વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા અને નિબંધ સ્પર્ધા -૨૩-દર્શના ભટ્ટ

નિબંધ-અષાઢી મેઘલી રાત

વર્ષાઋતુ એટલે ઋતુઓની રાણી જ નહી પણ મહારાણી. આ મહારાણીના આગમનની
વધામણી એટલે “ભીમ અગિયારસના વાવણા” એવી લોકોક્તિ પ્રચલિત છે. ભલેને જેઠ
માસમાં
એક સારો વરસાદ થઈ ગયો હોય, વર્ષાનો પ્રથમ દિવસ તો અષાઢ સુદ એકમ જ . ચાતકની
પેઠે સમગ્ર જીવસ્રુષ્ટિ તેને ઝંખે છે.વરસાદની ઝડીથી શરુ થઈ ઘનઘોર ઘનશ્યામ વાદળોના
ઢગ મદમસ્ત હાથીની માફક દિવસ રાત આકાશમાં ઘૂમતા જાય છે, વરસતા જાય છે અને માનવમનમાં વિધ વિધ ભાવો જગાવતા જાય છે.

ગ્રીષ્મના સૂર્યથી તપ્ત અને ત્રસ્ત ધરતી ઝંખે છે પ્રિયતમ મેહુલાના મિલનને. મેહુલો પણ આવી
પહોંચે છે વાજતે ગાજતે. વાદળના ગગડાટ,વિજના ચમકાર સંગાથે . ધરતી લજ્જાથી રાત્રીનું
પારદર્શક આવરણ ઓઢી પ્રિયતમને ભેટે છે અને સર્જાય છે અદ્ભુત મિલન . પ્રથમ ધીરી ધારે
ઋજુ ,મધુર આલિંગન..અને પછી તો સહસ્ત્ર ધારે સંપૂર્ણ સમર્પણ.આવુ જ મિલન વિરહી જનો ઝંખે છે,પણ
એવા સદ્દભાગી સહુ થોડા હોય છે !
કુબેરના શાપથી વિરહની સજાથી વ્યથિત રામગિરી પર્વત પર વસતો પેલો યક્ષ મેઘને દૂત બનાવી
आषाढ़स्य प्रथम दिवसे… ગાઈને સાહિત્ય જગતમાં વિરહી પ્રણયી જનોનો પ્રતિનિધિ બની બેઠો છે
અને આષાઢી મેઘલરાતનો સુવિખ્યાત victim ,શિકાર પણ.
પુરાણ,સાહિત્ય ,ગીત,સંગીત,નાટય ,ચિત્ર,સિનેમા જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોના વરસાદી આષાઢી રાતના
પાત્રો,શબ્દો,રાગ,ધૂન મારા ચિત્તપટ પર ધમાચકડી મચાવી રહ્યા છે.તેમાંથી દોટ મૂકીને મોખરે આવી
ગયો નટખટ કાનુડો. તેણે તો મેઘલી રાતે વાંસળીના સૂર છેડી ગોપીઓને ઘેલી ઘેલી કરી દીધી .
કૃષ્ણને મેઘલી રાતથી હું અલગ કંઈ રીતે પાડુ ! એ સ્વયં જ ઘનશ્યામ છે .મોહનદાસ કરમચંદ
ગાંધીની સત્યાગ્રહ ની પરિભાષામાં સંપૂર્ણ ઉતરે તેવા પ્રથમ સત્યાગ્રહી.દેવાધિદેવ ઈન્દ્રરાજ સામે
નિર્ભયતા સાથે સત્યાગ્રહના મંડાણ કર્યા. ઘનઘોર કાજળ જેવી રાત અને એવા જ ઘનઘોર દિવસો.
વાદળની ગર્જના,વિજના કડાકા સાથે અનરાધાર વરસાદથી પોતે સુરક્ષિત રહેવા માટે નહિ પણ ગોકુળ,વૃંદાવનની પ્રજાની સુરક્ષા માટે ગોવર્ધન પર્વતને હાથ પર ઉચકી લઈ ગિરિધારી કહેવાયા.
આમ શ્રિ કૃષ્ણ સાથે મેઘલી રાતના શૃંગાર રસ સાથે રૌદ્ર રસ પણ એટલો જ અભિવ્યક્ત થયો છે.
આ પ્રસંગોને રાજા રવિવર્માએ પોતાની અદ્ભુત ચિત્રકલાથી કેવા સરસ આલેખ્યા છે !
પીંછવાઈમા વળી અનોખા રંગરૂપે ચિત્રિત થયા છે.
ગીત,સંગીતમાં કવિ મેઘાણીનું સદાબહાર ગીત “ આષાઢી સાંજના અંબર ગાજે ,અંબર ગાજે ને
મેઘાડંબર ગાજે “ ગ્રામ્ય પરિવેશમાં આષાઢી રાતની મધુરીમાને એવી મધુરતમ રીતે વ્યક્ત કરી જાય
છે કે સમગ્ર શબ્દચિત્ર નજર સમક્ષ આલેખાય જાય છે, મન મોર બની થનગનાટ કરવા લાગે છે.
અને પેલી પહેલા આણાની રાહ જોતી મુગ્ધાને પણ કંઈક કહેવું છે તે પણ જરા સાંભળશો ?
“ અષા ઢે ઘન ઘેરીયો મેહુલીયો ગાંડોતુર, શ્રાવણ મહિને સરવડા તોય ના આવ્યા નણદલવીર…કે
આણા ના આવ્યા મોરા” . તો નરસિંહ મહેતા ગાય છે “ મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે પાયે વાજે છે રુડી
ઝાંઝરડી… “

કોઈ અભિસારિકા ને વીજળીના ચમકારા ભયભીત કરે છે તો એવા જ “ વિજચમકારે મોતી પરોવો
પાનબાઈ…. “ કહી ગંગા સતિ આધ્યાત્મનો માર્ગ પુત્રવધૂ પાનબાઈ સાથે આપણને પણ ચીંધે છે.
ગરજતા, આકાશને આવરી લેતા, ધરાને ધ્રુજાવતા ,અનરાધાર વરસતા ઘનઘોર મેઘના અનેરા સપ્તસૂરોથી ,તેમાથી સર્જાતી અવનવી સૂરાવલિમાં અવશ્ય લય અને તાલનો દિવ્ય સંગમ સાંભળીને
મેઘ મલ્હાર રાગની રચના થઈ હશે !
ચલચિત્રોએ આ મેઘઘેરી રાત્રીને અભિનય,શબ્દો,ગીત અને સંગીતના સુભગ સુમેળથી ખૂબખૂબ
બહેલાવી છે,બહેકાવી છે.”ज़िंदगी भर नहीं भूलेगी वो बरसातकी रात ….ની મધુબાલા અને ભારત
ભૂષણ સાથે એ પેઢીનો યુવાવર્ગ આવી રાત્રીની એક મુલાકાતને મનોમન ઝંખતો. તો “ मेघा छाए
आधि रात…. बता दे मैं क्या करु…” સાથે રડતો,કાલ્પનિક પ્રેમ અને વિરહથી ઝૂરતો વર્ગ ત્યારે પણ
હતો અને આજે પણ છે.

બાળકો મેઘલી રાતથી ડરે છે, યુગલો પ્રેમભરી મસ્તીમાં ખોવાય જાય છે,વૃદધો યુવાનીના મીઠા
સંસ્મરણોને વાગોળે છે અને મેઘલી રાત પોતાના કામણમાં માનવોને ઘેરતી જાય છે.જ્યાં સુધી ધરતી
પર પ્રેમ તત્ત્વ છે ત્યાં સુધી આષાઢી મેઘલી રાતનો શૃંગાર રસ અકબંધ અને અમર….અમૃતતત્વથી
સભર રહેશે.