોડે બોલશો?
પુરુષોની લગોલગ ઉભી રહુ હું
એમ તો મા અંબા નું સ્વરૂપ છું
મોકો મળે તો અઘરું ગણિત ગણું
દાક્તરી ને એન્જિનિરીંગ ભણું
પણ બળાત્કાર અને હિંસા સામે
માત્ર હતું મૌન મારી પાસે
છે કોઈ મા નો લાલ જે જરીકે
રહેશે ઉભો કોઈ ભાઈ તરીકે?
એક બસ ની સફર માં જયારે
ઉંધી વળી ગયી જિંદગી ત્યારે
છ જડ મનુષ્યના અત્યચાર હેઠળ
હું બેબસ ત્યારે મદદ માટે છે બળ?
હોશ આવતા મારે જીવવું છે, મેં કહ્યું
મદદ મળતા મને આશાનું કિરણ દેખાયું
એ પાપીઓને મળવી જોઈએ સજા
કોઈને આવા અત્યાચાર ની નથી રજા
આંતરડા ગુમાવ્યા છે, કરોડરજ્જુ નહિ
આત્મવિશ્વાસ ડગ્યો નથી, જરાપણ નહિ
હિમ્મત છે. હા, હું જજુમીશ
સાથ આપશો કે નહિ, હું જજુમીશ
મારા હૃદયમાં માનવભક્તિ છે
સંબંધો ને સાંકળવાની શક્તિ છે
સદીયો સુધી મેં સહન કર્યું છે
પણ આજે મારા મૌન ને તોડ્યું છે
કોપાયમાન હું, મારા રૂંવે રૂંવે ક્રોધ છે
ભાઈઓ મારી સાથે બોલે તેની શોધ છે
ઉઠાવો આજે શબ્દોના હથિયાર
કે બંધ થાય બહેનો સામેનો અત્યાચાર
સદીયો ના આ અત્યાચાર ને
બળાત્કાર જેવા અંધકારને
આજે શબ્દોનું પરોઢ સત્કારે
મારા ભાઈઓ ના મૌન ને પડકારે  
મારો એક માત્ર સવાલ
આજે હું માંગુ જવાબ
બળાત્કાર સામે મારી જોડે બોલશો?
મારા ભાઈઓ મારા માટે બોલશો?
By: Darshana Varia Nadkarni. Ph.D.
www.darshanavnadkarni.wordpress.com
Twitter @DarshanaN

https://www.youtube.com/edit?o=U&video_id=623ErBkjzqc

6 દ્રષ્ટિકોણ – ભૌતિક પ્રેમ – દર્શના

મિત્રો મારા દર્શના વારિયા નાડકર્ણી અને બેઠક તરફથી તમારું સ્વાગત. આ કોલમ ઉપર આપણે જુદા વિષયો અથવા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી વિષયોને માણીએ છીએ. આજે પ્રેમ અને વાસના નો વિષય લઈએ તો કેમ? આજે ઓગષ્ટ 25, કિસ અને મેક અપ ડે છે. બે પ્રેમીઓ વચ્ચે તકરાર હોય તો ચુંબન થી તકરારનો અંત આણવા જેવી સુંદર વાત બીજી શું હોય? બધા મિત્રો અને પ્રેમીઓ વચ્ચે લડાઈ ઝગડા તો થતાંજ હોય છે. આજનો ખાસ દિવસ તે લડાઈ સમાપ્ત કરવા માટેનો દિવસ છે. એ પણ જેમ તેમ નહિ પરંતુ ચુંબન કરીને પ્રેમ થી સમાપ્ત કરવાનો દિવસ છે. તો આજે સુતા પહેલા તમારા પ્રેમી કે પ્રેમિકા ની આંખોમાં આંખ પરોવી ચુંબન કરી ને પછી વાત જ્યાં પહોંચતી હોય ત્યાં જવા દેશો.  
આજના દિવસની સંવેદનશીલતાને ધ્યાન માં રાખીને હું બે કાવ્ય પ્રસ્તુત કરું છું. પહેલા કાવ્યમાં  એન્ડ્રુ માર્વેલ નામના કવિએ લખેલ આ અંગ્રેજી કાવ્યનો મેં ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો છે. (અને બીજું મારું લખેલ કાવ્ય “સાંકડો બાંકડો” બીજા વિડિઓ લિંક ઉપર સાંભળશો ). મોટા ભાગના પ્રેમના કાવ્યો આધ્યાત્મિક પ્રેમ ઉપર કેન્દ્રિત હોય છે. પરંતુ ભૌતિક પ્રેમ પણ જિંદગીની વાસ્તવિકતા છે અને તેવા શારીરિક આકર્ષણ અને ઉમળકાને કલમ દ્વારા કાગળ ઉપર ઉતારવાની પણ એક ખૂબી છે.  આ કાવ્યમાં પ્રેમી તેની શરમાળ પ્રેમિકાને પ્રેમના શારીરિક બંધન માં જોડાવા માટે દામ, દંડ, અને ભેદ ને છોડી, સામ ના ઉપયોગ થી ખાતરી કરાવવાની કોશિશ કરે છે. તે તર્કશાસ્ત્ર એટલે logic ના આધારે તેમની પ્રિયતમા ને ખાતરી કરાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. કહે છે આમ તો તે વર્ષો ના વર્ષો રાહ જોવા તૈયાર છે. તે દરમ્યાન શરમાળ પ્રેમિકા રેતી માં રમે, માણેક ને મોતી ગોતે, ને વિચાર ને વાતો માં સમય ગુજારે તો તેમાં પ્રેમી ક્યે છે કે તેને કોઈ વાંધો નથી. પણ પછી મૂળ વાત ઉપર આવે છે કે તેટલો તેમની પાસે સમય નથી. બધી દલીલો વાપરીને અંત માં કવિ પ્રેમિકા ને ક્યે છે કે સૂર્યને ઉભો તો નહિ રાખી શકાય એટલે કે સમય કોઈના માટે રોકાતો નથી પણ પ્રેમ બંધન માં જોડાઈને તેવી ચરમ સીમાએ તેમનો પ્રેમ પહોંચશે તો કદાચ સૂર્ય દોડશે ખરો.  તો સાંભળો.
કાવ્ય નું શીર્ષક છે
તેની શરમાળ પ્રેમિકાને સંબોધીને  by એન્ડ્રુ માર્વેલ
આપણી પાસે સમય હોતે
તો આ શરમાવાની તારી અદાને હું અપરાધ ના ગણતે
આપણે બેસીને વાતો કરતે અને સાથે વિચાર કરતે
કે કઈ દિશામાં ચાલીએ,
અને આપણો પ્રેમ નો દિવસ વીતાવતે
જેમાં તું ભારત ની ગંગા નદી કિનારે માણેક ગોતે
હું થોડી થોડી ફરિયાદ કરતે।
હું તને  નોઆ નું પૂર આવ્યું તેના
દસ વર્ષ પહેલા થી ચાહત
અને તારું મન થાય તો ફરી ફરીને તું ઇન્કાર કરતે
શાકભાજી માફક મારો પ્રેમ ઉગ્યાજ કરતે
સામ્રાજ્યોની જેમ ફેલાતે, અને તે પણ ધીમે ધીમે
એક સો વર્ષ હું તારી આંખોની પ્રશંશા કરતે
અને ટગર ટગર તારા કપાળ ને જોયા કરતે
બસો વર્ષ તારા એક એક સ્તન ની પૂજા કરતે
અને ત્રીસ હાજર વર્ષ તારા બાકીના શરીર માટે રાખતે
અને છેલ્લી સદી મને તારા હૃદયે પહોંચાડતે
કેમકે પ્રિયે તું આ પૂજાની હકદાર છે
ને હું કઈ નીચલી કક્ષાએ ચાહવાવાળો નથી
પણ મને સમય ની સમાપ્તિ નું સંગીત સંભળાય છે
ને તે પછી આપણી સમક્ષ હશે માત્ર
અનંતકાળ નું વિશાળ રણ
તારી સુંદરતા ઓગળી ગઈ હશે
મારા પ્રેમ ગીત ના પડઘા શાંત થઇ ગયા હશે
તારા સાંચવેલાં કૌમાર્યને કીડાઓ માણતા હશે
તારી અનોખી માન મર્યાદા ધૂળ માં મળી ગયી હશે
અને મારી વાસના રાખ થઇ ગઈ હશે
કબર એક સુંદર અને ખાનગી જગ્યા છે,
પણ તે આલિંગન ની જગ્યા નથી
       હવે, જ્યારે યુવાન રંગછટા
સવાર ની ઝાકળની જેમ તારી ચામડી પર બેઠી છે,
અને જ્યારે તારો આત્મા તૈયાર છે
તારી કાયાના દરેક છિદ્ર પર આગ ભડકે છે
ચાલ હવે રમત રમી લઈએ
પ્રેમના શિકાર થઇ જઈએ
આ સમય ને ચાવી ને બધી મીઠાસ ને ગળી ને
જિંદગીના તમામ સુખ ની પરાકાષ્ટા ને
એક સંઘર્ષ માં ફાડીને જીવનના લોખંડી દ્વાર ખોલીયે
સૂર્યને ઉભો તો નહિ રાખી શકીએ પણ કદાચ તેને દોડાવીશું
Darshana Varia Nadkarni, Ph.D.
http://www.darshanavnadkarni.wordpress.com

https://youtu.be/z-hq6nKonQ0

https://youtu.be/NhGT9XGvZts

અવલોકન -૪૫-એ શું? – પ્રશ્નાવલોકન

આમ તો રોજ સૂતા પહેલાં,
જોતો હતો
સાવ ઘટના વિહીન,
કોઇ નોંધ કે પ્રાણ
કે કવિતા વિના …

રાતની નિર્જન શાંતિમાં,
પાછળ આવેલા,
થોડીક ઊંચાઇ પરના,
પાડોશીના ઘર
અને અમારી વચ્ચે,
કાળી ધબ લાકડાની વાડની,
ફાટોની વચ્ચેથી,
ચળાઇ આવતી,
નિર્જીવ, પીળાશ પડતા
કેસરી રંગની ફીક્કી,
એ જ વીજળીની બત્તી.

અને કોઇ પ્રાણ વિના,
પાનખરના ઝપાટે  ખરેલાં
પાનના વિયોગમાં આક્રંદ કરતી,
તે બતીના ફીક્કા પ્રકાશથી,
અંધારામાં થોડી ઉજાસાતી
ઓકના ઝાડની એ જ
સાવ નિર્વસ્ત્ર ડાળીઓ.

પણ ……

કાલે જોયું મેં એક દર્શન,
અભૂતપૂર્વ, અવર્ણનીય,
કોઇ કવિતામાં કદી ન વાંચેલું.

એ જ સૂમસામ ઘર
એ જ નિસ્તબ્ધ શાંતિ,
એ જ કાળી ધબ્બ,
લાકડાની વાડ ની ફાટો,
એ જ નિષ્પ્રાણ વૃક્ષ,
એ જ પીળો ચટ,
નીરસ પ્રકાશ વેરતી
એ જ વીજળીની બત્તી,

પણ …..

એ જ પીળો ચટ્ટ પ્રકાશ,
ઉજાળી રહ્યો હતો,
એ જ નિષ્પ્રાણ ડાળીઓ પર,
થીજી ગયેલાં
વર્ષાબિંદુઓને.
અને એ જ પીળો ચટ્ટ
સાવ પ્રાણ વિહીન
પ્રકાશનો ટૂકડો,
બની ગયો હતો…..

અગણિત, સોનેરી,
આભની અસંખ્ય તારલીઓ સમ,
કાળા ધબ પાર્શ્વમાં, ઝળહળતી,
દેદીપ્યમાન, પ્રકાશ કણિકાઓનો
ઝળહળતો પુંજ.

અને મુગ્ધ મને પૂછ્યુ…

”એ શું?”

587d072708354-image

આમ તો આ હીમ કણિકા ( iccicle ) પરથી સૂઝેલું  અવલોકન – કાવ્ય છે, પણ એના પરથી અવલોકન આ રહ્યું !

    વિજળીની એ બત્તીના નિર્જીવ પ્રકાશની જેમ પરમ તત્વનું અસ્તિત્વ આપણા ધ્યાન પર આવતું નથી. પણ જ્યારે એક સાવ નાનકડી હીમકણિકા તે પ્રકાશનું પરાવર્તન કરે છે, ત્યારે તે તેજ પુંજની જેમ ઝળહળી ઊઠે છે. પરમ તત્વના પ્રકાશનો એક નાનો-શો ટૂકડો દેદિપ્યમાન થઇ જાય છે. તે હીમકણિકાનું આયુષ્ય બહુ લાંબું નથી હોતું, પણ તેના આ સ્વરૂપનું એક ગૌરવ હોય છે.

      ચાલોને ! આપણે ભલે સાવ નાના હોઇએ, પણ એ હીમકણિકા જેવા બનવા પ્રયાસ કરીએ  અને પરમ તત્વના ઉજાસને પરાવર્તિત કરીએ…..

કવિશ્રી અનિલ ચાવડાની “સોરી” કવિતાનો આસ્વાદઃ ( જ્યશ્રી વિનુ મરચંટ )

હું એવું માનું છું કે કવિતાનું ભાવવિશ્વ મોટું હોય છે, તે સહજપણે જ આનંદ અપાવે છે. આસ્વાદ એ કળા છે. આસ્વાદ થી કવિતા શીરાની જેમ હૃદયમાં ઉતરી જાય છે.આસ્વાદ કરાવનાર વ્યક્તિ આપણા ભીતરમાં કવિના શબ્દો  રળિયાત કરતા હોય છે જે તેમને સ્પર્શી ગયું તે આપણી સમક્ષ મુકે છે અને તેમના  શબ્દોને અજવાળવાતા હોય છે.કવિની સાથે હું આસ્વાદ કરવાનાર વ્યક્તિનો આભાર માનું છું.કારણ એ આપણી ભીતર  ક્યાંય કશું નવું કે લીલું ઉગાડે છે. -આભાર જયશ્રીબેન.

અનિલભાઈ માટે એટલું જ કહીશ કે કવિ બળે છે તો પણ દુનિયાને અજવાળવા…
સોરી!
by Anil Chavda
(પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા બાબત એક ખેતમજૂરી કરતા કવિની ઉક્તિ)

વહેલી પરોઢે સૂર્યએ પોતાનો ચૂલો સળગાવ્યો
ત્યારે અમે અમારા ટાઢાબોળ ચૂલાની બાજુમાં બેઠા હતા જાગતાં…
એવું નથી કે મને સ્પર્શતું નથી આ મૃદુ ઝાકળ
ગમે છે,
પણ પરોઢના ગર્ભમાં પાંગરેલું આ ઓસ
સુંવાળા ઘાસ પર બેસીને તેની મહાન ગાથા સંભળાવે તે પહેલાં
મારી માના હાથમાં ઊપસી આવેલા ફોલ્લા
એની કથા કહેવા માંડે છે
ઝાકળ પોતાને મોતી સિદ્ધ કરે તે પહેલાં
પગમાં પડેલા ઢીમડાં
પોતાને કોહિનૂર સાબિત કરી ચૂક્યા હોય છે
‘પરોઢે કમલ સરોવરે અંગ જબોળાય’ની કલ્પનાને ટાણે તો
અમે ધૂળમાટીથી રગદોળાઈને થઈ ગયા હોઈએ છીએ પરસેવે રેબઝેબ…

વંદન! વરસતા વરસાદની દોમદોમ સાહ્યબીને બે હાથે વંદન!
પણ મને તો ધોધમાર વરસાદમાં
માથું ઢાંકતા છાપરાની કલ્પના વધારે વહાલી લાગે છે

મને યાદ છે,
એક દી કોલસાની ભઠ્ઠીમાં કામ કરતાં મા દાઝી ગયેલી
એક મોટા અર્ધ વર્તુળાકાર ફરફોલા સાથે ઊપસી આવેલા અનેક ફોલ્લા હાથ પર
મને તેમાં દાઝી ગયેલો ચંદ્ર ને સેંકડો બુઝાતા સિતારા દેખાયેલા
બસ આટલું નાનું (પ્રકૃતિ?) કાવ્ય રચાયું હતું ચિત્તમાં….
મારું કલ્પનાશીલ મો જોઈ માએ પૂછેલું
‘ધરાએલો લાગે છે, કંઈ ખાઈને આવ્યો કે શું?
હું કશું બોલ્યો નહીં,
કયા મોઢે કહેવું કે ભરપેટ ગાળો ખાધી છે શેઠની…

તમે જ્યારે ‘સીમ દોમદોમ તડકામાં નહાય’નું અદ્ભુત કલ્પનાચિત્ર રજૂ કરો છો,
ત્યારે મારી હોજરીમાં તપતું હોય છે એક ગીતનું મુખડું, કે-
‘આખું આકાશ એક ધગધગતો ચૂલો ને સૂરજ એક શેકાતી રોટલી…’

તમે કહો છો,
‘સમી સાંજે સૂરજ કેવા અદ્ભુત રંગો પૂરે છે ક્ષિતિજ પર, નહી?’
આઈ એગ્રી,
લાખલાખ સલામ એના કેસરિયાપણાને!
કિરણોની ફરતી પીંછીને!
પણ અમારા જીવનમાંથી બુઝાઈ ગયેલો સૂર્ય
મને ક્ષિતિજના રંગોની કલ્પના નથી કરવા દેતો…
મને તો તેમાં મારી માના સેંથીના આકાશમાંથી આથમી ગયેલા સૂર્યને કારણે
ભૂંસાયેલા સિંદૂરના લાલપીળા ડાઘા દેખાય છે,
જેને હું કોઈ જ પોતાથી સાફ નથી કરી શકતો…
પ્રકૃતિએ સર્જેલી મસમોટી ઊંડી ખીણ કરતાં
મને પેટનો ખાડો વધારે ઊંડો લાગે છે.

પ્લીઝ! એવું ન સમજતા કે હું પ્રકૃતિનો ચાહક નથી
પણ હાલ પૂરતું
હું તેનું કાવ્ય સર્જી શકું તેમ નથી, સોરી!

– અનિલ ચાવડા

“સોરી” કાવ્ય વાંચતાં જ મારા રોમરોમમાંથી લખલખું પસાર થઈ ગયું….! આ કાવ્યની યુ.એસ.પી. (Universal Selling Proposition) એના દરેક શબ્દોમાં ધબકતી જીવંતતા છે. આ જીવંતતામાં કવિતાની નાડીના ધબકારા છે.કવિતાની પ્રતીતિ તો કવિના નામની નીચે જ, કૌંસમાં લખેલી નીચેની પંક્તિમાં જ કવિ અદભૂત રીતે કરાવી દે છેઃ
“(પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા બાબત એક ખેતમજૂરી કરતા કવિની ઉક્તિ)”  – બસ, આખી કવિતાનું કાવ્યત્ત્વ અને કૌવત આ એક પંક્તિમાં સમાઈ જાય છે. આ સાચા અર્થમાં એક માત્ર પંક્તિ કે લાઈન નથી પણ કવિના અંતરમનમાંથી નીકળેલી એક ચીસ છે. કવિને કુદરત સાથે તાદત્મ્ય માણવાનું વણમાગ્યું વરદાન છે, ઈશ્વરના આશિષ છે, એવો કવિ જ્યારે કહે કે “સોરી” પ્રકૃતિકાવ્ય નહીં લખી શકવા માટે – ત્યારે એના હ્રદયમાંથી જે લોહીના આંસુ વહ્યા હશે એનો હિસાબ આખીયે પ્રકૃતિ ભેગી થઈને આપી શકવા સમર્થ નથી.
આમ તો સવાર પડતાં જ મા ચૂલો સળગાવે અને નિત્યક્રમ શરૂ થાય પણ અહીં ખેતમજૂરી કરતાં, સળગતો ચૂલો નસીબ નથી જ થવાનો, એ સમજાતાં જ કવિ સવારના ઊગતા સૂર્ય અને કિરણોના તણખાઓમાં સળગતા ચૂલાની કલ્પના કરે છે. કવિ હ્રદયની માર્દવતાને, ઘાસ પર સુંવાળપની રેશમી રજાઈ પાથરતા ઝાકળની નાજુક ભીનાશ ભીંજવે તે ઈચ્છવા છતાંયે શક્ય નથી. એ પહેલાં જ, માના હાથમાં મજૂરી કરતાં અને બૂઝાયેલો ચૂલો પેટાવવા, હાથથી કોલસા ફંફોસવામાં પડેલા ફોલ્લા પર કવિહ્રદયની સ્નિગ્ધતા અને ભીનાશ પથરાય જાય છે અને તેમાં જ અંતરમનની સઘળી જ શાતા ખર્ચ થઈ જાય છે! આખીયે કવિતા, Paradoxical Environment – વિરોધાભાસી વાતાવરણના આવરણ મહીંથી ડોકિયું કરે છે. નીચેની આ પંક્તિઓમાં એક ટીસ છે જે આ વિરોધાભાસને અત્યંત ખૂબીથી, છતાં, સાવ સહજતાથી કવિતા બનાવે છે.
“પરોઢે કમલ સરોવરે અંગ જબોળાય’ની કલ્પનાને ટાણે તો
અમે ધૂળમાટીથી રગદોળાઈને થઈ ગયા હોઈએ છીએ પરસેવે રેબઝેબ…
વંદન! વરસતા વરસાદની દોમદોમ સાહ્યબીને બે હાથે વંદન!
પણ મને તો ધોધમાર વરસાદમાં
માથું ઢાંકતા છાપરાની કલ્પના વધારે વહાલી લાગે છે!”
કોલસાની ભઠ્ઠીમાં કામ કરતાં માના હાથ ઉપર અર્ધવર્તુળાકારે ઉપસી આવેલા ફોલ્લામાં કવિને “દાઝી ગયેલો ચંદ્ર ને સેંકડો બુઝાતા સિતારા દેખાયેલા” અને કવિ કહે છે કે “બસ આટલું નાનું (પ્રકૃતિ?) કાવ્ય રચાયું હતું ચિત્તમાં…!”.કવિના ચિત્તમાં પ્રકૃતિને માણ્યા વગર જ ઉપસી આવેલા નાનકડા આ “પ્રકૃતિકાવ્ય”ની કલ્પનામાત્રથી આપણી આંખો વરસી પડે છે! રોજમરાના જીવનની વિકરાળ વિષમતા જ્યારે વાઘમુખી બનીને મોઢું ફાડીને ઊભી હોય ત્યારે, એક લાચાર મા, પોતાના બાળકના દર્દને અનુભવીને, એના સરરિયલપણાના પડકારને હકારાત્મકતામાં ફેરવે તોયે કઈ રીતે? આ લાચારીની છબી, નીચેની પંક્તિઓમાં વાંચતાં જ, એ માતાને શતશત પ્રણામ કરતાં મારું મસ્તક ઝૂકી જાય છે.
“મારું કલ્પનાશીલ મો જોઈ માએ પૂછેલું
‘ધરાએલો લાગે છે, કંઈ ખાઈને આવ્યો કે શું?
હું કશું બોલ્યો નહીં,
કયા મોઢે કહેવું કે ભરપેટ ગાળો ખાધી છે શેઠની…!”
અહીં માનો સવાલ કરતાં, શબ્દો વેદનાનું આખુંયે વૈકુંઠ ધરતી પર ઊતારે છે.
કવિને કુદરતને મનભરીને માણવી છે અને કુદરતના સૌંદર્યને સો સો સલામો પણ કવિ કરે છે. તે છતાં પ્રકૃતિને કવિ માણે તોયે કેવી રીતે? અહીં કવિ, કાવ્યમયતામાં ઝબોળેલો એક એવો વિરોધાભાસ સર્જે છે, જેના પર કવિતા ખુદ કુરબાન થઈ જાય! કવિ કહે છે કે, એને સમી સાંજના, ક્ષિતિજો પર રંગોનો બજાર માંડતાં સૂર્યના કિરણો અને રંગોમાં “માના સેંથીના આકાશમાંથી આથમી ગયેલા સૂર્યનેકારણે ભૂંસાયેલા સિંદૂરના લાલપીળા ડાઘા દેખાય છે, જેને કવિ કોઈ જ પોતાથીસાફ નથી કરી શકતો…!” આ કેવી વેદના છે કે કેટલુંયે ઈચ્છવા છતાં, મથવા છતાં, જીવનના પાછલા વર્ષોના ઉંમગો અને અરમાનોના રંગોના લીસોટા મૂકીને ભૂંસાઈ ગયેલા એ રંગોને કોઈ પણ જાતના પોતાથી સાફ કરાતાં નથી, પછી ભલે આ પોતું પ્રેમનું હોય કે સંવેદનાનું હોય!
જ્યારે કવિ કહે છે કેઃ
“પ્રકૃતિએ સર્જેલી મસમોટી ઊંડી ખીણ કરતાં
મને પેટનો ખાડો વધારે ઊંડો લાગે છે.”,
આ વાંચતાં જ મન એકદમ જ સૂન થઈ જાય છે, કદાચ એકવીસમી સદીમાં પણ આ સંભવી શકે છે, એના વિચારમાત્રથી મારું મસ્તક, એક યુગમાં, સાથે જીવતાં, એક “ફેલો” માણસ તરીકે, શરમથી ઝૂકી જાય છે. આ વાંચ્યાં પછી, મારી પાસે કઈં પણ કહેવા, કોઈ પણ ભાષામાં, શબ્દો બચતાં નથી.
છેલ્લી પંક્તિઓ સાચા અર્થમાં કૌંસની લખેલી એ પ્રથમ પંક્તિના કાવ્ય પ્રમેયને જાણે સિદ્ધ કરે છે કેઃ
“પ્લીઝ! એવું ન સમજતા કે હું પ્રકૃતિનો ચાહક નથી
પણ હાલ પૂરતું
હું તેનું કાવ્ય સર્જી શકું તેમ નથી, સોરી!”
જીવનના અંતિમ કિનારા સુધી પોતાના દ્વેષ, ઈર્ષા, ક્રોધ, મોહ, લોભ અને હુંપદને પકડી રાખનારા સહુ માણસોને, ભાઈશ્રી અનિલ ચાવડાની આ કવિતા પડકાર આપે છે કે, “મને વાંચીને તમે, વિચાર્યાં વિના જ જેમ જીવતાં હતાં એમ જ શું જીવી શકશો?”
આ પડકારનો જવાબ દરેક સહ્રદયી વાચકોએ પોતાની અંદર શોધીને, પોતે જ, પોતાને આપવાનો છે.
જ્યારે કવિતા વાંચીને, અંતરમનમાં સત્ય માટેનો એક ખળભળાટ ઊઠે છે તે સમયે કવિકર્મ તીર્થની ચરમ સીમા પર પહોંચે છે. ભાઈશ્રી અનિલ ચાવડાની આ કવિતા સાચા અર્થમાં કવિકર્મની પરમ તીર્થયાત્રા છે.
આ કવિતા વાંચ્યા પછી ઓચિંતી જ અને અનાયસે યાદ આવી ગઈ, અમેરિકન કવિ ડબલ્યુ. એચ. ઓડૅનની “સ્ટોપ ઓલ ધ ક્લોક્સ” કવિતા.
Stop all the clocks – by W. H. Auden**
The stars are not wanted now: put out every one;
Pack up the moon and dismantle the sun;
Pour away the ocean and sweep up the wood.
For nothing now can ever come to any good.
ગુજરાતી ભાવાનુવાદઃ
“સિતારાઓની હવે કોઈ જરૂર નથી, બુઝાવી દો બધા સિતારા!
ચાંદાને એક કોથળીમાં સાચવીને મૂકી દો, સૂર્યના સહુ કળ-પૂર્જા છૂટા પાડી નાખો.
સમંદરને હવે ક્યાંક ઢોળી નાખો અને અરણ્યોને વાળીઝૂડીને સાફ કરી દો!
કારણ, હવે મારા માટે આ બધાંનો કોઈ ઉપયોગ બાકી રહ્યો નથી…!
(** W. H. Auden- Wystan Hugh Auden – February 1907 to September 1973 – was an English-American Poet.)
કવિશ્રી અનિલભાઈ ચાવડાની આ “સોરી” કવિતાએ ગુજરાતી કવિતાને વિશ્વકવિતાની હરૉળમાં ગૌરવપૂર્ણતાથિ ઊભી રાખી દીધી છે.