અહેવાલ -રાજેશ શાહ -જાન્યુઆરી -૨૦૨૦

“બેઠક”ની પ્રવૃત્તિ અંગે  અને તેની અસરકારકતા અંગે રાજેશભાઈ નો સુંદર અહેવાલ અહેવાલ અહી પ્રસ્તુત છે. રાજેશભાઈ દિલથી આભાર.

 

કલમના કસબી : કનૈયાલાલ મુનશી – 03

આપણી આંખ મંઝિલ કે લક્ષ્ય જોવામાં એટલું રોકાયેલી હોય છે કે એ મંઝિલે પહોંચવાના રસ્તા પર જે ખજાનો છે તેને જોતી જ નથી. આપણે ક્યાંય પણ પૂર્ણપણે નથી. હંમેશા વેરાયેલા ને વિખરાયેલા રહીએ છીએ. તેથી એ રળિયામણી અને સોહામણી સફરની મજા ગુમાવીએ છીએ. જીવનના રસ્તાના એ વિવિધ રંગો, મન મૂકીને વરસતાં પ્રકૃતિના તરંગો, માનવ સંબંધોનું એ ઐશ્વર્ય મનના ટ્રાફિકજામમાં એવું અટવાઈ જાય છે કે આપણે મહિમાહીન પૂર્ણવિરામને તાકતાં રહીએ છીએ અને ચૈતન્યની વસંતના રસ્તાને માણવાથી વંચિત રહી છીએ. મુનશીના સાહિત્યવૈભવને જાણવા તેમનાં જીવનના રસ્તાની સફર પણ કરવી  જ રહી.

કોઈપણ સર્જન અથાગ પરિશ્રમ અને કલ્પનાનો આવિષ્કાર હોય છે. મુનશીનાં સર્જનને સમજવા માટે, તેમનાં જીવન અને ઉછેરની બારાખડી ઉકેલવા માટે તેમની જીવન કથાની ત્રણ કૃતિઓ સૌ પ્રથમ વાંચવી જરૂરી છે.

1.  ‘અડધે રસ્તે’ પહેલો ભાગ 1887થી 1906 સુધીનો

2. ‘સીધાં ચઢાણ’ બીજો ભાગ 1906થી 1922 સુધીનો

3.’સ્વપનસિદ્ધીની શોધમાં’ ત્રીજો ભાગ 1923થી 1926 સુધીનો.


છ બહેનોના ભાઈ કનૈયાલાલ મુનશીનો જન્મ ઈ.સ. 1887ની ડિસેમ્બરની 3મી તારીખે થયો હતો. માતૃપાલવમાં છુપાયેલું બાળપણ એ સમૃદ્ધિનો આસોપાલવ છે. આ એ સમય છે જેમાં વ્યક્તિત્વનો અણસાર અને ભણકાર રહેલો છે. વ્યક્તિનું કૌશલ્ય, તેનાં સ્વપ્નો, તેની સમજણ, તેના સ્વભાવનો નકશો તેના બાળપણમાં અભિપ્રેત છે.  તેથી જ ‘અડધે રસ્તે’ની શરૂઆત થાય છે ‘ટેકરાના મુનશીઓ’થી. ચારિત્ર્યઘડતર પર મુખ્યત્વે ત્રણ પરિબળો અસર કરે છે:

1. વારસાગત પરિબળો

2. ઉછેરગત પરિબળો

3. રાજકીય, આર્થિક પરિબળો

‘ટેકરાના મુનશીઓ’ વાંચતાં કનૈયાલાલ મુનશીના સંદર્ભમાં આ તમામ પરિબળોનો તેમનાં જીવન પર કેવો પ્રભાવ રહ્યો હશે તેનો અંદાજ આવે છે. તેમાં ટેકરાનું સ્વામિત્વ અને ગૌરવની વાત આપણી સમક્ષ તાદૃશ થાય છે. ટેકરાના મુનશીઓની કૌટુંબિક વાતો, ભરૂચના ભાર્ગવ બ્રાહ્મણનો મિજાજ, તેમની ઉગ્રતા અને મુત્સદ્દીગીરી, સામાજિક સ્થાન, તેમની ન્યાત, પૂર્વજોની કીર્તિ, મુનશીગીરીનો રૂઆબ અને કારભાર આપણને જાણે તે સમયખંડમાં લઈ જાય છે. મુનશીઓની વિદ્વતા, વાક્પટુતા અને ઔદાર્યની મિસાલ લેવાતી હતી. તો ધીરજકાકા જેવા વિનોદવૃત્તી ધરાવતા વડીલો પણ હતા. વિદ્યાવ્યાસંગી, ગર્વિષ્ઠ, બાહોશ અને કર્તવ્યનિષ્ઠ કુળના મુનશીઓએ પરદેશી રાજ્યતંત્રની વફાદારી કરી મુનસફગીરી મેળવી.  મુનશીજી એ સમયની સામાજિક, રાજકીય, કૌટુંબિક સ્થિતિનો તાદૃશ ચિતાર રજૂ કરે છે. 

એ સમયની સ્ત્રીઓનું જીવન કેવું હતું, તેમનું સ્થાન કેવું હતું તેની વિસ્તારપૂર્વક વાતો મુનશી કરે છે. રુખીબા જેવી સ્ત્રીઓ કે જેના પ્રતાપે ભાર્ગવની ન્યાત થરથર કાંપતી. તેઓ ભયંકર ગાળોનો લાવા સમા દઝાડતા વરસાદથી ગામના છેડે આવેલાં ઘરમાં આગ ઉડાડી શકતી. તેનાથી બીજી સ્ત્રીઓનું જીવન અનુકંપાપાત્ર બની જતું. તો ગામના ઝગડા,  કુટુંબના ઝગડા, મિલકતના ભાગ માટે યાદવાસ્થળીની વાતોમાં એ સમયનું સમગ્ર સમાજજીવન સુપેરે ઊભરી આવે છે. મુનશીના માતાપિતા-બાપાજી અને બા- માણેકલાલ ઉર્ફે માણકાભાઈ અને તાપીનું પાત્રાલેખન ખૂબ સુંદર છે. બંને વચ્ચે પ્રેમ છે, સમજણ છે, આદર્શમય ઐક્ય છે અને સાથે મળીને જીવનના પડકારોનો સામનો કરવાની તૈયારી પણ છે. એ યુગના લોકોનાં અભિમાન અને બાલીશતા કેવાં હતાં તે કલ્પવા જઈએ તો આજે કલ્પના પણ ન ચાલે. એવું જ સ્ત્રીઓની બાબતે પણ કહી શકાય. સ્ત્રી કેળવણી વિરુદ્ધનો પવન હતો. બાળલગ્ન અને બાળવૈધવ્ય ખૂબ સામાન્ય હતાં. મુનશીની બે બહેનો 17 અને 19 વર્ષની વયે વિધવા બની. આ જમાનાને તો ‘ન્યાત મળી’  કે ‘ન્યાતની પટલાઈ’ નો અર્થ સમજતાં પણ વાર લાગશે.

કેટલાક શબ્દચિત્ર મુનશીની કલમમાં જ માણીએ.

મુનશી પોતાના માટે કહે છે:

* ઘરનાં છજામાં બેસી લીમડો જોઈ વન, ઉદ્યાનની કલ્પના કરી આનંદ લેતો. છેક નાનો હતો ત્યારે, સરસ્વતી મને એમની મારફતે વિદ્યા મેળવવાના સંદેશા મોકલતી એમ હું માનતો.

*  હું જન્મ્યો ત્યારે ઘણો મોંઘો અને માનીતો હતો. મારા પગલે બાપાજી મામલતદારીમાં કાયમ થયા. હું નાનો હતો ત્યારે મારામાં ઘણું ડહાપણ છે એવી માન્યતા મેં પ્રસારી હતી, કેવી રીતે તે મને ખબર નથી.

* મૃત્યુલોકમાં હું મારી મેળે, દેવોની મહેરબાની વગર આવી ચડ્યો. ઊતરતી વયે બાએ બાધા લીધી કે પુત્ર આવે તો કોઈ દેવદેવીને કંઈ ન કરવું: ને હું આવી પડ્યો. મારામાં દેવો વિશે અશ્રદ્ધા અને આચાર વિચારની ભખળતા આજ કારણથી આવી છે એમ ઘરડાં સંબંધીઓ ખાતરીથી માને છે.

* મોંઘા દીકરાનું જતન કરવા બધાં, સકારણ કે અકારણ, કંઈ ને કંઈ કર્યા જ કરતાં, તેથી મને ટેવ પડી ગઈ. એવું કરતાં ચૂકી જાય તો મારો જીવ ગૂંગળાઈ જાય, મને જીવન નિરર્થક લાગે અને વૈરાગ્ય પર પ્રેમ આવી જાય.

* હું ટેકરા પર વૈરનું ફળ બનીને આવી પડ્યો. બાપાજી એ છેલ્લીવારના છોકરા માટે ભાગ માંગ્યો. ચાલીસ વર્ષ પછી મોટાકાકાના કારભારમાં હાથ નાંખવાનો પ્રયત્ન થયો…ગજબ થઈ ગયો! યુદ્ધનાં ડંકા નિશાનો વાગવા માંડ્યા, શંખનાદ ફૂંકાયા, પ્રતિશબ્દ થયા ને ટેકરા પર યાદવાસ્થળીનો પ્રારંભ થઈ ગયો.

આ ઝાંખી પરથી ખ્યાલ આવશે કે  કનૈયાલાલ મુનશીના જીવનની શરૂઆત કઈ રીતે થઈ. બાળપણ એક ઉંબરો છે. તે ઉંબરો છોડ્યા પછી કિશોરાવસ્થા અને યુવાવસ્થા આવે છે. બંને ચિત્રમાં રંગ જુદા છે. બાળપણનાં સંસ્મરણોમાં હજુ બાળક પોતાની આસપાસનાં  કૌટુંબિક જીવનનો પરિચય મેળવે છે. મુખ્ય રંગ હોય છે વાત્સલ્ય કે તોફાનમસ્તીનો. કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશ્યા બાદ વિકસતી સમજણ વડે ચારિત્રઘડતર થાય છે.


એ જોઈશું આવતા વખતે…..

— રીટા જાની

વિદેશમાં ગુજરાતી સાહિત્ય-સંસ્કૃતિને આગળ ધપાવતાં મહિલા: પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા- નવગુજરાત સમય > પ્રતિભા (રાજુલ કૌશિક)

વિદેશમાં  ગુજરાતી સાહિત્ય-સંસ્કૃતિને આગળ ધપાવતાં મહિલા: પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

1 / 1

પ્રજ્ઞાબેન પોતાની સિદ્ધિનો યશ પતિ અને પરિવારને આપે છે

– કેલિફોર્નિયાના બે એરિયા અને હ્યુસ્ટનના સાહિત્યરસિકો સાથે મળીને તેમણે અનેક લેખકોના કાર્યને સંકલિત કરીને ‘સંવર્ધન માતૃભાષાનું’ નામનો મહાગ્રંથ તૈયાર કર્યો, જેમાં વાર્તા, નિબંધ, નવલિકા, નવલકથા, ચિંતન લેખો, ગીત, કાવ્ય, ગઝલ જેવા અનેકવિધ સાહિત્ય પ્રકારો આવરી લીધા છે.

નવગુજરાત સમય > પ્રતિભા (રાજુલ કૌશિક)

બુદ્ધિ, મેધા, અક્કલ, જ્ઞાન, ડહાપણ, સમજશક્તિ, બુદ્ધિશાળી સ્ત્રી…. આ તમામ શબ્દોનોનો એક પર્યાય છે -પ્રજ્ઞા. એવી જ રીતે અનેક સંદર્ભ એક નામ સાથે જોડાય એ નામ છે પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા. પ્રજ્ઞાબેન વર્સેટાઈલ-સર્વતોમુખી પ્રતિભા ધરાવે છે.
૧૯૫૭ની સાલમાં રાજકોટમાં જન્મેલી આ બાળાનું નામ પ્રજ્ઞા રાખ્યું એ ક્ષણે જ એની કુંડળીમાં સફળતાના ગ્રહો આવીને ગોઠવાઈ ગયા હશે. મુંબઈની તે સમયની જાણીતી અમુલખ અમીચંદ ભીમજી વિદ્યાલય અને SIES કોલૅજમાંથી ફિલોસોફી અને સાઈકોલૉજિના ભણતરે એમની પ્રતિભા નિખારી. એમણે કાવ્ય રચના લખવાની શરૂઆત કરી જે કુમાર માસિકમાં પ્રગટ થઈ. SNDT યુનિવર્સિટીમાંથી પત્રકારના કોર્સ દરમ્યાન સુરેશ દલાલ, હરિન્દ્ર દવે તેમજ પ્રદીપ તન્ના જેવા પ્રખ્યાત સાહિત્યકારોનો સંપર્ક થયો જેના લીધે એમની વિચારશક્તિને એક નવો આયામ મળ્યો.

સાહિત્યની સાથે સાથે તેમણે સ્વ.દીના પાઠકના માર્ગદર્શનમાં અભિનય શીખવાનું શરુ કર્યું. રેડિયો પર નાટક ભજવ્યા. સંગીત સ્પર્ધામાં પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાયને હસ્તે ઈનામ મેળવ્યું. સાહિત્ય-સંગીત- અભિનય- નૃત્યની સાથે કમર્શિઅલ આર્ટ, ફેશન ડિઝાઈનિંગ અને બ્યુટી પાર્લરનો કોર્સ પણ કર્યો.

૧૯૮૦માં શરદભાઈ દાદભાવાળા સાથે લગ્નગાંઠે બંધાયા પછી મુક્ત વિચારસરણીવાળા પતિ અને પરિવારના સાથને લીધે એમનું વ્યક્તિત્વ, આવડત અને શક્તિ વધુ નિખરતા ગયા. એમના વાચાળ સ્વભાવે વીમા એજન્ટની કારકિર્દીમાં સફળતા અપાવી. ફેશન ડિઝાઈનિંગના કૌશલ્યને કામે લગાડીને ઘરમાંથી જ જાતે ડિઝાઈન કરેલા વસ્ત્રોનું પ્રદર્શન અને વેચાણ શરુ કરીને એમાં પણ સફળતા મેળવી. સાવ જ અલગ જ ક્ષેત્રનું ખેડાણ કરવા માટે જે ખંત જોઈએ એની તો પ્રજ્ઞાબેનમાં ક્યાં ખોટ હતી?
દિકરીઓના જન્મ પછી દિકરીઓ પણ એમના જીવનમાં પ્રગતિ કરે એ ઉદ્દેશથી સહકુટુંબ અમેરિકા આવ્યા. સાવ અજાણી ધરતી, અજાણી સંસ્કૃતિ, સાવ અજાણ્યા લોકો વચ્ચે રહીને પણ પોતાનું સ્વત્વ જાળવવાની મથામણમાં એ પાર ઉતર્યા. સંઘર્ષની શરૂઆતમાં સાવ સાદી સેફ વે ની આઠ કલાકની નોકરીથી શરૂઆત કરીને બેંકની વ્હાઈટ કૉલર જોબ સુધી પહોંચ્યા.

જોબ તો અમેરિકામાં આર્થિક સ્થિરતા માટે જરૂરી હતી પણ અંદરના સાહસી અને સાહિત્યિક જીવને કંઇક નવું કરવું હતું. કેલિફોર્નિયામાં આવીને એમણે વૃદ્ધ નાગરિકોને ઉપયોગી થવા ટ્રેનિંગ લઈને સમાજસેવાની શરૂઆત કરી. આ પ્રવૃત્તિના અનુસંધાનમાં એમણે અમેરિકાના ‘રેડિયો જિંદગી’ પર વાર્તાલાપ આપ્યો જેનાથી વડીલોને જરૂરી માર્ગદર્શન મળે. સમાજસેવાની સાથે સાહિત્યસેવાની જે શરૂઆત કરી એ ગુજરાતી સંસ્થાઓ ‘બે એરિયા ગુજરાતી સમાજ’ અને ‘ડગલો’- Desi American of Gujarati Language Origin’માં પરિણમી. ડગલો દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્ય,સંગીત અને ભાષાને જીવંત રાખવાના પ્રયાસની સફળતાએ વિદેશની ધરતી પર સ્વદેશી ભાષા, સંસ્કૃતિને ઉજાગર કરવાના એમના આયાસમાં પતિ શરદભાઈનો સાથ મળ્યો. છેલ્લા નવ વર્ષોથી પ્રજ્ઞાબેન ગુજરાત ગૌરવ દિનની ઉજવણી કરે છે.

૨૦૧૪માં પ્રસ્તુત કરેલા ‘નરસૈયો’ કાર્યક્રમ એમની કલાકુશળતાની સિધ્ધિ હતી. બે એરિયાની ‘પુસ્તક પરબ’ની શરૂઆત કરી એમણે માતૃભાષાનું ગૌરવ કર્યું.કલા-સંગીતને પ્લેટફોર્મ આપ્યું. લગભગ ૨૦૧૪થી મિલપીટાસના ગુજરાતીઓને સાહિત્યમાં રસ લેતા કર્યા એટલું જ નહીં પણ પ્રતાપભાઈ પંડ્યાની પ્રેરણાથી શરૂ કરેલી ‘પુસ્તક પરબ’ની પ્રવૃત્તિને હ્યુસ્ટનના વિજયભાઈ શાહના માર્ગદર્શન હેઠળ એક અલગ સ્વરૂપમાં ઢાળી. નામ આપ્યું ‘બેઠક’. જેમાં એમના પ્રોત્સાહનથી અનેકને કલમ દ્વારા-“શબ્દોના સર્જન” બ્લોગ પર પોતાના વિચારોને વ્યકત કરતા કર્યા અને ‘બેઠક’ના લેખકોના લેખોનું સુંદર રીતે સંપાદન કરીને એમણે એમેઝોન પર ૨૬થી વધુ પુસ્તકો પબ્લિશ કર્યા. દર મહિનાના છેલ્લા શુક્રવારે યોજાતી આ બેઠકમાં પોતાના મૌલિક વિચારો રજૂ કરવાની સૌને તક આપી. બેઠકના સદસ્યો અહીં આવીને સ્વલિખિત રચનાઓનું વાચિકમ કરી શકે એટલો આત્મવિશ્વાસ પ્રજ્ઞાબેને સૌમાં જગાવ્યો. કેલિફોર્નિયાના બે એરિયા અને હ્યુસ્ટનના સાહિત્યરસિકો સાથે મળીને અનેક લેખકોના કાર્યને સંકલિત કરીને લગભગ બાર હજાર પાનાનો ‘સંવર્ધન માતૃભાષાનું’ નામનો મહાગ્રંથ તૈયાર કર્યો જેમાં વાર્તા, નિબંધ, નવલિકા, નવલકથા, ચિંતન લેખો, ગીત, કાવ્ય, ગઝલ જેવા અનેકવિધ સાહિત્ય પ્રકારો આવરી લીધા છે.વિદેશની ધરતી પર આપણી સંસ્કૃતિ, આપણા સાહિત્યનું નામ ઉજાળતા પ્રજ્ઞાબેનના “શબ્દોના સર્જન” બ્લોગ ઉપરાંત “કસુંબલ ગીતોનો વૈભવ”, “સંભારણા” જેવા ય બીજા બ્લોગ છે. મૌલિકતાભર્યા વિચારો ધરાવતા પ્રજ્ઞાબેન અચ્છા વક્તા છે. કોઈ વિષયને લઈને ઊંડી જાણકારી સાથે બોલે એટલી જ સરળતાથી પૂર્વ તૈયારી વગર પણ એ વ્યક્ત થઈ શકે છે. જે વ્યક્તિ સૌને લખતા કરે એનું તો લેખન પર પ્રભુત્વ હોય જ ને? કેનેડાના “ગુજરાતી ન્યુઝ લાઈન”માં “ આ મુંબઈ છે” નામની તેમની કોલમ પણ પ્રસંશા પામી. પ્રજ્ઞાબેનની આ કાર્યસિદ્ધિ ને બિરદાવવા કોંગ્રેસના મેયરે એમને નવાજ્યા છે.

પ્રજ્ઞાબેન આ પ્રયાસોનું કારણ આપતા કહે છે કે આપણા વડીલો અમેરિકા આવ્યા પણ એ સૌનો માતૃભાષા સાથેનો સંબંધ ઓછો થતો ગયો. ભાષા તો એક એવો પટારો છે જેમાં આપણા સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિનો ખજાનો જળવાયેલો રહે છે. ભાષા સમાજની સભ્યતા, સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિની રખેવાળ છે. વડીલોએ આ વારસો ભાષાની સંદૂકમાં આવતી પેઢી માટે સુરક્ષિત રીતે સોંપતા જવાનું છે. આ માટે જરૂરી છે કે વડીલો પણ પોતાના વિચારોને વાચા આપે. એમની સર્જન શક્તિ ખીલશે તો એમના માર્ગદર્શનથી આગલી પેઢી જાગૃત બનશે. સમૃધ્ધ બનશે.

પ્રજ્ઞાબેન પોતાની સિદ્ધિનો યશ પતિ અને પરિવારને આપે છે. ‘બેઠક’ પરિવારના સદસ્યોને સર્જન કરતા,આગળ વધતા જોઈને એ ગૌરવ અનુભવતા કહે છે,


શબ્દો જ મારું વસિયતનામું
જે છે એ બધું તમારું ન લ્યો તો બધુ જ મારું
શબ્દો તણા છાંટણાથી બે ચાર ક્ષણો હું રંગી જાણું
જીવનને ગમતી ક્ષણોને કંડારી મેં શબ્દોમાં
સાચવશો તો સચવાશે, 
નહીં તો ખાલીખમ છે વસિયતમાં
લ્યો શાહી વિનાના કાગળ પર લખ્યું 
મેં મારું વસિયતનામું

નંદનભાઈ શાસ્ત્રી નિબંધ સ્પર્ધા

નંદનભાઈ શાસ્ત્રી નિબંધ સ્પર્ધા 
સ્પર્ધા ના નિર્ણાયક -વિજય ઠક્કર….
પરિચય
હું વિજય ઠક્કર ૨૦૦૮માં પરિવાર સાથે  અમેરિકા આવી અહીં સ્થાયી થયા. લખવાનો મારો શોખ  કાળક્રમે મારી આદત બની ગઈ હતી તે અમેરિકા  આવીને પણ  “ગુજરાત દર્પણ” જેવા અમેરિકામાં સૌથી વધુ વંચાતા અને લોકપ્રિય  ગુજરાતી મેગેઝીનને કારણે બરકરાર રહી શકી. માનવીય સંવેદનાઓ અને પ્રેમ સંબંધો એ મારો ખૂબજ ગમતીલો વિષય રહ્યો હોવાથી પ્રણય સંબંધો ઉપર આધારીત વાર્તાઓ ઉપરાંત જીવન ચરિત્રો લખવાનું બહુજ ગમે. વર્ષ ૧૯૯૦થી પ્રોફેશનલી લખવાની શરૂઆત થઇ..પરંતુ ૧૯૯૪થી અમદાવાદમાં ગુજરાત ટુ ડે દૈનિકમાં ” ભીતર ભીનું આકાશ ” કોલમ  ચાલી..અને ૧૯૯૭માં આ કોલમમાં છપાયેલી વાર્તાઓ ” ભીતર ભીનું આકાશ ” નામેજ પુસ્તક રૂપે પ્રગટ થઇ.. સાથેજ હૃદયમાં પાંગરેલા  હિન્દી સાહિત્ય તરફના લગાવને કારણે હિન્દી કવિતાઓ, ગઝલો, મુક્તકો લખાયાં અને તે પણ વર્ષ ૧૯૯૭માં ” सर्पगंधी क्षणનામે પુસ્તક આકારે પ્રકાશિત થયું તો ગુજરાતીમાં પણ કવિતાઓ, ગીતો, ગઝલો લખાતી  રહી… દરમ્યાન જૂદાજૂદા દૈનિકો, સામયિકો વગેરેમાં  ” લીલા શ્વાસને સરનામે ” એ નામે કોલમ સ્વરૂપે વાર્તાઓ પ્રગટ થતી રહી. ૧૯૭૯થી દુરદર્શન સાથે સમાચાર વાચક તરીકે નાતો જોડાયો તે ૨૦૦૪ સુધી ચાલ્યો અને એજ અરસામાં  રેડિયો-આકાશવાણી સાથે પણ સમાચાર વાચક, ડ્રામા આર્ટીસ્ટ, પેનલ રાયટર જેવી જૂદીજૂદી પ્રવૃત્તિઓ લાગલગાટ ૨૫ વર્ષ સુધી થતી રહી. સરદાર પટેલના જીવન પર આધારિત “લોખંડી પુરુષ સરદાર પટેલ” ગુજરાત સરકાર પુરસ્કૃત નાટકના નિર્માતા, લેખક અને અભિનેતા તરીકે સંકળાવાનું સદભાગ્ય સાંપડ્યું. અમેરિકામાં રેડિયો દિલ સાથે “ છેલ છબીલો ગુજરાતી” કાર્યક્રમમાં છેલ્લા પાંચેક વર્ષથી કૌશિકભાઈ અમીન સાથે કો-હોસ્ટ તરીકે જોડાઈને ગુજરાત અને ગુજરાતી ભાષાનાં સારસ્વતો, કલાકારો, કવિ-લેખકો, પત્રકારો, રાજકીય વ્યક્તિત્વો સાથેના મુલાકાત આધારિત કાર્યક્રમ દ્વારા ગુજરાત અને ગુજરાતી માટે કશુંક કરી શકાયાનો સંતોષ છે. ઉપરાંત અમદાવાદમાં અને અમેરિકામાં ઇવેન્ટ પ્લાનર અને ” માસ્ટર ઓફ સેરીમની” તરીકે ખુબ પ્રસિદ્ધી મેળવી. ભારત અને અમેરિકામાં થઈને ૧૯૭૯થી લઈને અત્યાર સુધીમાં આશરે ૩૦૦૦ જેટલાં કાર્યક્રમોમાં “માસ્ટર ઓફ સેરીમની” થવાનો મોકો મળ્યો. હાલમાં મારા બે પુસ્તકો ભીતર ભીનું આકાશ અને सर्पगंधी क्षण રીપ્રીન્ટમાં છે અને મારો એક ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ “ માટીની મહેક”એ વિષય અંતર્ગત અમેરિકાને ભારતની બહર નાં અન્ય દેશોમાં વસતા સફળ ગુજરાતીઓ પાસેથી આર્ટીકલ્સ મંગાવી એનું સંકલન પુસ્તકાકારે પ્રકાશિત થવા જઈ રહ્યું છે. “લીલા શ્વાસને સરનામે ” પણ પ્રકાશનની પ્રક્રિયામાં છે. મારો બહુ વાંચતો બ્લોગ ” ગુર્જરિકા ” જેમાં મારું સાહિત્ય હું પ્રકાશિત કરું છું જેને વાચકોનો ખુબ આવકાર મળ્યો છે. વ્યવસાયે અમદાવાદ મ્યુનિસીપલ કોર્પોરેશનમાં ” P R Manager”  તરીકે અને મ્યુઝિયમ ડાયરેક્ટર તરીકે વર્ષો સુધી કાર્યભાર સંભાળ્યો.
સાહિત્ય સંસદ ઓફ નોર્થ અમેરિકા એ ગુજરાતી સાહિત્યની શુદ્ધ ઉપાસના કરતી સંસ્થા છે. મુંબઈમાં શ્રી કનુભાઈ સૂચક નાં નેતૃત્વમાં ચાલતી “ સાહિત્ય સંસદ ઓફ સાન્તાક્રુઝ” નું એક્સ્ટેન્શન કરાયું અને વર્ષ ૨૦૧૫મા સાહિત્ય સંસદ ઓફ નોર્થ અમેરિકા એ સંસ્થાની અહીં સ્થાપના થઇ અને મારી પ્રમુખપદે વરણી થઇ. સાહિત્ય સંસદના નેજા હેઠળ અમે ગુજરાતી સાહિત્યના દિગ્ગજ સાહિત્યકારોને બોલાવી એમના સાહિત્યનો આસ્વાદ ભાવકોને કરાવીએ છીએ.
 ******************************************************************************
સ્નેહી શ્રી પ્રજ્ઞાબહેન 
 કુશળ હશો,
પ્રથમ તો “બેઠક” ને અભિનંદન કે જે સંસ્થા  અને એના સંયોજકો ગુજરાતીને અને ગુજરાતીપણાને દરિયાપાર વસતા ગુજરાતીઓના હૃદયમાં જાળવી રાખવા માટે અથાક પ્રયત્નો કરે છે.
અભિનંદન શ્રી નંદનભાઈ શાસ્ત્રી ને કે જેઓ ના ઊર્મિશીલ હૃદયમાં એક સંવેદનશીલ વિચાર પ્રગટ્યો અને બે એરીયાના સર્જકોને કશુંક અર્થસભર લખવા પ્રયોજ્યા. એક સુંદર વિષય પર આવેલી કૃતિઓના કર્તાઓએ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો અને સ્વશક્તિને એમાં જોતરીને યથોચિત  પ્રદાન કર્યું. નિબંધ સ્પર્ધાના એ સૌ સ્પર્ધકોને દિલથી અભિનંદન.
 આપના તરફથી મને મોકલાયેલ તમામ કૃતિઓને ખૂબ સુક્ષ્મતાથી વાંચી ને અને એના અભ્યાસ પરથી હું નીચે દર્શાવેલ તારણ પર આવ્યો છું. 
પ્રથમ ઇનામ 
વિજેતા કૃતિ નમ્બર: 15-રાજુલ કૌશિક 
દ્વિતીય ઇનામ 
વિજેતા કૃતિ નમ્બર:  12-રશ્મી જાગીરદાર 
તૃતિય  ઇનામ 
વિજેતા કૃતિ નમ્બર:   16-હેમંત ઉપાદ્યાય 
તમામ વિજેતાઓને અભિનંદન.
નિબંધ સ્પર્ધામાં આવેલી કૃતિઓમાંથી વિજેતા કૃતિઓને તારવવા માટે મુખ્યત્વે ચાર બાબતોને મેં લક્ષ્યમાં લીધી છે. 
1) ભાષા  2) વિષય 3) અભિવ્યક્તિ / વિચારો અને 4) સમગ્રતયા મૂલ્યાંકન            
મહાદ અંશે કૃતિઓમાં ભાષા અને વ્યાકરણ અને વાક્યોના બંધારણ બાબત થોડીક નિરાશા થાય એવો અનુભવ થયો છે. વિષય ને  પૂરો સમજ્યા વગર  વૈચારિક અથડામણ થતી હોય એવું ક્યાંક કયાંક લાગ્યું છે. જેઓ વિષયને સમજ્યા છે તો એ ઓ વૈચારિક સાતત્ય જાળવીને લખાણમાં ઉતારી શક્યા નથી. એટલે પ્રવાહ ઝોલા ખાતો હોય એવી અનુભૂતિ થાય છે. 
આમ છતાં કેટલીક કૃતિઓ ખુબ સરસ રીતે માવજત પામી છે પરંતુ ઇનામ માટે શ્રેષ્ઠ માંથી શ્રેષ્ઠતમ ત્રણ કૃતિઓ પસંદ કરી છે.
તમામ સ્પર્ધકોને અને આયોજકોને ખૂબ અભિનંદન.
 આભાર 

મિત્રો વિજયભાઈનો પરિચય અને દરેક નિબંધો નીચેની લીંકમાં વાંચી શકશો.

લેખન એક શોધ- નવી final નામ સાથે-૨

પ્રેમ પરમ તત્વ : 48 : બેઠક : સપના વિજાપુરા

પ્રેમ મળે ત્યારે દિવાળી
હું 2016 માં શિકાગોથી કેલિફોર્નિયા મુવ થઇ. અજાણ્યું રાજ્ય, અજાણ્યું, શહેર , અજાણ્યાં  લોકો અને એની વચ્ચે હું સાવ એકલી. દીકરો અને દીકરાની વહુ!! પણ પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાલાની  સાથે એ પહેલા એક મુલાકાત થયેલી જયશ્રી  મર્ચન્ટ દ્વારા.અને એમને મને ખૂબ  પ્રેમથી અને માનથી બેઠકમાં બોલાવેલી અને મને એક આખો કાર્યક્રમ ફક્ત મારા માટે ગોઠવેલો.  હું તો ખૂબ  ખુશ હતી. કવિને બીજું શું જોઈએ માઈક અને શ્રોતા!! આ બંને વસ્તુ પ્રજ્ઞાબેને આપી.ત્યાર પછી હું શિકાગોથી કેલિફોર્નિયા આવી ગઈ અને હર મહિને બેઠકમાં જવા લાગી.  મને એ પ્રેમ અને માન હજુ સુધી મળે છે. ‘બેઠક’ એ મારો પરિવાર બની ગયો.મારો પરિવાર વધતો ગયો. ‘બેઠક’ સિવાય લોકો મને એમના ઘરે પણ બોલાવવા લાગ્યા.  પ્રજ્ઞાબેન ,પ્રતાપભાઈપંડ્યામનીષાબેન,સ્વર્ગસ્થ મહેન્દ્રભાઈ મહેતા ,કલ્પનાબેન રઘુ, રાજેશભાઈજયવંતીબેનવસુબેનદર્શના બીજા અનેકે મને ખૂબ સ્નેહ આપ્યો. બધા નામ નું લિસ્ટ ઘણું મોટું છે. સાચું કહું તો શિકાગોમાં હું 40 વરસ રહી. પણ મને આવો સ્નેહ અને પ્રેમ મને શિકાગોથી નથી મળ્યો.  આ માટે હું ખરેખર પ્રજ્ઞાબેન અને એમના સાથીઓની આભારી છું
ગઈકાલે ‘બેઠક’માં દિવાળી પાર્ટી થઇ. આખું વર્ષ અમે આ પાર્ટીની રાહ જોઈને બેસીએ છીએ. નવા નવા કપડાં અને ખૂબ મીઠાઈ અને ભાવતા ભોજન.  અને ચહેરા પર ઉલ્લાસ અને અને હોઠ પર મીઠાઈ કરતા પણ મીઠા સ્મિત.  મારે અને દર્શનાને પાવભાજીની  ભાજી બનાવવાની હતી. દર્શના બધું શાકભાજી લઈ આવી. અને અમે ભાજી બનાવવાનું શરુ કર્યું. બંનેએ ખૂબ મહેનત અને ખંતથી આ ભાજી બનાવી એમાં પાવભાજી મસાલા કરતા પ્રેમની માત્રા વધારે હતી. એટલે થોડી સ્વાદિષ્ટ વધારે બની. અમે પહોંચી ગયા ભાજી લઈને આઈ. સી. સી.(ઇન્ડિયા કોમ્યુનીટી સેન્ટર)  મીલ્પીટાસમાં જ્યાં અમારી ‘બેઠક’ હતી. ત્યાં જાત જાતની વાનગીઓ થી ટેબલ સજ્ હતું. બધાને સાલમુબારક કહી અમે ભાવતા ભોજન કર્યા.  જેમાં પાવભાજી, ખમણ,હાંડવો, પુલાવમઠિયા , ચોળાફળી,રસ મલાઈ,અડદિયા, બુંદી, દિવાળીના ગુઘરા,એ સિવાય ઘણી મીઠાઈ થી ટેબલ ભરેલું હતું. મુખ્ય વસ્તુ એ હતી કોણ શું લાવ્યું તેના નામની જાહેરાત નહોતી કરી પણ બધાએ માત્ર પ્રેમ પીરસ્યો હતો. અહી સાંનિધ્યનો આનંદ છે.
ભોજન બાદ કાર્યક્રમની શરૂઆત પ્રાર્થનાથી થઇ વસુબેન અને જયવંતીબેને પ્રાર્થના કરી. પછી કવિતાનો દોર શરુ થયો. જેમાં કલ્પનાબેન રઘુ, અલ્પાબેનરીટાબેન જાની, હેમંતભાઈસપના વિજાપુરા, વગેરેએ પોતાની કવિતાનું પઠન કર્યું।.
પછી સંગીતનો દોર શરુ થયો, જેમાં અમારા અતિથિ વિશેષ શ્રી આશિષભાઇ  સોપારકર અને વાગમી  કચ્છી  હતા.  આશિષભાઇ જે મેઘમની ઓર્ગેનિક કંપનીના માલિક છે. જેમનો બિઝનેસ દેશ વિદેશમાં ફેલાયેલો છે. જેની કંપનીનું નામ ફોર્બમેગેઝીનમાં પણ આવેલું છે. તેઓ શ્રી મોટા બિઝનેસ મેન  નહિ પણ એક મીઠા કંઠના માલિક પણ છે. એમણે  તથા વાગમી કચ્છી એ પણ એક પણ સંગીત તાલીમ લીધેલી ગાઈકા છે, તેમણે જુના ફિલ્મી  ક્લાસિકલ ગીત સંભળાવી શ્રોતા ને ભાવ વિભોર કરી દીધા! અમારા ‘બેઠક’ના કલાકાર શ્રી રાજેશભાઈ શાહ અને એમની પત્ની શ્રીમતી જયશ્રી શાહે,અલ્પાબેન ,સુબોધભાઈ અને તેમના પત્ની પણ મધુર ગીત ગાઈને લોકોનું મનોરંજન કર્યું હતું.  ત્રણ કલાક કાર્યક્રમ ચાલ્યો પણ સમયનું પણ ભાન ના રહ્યું.સુગમ સંગીત સાથે શાસ્ત્રીય સંગીતનો પણ સમન્વય થતા માહોલ સર્જાયો. 
‘બેઠક’ એ એક સાહિત્ય સર્જકને પ્રોત્સાહન આપનારી સંસ્થા છે. સીનિયર લોકોને લખતા કરવાં. અને એમના હ્ર્દયનો ભાર હળવો  કરવો એ આ સંસ્થાનો હેતુ છે. પ્રજ્ઞાબેનના નેતૃત્વ નીચે ઘણા સીનિયર લોકો લખતાં થયા છે. અને જે સીનિયર લખે છે એનો સંગ્રહ તૈયાર કરી પ્રજ્ઞાબેન પ્રકાશિત કરે છે. લોકો માટે પોતાનો સંગ્રહ હોવો એક સપનું હોય છે સપના વિનાની આંખો તો વાંઝણી કહેવાય પણ એ સપનાને પ્રજ્ઞાબેન સાકાર કરે છે. 
પ્રેમ ,સ્નેહ , લાગણી, માન આ દરેક વસ્તુનો માનવી ભૂખ્યો હોય છે. જેમ વેલને જ્યાં સહારો મળે ત્યાં ચડી જાય છે એમ માનવ પણ જ્યા થોડી લાગણી થોડો પ્રેમ મળે એ તરફ ઢાળી જાય છે. અને પ્રજ્ઞાબેન એ અડીખમ વૃક્ષ બની ગયા છે જેની પર ઘણા સીનિયર વેલ બની એમને વીંટળાઈ ગયા છે. અહીં કોઈ ધર્મ કે કોઈ જાતિ અથવા કાસ્ટ ના ભેદ નથી. અહીં ફક્ત પ્રેમનો ધર્મ ચાલે છે, ફક્ત પ્રેમનો ધર્મ નિભાવાઈ છે. જો એ પ્રેમનો સિક્કો નથી, તો અહીં ચાલતો નથી. 
પ્રેમ ખરેખર શું છે? પ્રેમ એ માનવતા છે. પ્રેમને કોઈ ધર્મ નથી, પ્રેમ એ ધર્મ છે. જો તમે ખરેખર માનવ હો તો તમે કોઈ દુઃખીને જોઈને દુઃખી થતા હો, તમે કોઈ દુઃખીને એનો ધર્મ પૂછવા રોકાતા ના હો તમે ખરેખર પરમને પામી ગયા છો અને  એપ્રેમ પરમ ઈશ્વર સુધી પહોંચાડે છે.
સપના વિજાપુરા 

ફોટા માટે લીંક ખોલો –

ફોટો માટે રઘુભાઈ શાહ નો ખાસ આભાર

“કવિતા શબ્દોની સરિતા”-રાજુલ કૌશિક

મિત્રો,
રાજુલબેનની કોલમ કવિતા શબ્દોની સરિતા ના ૫૧ લેખ પુરા થાય છે.
તો ચાલો રાજુલબેનને વધાવીએ.
રાજુલબેનની કલમ વધુ ગદ્ય લખતી અને તેને મેં જયારે કવિતા પર લખવા કહ્યું ત્યારે થોડા અચકાયા મને કહે હું કદાચ ૫૧ લેખ પુરા નહિ કરી શકું તો ? એ એમની અવઢવ માત્ર હતી. કવિ અને કવિતા તરફનો આદરભાવ અને એ વણખેડ્યા ક્ષેત્રને પુરતો ન્યાય આપી શકશે કે કેમ એની અવઢવ હતી.  
એ પલાયનવાદી પણ નથી અને નથી એ નિરાશાવાદી. નથી કર્યું એ કામ એમણે સ્વીકાર્યું ત્યારે આદરભાવ થયો અને મારી નજરે માન પણ વધ્યું. શરૂઆતમાં  ભલે અચકાયા પણ પછી સરિતાના વ્હેણમાં એક પછી એક લેખ લખાયા, કવિતાની પંક્તિ મળી એના કરતા કહીશ પંક્તિઓ જાણે ફૂટી.
દરેક વ્યક્તિમાં અંદરની લખવાની ઉત્સુકતા,  જીજ્ઞાસા હોય છે. રાજુલબેનમાં પણ લખવાની ધગશ હતી અને માટે જ કવિતા જાણતા અજાણતા એના જીવનમાં પ્રવેશી ગઈ પાન લીલું જોયું અને હરીન્દ્ર દવે યાદ આવી ગયા ડુંગરો જોયા અને ઉમાશંકર જીવિત થયા અને એમની કલમે કવિતાનો લય જાણે વહેતો કર્યો. તમે હું આપણે સૌ જાણે ખેચાંતા ગયા આપણે સૌ માણતા ગયા કવિતાને, ભાષાની એક પરિપક્વ અભિવ્યક્તિને વાંચતા ત્યારે દરેક કવિ પણ જાણે જીવંત થયા, કવિતામાં જે આનંદ, જે રસ છૂપાયેલો હોય છે તેને શોધી અનુભવી એક ભાવકની જેમ પ્રગટ કર્યા અને એમ કરતા રાજુલબેને કવિની સર્જકતાને ગરવી ઊંચાઈ આપી.
એટલું અહી ચોક્કસ કહીશ કે આજની તારીખે કવિતાના પ્રકારો હેતુઓ ભલે બદલાયા હોય પણ કવિતાના તત્વ આજે પણ આપણને સૌને જોડી રહ્યા છે. જેનો અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો અને એના એમના લેખમાંથી કવિતાનો કલરવ પ્રગટ થયો, ક્યારેક એમણે રણમાં વાદળી પણ વરસાવી તો ક્યારેક પાંપણના બંધ તોડી આપણને લાગણીના પૂરમાં ખેચી લઇ ગયા. કવિની કવિતાને પૂરી પ્રમાણિકતાથી ન્યાય આપ્યો પોતાના શબ્દોમાં કવિનો અવાજ શબ્દ અને કવિતાનું સત્વ અને તત્વ દટાઈ ન જાય તેવી જાગૃતા સાથે બધા લેખ લખ્યા પોતે કવિના શબ્દને માણ્યો અને કવિના મિજાજને ભાવને ઓળખી જીવંત કર્યા.
કેટલીક પંક્તિઓ એવી હોય છે કે સમગ્ર કાવ્યના સંદર્ભ વિના પણ માણી શકાય છે એની ખાત્રી અને અહેસાસ રાજુલબેને કરાવ્યો તો ક્યારેક ફૂલો તો ક્યારેક સુંગધની હવા,સાથે વેદના અને સંવેદનાની ભૂમિકા રાજુલબેને પ્રગટ કરી. કવિ તો પ્રકૃતિના સૌન્દર્યને અને પ્રેમીની વેદનાને અનેક પ્રકારે વર્ણવે પણ કવિ અને તેની કવિતા વિશે ચાલતી કલમે વાત કરવી એ પવન પર જાજમ પાથરવા જેવી વાત છે. પણ રાજુલ બેને તેમના ૫૧ લેખો પુરા કરી આપણને “કવિતા શબ્દોની સરિતા”માં સાહિત્યનો આનંદ કરાવ્યો. બેઠક અને તેના દરેક સર્જકો અને વાંચકો તરફથી રાજુલબેનને ‘અભિનંદન’.
હું એમને ફરી આમંત્રણ આપું છું કે જાન્યુઆરી મહિનાથી આપ “શબ્દોના સર્જન” પર એક નવા વિષય સાથે આપની કલમ રજુ કરો. તે દરમ્યાન આ લેખ લખતા થયેલા આનંદ અને અનુભવને આપ દર સોમવારે લખી ચાલુ રાખો જેથી બીજાને લખવાની પ્રેરણા મળે.
આપણી ભાષા સમૃદ્ધ છે માટે વાંચન અને સર્જન સાથે ગતિમય રહેવી જોઈએ. આપણી માતૃભાષાને સાચવવાની જવાબદારી સૌની છે. રાજુલબેન તમારા યોગદાનની ‘બેઠક’ કદર કરે છે અને અમે તમારા માટે ગૌરવ અનુભવીએ છીએ.
         – પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા

તરૂલતા મહેતા નિબંધ સ્પર્ધા – 2019નું પરિણામ

મિત્રો,
ગયા શુક્રવારની ‘બેઠક’ ખૂબ સરસ રહી, પણ હા, મેં તક ગુમાવી. મારી ગેરહાજરીમાં રાજેશભાઈ અને કલ્પનાબેને ખૂબ સુંદર સંચાલન કર્યું, તરુલતાબેનની હાજરીએ ‘બેઠક’ને પાઠશાળાનો માહોલ આપ્યો. વિજેતાઓને ઇનામ અને વાચકોને વિષયનું જ્ઞાન આપી તરુલાતાબેને પ્રોત્સાહન આપતાં ‘બેઠક’ની પાઠશાળાનું સુંદર સંચાલન કર્યું. કલ્પનાબેનની રસોઈએ સ્વાદનો ચટાકો આપ્યો તો શ્રોત્તાઓની હાજરીએ ઉત્સાહ દેખાડ્યો. નવા આવેલા પ્લેઝન્ટનના ત્રણ લેખકોએ પહેલીવાર ગુજરાતીમાં લેખ લખ્યો. તેમની કલમને અને રજૂઆતને ‘બેઠકે’ નવાજી. એક પછી એક બધાની રજૂઆત સુંદર રહી, તો  સપનાબેને વાચિકમ્ દ્વારા પોતાની જિંદગીનો વળાંક (ટર્નીંગ પોઈન્ટ) દર્શાવ્યો. આમ, બેઠક સુંદર રહી. ગૌરવ અને આનંદ બંને અનુભવાય છે.
તરૂલતા મહેતા નિબંધસ્પર્ધા 2019નો વિષય હતો ‘મારા જીવનનું વળાંકબિદું’ (ટર્નીંગ પોઈન્ટ ઓફ માય લાઈફ) જેનું પરિણામ જાહેર કરતી વખતે મને સ્પર્ધકો માટે ગૌરવ અને આનંદ થાય છે.
પ્રિય સાહિત્યરસિક મિત્રો,
‘મારા જીવનનું વળાંકબિંદુ’ વિષે કુલ ઓગણીસ સ્પર્ધકોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો. સૌને મારા તરફથી હાર્દિક અભિનંદન છે. પરદેશમાં માતૃભાષા ગુજરાતીમાં લખવાના પડકારને પહેલીવાર કલમ ચલાવનાર લેખકોએ ઝીલ્યો છે. કારણ કે બધું જ શિક્ષણ અંગ્રેજીમાં, કેરિયર અને આસપાસ બધા લોકો સાથેની વાતચીત અંગ્રેજીમાં, ગુજરાતી ઘરમાં બોલાય તો નસીબ બાકી સ્કૂલની ચોપડીઓમાં ગુજરાતી કેદ. હવે લખવાની શરૂઆત થઈ છે તો ખૂબ લખો તેવી શુભેચ્છા. ‘બેઠકના’ વિષયો પર લખી પુસ્તક પ્રકાશન કર્યા હોય તેવી લેખિકાઓ અમારા માટે ગૌરવ છે. ‘બેઠક’ માતબર સર્જકોની છે. કોને ઇનામ આપવું?
સ્પર્ધાના નિયમો, ભાષાની શુદ્ધિ, લેખની સચોટતા, રસદર્શન અને ઘૂંટાયેલાં જીવનમંથનને લક્ષમાં લઈ મેં નિર્ણય લીધો છે. સ્પર્ધા નિમિત્તે લખવાનો સળવળાટ થાય, તમારામાં ધૂમરાતું, ધૂંટાતું કશુંક માતૃભાષા ગુજરાતીમાં અભિવ્યક્ત થાય. અને એ રીતે, આપણી ભાષાને જીવંત રાખી તેનાં વિકાસમાં યથાયોગ્ય પ્રદાન કરીએ તો મારો તમારો માંહ્યલો રાજી થાય.
પરિણામ:
પ્રથમ ઈનામ : બે લિખિકાઓને સંયુક્ત છે.
(1) વૈશાલી રાડિયા $ 20
(2) અમિતા ધારિયા $ 20
દ્વિતીય ઇનામ : બે લેખિકાઓને સંયુક્ત છે. 
(1) સપના વિજાપુરા $ 15
(2) જિગીષા પટેલ $ 15
તૃતીય ઇનામ : બે લેખિકાઓને સંયુક્ત છે.
(1) પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા $ 10
(2) ડો.દર્શના નાડકર્ણી $ 10
પ્રોત્સાહક ઇનામો :  
(1) કલ્પના રધુ શાહ $ 15
(2) જયવંતિ પટેલ  $ 15
સૌ વિજેતાઓને મારા તરફથી અભિનંદન. ભવિષ્યમાં આ રીતે સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ ગુજરાતી ભાષામાં લખતાં રહેજો અને માનું ઋણ ચૂકવતાં રહેશો. ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય તેમ ગુજરાતીમાં લખાવાના આપણા પ્રયત્નોથી ભાષાને જીવંત રાખી શકીશું તેવી આશા સેવીએ. ‘શબ્દોનું સર્જન’ નવા લેખકોને તક આપે છે. ‘બેઠક’ના વિષયો પર લખવાની મથામણ કરતાં કેટલાય લેખકોની કલમ ઘડાઈ છે. પ્રજ્ઞાબેન સંચાલિત ‘શબ્દોનું સર્જન’ અને ‘બેઠક’ પહેલીવાર કલમ ઉપાડનારને પ્રોત્સાહન આપી તેમને લખવાનું બળ આપે છે. તેમની આ સેવાને બિરદાવીએ અને તન-મન-ધનથી સહકાર આપી કૃતાર્થ થઈએ.
માતૃભાષા ગુજરાતીના મીઠાં ટહુકાને સાંભળવાં આપણે ઉત્સાહથી પ્રજ્ઞાબેન, કલ્પનાબેન અને રાજેશભાઈ સંચાલિત આ ‘બેઠક’માં હાજર રહીએ છીએ. ‘માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે’ તેમ કંઈક નવા વિષયો, પ્રયોગો અને અભિવ્યક્તિને માણીએ છીએ. વિચારવિમર્શ, મૈત્રી અને સ્નેહની લ્હાણી સાથે મઝેદાર વાનગીને માણી નવું લખવાના વિચાર સાથે ફરી મળવાનો વાયદો કરીએ છીએ.
સૌને શુભેચ્છા, 
જય ગૂર્જર ગિરા 
તરૂલતા મહેતા 30મી સપ્ટે. 2019

મિત્રો બધાને અભિનંદન, બધી વાર્તા આપ અહી વાંચી શકશો.  tarulata metha – ટર્નીંગ પોઇન્ટ બૂક

 પ્રેમ પરમ તત્વ -29- ગુજરાતી ભાષા -સપના વિજાપુરા

માતૃભાષા કેવુ મીઠું નામ લાગે છે. મા શબ્દ બોલતા જે અમી ઝરે છે એજ અમી માતૃભાષા બોલતા ઝરે છે. ગુજરાતી ભાષા મારા માટે જનની સમાન છે. મેં કદાચ પહેલો શબ્દ ગુજરાતીમાં જ બોલ્યો હશે!! હું ચાલીશ વરસથી પરદેશમાં વસુ છું અને અહીં ગોરાલોકો સાથે ઈંગ્લિશમાં જ વાત કરવી પડે! પણ હમેશા વિચારો ગુજરાતીમાં આવે.. સપનાં ગુજરાતીમાં આવે સ્મિત ગુજરાતીમાં આવે, દુઃખ ગુજરાતીમાં લાગે, સુખ ગુજરાતીમાં અનુભવાય!!ગુજરાતી ભાષા મારાં લોહીમાં વહે છે.
ગુજરાતી ને  ગળથૂથી માં લઈને જન્મી છું. જેમ જેમ મોટી થતી ગઈ એમ એમ ગુજરાતી સાહિત્યનો રસ મારા પપ્પા મને પીવડાવતા ગયા, જેથી ગળથૂથી માંથી પછી એ લોહીમાં ભળી. કનૈયાલાલ મુનશી, પન્નાલાલ  પટેલ, ઉમાશંકર જોષી, મેઘાણીજેવા સાહિત્યકારો ને વાંચતાં યુવાની કાઢી અને હવે ગુજરાતી ફક્ત લોહીમાં જ નહિ પણ અફીણ બની મગજ પર ચડી ગઈ. એટલે ગુજરાતીનો નશો હવે ઉતરશે નહિ આ જીવન. અને ઈશ્વરને પ્રાર્થના છે કે મને ગુજરાતી જીવંત રાખવાની એક કડી  બનાવે!
ગુજરાતી ખૂબ સમૃદ્ધ ભાષા છે. જેમકે ગુજરાતીમાં મામા. કાકા, ફૂવા,ભાઈ બહેન, ભત્રીજી ભત્રીજો, ભાણી ભાણીયો, પુત્રવધુ, મામી કાકી, ફઈ, વગેરે બધા સંબંધોનું એક નામ છે. એને દર્શાવવા માટે બે ત્રણ વાક્ય બોલવા પડતા નથી જે કે મામા કહેશોએટલે લોકો સમજી જશે કે મા ના ભાઈ છે.ઇંગ્લિશ  માં કોઈ સંબંધ બતાવવા  માટે એક થી બે વાક્ય બોલવા પડે છે. આ ભાષાની મર્યાદા કહેવાય આવા તો ઘણાં દાખલા આપી શકાય.
માતૃભાષા સાથે મને શા માટે પરમ પ્રેમ છે, એ દર્શાવું તો મારી ગુર્જરી માં મને માનો રણકો સંભળાય છે ગુર્જરી માં મને બાપનોપડકાર સંભળાય છે.૭૦૦ વરસ જૂની આ ભાષા લગભગ ૫.૫ મિલિયન લોકો બોલે છે એ લગભગ ૪.૫ ટકા ભારતીય થયાં . વિદેશમાં પણ ગુજરાતી ઘરોમાં આ ભાષા બોલાઈ છે અને હવે આજકાલની માતાઓ બાળકોને ગુજરાતી ભણાવે પણ છે એટલું જનહિ સાહિત્યમાં પણ રસ લેતા કરે છે.
બે એરિયામા આપણી ભાષાને ઉજાગર કરવા ,ગુજરાતી ભાષાના વૈશ્વિક પ્રચાર, પ્રસાર અને જાળવણીના એક નાનકડા  પ્રયાસરૂપે “બેઠક”ની શરૂઆત થઇ બેઠક” આપણી ભાષાને જીવંત  રાખવાની કોશિશ કરે છે.ગુજરાતી સાહિત્યકારોને આમંત્રણ આપી બોલાવવા અને ભાવુકની સાહિત્ય તરસને છીપાવવા કોશિશ કરે છે. ‘લખતા રહો’ એ પ્રજ્ઞાબેન નો લોગો છે. એ  સમયનો ભોગ આપી આ કામ કરે છે. બે એરિયા માટે એક ગર્વ લેવા જેવી બાબત છે.૧૧ મેં ના રોજ ગુજરાતી સાહિત્ય સમાજ અને બેઠક તરફથી ગુજરાત દિવસ ઉજવવામાં આવ્યો હતો. હું મારી જાતને ભાગ્યશાળી માનું છું કે મને ‘બેઠક” જેવો મંચ મળ્યો. જેના માટે હું પ્રજ્ઞાબેન ની આભારી છું.
૩૧, ૨૦૧૯ ના રોજ ઉષાબેન ઉપાધ્યાયને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું. જે  પ્રોફેસર અને ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ના ડીન  રહી ચૂક્યાં છે. એમને બે વરસ પહેલા સ્ત્રી લેખિકા ને મંચ આપવા માટે જૂઈ મેળા ની શરૂઆત કરી છે. ગુજરાતી ભાષામાં ઘણી સ્ત્રી સાહિત્યકારો થઇ  ગયાં છે જેમાં મીરાંનું નામ મોખરે આવે છે. મીરાના પદ  વિશ્વભરમાં પ્રચલિત છે. ઉષાબેને સ્ત્રીઓને એક આગવું સ્થાન સાહિત્યના મંચ  પર આપવું  છે એમ નક્કી કર્યું છે. એમણે  આવીને ગુજરાતી વાતાવરણને મહેકતું કરી દીધું। અને ગુજરાતી ની સુગંધ ગઈકાલની સાંજમાં પ્રસરી ગઈ.
ગુજરાતી મારા હ્દયમાંથી ઉદભવતી લાગણી છે જેથી હું ગુજરાતી બોલું તો કવિતા બનીને મારા મુખમાંથી નીકળે છે. તેથી હું ગુજરાતીને પ્રેમની ભાષા કહું છું. ભલા પ્રેમ ઇંગ્લિશમાં  શી રીતે  કરવો। ” તને પ્રેમ કરું છું’ અને આઈ લવ યુ માં ઘણો ફર્ક છે. જે મીઠાશ અને વહાલાપણું !! તને પ્રેમ કરું છું માં છે તે બીજી ભાષામાં નથી.મારી જિંદગી છે ત્યાં સુધી ગુજરાતીને ચાહતી રહીશ અને ગુજરાતીને મારી તરફ થી કવિતાના પુષ્પો ભેટમાં આપતી રહીશ. મને ખબર નથી મારા મૃત્યુ પછી મારી કવિતાને કોઈ વાંચશે કે નહિ પણ મને ગુજરાતીમાં લખ્યાં  નો આનંદ ચોક્કસ રહેશે. ગુણવંત શાહ કહે છે કે “ભાષાનું મૃત્યુ  એટલે સંસ્કૃતિનું મૃત્યુ  ભાષાને નહિ આપણે આપણી જાતને બચાવવાની છે.” આપણે ભાષાને લુપ્ત થતા બચાવવાની છે.અહીં કેટલાક મહાન સાહિત્યકારોની પંક્તિઓ ટાકું  છું જેનાથી ગુર્જરીનો પ્રેમ શી રીતે પરમ તત્વ બન્યો છે તે સમજાશે.
સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી
મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી
ઉમાશંકર જોષી.
જે વૈભવ થી ભરપૂર છે અને સૌમ્ય પણ છે એ મારી ગુજરાતી પરમ છે.
ભાષાનાં અધિકારની વાત જ ક્યાં છે?
ને શબ્દનાં વહેવારની વાત જ ક્યાં છે?
છે મિત્રના જેવો જ અનુભવ “આદિલ”
આ અર્થનાં વ્યાપારની વાત જ ક્યાં છે.
_આદિલ “મન્સૂરી”
ગુજરાતી કોઈના બાપની નથી એટલે અધિકારની વાત ક્યાંથી આવી આ મારી ગુર્જરી છે અને મારી રહેશે!
લાગણીનાં જળ વડે મર્દન કરું છું,
શબ્દો કાગળ પર ઘસી ચંદન કરું છું,
બે ગઝલ બે કવિતાના પુષ્પો અર્પણ કરી,
પ્રથમ માતૃભાષાને વંદન કરું છું.
_પિનાકીન ઠાકોર
માતૃભાષા ગુર્જરીને મારા સદા વંદન!! મારી કવિતાના પુષ્પો મારી ભાષાને અર્પણ!
એ બોલે તો ભાષા બને છે વિવેકી,
ઢળેલા નયનમાં શરમનો ઉતારો.
_શોભિત દેસાઈ
અંતમાં નમણી  નાર જેવી મારી ગુર્જરીને ઘણા ઘણા સલામ!
સપના વિજાપુરા

જયંતિ પટેલ,રંગલાની ચિરવિદાય

 

ગુજરાતી નાટ્યભૂમિ અને નાટ્ય-સાહિત્યના ક્ષેત્રે અદકેરું પ્રદાન કરનારા અને

તેમના કિરદારના કારણે રંગલો’ તરીકે લોકપ્રિય થયેલા જયંતિ કાલિદાસ પટેલ 

“જ્યારે વ્યક્તિ જૂઠની ચાદર ઓઢીને સૂતો હોય ત્યારે જિંદગી વધારે આરામદાયક અને શાંતિપૂર્ણ હોય છે.”
અને
“હું જ ખોવાઈ ગયો છું ,મેં રચી માયા મહીં,
ને હું ને હું જડતો નથી ,મેં રચી માયા મહીં”
આ ડાયલોગ અને કવિતાના શબ્દો છે સ્વ ડો. જયંતિ પટેલના ના લખેલ “મારા અસત્યનાં
પ્રયોગો”નાટકના.ક્યારેય નહી વિસરાય “રંગલો” ના હુલામણા નામથી જાણીતા શ્રી જયંતિ પટેલ.
સદાય હસતો અને હસાવતો એ ચહેરો મારી નજર સામેથી ઓઝલ થવાનું નામ નથી લેતો.એમની વિદાય નથી થઈ એમનો રંગમંચ અત્યારે બદલાયો છે ઈન્દ્રપુરીમાં. દેવો પણ અત્યારે “અસત્યના પ્રયોગો” જોઈ હસતા હશે.
યુવાવસ્થાથી જ નાટકનાં રંગે રંગાયેલ જયંતિ પટેલનો જન્મ અમદાવાદમાં ર૪ મી મેં ૧૯૨૫માં થયો હતો પરંતુ તેમની કર્મભૂમિ હમેશાં મુંબઈ રહી હતી.પિતા કાલિદાસ તેમને ખૂબ નાની વયમાં છોડી ગયા હોવાથી માતા જશીબેને જ તેમને મામાના ઘેર જ ઉછેરેલા.તેમના મામા એટલે તે વખતના પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ અંબાલાલ તક્તાવાલા.૧૯૪૨ની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં ગોળીબારમાં તે પગે ઘવાયા અને બે વર્ષ પથારીમાં રહ્યા.૧૯૪૮માં ગુજરાત કોલેજમાંથી બી.એ થયા. તેમના લગ્ન શારદાબેન સાથે થયા જે વ્યવસાયે પ્રાથમિક શાળાના મોન્ટેસરી ટ્રેઈન ટીચર હતા.તેમને ત્રણ બાળકો નિવેદિતા,વર્ષા અને નિલેશ છે. મુંબઈમાં તેમણે નાટકની સાથોસાથ કેમિકલ અને મિનરલ્સનો વેપાર કર્યો.અખંડ આનંદમાં
‘રંગલાની રામલીલા’ ના શિર્ષક હેઠળ તેમના નાટક અંગેના લેખો છપાતા.૨૦૧૩માં તેમને સાહિત્ય અકાદમી તરફથી”રંગલાની રામલીલા” માટે દ્વિતીય પારિતોષક પણ મળ્યું હતું.તેમણે ફિલ્મ ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે પણ તેમનો હાથ અજમાવ્યો હતો.
૧૯૬૭માં પુલિત્ઝર ઇનામ વિજેતા નાટકનું ગુજરાતી રુપાંતર કરવા માટે જે.એફ.કે સ્કોલરશીપ હેઠળ ન્યુયોર્ક આવ્યા.૧૯૭૬માં ફરી તેમને ‘ઓલ્ટ્રેનેટીવ થિએટર’ની સ્કોલરશીપ મળી અને પછી લગભગ ર૫ વર્ષ અમેરિકા રહ્યા.તે દરમ્યાન જ ૧૯૮૧માં “નાટ્યયોગ “પર પી.એચ.ડી. કર્યું અને ડો. જયંતિ પટેલની ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી.૧૯૮૨માં સ્વામી બ્રહ્માનંદ સરસ્વતીના ન્યુયોર્ક મનરો ખાતેના આનંદઆશ્રમમાં જોડાયા.
ગુજરાતી રંગભૂમિના ક્ષેત્રે અભિનેતા,કાર્ટૂનિસ્ટઅને લેખક -દિર્ગદર્શક તરીકે પ્રતિષ્ઠા પામેલ જયંતિ પટેલ એટલે “રંગલો” એ આ દુન્યવી રંગભૂમિને અલવિદા કરી દીધી. ૨૬ મેં ના રોજ ડો. જયંતિ પટેલ ઉર્ફ અભિનયાનંદજીએ  તેમનાે અભિનય દુનિયા પરથી સંકેલી લીધો.સ્વ જયંતિ પટેલે હાસ્ય અભિનેતા અને હ્યુમરિસ્ટ રાઈટર તરીકે ગુજરાતી રંગભૂમિના ક્ષેત્રે આગવું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું. ગુજરાતી નાટકોના ઇતિહાસમાં તેમનું માતબર પ્રદાન છે.ઓલ-ઈન્ડીયા રેડિયો પર તેમણે કેરેક્ટર રંગલો ઘણા સમય સુધી ભજવ્યું હતું. કાર્ટુનમાં રસ હોવાથી તેમણે બંસીલાલ વર્મા ‘ ચકોર’ ના કાર્ટુન
અંગે પણ પુસ્તક તૈયાર કરેલ. તેમણે ભવાઈના સ્વરુપ પર સંશોધન કરી તેને આધુનિક સ્વરુપ આપ્યું.તેમાં સૂત્રધાર “રંગલો” નું પાત્ર ભજવી દેશવિદેશમાં ખૂબ લોકચાહના મેળવી.
“મારા અસત્યનાં પ્રયોગો “ તેમનું ખૂબ પ્રચલિત નાટક હતું. તેમણે રંગીલો રાજા,આ મુંબઈનો માળો,સરવાળે બાદબાકી,નેતા અભિનેતા,સપનાના સાથી,મસ્તરામ,સુણ બે ગાફેલ બંદા જેવા નાટકો લખ્યા અને ભજવ્યા.હું ગાંધી અને ચાર્લી ચેપ્લીન જેવું વિવેચન પુસ્તક લખ્યું.તે ચાર્લી ચેપ્લીનનાં ઘેર પણ રહી આવ્યા હતા.તેઓ ખૂબ ઊંચા ગજાના કાર્ટુનિસ્ટ હતા.ભવાઈ અને કાર્ટુનની કથા તેમના પરિચય – પુસ્તક હતા.અમેરિકામાં પચ્ચીસ વર્ષ રહીને અહીં પણ તેમણે નાટ્યપ્રવૃત્તિ કરી હતી.ત્યારબાદ જીવનના પાછલા વર્ષો તેમણે ભારતમાં રહી પસાર કર્યા. તેમની ખોટ ગુજરાતી રંગભૂમિને હમેશાં સાલશે.
જીગીષા પટેલ
(તસ્વીર- સુરેશભાઈ જાની બ્લોગ -આભાર )

 

‘ગુજરાત ગૌરવદિન’ નિમિતે ભજવાયેલ નાટક “અમે દેશી NRI” (એક અવલોકન)

 

 

 

 

 

 

 

 

 


‘ગુજરાત ગૌરવદિન’ નિમિતે તા. ૧૧ અપ્રિલ ૨૦૧૯ રોજે ICC ખાતે ભરચક (houseful) પ્રેક્ષકો વચ્ચે વિવિધ સુંદર કાર્યક્રમો, વિવિધ સંસ્થાઓએ, “બેઠક” સંસ્થાના નેજા હેઠળ રજુ કર્યા. યોજાઈ ગયેલ કાર્યક્રમો પૈકી ભજવાયેલ નાટિકા “અમે દેશી NRI” વિષે થોડું લખવાનું મન થાય છે.

ગુજરાતી ભાષામાં સૌ પ્રથમ સામાજિક, ઐતિહાસિક નાટકોનું બાહુલ્ય રહ્યું. કોમેડી (પ્રહસન) નાટકો ત્રિઅંકી નાટકોના એકભાગ તરીકે રજુ થતાં. ત્યાર પછી એકાંકી નાટકોમાં પ્રહસન (કોમેડી) મુખ્ય શૈલી તરીકે ઈલાયદાં લખાતાં રહ્યાં છે. એમ કહેવાય છે કે “ખડખડાટ અને ઘસઘસાટ” જીવનમાં જરૂરી છે. તે શારીરિક-માનસિક આરોગ્ય માટે જરૂરી ગણાય છે. ત્રિઅંકી નાટકો માટે ૩ થી ૪ કલાકનો સમય જોઈતો હતો. આજના ઉતાવળિયા અને ટેકનોલોજીના યુગમાં એકાંકી નાટકો પોતાનો સંદેશ સફળ રીતે સમાજ ને પહોચાડી શકે! જો સંક્રમણ નહીં તો તે સાહિત્ય નહીં (No communication, No literature) એ ન્યાયે ભજવાતાં નાટકોના લેખકોની જવાબદારી પણ ઓછી નથી. કેટલીકવાર નાટકો ના સંવાદ દ્વિઅર્થી બનાવીને સ્થૂળ ઘાસલેટી હાસ્ય ઉભું કરી સામાજિક સુરુચિ ભંગ કરી સાહિત્યિક લક્ષ્મણ રેખાનું ઉલ્લંઘન થતું જોવા મળે છે. એવાં નકારાત્મક નાટકો કે સંવાદો કે વિવાદાસ્પદ અંગભંગ વર્જ્ય છે અને તેવાં નાટકો સમાજની ઉગતી પેઢી માટે નુકશાન કારક છે. આ વાત નાટ્યશાસ્ત્રના કેટલાક સિદ્ધાંતોની થઇ કહેવાય!

અમે દેશી NRI” – એક અવલોકન

ભરચક ICC ઓડીટોરીયમમાં તાળી અને હાસ્યની છોળો વચ્ચે ભજવાયેલ આ નાટકનું શીર્ષક જ ઘણું કહી આપે છે જેમાં દેશ અને NRI શબ્દો વતનથી વિખૂટાપણું દર્શાવે છે છતાં પણ તેમાં સામન્જય છુપાયેલ છે. વતનપ્રેમ અંગે ઘણાં બોલપટ, નાટકો, કવિતાઓ વગેરે આપણે જોઈએ છીએ પરંતુ ખાલી એક-બે કલાક માં જ હાસ્ય અને વતનપ્રેમ નું મિશ્રણ કરી અને નાટકને અંતે ચોટદાર સંવાદો ની રચના કરી વતન માટે હૈયું ભરાઈ આવે તેવો સ્વાભાવિક માહોલ ઉભો કરવા માટે નાટક ના લેખક શ્રીમતી પ્રજ્ઞાબેન તેમજ દીર્ગદર્શક શ્રી મૌનીક ધારિયા અભિનંદન ને પત્ર છે.

પ્રથમ પ્રવેશ થી જ આ નાટક પ્રેક્ષકો ઉપર પોતાની પકડ જમાવે છે. શ્રી શરદ ભાઈ (Nate ઉર્ફે નટુ) બિન્ધાસ્ત અને છેલ છબીલા NRI તરીકે તો જીગીષાબેન પટેલ (Jenny ઉર્ફે જીવી) ના પાત્રમાં પોતાના પુત્ર માટે ‘છોકરી’ પસંદ કરવા ના પ્રયાસોમાં ચોક્કસ લઢણથી સંવાદો રજુ કરી ને પ્રેક્ષકો ને ખડખડાટ હસાવે છે. આ નાટક સમય, સ્થળ અને અભિનય (Time, Place and Action) જાળવી શક્યું છે તેમ કથાવસ્તુ વહેવા ની સાથે સ્પષ્ટ થતું દેખાઈ આવે છે.

બીજા પ્રવેશમાં મુળચંદભાઈ (નરેન્દ્રભાઈ શાહ) તેમજ નીખીલ (અંબરીશ દામાણી) નાં પાત્રો પણ ટેલીફોનીક સંવાદથી એક પરિસ્થિતિ પેદા કરે છે. જેમાં નીખીલની (આજ ના મોટા ભાગ ના યુવાનોની) “છોકરી” ની પસંદગી પર કટાક્ષ કરી પ્રેક્ષકો માં હાસ્ય રેલાવે છે. આ બંને પાત્રો પ્રવર્તમાન બે પેઢી વચ્ચેના સામાજિક ખ્યાલો ને મુખરિત કરે છે. છેવટે, સેજલ (પારુલ દામાણી) નો એક-બે મિનીટ નો અદ્યતન યુવતી તરીકેનો વીજળીવેગી પ્રવેશ થતાં એક પ્રકરણ નો અંત આવે છે.

પરંતુ, નાટક નો સંદેશ અને ગુજરાતી ખુમારી તેમજ વતન તરફ નો ઉચ્ચ કોટી નો પ્રેમ અને તે પણ પૂરી સંવેદન શીલતા અને તેમાં પ્રયોજીત ઉચ્ચ પ્રકાર નાં સંવાદ તત્વ નો નમુનો છેલ્લા પ્રવેશ માં જોવા મળે છે. ગુજરાતી ભાષા ના મૌલિક ઊંડાણને સૂચવતા શબ્દો – “વેવાઈ” તેમજ “કન્યાદાન” થી અંગ્રેજી ભાષા પર થયેલ કટાક્ષ ગુજરાતી ભાષા ની સંપૂર્ણતા ને અભિભૂત કરે છે.

વિઝા કચેરી માં હાજર થયેલ – આનંદીબા (પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળા), મુલચંદભાઈ (નરેન્દ્રભાઈ શાહ) તેમજ વિઝા ઓફિસર (મૌનીક ધારિયા) વચ્ચે ના સંવાદો માં વ્યક્ત થતું વતન તરફ નું ભારે ખેચાણ તેમજ દેશી NRI ના USA માં વિકાસશીલ અસ્તિત્વ ની ઝાંખી છટાદાર ભાષામાં વ્યક્ત થાય છે જે સમગ્રપણે નાટક ના સંદેશ તત્વ ને જીવંત અને દેદીપ્યમાન બનાવી પ્રેક્ષકો ને ગુજરાતી હોવાની ધન્યતા અને ગૌરવ પ્રદાન કરે છે! નાટક ના લેખક અને મંચન માટે,માઈકની ખામી હોવા છતા  ઉચ્ચ પ્રકાર ની અભિનય ક્ષમતા માટે પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળા ધન્યવાદ ને પાત્ર છે.નેપથ્યમાં સંગીતે નાટક ને ઓપ આપ્યો છે. તે માટે આશિષ વ્યાસ અને શિવમને અભિનંદન .

(અરૂણકાંત અંજારીઆ)