About Darshana V. Nadkarni, Ph.D.

Recruitment for Biotech & Medical Device companies Training & Consulting in Diversity and Inclusion

દ્રષ્ટિકોણ 38: વૈશ્વિક ગરમાવો (ગ્લોબલ વૉર્મિંગ) અને વ્યક્તિગત જવાબદારી – દર્શના

મિત્રો શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને આવકારું છું. આપણે આ પહેલા વેશ્વિક ગરમાવો દુનિયામાં વધી રહ્યો છે તે વિષે વાત કરેલી।  તો આજે આપણે પોતે તેને રોકવા અને તેની ગતિ ધીમી પાડવા માટે શું પગલાં લઇ શૈકે તે વિષે થોડી વાત કરીએ. 
વીજળી બલ્બ બદલો
એક નિયમિત લાઇટ બલ્બને જગ્યાએ કોમ્પેક્ટ ફ્લોરોસન્ટ લાઇટ લગાવવાથી વર્ષમાં 150 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડની બચત થઇ શકે છે અને વીજળી ના બિલ માં પણ ઘટાડો થશે.
વાહન નો ઉપયોગ ઓછો કરો
વધુ ચાલવાથી આપણી તંદુરસ્તી માત્ર નથી વધતી પરંતુ એક માઈલ વાહન માં જવાની બદલે ચાલવાથી અથવા કારપૂલ કરવાથી દરેક માઇલ માટે એક પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ની બચત થાય છે.
વધુ રિસાયકલ કરો
આપણા ઘરના માત્ર અડધા કચરાને રિસાયક્લિંગ કરવાથી દર વર્ષે 2,400 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચાવી શકાય છે.
તમારા ટાયર તપાસો
આપણા ટાયરને યોગ્ય રીતે ફુલેલા રાખવાથી આપણા ગેસ માઇલેજને 3 ટકાથી વધુ વધારી શકાય છે. દર એક ગેલન ગેસોલીન ઓછું વાપરવાથી માત્ર પૈસાની બચત જ નથી થતી પણ તેનાથી 20 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પર્યાવરણ ની બહાર રહે છે અને તે વૈશ્વિક ગરમાવાની ગતિને રોકે છે. 
નહાવામાં થોડું ઓછું ગરમ ​​પાણી વાપરો
ખાસ કરીને શિયાળાની ઠંડી માં તમને મારી જેમ ગરમ ગરમ પાણી થી નહાવું ગમતું હોય તો વિચારવા જેવું છે. થોડા ઓછા ગરમ ​​પાણી ના અને થોડા ટૂંકા સમય નહાવાથી અને કપડાને ગરમ ની બદલે ઠંડા પાણીમાં ધોવાથી દર વર્ષે એક માણસ 500 પાઉન્ડ થી વધુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પર્યાવરણ માં જવાથી બચાવી શકે છે. 
ઘણા બધા પેકેજિંગવાળા ઉત્પાદનોને ટાળો
જો આપણે આપનો કચરો 10 ટકા ઘટાડી શકીએ તો 1,200 1,200 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ને પર્યાવરણમાં જવાથી રોકી શકીએ. 
થર્મોસ્ટેટને સમયોજિત કરો
આપણા થર્મોસ્ટેટને શિયાળામાં માત્ર 2 ડિગ્રી ઉપર અને ઉનાળામાં માત્ર 2 ડિગ્રી નીચે ખસેડવાથી, દરેક ઘરમાં એક વર્ષમાં લગભગ 2000 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચાવી શકાય છે.
ઘરમાં ઇન્સુલેશન વધારો
આપણી દિવાલો અને એટિકમાં ઇન્સ્યુલેશન ઉમેરવાથી અને હવામાન પટ્ટાઓ (વેધર સ્ટ્રિપિંગ) લગાવવાથી ઘરને ગરમ અને ઠંડુ રાખવામાં વપરાતી ઉર્જા બચે છે અને વીજળીના ખર્ચ માં બચત ઉપરાંત પર્યાવરણ માં સારી અસર થાય છે.
એક વૃક્ષ વાવો
એક જ વૃક્ષ તેના જીવનકાળ દરમિયાન એક ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષણ કરી શકે છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોને બંધ કરો
આપણા ટેલિવિઝન, ડીવીડી પ્લેયર, સ્ટીરિયો અને કમ્પ્યુટર નો જ્યારે આપણે ઉપયોગ ન કરતા હોઈએ ત્યારે તેને બંધ રાખવાથી વર્ષમાં હજારો પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચી શકે છે.
શેક્સપીઅરે કહેલું કે પૃથ્વી પાસે સંગીત છે જો સાંભળનારા હોય તો. અને અત્યારે પૃથ્વી અને તેની નદીઓ, પર્વતમાળાઓ, હિમ શિખરો અને વૃક્ષો કરગરી રહ્યા છે, ઉદાસ સાદ છોડી રહ્યા છે અને હવે તે આપણા ઉપર છે કે આપણે બધા કૈક નાની જવાબદારી લઈને પૃથ્વીમાતાને મોટી ભેટ આપીએ. મિત્રો વધારે વાતો મળશે તમને શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગ ઉપર અને મારા darshanavnadkarni.wordpress.com બ્લોગ ઉપર .

દ્રષ્ટિકોણ 37: હિમ નદી અને વૈશ્વિક ગરમાવો – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને આવકારું છું. આજે આપણે વૈશ્વિક ગરમાવો (ગ્લોબલ વૉર્મિંગ) અને હિમ નદી (ગ્લેશિયર) ઉપર થોડી વાત કરીએ.  તાજેતરમાં હું અલાસ્કાની સફર કરીને આવી અને ત્યાં સુંદર ગ્લેશિયર જોયા. ઘણા વર્ષો પહેલા હું હિમાલય માં પર્વત ચડાવ અભિયાન (માઉન્ટેઇન ક્લાઈમ્બીન્ગ એક્સપીડિશન) ઉપર ગયેલ ત્યારે અમે હિમ નદી ઉપર ચાલીને ગયેલા. તો આ હિમ નદી શું છે?..ઘણા સમયથી પડતો બરફ જયારે ઘટ્ટ થઇ જાય છે અને એક જ જગ્યા ઉપર રહે છે ત્યારે ધીમે ધીમે હિમ નદી બનવાની શરૂઆત થાય છે. પણ તે માત્ર એક જગ્યાએ પડતો બરફ નથી. બલ્કે હિમ નદી એક પાણી ની નદીની જેમ વહે છે અને આખરે હિમ તળાવ (ગ્લેશિયલ લેક) માં, નદીમાં અથવા દરિયામાં  જઈને ઠલવાય છે તેને ગ્લેશિયર તરીકે ઓળખાય છે. હાલ માં હિમનદીઓ વિશ્વના 10% જેટલા ક્ષેત્ર ઉપર છે. જોકે મૉટે ભાગે તેને આપણે જોઈ ના શકીએ કેમ કે પર્વતમાળાઓ વચ્ચે આવેલી હોય છે. 
 હિમ નદી અત્યંત ધીમી ગતિએ વહે છે તે છતાં તે વૈશ્વિક ગરમાવાના સંકેત અને તે વિશેની મહત્વની માહિતી આપે છે. વૈશ્વિક ગરમાવો વધવાને કારણે હિમ નદી પીછેહઠ કરે છે. તેનો મતલબ એ નથી કે તે વાસ્તવિકતામાં ઉંધી ગતિએ વહે છે પરંતુ નીચે વહેતો બરફ પીગળવા લાગે છે અને તેનું ઝડપથી પાણી થતું જાય છે. નવા સંશોધન પ્રમાણે હિમાલય ની હિમ નદીઓ ખુબ ઝડપથી અદ્રશ્ય થઇ રહી છે. નેપાળ અને ભૂતાન માં લગભગ ત્રણ ચતુર્થાંશ હિમનદી ના વિસ્તાર માં ઘટાડો થઇ ગયો છે. 
આ એકદમ ધીમી ગતિએ વહેતી હિમનદીઓ જે નીચે નદીઓમાં મળતી તે સદીઓ અને સદીઓ સુધી નીચે વસેલા ગામડાઓમાં પાણી પૂરું પાડતી. પરંતુ ઝડપથી ઓગળી રહેલ બરફ ને લીધે બે મહત્વની અસર થશે. એક તો, આ ઓગળી રહેલ હિમનદીઓ ને લીધે નીચે રહેલ નદીઓમાં અથવા હિમ તળાવ માં અને તેના આજુબાજુ વસતા ગામડાઓમાં પૂર આવાની શક્યતા વધી રહી છે. બીજું, ધીમે ધીમે વહેતી અને સદીઓ સુધી લોકોને પાણી પહોંચાડતી હિમનદીઓ બહુ ઝડપથી ઓગળી જશે તો ભવિષ્યમાં દુનિયા માં ઠેર ઠેર દુકાળ સર્જાવાની શક્યતા પણ વધી જશે.
હિમનદી ની પીછેહઠ ના ઘણા કારણો છે. પરંતુ અત્યાર સુધી બધી સુવિધા ન હોવાને કારણે હિમનદિની પુરી રીતે ઓળખ અને તેના સંશોધન માં કચાસ રહેલ। વૈજ્ઞાનિકો સેટેલાઇટ ને આધારે તે સંશોધન કરી રહ્યા હતા અને તેથી તે અભ્યાસ માં કચાસ રહેલ અને તેમાં અતિશયોક્તિ પણ થયેલ.  તે જ કારણો ટ્રમ્પ પણ પ્રસ્તુત કરે છે અને કહે છે કે આવું બનતું રહેશે અને તેમાં આપણે કઈ પણ મીનમેખ કરી શકે નહિ. પરંતુ હવે સચોટ સંશોધન કરવાની તાકાત માં વધારો થયો છે અને મોટા ભાગનો અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિકો દૂર દૂર પર્વતમાળાઓ વચ્ચે વહેતી હિમ નદીઓ પાસે પહોંચીને ખુબ નજીકથી અને સુસંસ્ફુર્ત સાધનો અને ટેક્નોલોજી દ્વારા કરી રહ્યા છે.  દુનિયા ના મોટા ભાગના વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધન કર્તાઓ હવે સહેમત છે કે હિમ નદીની પીછેહઠ અને ઝડપથી બરફ પીગાળવામાં આપણી રહેણીકહેણી ઘણે અંશે જવાબદાર છે અને આપણે તેમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ
બધા કારણો અહીં પ્રસ્તુત નહિ થઇ શકે.  પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો ના મત અનુસાર છેલ્લા 200 વર્ષ દરમ્યાન વીજળી ઉત્પાદન અને ઇંધણ નો ઉપયોગ ખુબ વધી ગયો અને તેની પર્યાવરણમાં અસર વર્તાય છે.  ઉપરાંત માનવ પ્રવૃત્તિ ને લીધે વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડની માત્રામાં 40 ટકાનો વધારો થયો છે, અને અન્ય વાયુઓ, જેમ કે મિથેન (કુદરતી ગેસ) પૃથ્વીની સપાટીથી ફેલાયેલી ગરમીને શોષી લે છે, અને આ તાપને લીધે પર્યાવરણમાં ગરમાવો વધતો જાય છે. ગ્રીન હાઉસ ગેસ તરીકે ઓળખાતી આ ગરમી-ફસાવતી વાયુઓ ને કારણે આબોહવામાં વધતું જતું ઉષ્ણતામાન આ ગ્લેશિયર ના પીછેહઠનું એક મુખ્ય કારણ છે. તે ઉપરાંત માણસની પ્રવૃત્તિ ના બીજા નાના મોટા કારણો પણ તે માટે જવાબદાર છે.  જેમ કે ભોજન માં વધતો જતો મીટ નો વપરાશ પણ પર્યાવરણ માટે હાનિકારક છે. 
આવતા અંકે આપણે પોતે ગ્લોબલ વોર્મિંગ (વિશ્વિક ગરમાવો) ને વધતો અટકાવવા માટે અને પર્યાવરણ ના રક્ષણ માટે શું કરી શકીએ તે વિષે થોડી વાતો કરીશું। પરંતુ આ અંકે થોડી ગ્લેશ્યર હિમ નદી ઉપર ની માહિતી પ્રસ્તુત કરી છે. અને બેક ફોટા મુકું છું. હિમ નદી નું દ્રશ્ય એટલું અદભુત અને ભવ્ય છે કે અમારી શિપ જયારે માર્જારી હિમ નદીની એકદમ સામે પહોંચી અને ત્યાં બે કલાક ઉભી રહી ત્યારે એક સમયે ડેક ઉપર લગભગ 60 થી 70 લોકો મુગ્ધ બનીને એ દ્રશ્ય ને નિહાળી રહ્યા હતા. એકદમ નીરવ શાંતિ થી. અને અચાનક ગાજવીજ ના ભડાકા સાથે હિમ નદી નો બરફ તૂટવાનો અવાજ આવ્યો અને બરફ તૂટીને દરિયામાં જવા લાગ્યો। અને એક સાથે આખી જનતા ના મુખ માંથી  ઓહ્હ્હ ના ઉદગાર સરી પડ્યા અને આંખ મટકયાં વગર અમે આ કુદરતની અદભુત છટાને નિહાળી રહ્યા. તો રહ્યો એક માત્ર સવાલ. શું આ પ્રકૃતિની બક્ષીશ અને સુંદરતાને બચાવવાની આપણી કોઈ જવાબદારી નથી? અને એક બીજો સવાલ. જો એ જવાબદારી આપણે બહુ ઓછી મહેનત થી નિભાવી શકીએ તો આપણે તેવી થોડી મહેનત કેમ ન કરીએ?
હેલન કેલરે એક વખત કહેલું – હું બધું કરી શકતી નથી; પરંતુ હું કંઈક કરી શકું છું; અને હું બધું કરી શકતી નથી એવા કારણસર હું જે કાંઈ કરી શકું તે કરવાનો ઇનકાર કરીશ નહીં.

દ્રષ્ટિકોણ 36: સમજદાર બંદૂક કાયદા – દર્શના

શનિવાર પ્રકાશિત થતી મારી (દર્શના વારિયા નાડકર્ણી ની) દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર ગયા અઠવાડિયે આપણે બંદૂક વિષે વાત કરેલી। 
આજે ટેક્સાસ માં થયેલ ગોળીબાર માં 20 નિર્દોષ માણસો માર્યા ગયા. આજે નવો વિષય નથી પણ ફરીને ને વાચક મિત્રોને એ ભલામણ કરવા માંગુ છું કે મિત્રો પ્લીઝ બંધુક ના સમજદાર નવા કાયદા લાવવાની વાત ને આવતી ચૂંટણી માં આ ધ્યાન માં રાખીને મત આપવાનું વિચારશો। દરેક ગોળીબાર માં નિર્દોષ લોકો મારી જાય છે તે કોઈના ભાઈ, બહેન, માતા, પિતા, કે પુત્ર પુત્રીઓ હોય છે. ફક્ત 6 મિનિટ ની અંદર પોલીસે આ માણસને ઝડપી લીધો। અને છતાં પણ 6 મિનિટ ની અંદર આ ધૃણાથી ભરેલ માનવીએ 20 નિર્દોષ લોકોને મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા। એનું કારણ એક જ છે કે અત્યંત કાતિલ ઓટોમેટિક રાઇફલ વપરાશમાં છે અને તે ટૂંક સમય માં એટલી ગોળીના રાઉન્ડ મારી શકે છે કે મોટી સંખ્યામાં લોકો મરી જાય છે. આ બંદૂક નો મુદ્દો મારા હૃદય ની નજીક નો મુદ્દો છે. હંમેશા મારા મનમાં ભય હોય છે કે મારા છોકરાઓ, મારા પ્રેમીજનો કે મારા મિત્રો તેવી ગોળીબાર માં ઝડપાય તો નહિ જાયને। ગીલરોય માં ગયા અઠવાડિયે શૂટિંગ થયું ત્યારે મારી બહેન અને બનેવી ગીલરોય તે ફેસ્ટિવલ માં જવા માટે ગીલરોય ગયા હતા. અમારા નસીબ અને મારી મમ્મીના પુણ્યને લીધે બચી ગયા. ફરીફરીને ખાસ વિનંતી કે આ ચૂંટણી સમયે આ મુદ્દો ધ્યાન માં રાખશો. તમે ટીવી ઉપર કદાચ જોયું હશે કે એક બહેન ના મોટી ઉમર ના મમ્મી અંદર હતા જયારે ગોળીબાર શરુ થયો. અને ઘણા કલાકો ગયા છતાં તેને તેની મમ્મી મળ્યા નથી અને તેનું હૈયાફાટ રુદન જોઈને આપણા દરેક ની આંખમાં પાણી ભરાઈ આવે. એક નાનું છોકરું ગુજરી ગયું।.. તો ચૂંટણી સમયે આ વાત ને કેમ ન યાદ રાખવી? આજના સમયને અનુકૂળ સમજદાર બંદૂક કાયદા લાવવાની જરૂર છે.
અને બીજી એ વાત ધ્યાન માં રાખવા જેવી છે કે ધર્મ ને નામે જયારે લોકો બીજાઓ ને મારે છે કે અત્યાચાર કરે છે તે માટે કોઈ પણ એક ધર્મ ને આપણે બદનામ કરી શકીએ નહિ. હિન્દૂ ધર્મ માં આખું મહાભારત નું યુદ્ધ ધર્મને નામે થઇ ગયું હતું અને પોતાના નિકટજનોની હત્યા બંને પક્ષ તરફથી થઇ, તેટલુંજ નહિ પણ અસત્ય અને કેટલાય ષડયંત્ર રચાયેલા। તેમજ ઇસ્લામ ધર્મને નામે આતંકવાદીઓએ ભય ફેલાવી રાખ્યો છે. તેમજ ક્રિશ્ચિઆનિટી ના નામે ક્રુસેડસ માં દુનિભરમાં કેટલાય યુદ્ધ રચાઈ ગયા હતા અને લોકોને બેરહેમીથી રહેંસી નાખવામાં આવેલા। એટલે એ વિચારવા જેવું છે કે આપણે આપણા ધર્મ ગૌરવ લેતા બીજા ને નીચા પાડીએ ત્યારે બાળકો ને શું શીખવા મળે છે. આપણે જાણીએ છીએ કે સાહિત્યમાં રસ લેતા લોકો માં તેવા પૂર્વગ્રહ ભાગ્યેજ જોવા મળે કેમકે વિવિધ વાંચન અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ ના લીધે તેમના માં દરેક વિષયને જુદા એંગલ થી જોવાની આદત કેળવાયેલી હોય છે. પરંતુ કેટલીયેવાર આપણે વિચાર્યા વગર ધર્મ ની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ફેલાય તેવા ફોરવર્ડ આગળ મોકલીએ છીએ. તો તેને ત્યાંજ રોકવાની આપણી સાહિત્યપ્રેમીઓની ફરજ ખરી કે નહિ?
અને આ વાત અહીં ઉખેડવાનું કારણ એજ કે આજની ગોળીબાર કરનાર માણસ અને ગીલરોય માં ગોળીબાર કરનાર ઇમિગ્રેશન ની ખિલાફ છે અને પોતાની જાત નું વર્ચસ્વ અને બીજાની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ધરાવે છે અને બીજાને નીચા ગણે છે. પોલીસ તેને આંતરિક આતંકવાદીને નામે તપાસ કરવાના છે. આશા છે કે આપણે વિવિધ વાંચન, જુદા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી કેળવાયેલા સાહિત્યપ્રેમીઓ ક્યારેય કોઈ ધર્મને નીચા દેખાડતા ફોર્વર્ડસ ને આગળ ફેલાવશું નહિ અને આપણા વશમાં હોય ત્યારે વિવિધતા અને સમાવેશ (diversity & inclusion) ની સુવાસ આપણે ફેલાવતા રહીશું।
ઘણા કલાકો બાદ પણ કેટલાયને તેમના પ્રેમીજનો ના હજી ખબર મળ્યા નથી. આજની હત્યાના ભોગ બનેલાઓ ને આપણી પ્રાર્થના માં રાખીએ। ઈશ્વર તેમના આત્માને શાંતિ બક્ષે અને તેમના પ્રેમીજનોને શાંતિ મળે. ૐ શાંતિ।
 
  

દ્રષ્ટિકોણ 35: બંદૂક અને મત – દર્શના

મિત્રો તમને સર્વે ને હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, શનિવારે પ્રકાશિત થતી, બેઠક ની દ્રષ્ટિકોણ કોલમ અને ચેનલ ઉપર આવકારું છું. આ ચેનલ ઉપર જુદા વિષયો ઉપર આપણે વાત કરીએ છીએ.
આજ નું શીર્ષક છે બંદૂક અને મત
અમેરિકન પોલીસ અન્ય દેશોમાં તેમના સાથીદારો કરતાં અમેરિકા માં વધુ લોકોને ગોળી મારે છે અને દુનિયાના કોઈ પણ દેશ કરતા વધુ લોકો અમેરિકામાં પોલીસ ની ગોળી દ્વારા મોત ને ઘાટ ઉતરે છે. હમણાંજ એક ઘટના બની જેમાં સ્ત્રી પોલીસ ઓફિસર પોતાના ઘર ની જગ્યાએ કોઈ બીજાના ઘરે ભૂલ માં પહોંચી ગઈ અને ત્યાં કોઈ માણસ શાંતિથી ટીવી જોઈ રહ્યો હતો તેને આ લેડી પોલીસે મારી નાખ્યો કેમકે તેને લાગ્યું કે તે માણસ તે લેડી ના ઘરમાં છે. ખેર આ તો ભૂલ હતી, વગર વિચાર્યે ઉગ્ર પગલું લેવાની મોટી ભૂલ. પણ અહીંના પોલીસ બંદૂક તાકવા માટેજ તૈયાર થયા છે. અને તેનું કારણ? છૂટછાટ વાળા બંદૂક ના કાયદાને લીધે તેમને ઘણી વાર સશસ્ત્ર જનતા નો સામનો કરવો પડતો હોય છે.
તાજેતર માં બહાર પડેલ FBI અને The Economist ના ડેટા અનુસાર અમેરિકામાં ગયા વર્ષે પોલીસ ની ગોળી થી મરેલ ની સંખ્યા 458 છે. જયારે તેની સરખામણીમાં જાપાન અને બ્રિટન માં શૂન્ય 0 અને જર્મની માં 8 હતી. મોટા ભાગના 2000 ના વર્ષો દરમ્યાન અમેરિકા માં પોલીસ ની ગોળીથી મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા હોય તેની સંખ્યા કેનેડા કરતા ત્રણ ગણી, ઇંગ્લેન્ડ કરતા ચાર ગણી અને જર્મની કરતા 10 ગણી વધારે હતી.
આનું કારણ શું છે? ઘણા નું માનવું છે કે અમેરિકા માં ખુબજ બંદુકો રોજિંદા વપરાશમાં હોવાને લીધે પોલીસ અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચેના સંઘર્ષમાં બંદૂક નો વપરાશ વધારે છે. એક સંશોધન પ્રમાણે એમ પણ જાણવા મળ્યું કે 15 વર્ષના ગાળા દરમ્યાન, બંદૂક ના દર 10 ટકા વધુ વપરાશ થી, 10 પોલીસ પણ મોત ને ભેટે છે. એટલે કે બંદૂક નો વધુ વપરાશ માત્ર સામાન્ય જનતા માટે જ નહિ પણ પોલીસ માટે પણ ખુબજ હાનિકારક પુરવાર થયો છે.
અને છતાં પણ અત્યંત કરુણાજનક ઘટના તો ત્યારે બને છે જયારે બાળકો અને યુવાન વયના બંદૂકોનો શિકાર બને છે. તેમના માતા પિતા ના આક્રંદ ની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. લોકો શિકાર માટે અને પોતાના ઘરમાં સ્વરક્ષણ માટે બંદૂક રાખવાની ઈચ્છા ધરાવતા હોય છે. પરંતુ નાની વયના બાળકો કિલ્લા જેવા મકાન માં બેઠા નથી રહેતા. તેઓ તો બહાર નિશાળે, કોલેજમાં, થિયેટર માં, અને મ્યુઝિક કોન્સર્ટ માં હોય છે અને ત્યાં ઓટોમેટિક રાઇફલ જેવી બંદૂક નો શિકાર બને છે. જાતીય રક્ષણ માટે અથવા પશુના શિકાર માટે ઓટોમેટિક રાઇફલ ની જરૂર પણ નથી. તો તે શા માટે વપરાશમાં છે? મોટાઓ ખુદ ના શોખ અને ખુદ ના રક્ષણ માટે બંદૂક ઉપર કાબુ રાખવા નથી માંગતા અને બાળકો તેનો ભોગ બને છે.
એક મા તેના 4 વર્ષના બાળક ને સવારે ઉતાવળ માં નિશાળે છોડીને કામ ઉપર જાય અને તે પછી તેના બાળકને ક્યારેય જીવિત ન જુવે તો તેના દિલ માં શું વીતતું હોય તેની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. એક માના હૃદય અને તેના કલ્પાંત નો વિચાર કરીને, જયારે સેન્ડી હુક માં 20 બાળકો માર્યા ગયા ત્યારે મેં લખેલ અંગ્રેજી કાવ્યનો ભાવાનુવાદ કર્યો છે તે નીચે પ્રસ્તુત કરું છું.
Poem below….
તું જોઈશે જીવવા માટે

ઉતાવળ માં નિશાળે મુક્યો, મેં બથ પણ ન ભરી
તું મોડો ઉઠ્યો, સવારે ધીરો હતો, હું નારાજ હતી
એક માત્ર તક માંગુ છું તારી માફી માંગવા માટે

એક વાર તારી સુવાસ ને હૈયા માં ભરવી છે
એક વાર તારો હાથ ઝાલવાની અભરખી છે
એક તક.. તારી જોડે હૈયાફાટ વાતો કરવા માટે

તારું પ્રિય ભોજન બનાવી જમાડું તને
મારી ગોદમાં લઇ લોરી સંભળાવું તને
એક તક… ગલીપચી કરી બેફામ હસાવવા માટે

હું તારી મા છું, મને મૂકીને ક્યાં ચાલ્યો રાજા
મારા વગર તને કોણ સંભાળશે મારા વીરા
એક તક ગોતું છું, તને ચૂમી લેવા માટે

ચારે કોર વર્તાય તારી વસ્તી ને તારી મસ્તી
તારા વિના હું કોણ? નથી મારી કોઈ હસ્તી
પાછો ફર, મને તું જોઈશે જ જીવવા માટે

એક વિનંતી છે. ચૂંટણી આવે ત્યારે આ એક મુદ્દો ધ્યાન માં રાખીને મત આપશો, આપણા બધાના બાળકો માટે.
નમસ્તે મિત્રો.

 

દ્રષ્ટિકોણ 34 – હેન્રીએટ્ટા લેવિટ ની દ્રષ્ટિએ બ્રહ્માંડ – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. મારા, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી અને બેઠક તરફથી તમારું સ્વાગત. આ ચેનલ ઉપર આપણે જુદા વિષયોને અથવા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી વિષયોને સમજવાનો અને જાણવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. આજે આપણે ખગોળ શાસ્ત્ર ઉપર થોડી વાત કરીએ. અને આજે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિતે એક એવી સ્ત્રી વિષે જાણીએ જેણે આપણા ભ્રહ્માંડ વિશેની નવી માહિતી શોધીને તેનું દ્રષ્ટિકોણ તો ફેરવી નાખ્યું પણ તે ઉપરાંત ભ્રહ્માંડ ને વિકસાવી પણ દીધું.
એક સમયે આ દેશમાં વિજ્ઞાન માત્ર પુરૂષોનું ક્ષેત્ર હતું. 1868 માં હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ નો જન્મ થયો. હેન્રીએટ્ટા ને જન્મથી જ વિજ્ઞાન નો શોખ હતો. માસાચુસેટ્સ માં જન્મેલી હેન્રીએટ્ટા એ શાળા પુરી કરીને ઓબેરલિન કોલેજ અને તે પછી રડકલીફ કોલેજ માં અભ્યાસ કર્યો. પછી દુનિયાની સફરે નીકળેલી હેન્રીએટ્ટા ના કાન માં કોઈ કારણસર બહેરાશ આવી. હાર્વર્ડની રડકલીફ કોલેજ માં ભણેલી હેન્રીએટ્ટા ને 1892 માં હાર્વર્ડ કોલેજ વેદશાળા માં ખગોળ વૈજ્ઞાનિક ની નોકરી મળી. તારાઓની દુનિયા સાથે હેન્રીએટ્ટા ની આત્મીયતા બંધાવા લાગી. એ જમાના માં કમ્પ્યુટર તો હતા નહિ. હેન્રીએટ્ટા ત્યાં માનવીય કમ્પ્યુટર નું કામ કરવા લાગી. તેને ગ્રહો અને તારાઓ નું અંતર માપવાનું ખુબ બારીકાઇવાળું ગણિત નું કામ આપવામાં આવ્યું. એ જમાના માં સ્ત્રીઓને કામ માટે કોઈ પ્રકારનું પ્રોત્સાહન તો મળતું જ નહિ બલ્કે અવરોધ જરૂર ઉભા કરવામાં આવતા. શરૂઆતમાં  હેન્રીએટ્ટા ને દિવસ ના 8 કલાક કામ કરવાના કોઈ પૈસા આપવામાં આવતા નહિ. પરંતુ થોડા મહિના કામ કર્યા બાદ તેને કલાક ના 30 પૈસા લેખે પગાર આપવામાં આવ્યો.
Image result for henrietta leavittહેન્રીએટ્ટા ને ટેલિસકોપ માંથી તારાઓને જોવાની તીવ્ર ઈચ્છા હતી પણ તે માટેની પરવાનગી હતી નહિ. ખંત અને મહેનત થી હેન્રીએટ્ટા પોતાનું કામ કરતી. તેને “variable stars” એટલે એવા તારા જેમની તેજસ્વીતા કાયમ બદલાતી રહે તેનો અભ્યાસ કરવાનું ખાસ કામ સોંપાયેલું। આ પ્રકારના “વેરિયેબલ સ્ટાર્સ” નો  વૈજ્ઞાનિકો ઘણા સમય થી અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. કોઈએ ક્યારેય એવી કલ્પના નહિ કરેલી કે એક સામાન્ય સ્ત્રી આવા તારાઓ વિષે ખુબ મહત્વની નવી શોધ કરશે. અને વળી હેન્રીએટ્ટા ને તો ટેલિસકોપ માં થી જોવાની પણ મનાઈ હતી. છબીઓ દ્વારા તારાનો અભ્યાસ કરતા કરતા હેન્રીએટ્ટા એ નિરીક્ષણ કર્યું કે આ તેજસ્વીતા બદલતા તારા નું અનોખું માળખું છે. બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરતી વખતે તેણે નોંધ્યું કે તેજસ્વી તારાઓ (સેફિડ્સ) લાંબા ગાળા માટે  જોવા મળે છે. હેન્રીએટ્ટા એ અનુમાન કર્યું કે બધા સેફિડ્સ દરેક છબીમાં પૃથ્વી થી લગભગ સમાન અંતરે હોવા જોઈએ એટલે તેમની આંતરિક તેજસ્વીતા નું અનુમાન કરી શકાય. તેણે તારાઓના mass, density, and surface brightness નો અભ્યાસ કરીને 1777  વેરિયેબલ સ્ટાર્સ ને ઓળખ્યા અને તેની શોધ કે વધુ તેજસ્વી તારા લાંબા ગાળા માટે હોય છે તેને વિજ્ઞાનિકોએ “period–luminosity relationship” or “Leavitt’s law” તરીકે નામ આપીને વધાવી. હેન્રીએટ્ટા એ નવી શોધ પછી તારાઓનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. તે પછી તેને ટેલિસકોપ માં થી આકાશ નું નિરીક્ષણ કરવાની પરવાનગી મળી. હેન્રીએટ્ટા એ 299 પ્લેટ્સ નું 13 ટેલિસકોપ માં થી વિશ્લેષણ કર્યું અને તેના ઘણા પેપર્સ પ્રકાશિત થયા.
તે પછી એવા સેફિડ્સ બીજી આકાશગંગા (ગેલેક્સી), જેમ કે એન્ડ્રોમીડા, માં પણ જોવા મળ્યા અને તે બીજી આકાશગંગા ના પુરાવા તરીકે સાબિત થયા. તેથી એમ કહી શકાય કે હેન્રીએટ્ટા ની શૉધ ને કારણે બ્રહ્માંડ (universe) નું દ્રષ્ટિકોણ માત્ર બદલાયું જ નહિ પરંતુ વિસ્તરી ગયું. હેન્રીએટ્ટા ની શોધ ને લીધે એડવિન હબલે આપણી  આકાશગંગાને બ્રહ્માંડ ના મુખ્ય બિંદુ તરીકે સ્થાપિત કરેલું તેને હટાવી દીધું કેમકે હેન્રીએટ્ટા એ સાબિત કરી દીધું કે બ્રહ્માંડ ઘણું વધારે મોટું છે. તમે એડવિન હબલ નું જાણીતું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. 1990 માં તેમના નામનું હબલ ટેલિસકોપ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં ભમતું રાખવામાં આવેલ છે અને તેમાંથી આવતી છબીઓ થી વિજ્ઞાનીકો ઘણી માહિતી મેળવે છે. એડવિન હબલે બીજી આકાશગંગા ની શૉધ કરી તે માટે ઘણા માને છે કે તેમને નોબેલ પ્રાઈઝ મળવું જોઈતું હતું. પરંતુ એડવિન હબલ પોતે ઘણી વાર કહેતા કે હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ ને નોબેલ પ્રાઈઝ મળવું જોઈતું હતું કેમકે તેની શોધ વગર આગળ શોધ શક્ય જ નતી.
હેન્રીએટ્ટા સ્વાન લેવિટ ને કાને બહેરાશ હતી, તેણે લગ્ન નતા કર્યા અને પગાર ન મળવાને લીધે, અને પછી બહુજ કમ પગાર મળવાને લીધે, તે અત્યંત કરકસર થી રહેતી હતી. ઉપરાંત ટેલિસકોપ માં થી જોવાની પરવાનગી ન હતી  છતાંયે તેણે તેનું લક્ષ્ય તેના કામ ઉપર રાખીને નવી શોધ કરી. તે સાંભળી સકતી નહિ હોવાથી, આંખ ની ઇન્દ્રિયો વાપરીને કલાકો સુધી તેને તારાઓ જોવા ગમતા. તેના ઉપર પુસ્તક લખવામાં આવ્યું છે તેનું નામ છે “શાંત આકાશ”.
તો મિત્રો આજે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસે હૅરિએટ્ટા જેવી સ્ત્રીઓને વધાવીએ કે જેમણે તેમની આવડત અને કુશળતા થી આપણા સર્વે નું દ્રષ્ટિકોણ વિસ્તાર્યું છે. વાચક મિત્રોને આજના દિવસ ની શુભેચ્છાઓ.

દ્રષ્ટિકોણ 33: પ્રોસ્ટેટ કેન્સર – ખર્ચ અસરકારક (cost effective) અને બિન આક્રમક (non invasive) રોગ વ્યવસ્થાપન – દર્શના

મિત્રો, દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર બેઠકમાં તમારું સ્વાગત.  અહીં આપણે વિવિધ વિષયો ઉપર જાણકારી મેળવીએ છીએ.

અમુક સમયે અમુક રોગોથી આપણે ડરી જતા હોઈએ છીએ.  આજે એક સામાન્ય રીતે થતા રોગ વિષે વાત કરીએ. પુરુષોમાં થતું સામાન્ય કેન્સર, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર ઉપર થોડી જાણકારી મેળવીએ. આ પુરુષો માં થતું સામાન્ય કેન્સર છે, પણ આ કેન્સર નું નિદાન આવે એટલે ડરી જવાની જરૂર નથી. મૉટે ભાગે માત્ર સાવચેતી અને નિયમિત જાળવણી થી આ રોગ ઉપર નજર રાખી અને સુખસભર જિંદગી જીવી શકાય છે. એક જમાનો એવો પણ હતો કે માતાજી અને અછબડા થી લોકો ભયભીત થઇ જતા હતા. અને તબીબી વિજ્ઞાન ની પ્રગતિ થી આપણે તેની ઉપર કાબુ મેળવી શક્યા। તેમજ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર થી ડર્યા વગર માહિતી મેળવીને નવી દ્રષ્ટિ મેળવી જિંદગી જીવવાનું તદ્દન શક્ય છે.  અને તે માટે આ રોગ ઉપર ખર્ચ અસરકારક (cost effective) અને બિન આક્રમકઃ (non invasive) રીતે કાબુ મેળવી શકાય તે વ્યક્તિ માટે અને સમાજ માટે મહત્વનું છે. આશા છે કે દરેક વ્યક્તિ તે પ્રમાણે આ રોગ વિષે વિચારે અને તબીબી વિભાગ પણ તે જ રીતે આ રોગ ની ટ્રીટમેન્ટ ની શોધ માં રઈને તેની ઉપર કામ કરતા વૈજ્ઞાનિકો અને કંપની ની સહાય કરે.

સામાન્ય રીતે 60-65 વર્ષની ઉમર પછી આ કેન્સર થવાની શક્યતા વધે છે. વહેલું અને પહેલા તબક્કામાં શોધાય તો સાજા થવાની શક્યતા વધે છે. સામાન્ય લક્ષણો છે, પેશાબ કરવા અંગેની સમસ્યા, વારંવાર પેશાબ કરવાની જરૂરિયાત, પેશાબ કરતી વખતે દુખાવો અને પેશાબનો નબળો, કે અિનયિમત પ્રવાહ.  પરંતુ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અંદર ના ભાગ માં રહેલી છે અને કેન્સરની શરૂઆત થાય ત્યારે કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી. તેથી નિયમિત તપાસ ન કરાવતા હોય તેમાં મોટા ભાગના દર્દીઓને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના ત્રીજા કે ચોથા સ્ટેજ પર પહોંચી ગયા પછી જ ખબર પડતી હતી. પણ સમયસર નિદાન થાય તો આ કેન્સરથી 100 ટકા મુક્તિ મળી શકે છે.
અમેરિકામાં દર 9 પુરુષોમાં 1 ને આ કેન્સર થવાની શક્યતા છે અને 41 પુરુષો જેને કેન્સર થાય તેમાંથી 1 નું મ્ર્ત્યુ થાય છે. અમેરિકામાં, પુરુષોમાં, લંગ કેન્સર પછી આ બીજું અગ્રણી કેન્સર રહ્યું છે. આ કેન્સર નું નિદાન અને સંચાલન કરવામાં અમેરિકામાં વાર્ષિક ખર્ચ, 2020 સુધીમાં 16 બિલિયન ડોલર્સ સુધી પહોંચી જશે. 1994 માં FDA દ્વારા PSA બ્લડ ટેસ્ટ 60 વર્ષ પછીની ઉમર ના પુરુષો માટે નિયમિત ચકાસણી માટે મંજુર કરવામાં આવી. જો બ્લડ ટેસ્ટ માં ઊંચો નંબર આવે તો આગળ તપાસ માટે બાયોપ્સી કરવામાં આવે છે. આ બંને સમસ્યા વાળી ટેકનીક છે. અને PSA ટેસ્ટ એકદમ અસરકારક નથી. ક્યારેક કેન્સર ન હોવા છતાં ઇન્ફ્લેમેશન અથવા એન્લાર્જમેન્ટ ને લીધે ઊંચો નંબર આવી શકે છે અને ક્યારેક કેન્સર હોવા છતાં આ ટેસ્ટ માં તે વર્તાતું નથી. તેમજ બાયોપ્સી દુખવાજનક હોય છે અને ઘણીવાર એક થી વધુ બાયોપ્સી કરવી પડે છે અને ઘણી વાર બાયોપ્સી પછી તીવ્ર ઇન્ફેક્શન થાય છે અને તેની સારવાર કરવી પડે છે.
બાયોપ્સી માં કેન્સર જણાય તો કેન્સર ની સારવાર થાય છે. આ કેન્સર એકદમ ધીમે આગળ વધે છે અને અગ્રેસિવ સારવાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી અને નિયમિત નજર રાખવાની જ જરૂર હોય છે. છતાં અમેરિકા માં ઘણીવાર તેની એગ્રેસીવ, જરૂર કરતા વધારે સારવાર થાય છે. તેના લીધે ઘણા પુરુષોની જિંદગીની ગુણવતા માં ઘટાડો થાય છે અને નપુસંકતા અને પેશાબ ની અસંતુલનતા જેવી સમસ્યા ઉભી થાય છે. અને સાથે સાથે સારવાર નો દર ઉપર જાય છે.  યુરોપ માં સામાન્ય રીતે PSA ટેસ્ટ અને બાયોપ્સી ની જગ્યાએ MRI મશીન વડે નિદાન થાય છે. પણ અમેરિકા માં તે હાલમાં શક્ય નથી. MRI મશીન મોટા ભાગે મોટી હોસ્પિટલ માં હોય છે. પણ અમેરિકા માં 55% યુરોલોજિસ્ટ પોતાની પ્રાઇવેટ પ્રેકટીસ કરતા હોય છે અને તેઓ હોસ્પિટલ સાથે સંકળાયેલ નથી હોતા અને તેઓ પાસે આવા મોટા MRI મશીન ઉપલબ્ધ હોતા નથી.   જો તેઓ નિયમિત રીતે દર્દીઓને હોસ્પિટલ માં નિદાન માટે મોકલે તો તેઓની આવક ઘટી જાય માટે તે શક્ય નથી.
Promaxo કરીને એક નવી કંપની એ સસ્તા ભાવ નું, નાનું MRI મશીન બહાર પાડવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ મશીન કદ માં નાનું અને ભાવ માં સસ્તું છે જેથી ડોક્ટરો તેમની ઓફિસ માં આ મશીન બેસાડી શકે. તેમનો દાવો છે કે તેમના હાઈ રેસોલ્યુશન MRI મશીન દ્વારા વધારે સચોટ નિદાન થઇ શકશે અને દર્દીઓને દુખાવજનક બાયોપ્સી નહિ કરાવવી પડે. તે ઉપરાંત તેમનો દાવો છે કે આ મશીન આગળની દેખભાળ, રૂટિન સર્વેલન્સ  અને સારવાર કરાવવી પડે તો સારવાર માં પણ ઉપયોગી બનશે. દર્દીઓને આ મશીન ખુબજ ઉપયોગી નિવડવા ઉપરાંત આ મશીન વપરાશમાં આવતા અત્યારે હેલ્થ કેર ઉપર આટલા બિલિયન ડોલર્સ નો ભાર આવી રહ્યો છે તે પણ સારા પ્રમાણ માં ઘટી જશે તેવો તેમનો દાવો છે.  આપણે ઇચ્છીયે કે તેઓની ટ્રાયલ જલ્દી પુરી થાય અને તેમને મંજૂરી મળે અને જલ્દી આવા મશીન પ્રોસ્ટેટ કેન્સર માટે ઉપલબ્ધ થાય.

ફરી કહેવા માંગુ છું કે આ પુરુષો માં થતું સામાન્ય કેન્સર છે, પણ આ કેન્સર નું નિદાન આવે એટલે ડરી જવાની જરૂર નથી. મૉટે ભાગે માત્ર સાવચેતી અને નિયમિત જાળવણી થી આ રોગ ઉપર નજર રાખી અને સુખસભર જિંદગી જીવી શકાય છે.  આ કેન્સર ને કાબુમાં લેવા માટે અગ્રેસિવ સારવાર કરવાની જરૂર નથી. અને માત્ર બ્લડ ટેસ્ટ ની બદલે MRI વડે નિદાન કરી શકાય તો સાચું નિદાન થવાની શક્યતા વધે છે અને આશા છે કે તે જલ્દી અમેરિકામાં ઉપલબ્ધ થશે. 

દ્રષ્ટિકોણ 32: દુર્લભ રોગ (rare diseases) – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને આવકારું છું.  આજે “રેર ડીઝીસ” “દુર્લભ રોગ” વિષે વાત કરીએ.  એવા ઘણા દુર્લભ રોગ છે જેને અનાથ રોગ પણ કહેવાય છે, કેમ કે તેના નિવારણ ઉપર ઘણા લોકો કામ કરતા હોતા નથી. દુનિયા માં 6000 થી ઉપર એવા દુર્લભ રોગ છે. કદી જોયા ન હોય એવા વિચિત્ર રોગ ધારણ કરનાર રોગીઓ પણ ક્યારેક વિચિત્ર લાગે અને તાકી તાકીને જોવાની આપણે ભારતીયોને ક્યારેક એવી ટેવ હોય છે. તો આશા છે કે આ બાબત માં થોડું જ્ઞાન મેળવી આપણે આવા રોગ ને અને રોગીઓને ધિક્કાર કે કુતુહલ થી નિહાળવાની બદલે અનુકંપા ની દ્રષ્ટિ થી જોશું.
કઈ પ્રકારના દુર્લભ રોગ હોય છે તેના વિષે થોડી વાત કરીએ.
* Proteus syndrome (પ્રોટિયસ સિન્ડ્રોમ): આ એવી પ્રકારનો રોગ છે કે તેમાં શરીરમાં રહેલી પેશીઓ (ટિશ્યૂઝ) વધ્યાજ કરે છે. દરેક ને તે જુદી રીતે અસર કરે છે. કોકના હાથ વધ્યા કરે, કોક નો એકજ હાથ વધ્યા કરે અને કોક ના પગ અથવા એકજ પગ વધ્યા કરે અને કોક નું માથું કે શરીર નું બીજું કોઈક અવ્યય વધ્યા કરે.
* Fibrodysplasia ossificans progressiva (FOP): (ફાઇબરોડિસપ્લેસિયા ઓસિફિકાન્સ પ્રોગ્રેસીવા) ટૂંક માં (FOP) એવો જ એક ભયાનક રોગ છે જે આખી દુનિયામાં લગભગ 2 મિલિયન લોકોને જ છે. તેમાં વ્યક્તિ પોતાના હાડકા ના પિંજરા માં કેદી બની જાય છે. આ રોગ માં હાડકા વિકસતા જાય છે અને વ્યક્તિના હાડપિંજર જોડે જોડાતા જાય છે. ધીમે ધીમે વિકસતા જતા હાડકાની અંદર માણસ ભીંસાતો જાય છે અને ધીમે ધીમે તેની પ્રવૃત્તિ રૂંધાતી જાય છે અને ભીંસાતી વ્યક્તિ પોતાના હાડકામાં રૂંધાઈને મોત ને ભેટે છે.  અમેરિકા માં હેન્રી ઇસ્ટલેક નામના બાળક ને આ રોગ હતો. તે 39 વર્ષે મૃત્યુ પામ્યો ત્યારે તે માત્ર તેની જીભ હલાવી શકતો હતો બાકી બહારના કોઈ પણ અવ્યય ને તે હલાવી શકતો ન હતો. આ રોગ વિષે નીચેના વિડિઓ માં જોઈ શકશો.
Image result for bubble boy, rare diseases* Severe combined immunodeficiency, SCID: (સિવિયર કમબાઇન્ડ ઈમ્યૂનોડેફિશિનઝિ અને ટૂંક માં સ્કીડ) T cells અને B cells ના genetic mutations ને લીધે થાય છે. આ રોગ હોય તે વ્યક્તિમાં કોઈ પણ જંતુઓનો સામનો કરવાની તાકાત હોતી નથી. આવા બાળકોને કોઈ પણ સહાય ન મળે તો તેઓ એક વર્ષ ની અંદર મૃત્યુ પામે છે. પરંતુ મેડિકલ પ્રગતિ ને લીધે હવે તેઓ બબલ ની અંદર રહીને ઉછરી શકે છે અને તેઓને બબલ બેબી તરીકે ઓળખાય છે. ડેવિડ વેટર નામનો છોકરો ઘણા વર્ષ આ રીતે જીવિત રહેલો. તે એવા બબલ ની અંદર જીવિત રહેલ કે તેને ક્યારેય કોઈ અડકી ન શકે અને તે બહારની વસ્તુઓને એકદમ સાફ કાર્ય વગર હાથ લગાવી ન શકે.
* Moebius Syndrome (મોબીયસ સિન્ડ્રોમ): આ રોગ હોય તે લોકો સ્મિત કરી શકતા નથી. તે લોકો ફ્રાઉન પણ નથી કરી શકતા અને આય બ્લિન્ક પણ નથી કરી શકતા. તેઓના ચહેરા ઉપર કોઈ પણ પ્રકારના હાવભાવ વર્તાઈ શકતા નથી.
*  water allergy or “aquagenic urticaria” : પાણી ની એલર્જી જન્મ થી નથી હોતી પણ યુવાવસ્થામાં ઉત્પન્ન થાય છે. મૉટે ભાગે એક મા બાળક ને જન્મ આપે તે પછી તેને ક્યારેક આ રોગ થાય છે. આજ સુધી માં માત્ર 30 કિસ્સા નોંધાયા છે. તાજેતરમાં ઇંગ્લેન્ડ માં 21 વર્ષની યુવતીને તે રોગ થયો અને ત્યાર બાદ તે બિલકુલ પાણી પી સકતી નથી અને અઠવાડિયામાં એક વાર 10 સેકેન્ડ માં નાહી લ્યે છે નહિ તો તેને આખા શરીરે ખુબ બળતરા અને રાશ થાય છે. તે માત્ર ડાઈટ કોક પી શકે છે.
* Guillain-Barre syndrome (ગીયાનબારે સિન્ડ્રોમ): આ રોગ અચાનક જ શરીરમાં આવે છે.  શરીર ની ઇમ્યુન સિસ્ટમ જે બહાર ના રોગી જંતુઓનો સામનો કરે છે તે સિસ્ટમ આ રોગ માં પોતાના શરીર નો સામનો કરવા માંડે છે. એકદમ જલ્દી ફેલાતા આ રોગ માં વ્યક્તિ પેરાલાઇસ પણ થઇ શકે છે. આ રોગ થી વ્યક્તિને બોલવા, ચાલવા, ખાવા, પીવા, બાથરૂમ જવામાં અડવડતા થાય છે. જેવી ઝડપ થી આ રોગ આવે છે અને ફેલાઈ છે તેવીજ ઝડપ થી ક્યારેક આ રોગ ચાલ્યો જાય છે અને ક્યા કારણ થી આ રોગ આવે છે તેની મેડિકલ વિભાગ માં પુરી જાણકારી નથી. મારા બે મિત્રોને આ રોગ થયેલો અને બંને હવે સારું સ્વાસ્થ્ય ધરાવે છે.  
તો આ દુર્લભ રોગ દિવસ શા માટે છે અને આજે આપણે શા માટે તેના વિષે વાત કરી રહ્યા છીએ?
દુનિયા માં આવા 6000 જેટલા રોગ છે. અમેરિકામાં 2 લાખ થી ઓછા લોકોને આવા રોગ થાય છે. તેથી ભાગ્યેજ કોઈ કંપની કે વૈજ્ઞાનિક તેનું નિવારણ શોધવા માટે કામ કરતા. કેમ કે આવા રોગો આટલા દુર્લભ હોય તો તેઓ તેના નિવારણ ઉપર વર્ષો કામ કરે અને તેની કયોર શોધે તે પછી તેમાં તેમને શું વળતર મળે? અને તેવીજ રીતે આવા દુર્લભ રોગો નો સામનો કરનાર વ્યક્તિ પણ ખુબ એકલતા અનુભવે છે અને તેમને મિસ ડાયગ્નોસિસ અને લોકોના પૂર્વગ્રહ નો સામનો કરવો પડે છે. પણ હવે આવા દુર્લભ રોગોને સમજવા માં ઘણી પ્રગતિ થઇ રહી છે. દુર્લભ રોગ દિવસ નો હેતુ લોકોમાં, સમાજમાં, મેડિકલ વિભાગોમાં અને નીતિ વિભાગોમાં તેના વિષે જાણકારી અને સમજણ વધારવા માટે નો છે. તેમજ હવે જેમને આવા દુર્લભ રોગ હોય તેઓના જૂથ બન્યા છે અને તેઓ એકબીજા જોડે નવી શોધ થાય તેની આપ લે કરે છે.
નવા માર્ગદર્શન અનુસાર FDA પણ દુર્લભ રોગો (જેના બે લાખ થી ઓછા કિસ્સા અમેરિકામાં નોંધાયા હોય), જેના ઉપર વૈજ્ઞાનિકો કામ કરી રહ્યા હોય તેઓના માર્ગ માંથી વિઘ્નો હટાવી અને તેમને દરેક રીતે અનુકૂળતા મળે તે માટે સહાય કરી રહ્યા છે. હવે આવા રોગ ના નિવારણ ઉપર ઘણા વૈજ્ઞાનિકો અને નાની નાની  કંપની હવે કામ કરી રહી છે.
ભારત માં ઉછરતા મને ખ્યાલ આવ્યો નહિ કે જુદા દેખાતા લોકોને તાકી તાકી ને જોવાની કેવી આદત આપણા ભારતીઓમાં હોય છે. પણ દર વર્ષે હું મારી દીકરી ને લઈને ભારત જતી અને તે હંમેશ મને કહેતી કે — મમ્મી અહીં બધા હંમેશા આપણી સામે તાકી તાકીને કેમ  જોવે છે? મારી દીકરી ના પહેરવેશ અને વાતો પરથી તુરંત બધા સમજી જતા કે આ વિદેશ થી આવેલ લાગે છે. અને એક થોડું પણ જુદું માણસ દેખાય તો લોકો ટગર ટગર જોવા લાગે. હવે તે બાબતમાં હું પણ સંવેદનશીલ થઇ ગઈ છું. બે વર્ષ પહેલા હું એકલી દિલ્લી થી અમૃતસર જવા નીકળી. ટ્રેન માં હું મારી ચોપડી વાંચતી હતી. અચાનક મેં ઉપર જોયું તો આજુ બાજુ બેઠેલા ચાર પુરુષો મારી સામે તાકી ને જોઈ રહ્યા હતા. આ રીતે વ્યક્તિને આપણે સંકોચ અનુભવતા કરી દઈએ છીએ.  તો આવી જાણકારી મેળવીને આશા છે કે આપણે કોઈને તાકી ને જોવા ની બદલે તેમની જોડે મૈત્રીભાવ કેળવી શકીએ. 
નીચેના વિડિઓ માં દસ બીજા દુર્લભ રોગ વિષે જાણકારી મેળવી શકશો.
https://www.youtube.com/watch?v=SsGA_u1ihNs
www.darshanavnadkarni.wordpress.com , Darshana Varia Nadkarni. Rare diseases, દ્રષ્ટિકોણ, દુર્લભ રોગ, perspective,

દ્રષ્ટિકોણ 31: ડાર્વિન થીઅરી ઓફ ઈવોલ્યુશન – દર્શના  

આ અઠવાડિયે ડાર્વિન દિવસ છે, તો શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર આપણે ડાર્વિન વિષે અને મનુષ્ય જાતિ વિષે વાત કરીએ.  મનુષ્ય જાતિને ઓળખવા માટે ડાર્વિને આપણને એક નવી જ દ્રષ્ટિ આપી.  આ વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિ મળી તે આપણા ઇતિહાસ ની એક મહત્વની પળ હતી.
ડાર્વિન ની વૈજ્ઞાનિક શોધને કારણે આપણે આપણને પોતાને કઈ દ્રષ્ટિ થી સમજીએ માત્ર તેજ બદલાયું નથી પણ આપણે પ્રથવીના અન્ય જીવો જોડે કઈ રીતે સંકળાયેલા છીએ તે પણ ડાર્વિન ની શોધ થી બદલી ગયું છે.  આપણે ડાર્વિન થીઅરી ઉપર વધુ ચર્ચા કરીએ તે પહેલા ડાર્વિન વિષે થોડી જાણકારી મેળવીએ.  ચાર્લ્સ રોબર્ટ ડાર્વિન નો જન્મ 1809 માં ઇંગ્લેન્ડ માં થયેલ. 1831 માં તે 5 વર્ષ ની રિસર્ચ મુસાફરી માં નીકળ્યા અને તેમણે જે નિરીક્ષણ કર્યું તેના આધારે તેમની ઈવોલ્યુશન થીઅરી પાંગરી. 1859 માં તેમણે “ઓરિજીન ઓફ સ્પીશિસ” નામનું પુસ્તક બહાર પાડ્યું। તે સમયે ઇંગ્લેન્ડ માં બધાજ લોકો માનતા હતા કે એડમ અને ઇવ માંથી માનવજાત આગળ વધી. તે ઉપરાંત લોકો એમ પણ માનતા હતા કે માનવ જાત સૌથી ઉપર છે અને તે કોઈ જ રીતે બીજા કોઈ જીવો સાથે જોડાયેલ નથી. તેથી ડાર્વિન ની થીઅરી એ ઉહાપોહ મચાવી દીધો. 
Theory of evolution
Image result for darwin theory giraffeથીઅરી ઓફ ઈવોલ્યુશન ના મંતવ્ય પ્રમાણે species survives through a process called “natural selection,” એટલે કે દરેક જીવિત પ્રજાતિઓ “પ્રાકૃતિક પસંદગી” તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા ને આધારે જીવિત રહે છે. સામાન્ય શબ્દોમાં સમજવા માટે જિરાફ નું ઉદાહરણ લઈએ. જિરાફ જે પ્રદેશ માં હોય છે ત્યાં ઘણીવાર દુકાળ જેવી દશા હોય છે અને ત્યાંના ઊંચા ઊંચા ઝાડ ઉપર ક્યારેક પાંદડા, ફળ, ફૂલ અને શાક પાન હોય છે. ડાર્વિન ના મત અનુસાર તેવી જગાઓમાં લાંબા ગળાવાળા જિરાફ જીવિત રહી શકે છે તેથી ત્યાં જિરાફ વધુ છે. જે જીવિત પ્રાણી પ્રાકૃતિક દશા ને અનુકૂળ થઇ ને રહી શકે તેની જીવિત રહેવાની સંભાવના વધી જાય. અને જે પ્રજા તેવું ન કરી શકે તેનો નાશ થાય જેમ કે ડાયનોસોર। ડાર્વિન ની થીઅરી પ્રમાણે દરેક આવતી પેઢી માં વધુ જીવિત રહી શકે તેવી પ્રજા ઉત્પન્ન થાય છે.  અને તે પ્રજા જીવિત રહેવા માટે વધુ ને વધુ સબળ બને છે, જેમ કે પહેલા ના જિરાફ ના ગળા કદાચ એટલા લાંબા ન હોય પણ સમય જતા દરેક આવતી પેઢી માં તેમના ગળા વધુ લાંબા થઇ ગયા કે તે આસાનીથી લાંબા ઝાડના પાન ને પહોંચી શકે.
ડાર્વિન ની ગણતરી જીનિયસ લોકોમાં થાય છે. ડોબઝન્સકી કરીને એક મોટા વૈજ્ઞાનિકે ડાર્વિન માટે કહેલું કે “બાયોલોજી ના વિષય માં કઈ અર્થ જલ્દી સમજ આવતો નથી જ્યાં સુધી તમે ડાર્વિન ની ઈવોલ્યૂશન થીઅરી ના પ્રકાશ માં ન જુવો ત્યાં સુધી”.
ડાર્વિન ની સરળ થીઅરી ના પ્રકાશ માં ઘણી વૈજ્ઞાનિક ઘટનાઓ આપણે સમજી શકીએ છીએ. આપણે દાખલો લઈએ એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ નો.  પહેલા તો આ એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ શું છે અને પછી જોઈએ કે તે કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.  જયારે કોઈ રોગ ના બેક્ટિરિયા એટલા પાવરધા બની ચુક્યા હોય છે કે કોઈ પણ દવા તેની ઉપર કામ નથી કરી સકતી તેને એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ કહેવાય છે. અને તે આજે દુનિયા માં એકદમ મોટી સમસ્યા બની ચુકી છે. તે વિષે ક્યારેક વિસ્તારથી વાતો કરીશું. પણ આજ માટે એ મહત્વનું છે કે આપણે જે દવા આ બેકટીરિયા ઉપર વાપરીએ છીએ તે અધવચ્ચે થી બંધ કરી દઈએ કે કોઈ બીજા કારણસર આ બેકટીરિયા નો પુરી રીતે નાશ ન થાય તો જે બેક્ટિરિયા જીવિત રહે છે તે વધુ પાવરધા બની જાય છે અને તેની દરેક આવતી પેઢી વધુ ને વધુ પાવરધી થતી જાય છે.  અમુક ટીબી જેવા રોગો ઉપર કોઈપણ દવા ક્યારેક કામ જ નથી કરતી તેને મલ્ટી ડ્રગ રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી અથવા MDR-TB તરીકે ઓળખાય છે. આવા તો ઘણા વૈજ્ઞાનિક બનાવો ને ડાર્વિન ની થીઅરી ના પ્રકાશમાં સમજવા સરળ બને છે.
અંત માં, ડાર્વિન ની થીઅરી પ્રમાણે દરેક જીવિત પ્રજા બીજી પ્રજા સાથે જોડાયેલ છે. આપણે જાણીએ જ છીએ કે મનુષ્ય વાનરો માંથી વિકસ્યા. એટલુંજ નહિ પણ તાજેતરના સંશોધન માં વધુ પુરાવો મળ્યો કે પૃથ્વી ના તમામ જીવો એક કોશવાળા જીવતંત્ર અમીબા જે આશરે 3.5 અબજ વર્ષ પહેલાં જીવ્યું હતું, તેમાંથી વિકસ્યા છે.  150 વર્ષ પહેલાં ચાર્લ્સ ડાર્વિને તેમની થીઅરી માં સૌપ્રથમ “universal common ancestor”  “સાર્વત્રિક સામાન્ય પૂર્વજો” વિશેનું વર્ણન કરેલું. આજે ડાર્વિન દિવસ મનાવતા આપણે એ મર્મ કાઢીએ કે તમામ જીવ પ્રત્યે સંવેદના અને કરુણાનો ભાવ રાખી જિંદગી જીવી જઈએ અને જેમ બને તેમ ઓછા પૂર્વગ્રહ બાંધીએ. આખરે આપણે બધા એકમેકથી જોડાયેલ જીવો છીએ.

દ્રષ્ટિકોણ 30: LGBTQ તરફ સમાજ નો પૂર્વગ્રહ – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી દર્ષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આપનું સ્વાગત। ગયા અઠવાડિયાની દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આપણે સસલા ના લગ્ન કરીને એક બાળવાર્તા જેમાં કાળું અને ધોળું સસલું લગ્ન કરે છે તે બાળવાર્તાએ કેવો ઉહાપોહ મચાવેલો તે વાત કરેલી http://bit.ly/2DPveFg . પણ સમાજ સ્વીકારે કે નહિ પ્રેમ ની ઉપર કોઈપણ બંધન ચાલતું નથી. બે દિવસ પહેલા જિગીષાબેને એક સરસ વાર્તા રજુ કરેલી અને તેમનો સારાંશ તેમણે આ પ્રમાણે વ્યક્ત કર્યો હતો – “વ્યક્તિનું ગે કે લેસ્બીયન હોવું તેને જન્મ સાથે કુદરતે આપેલ વૃત્તિ છે તેમાં તેનો કોઈ વાંક નથી.જેમ એક પુરુષનું સ્ત્રી સાથે આકર્ષણ સહજ છે તેવું જ ગે લોકો માટે પુરુષ નું પુરુષ સાથે આકર્ષણ  સહજ છે” આ કુદરતી વૃત્તિ હોય તો પણ સમાજ ને તે ઘણી વાર મંજુર નથી હોતી. આજે તેના વિષે થોડી વાત કરીએ। આવતે અઠવાડિયે વેલેન્ટાઈન્સ દિવસ છે જયારે લોકો પ્રેમ ની નાજુક લાગણીઓને વધાવે છે અને છૂટ થી પોતાના પ્રેમી તરફ પ્રેમ વ્યક્ત કરવામાં આનંદ લ્યે છે. આશા રાખીએ કે LGBTQ લોકો પણ પોતાના પ્રેમીઓ તરફ કોઈના પૂર્વગ્રહ વગર પોતાની લાગણીઓ દર્શાવી શકે.
એક સત્ય ઘટના છે. એલિસન બેચડેલ નામની ચાલાક છોકરી એક સરસ કુટુંબ માં તેની મમ્મી પપ્પા અને બે ભાઈઓ જોડે ઉછરી રહી હતી. તેના ભાઈઓ સાથે છૂપાછૂપી, પકડા પકડી અને એવી જાત જાત ની રમતો રમતા તેનું બાળપણ વીતી રહ્યું હતું. તેના પપ્પા સાથે તેને ખુબ નિકટતા હતી. પરંતુ ક્યારેક તેના પપ્પા નું વર્તન વિચિત્ર બની જતું. ક્યારેક તે અચાનક ગાયબ થઇ જતા, ક્યારેક તેના વિદ્યાર્થોને ઘરે લઇ આવતા અને તેમની સાથે ખુબ સમય વિતાવતા. ક્યારેક તેની મમ્મી અને પપ્પા વચ્ચે નું અંતર અને તાણ વર્તાઈ આવતા. તેના પપ્પા ઘર ની બાબત માં એકદમ ઓબ્સેસ્સિવ કમ્પલ્સિવ પણ હતા કે ઘર ને એકદમ સાફ સુથરું રાખવાનું. ક્યારેક માતા પિતા વચ્ચે શું ગોપનીય ભેદ હોય તે વાત થી બાળકો અણજાણ હોય પણ ટેન્શન તો જણાય જ ને? એલિસન અને તેના પપ્પા વચ્ચે બીજું પણ એક ટેન્શન હતું કે એલિસન ને પેન્ટ ને શર્ટ પેરીને તેના ભાઈઓ જોડે છોકરાઓ સાથે જ રમવાની આદત હતી.  એલીસોન ને ડ્રેસીસ પેરવા ગમતા નહિ અને તેના પપ્પા તેની ઉપર ડ્રેસીસ પેરવા માટે ખુબ દબાણ કરતા અને તેને છોકરીઓ જેમ વાળ ઓળીને વાળ માં ફેન્સી ક્લિપ વગેરે નાખવા માટે દબાણ કરતા.
Image result for alison bechdel, cartoonએલિસન ના પપ્પા એક મોટો ભેદ છુપાવીને જીવી રહ્યા હતા. ઢાંકપિછોડો કરીને જિંદગી જીવવામાં માણસ ઘણું ગુમાવે છે અને સતત માનસિક દબાવ નો અનુભવ કરે છે તેની આ વાત છે. આપણને એલિસન ની જિંદગી વિષે કેમ ખબર છે? એલિસને ઘણા પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમાં એક પુસ્તક તેની પોતાની આત્મકથા વિશેનું ચિત્ર પુસ્તક છે. તે પુસ્તક ને ઘણા પારિતોષક ઇનામો મળ્યા છે અને બ્રોડવે માં અને અહીં તે ઉપર નાટકો ભજવાઈ ચુક્યા છે.  
એલિસન મોટી થઇ અને દૂર કોલેજ માં ભણવા ગઈ. એલિસન ને ચિત્ર અને કાર્ટૂન દોરવાનો ખુબજ શોખ હતો. નવરાશના સમયે તે દોર્યા જ કરતી. એક વખત કોલેજ ની ક્લબ ની યુવતી ક્લબ ના સુચનાપત્ર માટે કોઈ ચિત્ર દોરાવવા એલિસન પાસે આવી. જોતજોતામાં બંને વચ્ચે ગાઢ મૈત્રી બંધાઈ ગઈ. ધીમે ધીમે મૈત્રીનો સબંધ પ્રેમ માં પરિણમ્યો. એલિસને દિલ માં નવા જાગતા ઉમળકાને ધરબાવી દેવાની કોશિશ કરી. પણ શરીર અને દિલ માં પ્રેમ ના પડઘા પડે તેને તેમ શમાવી શકાતા નથી. આખરે એલિસને સત્ય ને અપનાવી લીધું કે તે લેસ્બિયન હતી.
લગભગ તેજ સમયે તેના પપ્પા ના મ્રત્યુ ના સમાચાર એલિસન ને મળ્યા. એલિસન ના પપ્પા ગાડી દ્વારા એકસીડન્ટ માં મ્ર્ત્યુ પામ્યા। જયારે એલિસન ને તેમની જિંદગીની પુરી માહિતી મળી ત્યારે તેનું માનવું રહ્યું કે તેમણૅ આખરે જીવેનથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી. તેના પપ્પા ની જિંદગીનો એવો શું ભેદ હતો જે છુપાડીને તેઓ જીવન જીવી ગયા? એલસન ને તેના પપ્પા ગુજરી ગયા પછી ફોડ પાડતા તેની મમ્મીએ વાત કરી કે તેના પપ્પા હોમોસેક્સ્યુઅલ હતા. તેમના જમાનામાં આવી વાત બિલકુલ અપનાવવામાં આવતી નહિ. તેથી તેમણે સમાજ ના નિયમોને અનુસરીને લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ બાળકો પણ થયા. પણ તેમની શારીરિક સચ્ચાઈ બહાર નીકળવા હંમેશા મથતી રહી અને ક્યારેક કોઈ તેવા માણસો મળે તેમને જોડે તેઓ સબંધ બાંધી લેતા.
એલિસન નું માનવું છે કે  ઢાંકી ઢાંકી ને જિંદગી જીવવાથી વ્યક્તિ જીવન માં થી હર્ષ અને ઉત્સાહ ગુમાવી બેસે છે. અને હવે તો ઘણા તેવું માને છે. દાખલ તરીકે તમે ઓફિસ માં સહ કાર્યકરો જોડે કામ કરતા હો અને સોમવારે કામ ઉપર વાત નીકળે કે વિકેન્ડ દરમ્યાન શું કર્યું. કોઈ એમ ક્યે કે હું મારા હસબન્ડ જોડે ફરવા ગયેલ અને કોઈ એમ ક્યે કે આ વિકેન્ડ માં તો મારી પત્ની એ મારી પાસે બહુ કામ કરાવ્યું વગેરે. પણ હોમોસેક્સ્યુઅલ વ્યક્તિ ને ડર હોય કે લોકો તેમની જીવન પદ્ધતિ અપનાવશે નહિ તો તેમને ડરીને, તેમની વાત છુપાવીને, ખુબ સાવચેતીથી પોતાની જિંદગીની વાત કરવી પડે. બધા તેમની ડેસ્ક ઉપર કુટુંબના ફોટા રાખે પણ તે રાખી ન શકે. આમ વાતે વાતે તે વ્યક્તિને ગુપ્તતા થી જિંદગી જીવવી પડે તો ટીપે ટીપે તેની જિંદગીનો ઉત્સાહ ઘટતો જાય.
એલિસન તો નવા યુગ માં જન્મેલ છોકરી છે અને તે છૂટ થી પોતાની જિંદગી જીવી રહી છે. પણ બધીજ જગ્યાએ આજે પણ લોકો LGBTQ લાઈફ સ્ટાઇલ ને પૂર્વગ્રહ થી જોવે છે. તમારો શું ખ્યાલ છે? તમને નથી લાગતું કે જો બે વ્યક્તિ પ્રેમ થી જીવતા હોય અને કોઈને હેરાન ન કરે તો શા માટે આપણે કે સમાજે તેમના જીવનમાં દખલ કરવી? દુનિયા માં ઘણું દુષ્ટ કાર્ય લોકો કરી રહ્યા છે તેમની તરફ નજર અને ધ્યાન દોરવાની બદલે પ્રેમ કરતા માણસો સામે પૂર્વગ્રહ બાંધવાની શી જરૂર? તમારો શું મત છે?

દ્રષ્ટિકોણ 29: પુસ્તક ઉપર પ્રતિબંધ – દર્શના

પુસ્તક પરત્વેનો પ્રશ્ન
મારા, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તરફથી શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર તમારું સ્વાગત છે. થોડા સમય પહેલા આપણે “પુસ્તક ના પ્રભાવ” વિષે વાત કરેલી http://bit.ly/2oV0SsE .  આપણે બ્રોનટે બહેનો ના અંગ્રેજી સાહિત્ય ઉપરના પુસ્તકોની પણ  વાત કરેલી http://bit.ly/2Ttldmy . તે સમયે માત્ર પુરુષો લખતા અને તે સામાજિક ધોરણો ને અવગણીને તે લેખિકા બહેનોએ અદભુત પુસ્તકો લખ્યા છે. આજે પુસ્તક ના પ્રભાવ ને જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી જાણીએ। આજે આપણે “પુસ્તક ઉપર પ્રતિબંધ” “Book Censorship” વિષે વાત કરીએ. ક્યારેક પુસ્તકો લોકોમાં એવી માન્યતા ઉજાગર કરવાની તાકાત ધરાવે છે. તેવી ફ્લિમ પણ બનતી હોય છે.  ફિલ્મ ઉપર ની મારી કોલમ આ લિંક http://bit.ly/2W2Xuez ઉપર મળશે। તો અમુક સામાજિક ધોરણો ની તમે વિરુદ્ધ હો અને તો તેવા પુસ્તકો અથવા ફિલ્મ ઉપર પ્રતિબંધ મુકવો જરૂરી છે કે તેવો પ્રતિબંધ ક્યારેય નહિ મુકવો અને લોકોની સમજણ ઉપર વિશ્વાસ રાખવો? તમારું શું માનવું છે?
મિત્રો આજે ફરી ઇતિહાસ માં ડૂબકી મારીએ।  આ ઘટના બનેલી 1958 માં મોન્ટગોમરી અલાબામા માં. મોન્ટગોમરી અલાબામા કોન્ફેડરેસી ના પારણાં તરીકે ઓળખાય છે. એટલે કે ત્યાં જ કોન્ફેડરેસી ની શરૂઆત થયેલી.  1958 માં આફ્રિકન અમેરિકન વિરોધી લાગણીઓ જોરદાર હતી. અને આ  બાજુ તેમને સમાન હક માટે ચળવળ પણ શરુ થઇ ગયેલી. તે સમયે ગાર્થ વિલિયમ્સ નામના લેખક દ્વારા લખાયેલ એક બાળવાર્તા પ્રકાશિત થઇ અને તેનું નામ હતું “સસલાના લગ્ન”. તે બાળવાર્તામાં ઘણા પશુઓ અને પ્રાણીઓ એકત્રિત થયેલા અને આખરે એક કાળા સસલાના લગ્ન એક ધોળા સસલા સાથે થયા. બસ આવી નાની એવી વાર્તાએ ઉહાપોહ મચાવી દીધો. સ્ટેટ સેનેટર થી લઈને બધાજ નેતાઓ મંત્રણા કરવા ભેગા થયા અને આખરે એવો નિર્ણય લેવાયો કે સ્ટેટ લાઈબ્રેરી માંથી તે પુસ્તક હટાવી લેવું. તે પુસ્તક ધોળા અને કાળા રેસ નું મિશ્રણ થવા માટે લોકોને પ્રેરિત કરે છે અને તે કારણસર તે પુસ્તક હટાવી લેવાનો આદેશ અપાયો।
Image result for rabbits weddingતે સમયે સ્ટેટ લાઈબ્રેરીના મુખ્ય સંચાલક એમિલી રીડ કરીને એક બહેન હતા. તેમણે દલીલ કરી કે પુસ્તકો પ્રભાવશાળી યુવા વય માટે શિક્ષણનો મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. યુવા વય ના છોકરા છોકરીઓને બધીજ માહિતી ઉપલબ્ધ થવી જોઈએ જેથી તેઓ પોતાની જાતે પોતાના નિર્ણયો કરી શકે. સેનેટરે તેની દલીલ ના માન્ય રાખી અને આદેશ આપ્યો કે પુસ્તક ને જનરલ સર્ક્યુલેશન માંથી હટાવી દેવું. એમિલી બહેને તેમની વાત માન્ય રાખીને પુસ્તક ને જનરલ સર્ક્યુલેશન માંથી હટાવી અને રિઝર્વ સર્ક્યુલેશન માં મૂકી દીધું જેથી કરીને તે પુસ્તક હંમેશા ઉપલબ્ધ રહે.
આ સત્ય હકીકત નું મુખ્ય બિંદુ શું છે? આ એક સરળ સત્ય હકીકત છે કે જે બતાવે છે કે દરેક ઇતિહાસ માં એવી ઘણી નાની નાની ઘટના બનતી રહે છે જે ઇતિહાસ માં મોટા અક્ષરે લખાયેલ ન હોય પણ સામાન્ય લોકોની તેમાં કસોટી થતી હોય છે.  એમિલી રીડ ને ત્યાંના નેતાઓનો એક નજીવા પુસ્તક બાબતે જબ્બર સામનો કરવો પડેલો. એમીલીબહેન સહેલાઈથી તે પુસ્તકને સર્ક્યુલેશન માં થી હટાવી શકતે. પરંતુ તેમણે કહ્યું કે આ પુસ્તકમાં કોઈના માટે ખરાબ સંકેત હતો નહિ. આ માત્ર નિર્દોષ બાળવાર્તા હતી અને તેને હટાવવાની કોઈજ જરૂર હતી નહિ. એક વર્ષ બાદ લેખક ગાર્થ નો ઇન્ટરવ્યૂ લેવામાં આવેલો. ત્યારે લેખકે કહ્યું કે આ માત્ર બાળવાર્તા હતી અને તેમાં કોઈ છુપાયેલ સંદેશ હતો નહિ અને સફેદ અને કાળી રુવાંટી વાળા પશુઓ તો કાયમ મળતા હોય છે અને પશુની દુનિયા માં તેવો કોઈ બાધ નથી.
પણ શું લેખક નો ગૂઢ હેતુ હોઈ શકે, રેસ મિશ્રણ અપનાવવા માટે લોકોને પ્રેરિત કરવા માટેનો? તમને શું લાગે છે? આજ વાર્તા જો ભારત માં લખાણી હોય અને તેમાં એક સસલું એક ધર્મ માં માનતું હોય જેમાં તે મૂર્તિઓની પૂજા કરતુ હોય અને બીજું સસલું નીચે ચટાઈ ઉપર ગોઠણ ટેકવી આકાશ તરફ આગળના પંજા ઉઠાવી ખુદા પાસે દુઆ માંગતું હોય તો શું તે વાર્તા ઉપર ભારતમાં પ્રતિબંધ મુકવો જોઈએ કે ચાલવા દેવી જોઈએ? અથવા એક સસલો હોય અને સસલી ની જગ્યાએ બીજો પણ સસલો હોય તો તે ચોપડી ઉપર પ્રતિબંધ મુકવો જોઈએ કે તેવી બાળવાર્તા ને સર્ક્યુલેશન માં રાખવી જોઈએ? તમારું શું માનવું છે?
આજના નિબંધ માં જવાબ નથી, માત્ર પ્રશ્ન છે. મન થાય તો તમારો મત જણાવશો.