મનની મોસમમાં ખુમારીનો માનવી ડો.મહેશ રાવલ

 “ગમતાંને  ગમતું   દીધું  છે!
બીજે  ક્યાં  નમતું દીધું  છે!….ડૉ,મહેશ રાવલ 

મનની મોસમ માણવાની મઝા કાંઈ અલગ છે અને બધાની માણવાની રીત પણ નોખી જ હોય છે એટલે જ મન  માનવીને હર્યોભર્યો રાખે છે. વિરાનાને મઘમઘતો બનાવી શકે છે,કોઈ માનમાં, તો કોઈ સ્વમાનમાં મનની મોસમ માણે છે.આવા સ્વમાનથી જીવતા ડૉ મહેશ રાવલ ને  ૨૦૧૨ માં મળી, કેમ છો? ની વ્યહવારિકતા પતાવી મેં કહ્યું ખુબ સરસ લાખો છો આપની કવિતા “શબ્દનુસર્જન”  મારા બ્લોગ પર મુકું છું ઘણા પસંદ કરે છે. જવાબ આવ્યા મુકો એનો વાંધો નથી પણ મારું નામ મહેશ રાવળ નથી “રાવલ” છે એની નોથ લઇ લ્યો, મારુ નામ ખોટી રીતે લખાય તે મને મંજુર નથી .બે ક્ષણ માટે હું વિચારમાં પડી ગઈ  આટલો તિખારો, અનેક સવાલ ઉપજી ગયા.આટલું સારુ લખતો વ્યક્તિ નામને જીવાડવાની મથામણ કેમ કરતો હશે ?હું એમની પ્રશંસા કરું છું અને આમ કેમ વાતો કરે છે ?પછી તો વારંવાર મળવાનું થયું ફ્લોરીડા કવિ સમેલનમાં પણ સાથે હતા,વધારે પરિચય થતો ગયો મારા વિચારો બદલાયા, એમના બળકટ શબ્દમાં કહ્યું તો “હવે મેં જ મારા અભિપ્રાય મઠાર્યા”,એમને “બેઠક”ની પાઠશાળામાં પણ બોલાવ્યા,એ આવ્યા ગુરુ તરીકે, ઘણું છંદ વિષે જ્ઞાન આપ્યું, સમજણ આપી, પણ આપ્યું બધું જ  પડકાર સાથે, બોલ્યા કેટલા પાપડ વણ્યા અને તોડ્યા ત્યારે અહી પોહ્ચ્યો છું “ખોટું સ્વયં કરતો  નથી, કરવા દેતો નથી, ધૈર્ય છે આડંબર નથી,માટે કહે છે  શૂન્ય નિપજે શૂન્યમાંથી, સનાતન સત્યને સ્વીકારી કહે હું ભલે ગઝલ લખતો હોઉં તો પણ મારી હેસિયત મેં જાણી છે. પછી બોલે છે  “આપણું આવાગમન બસ આટલું છે !”એમની ગઝલમાં મેં અતિરેક જોયો નથી, ભાષા બોલવાની ભલે કાઠીયાવાડી હોય પણ ગઝલ ખુમારીથી  છલોછલ ભરેલી દેખાય,એમની અનેક રચનાઓ વાંચતી  ત્યારે અહેસાસ થયો કે છંદ જાણીને છોડનારા મેં ઘણા જોયા છે પણ છંદ ને પકડીને આ જમાના આટલા ખુમારી સાથે જીવતા ને હાકોટા કરતા મેં બીજા કોઈને ક્યાંય જોયા નથી,એમના હાકોટા વ્યાજબી છે. જેના હાંસિયામાં છેકાછેક ન હોય એજ આમ વાત કરી શકે.  એક ઘા ને બે કટકા એ એમની ગઝલોની તાસીર, આત્મવિશ્વાસ જ  જાણે નિયતિ, વાસ્તવિકતા ને સ્વીકારીને ચાલવાનું એક દબદબા સાથે, કલમ તૃપ્ત હોય મનમાં ફકીરી હોય પછી પગમાં રણ હોય કે ફૂલ ,ઝાકળ સુકાઈ ગયેલું હોય તો પણ નવી ક્ષિતિજની ઓળખ પામીને સહુથી અલિપ્ત રહેવાનું અને આપણા જ મિજાજના મોજામાંથી મનના ઘુઘવતા આવાજ સાથે સમુદ્રના મોજાના ફીણ માંથી ખુમારીનો લઈ ભીતરનાં  અજવાળે  સઘળું  ઝળહળ-કરી  પછી ગઝલનું સર્જન કરવાનું. પછી મનની મોસમ કેમ ન ખીલે ….?

-પ્રજ્ઞા –

અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા…!

તફાવત એકધારો લઈ,અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા
સહજતાનો સહારો લઈ,અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

ખુલાસા કોણ પૂછે સાવ અમથી ધૂમ્રસેરોના ?
હથેળીમાં તિખારો લઈ,અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

ન દરિયો, કે ન દરિયાની પરાકાષ્ઠા ગળે વળગી
તરસથી પર જુદારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોચ્યા

અજાણ્યું કોણ છે, ઇતિહાસ બનતા પૂર્ણ કિસ્સાથી ?
નવીનતમ ફેરફારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

ઊતર-ચડ શ્વાસ ક્યારે, ક્યાં અટકશે, કોણ જાણે છે ?
પળેપળનો ધ્રુજારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

ન ચર્ચા કર હવે એ દોસ્ત ! અંગતના પ્રહારોની
દરદનો એજ ભારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

સવાલ જ ક્યાં હતો સિધ્ધાંત વેંચી, પેટ ભરવાનો ?
ખુમારીનો ઇજારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

બદલતી પાત્રવરણી સ્પર્શ કરતી ગઈ, કથાનકને
પ્રસંગોથી પનારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા

અજાણ્યો કેમ લાગ્યો રોજનો રસ્તો, પરત ફરતાં ?
મનોમન એ વિચારો લઈ, અમે બસ અહીં સુધી પહોંચ્યા.

ડો.મહેશ રાવલ

                                                રઘવાટ શેનો છે…

ઠીકઠાક છે સઘળું તો આ રઘવાટ શેનો છે
છો સાવ હળવાં ફૂલ તો, આ ભાર શેનો છે ?

તમને ગણાવો છો તમે સહુથી અલિપ્ત, તો
ભીની જણાતી આંખમાં તલસાટ શેનો છે ?

કોરી જ પાટી હો તમારા મન-વિચારની,

છેકછાક જેવો હાંસિયામાં ડાઘ શેનો છે ?

નહીં મોહ નહીં માયા ન કંઇ વળગણ કશાયનું
તો પ્રશ્ન એ છે કે, વિરોધાભાસ શેનો છે ?

ધારણ કરેલું ધૈર્ય આડંબર ન હોય તો
વાણી ને વર્તન બેયમાં ઉત્પાત શેનો છે ?

કરતાં નથી ક્યારેય જો તરફેણ કોઇની
મુઠ્ઠી વળેલાં હાથને આધાર શેનો છે ?

ખોટું સ્વયં કરતા નથી, કરવા નથી દેતાં
તો સત્ય પ્રત્યે આટલો ધિક્કાર શેનો છે ?

-ડો. મહેશ રાવલ

                                                  નીકળી પડે…!

સત્ય જેવા સત્યને,પડકારવા  નીકળી પડે
છાબડું લઇ, સૂર્યને સહુ ઢાંકવા નીકળી પડે !

પ્રશ્ન જેવી શખ્સિયતને ઉત્તરો ગમતાં નથી
એટલે, ટોળે વળી સંતાપવા નીકળી પડે

જે સ્વયં સગવડ ચકાસી રોજ બદલે છે વલણ
એય, બીજાનાં વલણને જાણવા નીકળી પડે !

જે બળે છે બહાર-ભીતર બેય રીતે દ્વેષથી
એજ, ઈર્ષાવશ બધાને બાળવા નીકળી પડે

કોઇના કહેવા ન કહેવાથી બને નહીં કંઇ, છતાં
છે ઘણાં એવાય, જે યશ ખાટવા નીકળી પડે !

જાત કાંટાની મળી એ એમનું દુર્ભાગ્ય છે
તોય ખુદને, ફૂલથી સરખાવવા નીકળી પડે

ભૂખ અઢળક કીર્તિની સારી નથી હોતી “મહેશ”
એ, ગમે ત્યારે ગમે તે પામવા નીકળી પડે !!

ડૉ, મહેશ રાવલ 

આ  ગઝલ સંગ્રહ  “ખરેખર “વાંચવા લાયક અને માણવા લાયક છે અને કોઈને ભેટ રૂપે આપવા લાયક છે.ખાસ કરીને નવા સર્જકો માટે શિખવા લાયક છે કોઈને પણ જોઈતું હોય તો $10માં મહેશભાઈ પાસેથી મળશે ઓન લાઈન $15માં છે

 ©ડૉ.મહેશ રાવલ-     http://drmahesh.rawal.us/

 

ડો. મહેશ રાવલની એક તાજી ગઝલ-પી.કે.દાવડા

unnamed

ડો. મહેશ રાવલની એક તાજી ગઝલ

ડો. મહેશ રાવલ આપણા સમયના એક સશક્ત ગઝલ સર્જક છે. એમની રચનાઓ માત્ર રદ્દીફ-કાફીયાનો શંભુમેળો નથી, એમાં વિચાર છે. એ વિચારને રજૂ કરવાની કલા છે. એમની ગઝલોમાં માનવીય સંવેદનાઓ છે, તો જરૂર હોય ત્યાં જોમ અને જુસ્સો પણ છે. એમના પ્રત્યેક શેરમાં સ્પષ્ટતા છે, એ Direct Delivery છે. એમાં Via Vadala જેવું હોતું નથી.

આ ગઝલમાં ચેતન અને અચેતન, સ્થાવર અને જંગમ, ચલ અને અચલનો અજોડ સમન્વય જોવા મળે છે. માણસને માણસ યાદ કરે, એ સામાન્ય વાત કહેવાય, પણ માણસને પથ્થર યાદ કરે, ઝાડ યાદ કરે, વાસણ યાદ કરે આવી વાતો કરીને એમણે કલ્પના શક્તિને પાંખો આપી છે.

મત્લામાં જ જે વાત કરી છે, એ વાંચીને ઉમાશંકર જોષીનું “ભોમિયા વિના” યાદ આવી ગયું. એમાં પણ ઉમાશંકરે કહ્યું છે, “વેરાયા બોલ મારા, ફેલાયા આભમાં..”.

ગામડામાં, નાનકડા ઘરને ઓટલે બેઠેલી મા, શહેરમાં વસતા દિકરાને યાદ રાખીને આંસુ સારે છે, એ ટપકતાં આંસુની યાદ ઓટલામાં સંગ્રાય છે. શું અદભુત, લાગણીઓ આ ગઝલમાં સમાવી લીધી છે?

-પી. કે. દાવડા

ડો. મહેશ રાવલ–પી. કે. દાવડા

ડો. મહેશ રાવલ

કેલિફોર્નિયાના Bay Area માં રહેતા ડો. મહેશ રાવલ મારા મિત્ર છે. એમણે ગઝલલેખનનીદીક્ષા ઘાયલ સાહેબ પાસેથી લીધેલી, અને એટલે જ એમની ભાષામાં તળપદી ગુજરાતીશબ્દોનો ઉપયોગ વધાર જોવામાં આવે છે. એમની ગઝલોમાં ખુમારી અને આત્મવિશ્વાસછલોછલ ભરેલો દેખાય છે. એક ઘા ને બે કટકા એ એમની ગઝલોની તાસીર છે. એમની બેગઝલ રજૂ કરૂં છું

 

(૧)

ઠીકઠાક છે સઘળું તો આ રઘવાટ શેનો છે
છો સાવ હળવાં ફૂલ તો, આ ભાર શેનો છે ?

તમને ગણાવો છો તમે સહુથી અલિપ્ત, તો
ભીની જણાતી આંખમાં તલસાટ શેનો છે ?

કોરી જ પાટી હો તમારા મન-વિચારની,

છેકછાક જેવો હાંસિયામાં ડાઘ શેનો છે ?

નહીં મોહ નહીં માયા ન કંઇ વળગણ કશાયનું
તો પ્રશ્ન એ છે કે, વિરોધાભાસ શેનો છે ?

ધારણ કરેલું ધૈર્ય આડંબર ન હોય તો
વાણી ને વર્તન બેયમાં ઉત્પાત શેનો છે ?

કરતાં નથી ક્યારેય જો તરફેણ કોઇની
મુઠ્ઠી વળેલાં હાથને આધાર શેનો છે ?

ખોટું સ્વયં કરતા નથી, કરવા નથી દેતાં
તો સત્ય પ્રત્યે આટલો ધિક્કાર શેનો છે ?

-ડો. મહેશ રાવલ

 

(૨)

સત્ય જેવા સત્યને,પડકારવા  નીકળી પડે
છાબડું લઇ, સૂર્યને સહુ ઢાંકવા નીકળી પડે !

પ્રશ્ન જેવી શખ્સિયતને ઉત્તરો ગમતાં નથી
એટલે, ટોળે વળી સંતાપવા નીકળી પડે

જે સ્વયં સગવડ ચકાસી રોજ બદલે છે વલણ
એય, બીજાનાં વલણને જાણવા નીકળી પડે !

જે બળે છે બહાર-ભીતર બેય રીતે દ્વેષથી
એજ, ઈર્ષાવશ બધાને બાળવા નીકળી પડે

કોઇના કહેવા ન કહેવાથી બને નહીં કંઇ, છતાં
છે ઘણાં એવાય, જે યશ ખાટવા નીકળી પડે !

જાત કાંટાની મળી એ એમનું દુર્ભાગ્ય છે
તોય ખુદને, ફૂલથી સરખાવવા નીકળી પડે

ભૂખ અઢળક કીર્તિની સારી નથી હોતી “મહેશ”
એ, ગમે ત્યારે ગમે તે પામવા નીકળી પડે !!

ડૉ.મહેશ રાવલ

 

(મિત્રો, હાલ પુરતી આ લેખમાળા અહીં પુરી કરૂં છું. હું જાણું છું કે ચીનુ મોદી, રમેશ પારેખ,રહીશ મણીયાર અને બીજા અનેક ગઝલ સર્જકો બાકી છે, પણ હાલમાં મારૂં પોતાનુંSaturation Point આવી ગયું છે. મને હોંકારો આપનાર મિત્રોનો આભાર.)

-પી. કે. દાવડા

“બેઠક” પરિવારનાં સક્રીય સભ્ય હોવાનું હું ગૌરવ અનુભવું છું.-

ડૉ. મહેશભાઈ રાવલ

Picture1

 

 

 

 

 

દરજ્જાની કદર થાય ત્યારે એક અલગ પ્રકારની સંતુષ્ટીનો અનુભવ થાય…એ સ્વાભાવિક છે.
ત્રણ-ત્રણ દાયકા, ગઝલ તત્વને જાણવા શીખવા
અને સમજવા પાછળ ખપાવ્યા પછી જે કંઇ ઉપલબ્ધ થયું
એ ગઝલ લેખન માટે ઉત્સુક કલમને સક્ષમ બનાવવામાં
કોઇપણ રીતે ઉપયોગી થાય, તો પોતાનાંમાંથી બહાર નીકળી
બીજા માટે કૈંક કર્યું હોય એવી લાગણી થાય.
“બેઠક” ઉભરતી પ્રતિભાને પાંગરવા આ પ્રકારનું ‘વાતાવરણ’
પ્રદાન કરે છે અને “બેઠક” પરિવારનાં સક્રીય સભ્ય હોવાનું
હું ગૌરવ અનુભવું છું.

સહુ ‘સંબંધિત’ કલમને ગઝલપૂર્વક અભિનંદન અને આવકાર.

ખરેખર–પી. કે. દાવડા

ખરેખર

અમૃત ‘ઘાયલ’ ના આશીર્વાદ લઈ ડો. મહેશ રાવલે શરૂ કરેલી ગઝલ યાત્રાઅવિરતપણે ચાલી રહી છે. ‘તુષાર’ અને ‘અભિવ્યક્તિ’ પછીનું ‘ખરેખર’ મહેશભાઈનુંત્રીજું ગઝલ સંગ્રહ છે. થોડા દિવસ પહેલા એક મુલાકાતમાં મહેશભાઈએ ‘ખરેખર’પુસ્તક મને ભેટમાં આપ્યું, જે વાંચીને આજે પુરૂં કર્યું.

સાંપ્રતિક ગઝલ લખનારાઓમાં મહેશભાઈએ પોતાની ચોક્કસ જગ્યા બનાવી લીધી છે.એમની ગઝલો સભ્ય સમાજની દૈનાદિન વ્યવસ્થાની ઇર્દગીર્દ રચાયલી છે. એમનીઘણીબધી ગઝલમાં ગુસ્સો (aggression) છે, પોતાના હક્ક માટેની લડત છે. ઘણીગઝલોમાં એમના મત્લામાં શીંગડા છે તો મક્તામાં મગરનાં પૂંછ જેવી ઝાપટ છે.વચ્ચે વચ્ચે એમના શેરમાં મુક્કા અને ધૂસા પણ જોવા મળે છે. રોજીંદા વ્યહવારમાંવપરાતા શબ્દો ઉપરાંત જૂના જમાનાના અને ગામડામાં બોલાતા શબ્દોનો પણ એમણેઉપયોગ કર્યો છે. અહીં આપણે ‘ખરેખર’ માંના થોડા શેરની મુલાકાત લઈયે.

આપણે રોજીંદી જીંદગીમાં જોઈયે છીયે કે લોકો મીઠું મીઠું બોલી આપણને છેતરી જાયછે. એવા લોકોને મહેશભાઈ ચોખું કહે છે,

“જો ખરેખર હોય દાનત ઊજળી,

લાગણીને છળને વચ્ચે રાખ માં.”

 

ઘણીવાર કંઈ સારૂં-માઠું બનવાનું હોય ત્યારે આપણને કોઈને કોઈ આગોતરા સંકેતમળે છે. મહેશભાઈ લખે છે,

“કાચથી પથરા ડરે છે, કંઈક તો ખોટું થયું છે,

વા વગર વાદળ ફરે છે, કંઈક તો ખોટું થયું છે.”

અને આ વાતને અંકે કરવા વધુમાં કહે છે,

“થઈ અવસ્થાવાન ખરવું કુદરતી ક્રમમાં ખપે,

પાંદડા લીલા ખરે છે, કંઈક તો ખોટું થયું છે.”

 

પ્રથમ દૃષ્ટીએ આપણે માણસને ઓળખી શકતા નથી, એટલે મહેશભાઈ ચેતવે છે,

“થોડો વધે પનારો પછી જાત ખૂલસે,

લોકો ઉપર ઉપરથી મિલનસાર લાગશે.”

અહીં મને જૂનો દોહો યાદ આવે છે,

જોઈને વહોરિયે જાત, મરતાં લગણ મેલે નહિં,

પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિં.

 

સારી ગઝલ લખવાનું કેટલું કઠીન છે, એ નીચેની બે પંક્તિઓમાં સમજાવ્યું છે,

“ડૂમો બની ઘૂંટાય ભીતર લાગણી સંજોગ વશ,

તો પાંપણોની ધાર વચ્ચેથી ટપકવાની ગઝલ !”

આનાથી સારી રીતે કોણ સમજાવી શકે?

 

એકબીજાને અતિશય પ્રેમ કરતા બે જણ વચ્ચે કોઈવાર ગેરસમજમાં અબોલા થઈજાય, પણ અહમ (EGO) વચ્ચે આવે તો કેવી પરિસ્થિતિ થાય, એનું બયાન આશેરમાં છે,

“કોઈવેળા એ બને કે સાવ સામે હોઈયે,

પણ હરફ ઉચારવું બહુ આકરું થઈ જાય છે.”

 

ગીતામાં ગમે તે કહ્યું હોય, પણ માણસને પોતાની મહેનતના ફળની ઇચ્છા હોય જ છે.આ વાત મહેશભાઈ આ શેરમાં સરસ રીતે સમજાવી છે,

“ફળ અને છાંયો સહજ, સહુને અપેક્ષિત હોય છે,

આંગણાં વચ્ચે ખજૂરી કોઈને પોષાય નહિં !”

 

આજની પરિસ્થિતિનું સંપૂર્ણ ચિત્ર આ મત્લામાં આવી જાય છે,

“મહત્તા જોઈને માણસ હવે વ્યહવાર રાખે છે,

વિકલ્પો એકબીજાનાં બધા તૈયાર રાખે છે.”

આજે backup અને alternative વગર કોઈપણ ક્ષેત્રમાં આગળ વધવું શક્ય જ નથી.

 

એક ગઝલમાં એમના સિધ્ધાંતો અન્ય અનેક લોકો કરતાં કેવી રીતે અલગ છે, એવાત સમજાવતા મત્લામાં કહે છે,

“અમે સંબંધ સાથે લાગણીને જોડતાં શીખ્યા,

પ્રથમ ખુદને મઠારી અન્યને ઢંઢોળતા શીખ્યા”

અને મક્તામાં કહે છે,

“તફાવત એજ છે મોટો અમારામાં ને તમારામાં,

તમે અકબંધ રહી જીવ્યા અમે મન ખોલતાં શીખ્યા.”

 

ડો. મહેશ રાવલની ગઝલો વિષે લખવા બેસું તો પાનાના પાના ભરાઈ જાય, પણ હુંજાણું છું કે કોમપ્યુટરમાં લોકો લાંબું લખાણ વાંચતા નથી, એટલે જેમને રસ પડ્યોહોય તે લોકો એમનું પુસ્તક વાંચે એવી ભલામણ સાથે રજા લઉં છું.

-પી. કે. દાવડા

અહેવાલ -સપનાભરી શામે-ગઝલ- પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

ઇન્ડિયા કોમ્યુનીટી ખાતે મળેલી“સપનાભરી શામ-એ-ગઝલ’ “બેઠક” શાનદાર,જાનદાર રહી.

IMG_0668

 શાયરઃ શ્રી મહેશભાઈ રાવલ,સંચાલન અને રજુઆતઃ જયશ્રી મરચંટ,શાયરાઃ શ્રીમતિ સપના વિજાપુરા

18મી સપ્ટેમ્બર શુક્રવારની સાંજે સાત વાગે મિલ્પીટાસ ઇન્ડિયા કોમ્યુનીટી ખાતે“સપનાભરી શામ-એ-ગઝલ’ “બેઠક” મળી.

કેલીફોર્નીયામાં મળતી ગુજરાતી “બેઠક”નું વાંચન અને લેખન-કાર્ય યોગ્ય દિશામાં વિકસિત થાય તેવા હેતુથી “પ્રતાપભાઈ પંડ્યા” ના પ્રોત્સાહનથી મળેલ પુસ્તકો બેઠકમાં ફ્રી આપી, નિત નવા વિષયો આપી સર્જન કાર્ય તો થાય છે.સાથે ઉગતા લેખકો-કવિઓ ને યોગ્ય તક ની સાથે યોગ્ય માર્ગદર્શન પણ મળી રહે અને સર્જન થાય તે માટે યોગ્ય વાતાવરણ ઉભુ કરવા લેખકો અને કવિને બેઠકમાં આમંત્રણ આપી સર્જન ને યોગ્ય દિશા આપવામાં આવે છે. બેઠકના એ પ્રયત્નના ભાગ રૂપે આજના ની બેઠકના ખાસ  મહેમાન શિકાગોથી આવેલ “શિકાગો આર્ટ સર્કલ” સાહિત્યક ગ્રૂપના સક્રિય કાર્યકર્તા સપનાબેને હાજરી આપી મહેમાનની પરંપરા જાળવી છે.IMG_0671

સાહિત્યપ્રેમીઓએ આજની બેઠકની સુનહરી સાંજે ગઝલને વહાલથી વધાવી લીધી હતી.આજના કાર્યક્રમના ખાસ મહેમાન સપનાબેન વિજાપુર શિકાગોથી આવ્યા હતા જાણીતા સાહિત્યકાર જયશ્રીબેન મરચન્ટે બેઠકનું સંચાલન સમભાળ્યું  અને જાણીતા કવિ ગઝલકાર ડો.મહેશ રાવલ મહેફિલની રોનક બન્યા,કાર્યક્રમની શરુઆત કલ્પનાબેને ગણેશવંદનાના શ્લોકોથી કરી હતી. બેઠકના આયોજક  પ્રજ્ઞાાબેન દાદભાવાળાએ આજના ખાસ પધારેલા મહેમાનોને ગઝલપુર્વક આવકારી સપનાબેનનો પરિચય આપવા દાવડાસાહેબને  વિનંતી કરી.દાવડાસાહેબે સપનાબેન નો પરિચય આપતા પહેલા ગઝલનો આસ્વાદ કેમ કરવો તે વિષે સમજણ આપી.ત્યારબાદ સમગ્ર સંચાલનનો દોર  જયશ્રીબેને  પોતાના હાથમાં લેતા કહ્યું કે સંચાલન થવું કપરું કામ છે.દરેક ગઝલકાર પોતાની રચનાને સંકલિત કરીને રજુ કરવા સક્ષમ હોય છે. અને મહેશભાઈ અને સપનાબેન બંનેની ગઝલમાં આપ સહુ ઓડિયન્સ આનંદ મેળવશો એમાં કોઈ શક નથી,હું સપનાબેન અને મહેશભાઈને આ બેઠકમાં ખુબ પ્રેમે આવકારું છું.સપનાબેન હ્રદયની સચ્ચાઈની શ્યાહીમાં બોળીને એક એક અક્ષર લખે છે,સપનાની ગઝલની ખૂબી એ છે કે એની ગઝલના પ્રત્યેક શેરમાં આગવા મિજાજને જાળવીને, વાચક/ભાવકના પોતાના ભાવવિશ્વને લાગણીની એકસૂત્રતાથી બાંધે છે.સપનાબેન વિષે કહેતા અને એમના જ શબ્દોમાં એમની ગઝલની બે પંક્તિ ટાકંતા કહ્યું તો, આ સપના છે કોણ? શાયરાની જ દિલની વાત,એની ખુદની ગઝલ સાંભળોઃ

“સપના હિન્દુ ના મુસલમાન છેસપના તો દોસ્તો એક ઈન્સાન છે!”

જયારે મહેશભાઈ વિષે વાત કહેતા જયશ્રીબેને કહ્યું મહેશભાઈ ન તો નવું નામ બે એરીયા માટે છે, ન બેઠક માટે કે ન તો ગુજરાતી ગઝલ માટે. એમનું સર્જન એમની “સ્વ”થી “સર્વ” સુધીની સફરની સાહેદી પૂરે છે. નિજાનંદ માટે લખનારી એક પેઢી હવે તો બે પેઢી પહેલાની થઈ ગઈ છે ત્યારે આ શાયર ખુમારીથી કહે છે કેઃ“લખું છું એ ગમે છે અને ગમે છે એ જ લખું છું”કોઈનીયે સાડીબાર રાખ્યા વિના આ કાઠિયાડી ભડભાદર કવિ, કડવી વાતોને, અનુભવોને બળવાખોર ગઝલમાં ઢાળે છે પણ સાથે ગઝલના પોતનું રેશમીપણું અને મુલાયમતા સાથે કોઈ સમજોતો આ શાયર થવા દેતા નથી કે નથી ગઝલના છ્ંદમાં કોઈ ખામી આવવા દેતા. એમની શિરમોર સમી ગઝલો મહેશભાઈના સિધ્ધહસ્ત શાયર હોવાની સાહેદી પૂરે છે.મહેશભાઈની બળવાખોર ગઝલ હોય કે પછી જીવનન કડવા સત્યને આલેખતી ગઝલ હોય, એમની ગઝલના શેરની નાજુકાઈ, સરળતા અને સહજતા ઉંચી કક્ષાની છે.ત્યાર બાદ બંને મહેમાનોએ એક પછી એક સુંદર રજૂઆત કરી અને પ્રેક્ષકોની દાદ મેળવી .

જયશ્રીબેને નવા સર્જકો માટે ગઝલની સમજણ આપતા કહ્યું ગઝાલ માટે ઘણું કહેવાયું છે અને કહેવાતું રહેશે. ગઝલતત્વને અરબીમાં તગઝ્ઝૂલ કહે છે, જે અભિવ્યક્તિનો રંગ છે. અરબીના શાબ્દિક અર્થ પ્રમાણે એ રંગ સ્ત્રીઓ સાથેની વાતચીતનો ભલે હોય પણ એનો અર્થ એવો પણ કરી શકાય કે સંભાળપૂર્વક, નરમાશથી અને નાજુકાઈથી વાત કરવામાં આવે છે, તો, એની સંભાળ ગઝલના શેર લખવામાં લેવાની હોય છે. વાત મુદ્દાસરની તો હોય દરેક શેરમાં, પણ ભાષા કર્ણપ્રિય, સરળ, મધુર અને ભાવગર્ભિત હોવી જોઈએ, એતકેદારી શાયરે રાખવી જ પડે છે. આ તકેદારી જ ગઝલનો મિજાજ બાંધે છે.ગઝલમાં જે પણ કહેવાય તે આત્મલક્ષી હોય એવું જરુરી નથી જ પણ સુધી કોઈ ભાવ કે વિચાર શાયર પોતાની જાત સાથે તાણાવાણાની જેમ વણી ન લે ત્યાં સુધી વજનદાર અને અર્થપૂર્ણ શેર લખી શકાય નહીં. પ્રથમ પંક્તિના ગઝલકાર શ્રી જલન માતરી કહે છે કે “ગઝલના દરેક શેર એક એકમ હોય છે છતાંયે એક સાંગોપાંગ સારી અને સાચી ગઝલ એને જ કહી શકાય કે દરેક એકમ – શેર –ની આગવી ઓળખ જાળવીને, દરેક શેર ગઝલના શરીરને સોષ્ઠવ આપે, નૂર બક્ષે. સારી અને સાચી ગઝલમાં બે લાક્ષણિકતાઓ હોય છે, સંકેત અને સંક્ષેપ. સારો ગઝલકાર સંકેત અને સંક્ષેપને આર્વિભૂત કરવા માટે ભાવપ્રતિકો યોજે છે અને આ ભાવપ્રતિકો જો ભાવક અને વાચકના અંતરમનમાં ઉતરી જાય તો સમજજો કે સારી ગઝલ રચાઈ છે”.સપના અને મહેશભાઈની ગઝલો આ કારણસર જ સાંભળનારાઓને પોતાની લાગે છે.અને અંતે આભાર માનતા કહ્યું કે તો આજે આટલી સુંદર ગઝલોની મહેફિલ જમાવી દેવા માટે સપનાનો અને મહેશભાઈનો આભાર.

0QhPWE20k3s4LJcYaiZt-gHtB1wuDg-nOa-dZ4aB1_M,I88u3JCKxSCqA3cEM2GLJ9f9FxLbom96C0JvU3uqKK4

અંતમાં સપનાબેન નું સન્માન કરતા પ્રતાપભાઈ પંડ્યા એ અને મહેશભાઈ એ પુસ્તકો આપી મહેમાનગતિ કરી સાથે પ્રતાપભાઈ પંડ્યાએ કહ્યું કે ગઝલ લખવા ખાતર ગઝલ લખવી, અને સુઝપૂર્વક, નિષ્ઠાથી સર્જન કરવું, એ બંને ક્રિયાઓમાં આભ જમીનનો તફાવત છે.ગઝલ તો સચોટ  ટકોર કરે સમજણ આપે અને હૃદય સોસરવી ઉતરી જાય મહેશભાઈ અને સપનાબેન બંનેએ ખુબ સરસ રજૂઆત કરી છે.

અંતમાં પ્રજ્ઞાબેને આવનાર મહેમાન ,સંચાલન કરનાર જયશ્રીબેનનો તથા પ્રેક્ષકોનો આભાર માનતા બે પંક્તિ ટાંકતા કહ્યું કે “બેઠકમાં આભાર ખુબ સીધો સાદો હોય છે, બાકી ગુલદસ્તો બજારમાં ક્યાં મોઘો હોય છે.” અમારી હસ્તી તણખલા જેટલી છે પણ બધા સહિયારું સાથે કાર્ય કરી ભાષાને ઉજાગર કરીએ છીએ.આપ અહી આવ્યા નવા સર્જકોને અને બેઠકને બળ આપ્યું તે બદલ આભાર માની અળગા નથી કરવા પણ આવી આવી સુંદર મહેફિલ સજાવી આપે કાયમની યાદ છોડી છે.સાથે જણાવતા કહ્યું કે જાગૃતિબેને સૌને પ્રેમે જમાડી પોતાનો સહકાર બેઠકને આપ્યો છે.

આમ ડો. મહેશ રાવલની કાઠિયાવાડી બરકટ બોલીમાં રચાયેલી તળપદી મીઠાશવાળી ગઝલોને સર્વે ગઝલ પ્રેમીઓએ આવકારી અને મન મૂકીને માણી છે.તો સપનાબેનની ઉર્દુ,ગુજરાતી અનોખો સમન્વય‘‘.માણતા વાહ બોલી ઉઠ્યા. જયશ્રીબેનના સંચાલન ને મેહેફીલને સાંકળી રાખી તો આયોજક પ્રજ્ઞાબેનનો બેઠક દ્વારા ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતા અને ગુજરાતી સાહિત્યનું જતન કરવાનો વધુ એક નાનકડો પ્રયત્નો સફળ પુરવાર થયો.

 પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

“વાચકની કલમે” (10) મહેશભાઈ રાવલ

શ્રી ચિનુ મોદી ગુજરાતી ગઝલ-કવિતાનું એક સશક્ત નામ.

આપણા માટે સમજદારી નથી
મારી વાતો સાચી છે, સારી નથી.

વાવના એકાંત વચ્ચે કાંકરી,
પાણી જેવી સાવ નોધારી નથી.

એક બે કિસ્સાથી હું બદનામ છું
મારી આખી રાત ગોઝારી નથી.

સૂર્ય છો ને ઊગ્યો અડધી રાતના!
ઓસના ફૂલોમાં કંપારી નથી.

દોડતા શ્વાસો અટકવા જોઇએ
મારી ઇચ્છા મારી લાચારી નથી.

-ચિનુ મોદી

ગુજરાતી ગઝલક્ષેત્રે મુઠ્ઠી ઊંચેરૂં નામ- ચિનુ મોદી, એમનાં તખલ્લુસ
“ઈર્શાદ”થી વધારે પ્રસિદ્ધ છે.
પ્રારંભિક તબક્કાથી લઈ આજે જ્યારે ગુજરાતી ગઝલ ‘સોળેય કળાએ’
નિખરીને સહુથી વધારે ખેડાતો કાવ્ય પ્રકાર બની ગઇ છે ત્યારે,
એમની કલમ દ્વારા આપણને મળેલ અનેક ગઝલોનાં બહુમૂલ્ય વારસામાથી ગઝલનાંપ્રથમ શેર(મત્લા)ને ઉઘાડવાનો નમ્ર પ્રયત્ન કર્યો છે, આ રીતે…

પ્રસ્તુત ગઝલમાં
કવિએ પોતપોતાની સમજની ગેરસમજણમાં રાચતા અને
‘મારૂં એટલું સારૂં’નાં વર્તુળમાં વિચરતા માણસોની માનસિક્તાને
આડા હાથે લીધી હોય એવું લાગે છે કારણ કે
આપણા માટે સમજદારી નથી એવું જ્યારે સમજદાર ગણાતી
શખ્સિયતનું બયાન હોય ત્યારે મર્મ જાણવો અનિવાર્ય થઇ જાય!
પછીની પંકિત જ આગળની પંક્તિને ઉઘાડે છે કે,
મારી વાતો સાચી છે,સારી નથી
પોતે જ આંખ બંધ કરી અંધારું નોતરી બેઠેલા, ખુલ્લી આંખનાં
અજવાળાને ક્યાંથી માણી શકે?
છતાં કવિ કહે છે કે સૂર્ય જેમ મારી વાત પણ સાચી હોવા છતાં
એનો મર્મ કે એમાં રહેલી વ્હેવારૂતા જે સમજવા તૈયાર જ નથી
એ સાચી હોવા છતાં સારી સાબિત નહીં જ ગણે!
એટલે અહીં કવિકર્મ એ છે કે,
સહુની પોતાની સમજ છે જ્યાં,સાચી હોવા છતાં વાત સારી નથી ગણાતી!
પ્રસ્તુત ગઝલના મત્લાનો અર્થ મને આ રીતે અભિપ્રેત છે.
વિવેચક તો છું જ નહીં(થવું ય નથી)પણ, એક ભાવક તરીકે
ચિનુકાકાની ગઝલને હું જે રીતે સમજ્યો છું એ,એમની
ક્ષમાયાચના સાથે…!

મહેશભાઈ રાવલ

ઘર એટલે ઘર…(20)ડૉ.મહેશ રાવલ

  ગઝલઘરનાં બારણે……. જ્યાં આડકતરો પણ અહમ  ઉંબરે  પણ પોષાય નહીં।.ઘર એટલે સૌમ્ય, સાલસ, સાહજિકતા,ભીતરી સૌંદર્ય, રાગ નહીં કે દ્વેષ નહીં, ખણખોદ કે ખટરાગ નહીં‘ને સાદગી થી શણગારેલું ઘર  એટલે ઘર ……આખરે ઘર તો ઘર જ હોય છે અ પછી એ ગઝલનું કેમ  ન હોય….

તો, બારણાં ખુલ્લા જ છે…

http://drmahesh.rawal.us/?p=1877

અર્થ અંગીકાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે
લાગણી, આધાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

આડકતરો પણ અહમ આ ઉંબરે પોષાય નહીં
પાત્રતા પુરવાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

એક માર્ગી છે હ્રદયની સલ્તનતનાં માર્ગ સહુ
આવવા તૈયાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

ફળવગરનાં કર્મ નહીં પણ, કર્મનાં ફળનું ચલણ
માન્ય જો સો વાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

રાગ નહીં કે દ્વેષ નહીં, ખણખોદ કે ખટરાગ નહીં
માપસર વ્યવહાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

સૌમ્ય સાલસ સાહજિકતા,ભીતરી સૌંદર્ય, ‘ને
સાદગી શણગાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે !

લઇ ખુમારીનો અનાહત વારસો બેઠા છીએ
દબદબો સ્વીકાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

ડૉ.મહેશ રાવલ

“ગમતાંને ગમતું દીધું છે!-

_DSC0059-book inograstion

મિત્રો

આપણી આ વખતની બેઠક ખુબ સુંદર રહી ,આનંદ એ વાતનો દરેકને પોતાની મન ગમતી વસ્તુ મળી છે. સૌ કોઈ કૈક લઈને ગયા. મહેશભાઈના ગઝલ સંગ્રહ  “ખરેખર” નું વિમોચન જયશ્રી બેન મર્ચન્ટ ને હસ્તક થયું એ બેઠક અને મહેશભાઈ માટે ગૌરવ ની વાત છે.  મહેશભાઈ એ પુસ્તકના પહેલા પાને સુંદર બે પંક્તિઓ ટાંકી હતી.

“ગમતાંને  ગમતું   દીધું  છે!
બીજે  ક્યાં  નમતું દીધું  છે!”

 આ”ખરેખર” ના પ્રથમ પાના પર લખેલી બે પંક્તિઓને આગળ વધારી આખી ગઝલ જયશ્રીબેને પુરી કરી છે.

“ગમતાંને  ગમતું   દીધું  છે!
બીજે  ક્યાં  નમતું દીધું  છે!”

આ  રીસાવું સમજાણું  નઇ!
મેં  તો  બસ, ફુમતું દીધું છે!

જાન દઈ એને, છું  હું  ખુશ,
બધુ  મુજથી બનતું દીધું  છે!

સાથ  નથી, માનવુ ભારી છે!
ભાગ્ય તેં  અણગમતું દીધું છે!

“ભગ્ન” અર્થ એમાં છે જ ક્યાં?
દિલ મેં  તો અમસ્તું  દીધું  છે!

-જયશ્રી મરચંટ, “ભગ્ન”

આ  ગઝલ સંગ્રહ  “ખરેખર “વાંચવા લાયક અને માણવા લાયક છે અને કોઈને ભેટ રૂપે આપવા લાયક છે.ખાસ કરીને નવા સર્જકો માટે શિખવા લાયક છે કોઈને પણ જોઈતું હોય તો $10માં મહેશભાઈ પાસેથી મળશે ઓન લાઈન $15માં છે

       ©ડૉ.મહેશ રાવલ-     http://drmahesh.rawal.us/

વેલનટાઈન ડે ના દિવસે ખુબ અભિનંદન

મિત્રો આપણી  “બેઠક”ને પ્રોત્સાહિત કરનાર ડૉ.મહેશ રાવલ   બે એરિયામાં કાયમ માટે  આવી ગયા છે આપ સહુ એમની ગઝલથી પરિચિત છો  હું એમના વિષે વધુ કહું એના કરતા એમની કલમની તાકાત એમના શબ્દોમાં આજના વેલનટાઈન ડે

​ નિમિત્તે રજુ કરું છું  જે માણજો ​
 
cropped-rose.jpg

આંધળો કહી પ્રેમને અમથો વગોવ્યો આપણે
દેખતા કરતા વધારે પ્રેમને દેખાય છે !

– ડૉ.મહેશ રાવલ 
 

મહેશભાઈએ કરેલી એક રજુઆતમાં બધે પ્રેમને જોશો તો સાચા પ્રેમની વ્યાખ્યા દેખાશે. મહેશભાઈ એ લખેલી આ રચનામાંથી મને આજે વેલનટાઈન ના દિવસે આજ અર્થ મળ્યો છે. જે હું રજુ કરું છું  અને તમને પણ આજે પ્રેમનો સાચો અર્થ આમાં થી મળશે ​..પ્રેમ એટલે લાગણી નો સ્વીકાર ,જ્યાં અહમ ના હોય,સરસ વાત છે કે પ્રેમમાં આડકતરો અહમ પણ ન પોસાય ,​મહેશભાઈ કહે છે અહમ હો તો ઉંબરે થી જ પાછા વળજો,પ્રેમમાં અપેક્ષાને  કોઈ સ્થાન નથી  અને એથી વધુ રાગ દ્વેષ ને કદીયે ન લાવતા।. પ્રેમ ને  ખણખોદ કે ખટરાગથી મેલો નહિ કરતા ​ સૌમ્ય સાલસ સાહજિકતાએજ પ્રેમનું ​ભીતરી સૌંદર્ય, ​છે અને એજ પ્રેમનો દબદબો જાળવી આજે તમારા પ્રેમને ઉઘાડા બારણે પ્રવેશવા દેજો. ​

 
 

તો, બારણાં ખુલ્લા જ છે…ડૉ.મહેશ રાવલ

 

તો,બારણાં ખુલ્લા જ છે…

 

અર્થ અંગીકાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે
લાગણી, આધાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

આડકતરો પણ અહમ આ ઉંબરે પોષાય નહીં
પાત્રતા પુરવાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

એક માર્ગી છે હ્રદયની સલ્તનતનાં માર્ગ સહુ
આવવા તૈયાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

ફળવગરનાં કર્મ નહીં પણ, કર્મનાં ફળનું ચલણ
માન્ય જો સો વાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

રાગ નહીં કે દ્વેષ નહીં, ખણખોદ કે ખટરાગ નહીં
માપસર વ્યવહાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

સૌમ્ય સાલસ સાહજિકતા,ભીતરી સૌંદર્ય, ‘ને
સાદગી શણગાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે !

લઇ ખુમારીનો અનાહત વારસો બેઠા છીએ
દબદબો સ્વીકાર હો તો બારણાં ખુલ્લા જ છે

http://drmahesh.rawal.us/?p=1877

ડૉ.મહેશ રાવલ