About Darshana V. Nadkarni, Ph.D.

Recruitment for Biotech & Medical Device companies Training & Consulting in Diversity and Inclusion

દ્રષ્ટિકોણ 45: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ – ખ્રિસ્તી ધર્મ (love thy neighbor) – દર્શના

હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું. આપણે દરેક ધર્મ માં શાંતિ નો સંદેશ કરી રીતે વણી લેવામાં આવ્યો છે અને તેના સાહિત્ય વિષે વાત કરીએ છીએ. આ પહેલા આપણે યહૂદી, ઝોરાસ્ટ્રીઅન, જૈન, શીખ, અને બુદ્ધ ધર્મો વિષે વાત કરી. આજે ખ્રિસ્તી ધર્મ વિષે વાત કરીએ.

 

ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ, બૌદ્ધ, જૈન અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત ઇસ્લામ, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન અને લગભગ તેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.

 

ખ્રિસ્તી ધર્મ: ખ્રિસ્તી ધર્મ નું એકદમ જૂનું લખાણ ગ્રીક ભાષા માં છે. તે પછીનું લેટિન માં અને તે પછી અંગ્રેજી માં લખવામાં આવ્યું છે. ઈશુ ઘણી વખત બહુજ સાદી ભાષામાં લોકોને સમજાય તેવા ટૂંકા નૈતિક પાઠ દ્વારા પ્રભુનો સંદેશ લોકોને આપતા હતા. ઈશુનો શાંતિનો સંદેશો માત્ર તેમના શબ્દોમાં નથી પણ તેમની વાર્તાઓમાં અને તેમના વર્તન માં પણ દેખાય છે.  ઈશુ એ કહ્યું છે કે
“તમારા દુશ્મનોને પ્રેમ કરો, તમને નફરત કરનારાઓનું સારું કરો, જેઓ તમને શાપ આપે છે તેઓને આશીર્વાદ આપો, તમને દુરૂપયોગ કરનારાઓ માટે પ્રાર્થના કરો”.

 

પાડોશીને પ્રેમ કરો

 

ખ્રિસ્તી ધર્મ નો સંદેશ કે તમારા પાડોશીને પ્રેમ કરો તે રમુજી અર્થ માં નહિ પણ સાચા અર્થ માં લેવા યોગ્ય છે. ઈશુએ કહેલું કે ઈશ્વર ને ખરા દિલ થી ચાહો અને તે જ રીતે તમારા પાડોશી પ્રત્યે દયા અને પ્રેમ ની લાગણી રાખો. મેં ઇઝરાયેલ, ઈજીપ્ત અને જોર્ડન માં આખી ખ્રિસ્તી ધર્મ ના યાત્રાળુઓ જોડે “ઈશુના પગલે ચાલો” નામની પુરી યાત્રા કરેલી.  તેમાં મને ઘણું જોવા, જાણવા અને શીખવાનું મળ્યું અને ખ્રિસ્તી ધર્મ ના શિલ્પકામ વિષે નીચે વાત કરીશું. ઇસરાઇલમાં એક વસ્તુ એ જોવા મળી કે તે ખુબ એ નાનો પ્રદેશ છે અને એકદમ બાજુ બાજુમાં યહૂદીઓ, ખ્રિસ્તીઓ, અને મુસલમાનો રહે છે. ઈશુનો પાડોશીને તરફ પ્રેમ અને દયાનો સંદેશ ત્યાં અત્યારે પણ તેવોજ લાગુ પડે છે જે ત્યારે લાગુ  પડતો હતો જયારે ત્યાં રોમનો વસતા હતા અને યહૂદીઓને પજવતા હતા.

 

ઈશુએ તેમના પ્રવચન માં કહેલું છે………
* ધન્ય છે દયાળુઓ, કારણ કે તેઓ પર દયા કરવામાં આવશે. …
* તમારી વચ્ચેની જે કોઈ પાપ વિનાની વ્યક્તિ હોય તે બીજા ઉપર શંકા કરીને તેને પથ્થર ફેંકી શકે છે. છે એવું કોઈ જેણે કદી કોઈ પાપ ન કર્યા હોય?
*જો તે આખું વિશ્વ મેળવે પણ પોતાનો આત્મા ખોઈ નાખે, તો તે માણસને શું ખરો ફાયદો થશે?
*જાણો કે હું હંમેશાં તમારી સાથે છું; હા, સમયના અંત સુધી.
*બધી કડવાશ અને ક્રોધ, ગુસ્સો, ધાકધમકી અને નિંદા ને તમારાથી દૂર રાખો, અને એકબીજા પ્રત્યે માયાળુ થાવ, એક બીજાને માફ કરજો, કેમ કે ક્રાઈસ્ટ ભગવાને તમને માફ કરી દીધા છે. તેથી બાળકોની જેમ ભગવાનનું અનુકરણ કરો અને પ્રેમ ના રસ્તે ચાલો.

 

ખ્રિસ્તી શિલ્પકામ અને દુનિયા ના અદભુત ચર્ચ:

 

Barcelona, Spain - September 24, 2015: Cathedral of La Sagrada Familia. It is designed by architect Antonio Gaudi and is being build since 1882.

વેટિકન માં આવેલ સેન્ટ પીટર ની બાઝિલિકા જ્યાં ખ્રિસ્તી ધર્મ ના સૌથી મોટા ગુરુ પૉપ વસે છે તે દુનિયાનું સૌથી મોટું ચર્ચ છે. લગભગ 30 વર્ષ પહેલા હું ગયેલી ત્યારે ત્યાંની બારીમાંથી પોપે દર્શન આપેલા. ઇટાલીમાં બીજા ઘણા અતિ ભવ્ય ચર્ચ આવેલા છે. રશિયા ના અતિ સુંદર ચર્ચ મેં જોયા નથી. પરંતુ ટર્કી માં આવેલ હાગિયા સોફિયા ચર્ચ દુનિયાનું સુંદર ચર્ચ ગણાય છે અને તે ખરેખર અદભુત છે. તે ચર્ચ માંથી મસ્જિદ માં બદલાય ગયેલ અને અત્યારે ત્યાં મ્યૂઝિમ છે. મને ટર્કીનો ધર્મનિરપેક્ષ ઉપાય ખુબ ગમ્યો.  એસ્ટોનીયા, સર્બિયા અને જોર્જિયા માં પણ સુંદર ચર્ચ આવેલા છે. સ્પેઇન માં આવેલ બેસિલિકા દ લા સાગરાડા ફેમીલીઆ દુનિયા નું સૌથી મોટું અધૂરું ચર્ચ છે અને તેનું બાંધકામ ગૌડીએ આપેલ ડિઝાઇન અનુસાર ચાલ્યેજ રાખે છે.

 

ઇંગ્લેન્ડ નું વેસ્ટમિનિસ્ટર એબી ચર્ચ 1066 માં બાંધવામાં આવેલ અને શાહી લગ્ન અને રાજ્યાભિષેક માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે. તમારા જાણ માં હશે કે ખ્રિસ્તી ધર્મ ના બે પંથ રાજા હેન્રી 8 ના સમય માં ઇંગ્લેન્ડ માં પડ્યા. હેન્રી ને બીજા લગ્ન કરવા હતા પરંતુ ખ્રિસ્તી ધર્મ અનુસાર તેને પૉપ પાસેથી તેની પત્ની કેથરીન પાસેથી છૂટાછેડા લેવાની પરવાનગી મળતી નહોતી. હેનરીએ ધર્મ ને થોડો બદલ્યો અને કેથોલિક પંથ થી અલગ, હેન્રીના તે પ્રોટેસ્ટન્ટ પંથમાં, રાજા પોતે તેનો ઉપરી બની શકે તેવું ફરમાન કર્યું અને તે પછી તેણે કેથરીન ને છૂટાછેડા આપ્યા અને એન બોલીન જોડે લગ્ન કર્યા। પછી તો હેનરીએ પાછળ જોયું જ નહિ. તેને જેન સીમોર જોડે લગ્ન કરવા હતા તો તેણે એન ના કૈક ગુના ગોત્યા અને એન નો વધ કર્યો અને જેન જોડે લગ્ન કર્યા। જેન ગુજરી ગઈ પછી તેણે એન ઓફ કલીવ્સ સાથે લગ્ન કર્યા। તેની પાસે થી છૂટું થવું હતું ત્યારે એન ઓફ ક્લીવસે તુરંત હા પડી — મરવા કરતા તો છુટ્ટુ થવું સારું. અને તે પછી હેનરીએ કેથરીન હાવર્ડ જોડે લગ્ન કર્યા અને તેનો પણ શાહી ગુના ના આધારે વધ કર્યો અને કેથરીન પાર સાથે લગ્ન કર્યા। કેથરીન પાર સરાસર બચી ગયી કેમ કે આખરે હેન્રી મૃત્યુ પામ્યો.  આ હેન્રી 8 અને તેની 6 વહુઓની તો સાઈડ સ્ટોરી થઇ ગઈ.

 

JERUSALEM, ISRAEL - JUNE 19, 2015: Altar erected over the place of the crucifixion of Jesus Christ in Church of the Holy Sepulchre.

મેં ઈઝરાઈલ માં ખુબ પ્રાચીન ચર્ચ જોયા। ઈઝરાઈલ માં આવેલ ચર્ચ ઓફ હોલી સેપલચર ખુબ જૂનું અને પ્રાચીન ચર્ચ છે. ઈશુને, રોમન રાજાએ તેને મારવા માટે કરેલ ક્રોસ લઈને ચાલવાની ફરજ પાડી હતી. ઈશુ જે માર્ગ ઉપર ચાલ્યા તે માર્ગ યાત્રાનો માર્ગ ગણાય છે જેના ઉપર અમે ચાલેલા. ઈશુ વધસ્તંભ સુધી પહોંચતા ચૌદ જગ્યાએ થોભેલા અને દરેક જગ્યાએ શ્રદ્ધાળુ ખ્રિસ્તીઓ થોભીને પ્રાર્થના કરે છે. (કેવી ક્રૂરતા કે જે વ્યક્તિએ પ્રેમ અને દયાનો સંદેશ આપ્યો તે જ વ્યક્તિને ધર્મ ને નામે આટલી ક્રૂરતા સહન કરવી પડી). દરેક જગ્યા ઉપર જ્યાં ઈશુ થોભેલા તેનું અમુક મહત્વ છે. પહેલી જગ્યાએ તેમને પોન્ટિસ પાઇલટ રાજાએ મ્ર્ત્યુ ની સજા જાહેર કરી અને ક્રોસ લઈને ચાલવાની ફરજ પડી, પછી તે તેમની માતાને મળ્યા, એક જગ્યાએ તે થોભ્યા ત્યારે એક બાઈએ તેમના ચહેરાને લૂછ્યો, એક જગ્યાએ જેરુસલેમ ની બહેનો રોવા લાગી તેમ અમુક જગ્યાએ નાના નાના ચર્ચ છે જેમાં લોકો થોભીને પાર્થના કરે છે. અને આખરે જ્યાં ઈશુને ક્રોસ ઉપર ચડાવ્યા તે જગા ઉપર પહોંચતા ત્યાં આ મોટું ચર્ચ બનાવેલ છે.

 

નાતાલ નો તહેવાર નજીક આવી રહ્યો છે. બધાને નાતાલ અને નવા વર્ષ ની શુભેચ્છાઓ। હું ક્યારેક ક્યારેક નાતાલ ની રાત્રે મીડ નાઈટ માસ (ખ્રિસ્તી પ્રાર્થના) માટે ચર્ચ માં જાવ છું અને તેના ગીત ગાવાની પણ મજા આવે છે. એક જાણીતા ગીત ની લિંક અહીં મુકેલી છે.  https://www.youtube.com/watch?v=3CWJNqyub3o .

 

આવતા અઠવાડિયા માં આપણે ઇસ્લામ અને હિન્દૂ ધર્મ વિષે વાત કરીશું.

દ્રષ્ટિકોણ 44: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ – શીખ ધર્મ (નિસ્વાર્થ સેવા) – દર્શના

હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું. આપણે દરેક ધર્મ માં શાંતિ નો સંદેશ કરી રીતે વણી લેવામાં આવ્યો છે અને તેના સાહિત્ય વિષે વાત કરીએ છીએ. આ પહેલા આપણે યહૂદી, ઝોરાસ્ટ્રીઅન, જૈન અને બુદ્ધ ધર્મો વિષે વાત કરી. આજે શીખ ધર્મ વિષે વાત કરીએ.
ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ, બૌદ્ધ, જૈન અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત ઇસ્લામ, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન અને લગભગ તેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.
શીખ ધર્મ:  શીખ ધર્મની સ્થાપના ગુરુ નાનક દેવ દ્વારા 15 મી સદીમાં ભારતમાં પંજાબ વિસ્તારમાં થયેલ। હિંદુ ધર્મ ના જાતિ પ્રથાના પડકાર રૂપે શીખ ધર્મ નો ઉદય થયો. શીખ ધર્મ ની મુખ્ય ભાષા છે પંજાબી। જુના શીખ શાસ્ત્રો મૉટે ભાગે ગુરુમુખીમાં લખેલ પંજાબી ભાષામાં હોય છે. શીખ ધર્મ ના પાયામાં બે મૂળ ગ્રંથ છે, આદિ ગ્રંથ અને દસમ ગ્રંથ।  આદિ ગ્રંથ 31 વિવિધ રાગ ઉપર ગાઈ શકાય છે. શીખ ધર્મ ને માનનારાઓ ની માત્રા પ્રમાણે આ ધર્મ દુનિયા માં પાંચમા નંબરે આવે છે. શીખ ધર્મની મૂળ માન્યતાઓ અનુસાર એક સર્જક માં વિશ્વાસ રાખવો અને તમામ માનવજાત માટે નિસ્વાર્થ સેવા કરવા તૈયાર રહેવું। સેવાના આદેશ અનુસાર દરેક શીખ ગુરુદ્વારા માં, લંગર માં, કોઈ પણ માણસ ને કોઈ પણ સમયે પ્રેમ થી ભોજન કરવાની સુવિધા મળે છે પછી તે હોય હિન્દૂ, ખ્રિસ્તી, મુસલમાન કે જૈન. શીખની ગુરુવાણી એટલી કર્ણપ્રિય અને મધુર હોય છે કે જાણે સાંભળતાજ રહીએ।  મારી સખીઓ સાથે અમે ક્યારેક ગુરુદ્વારામાં સેવા આપવા જઈએ છીએ અને ત્યાં સાથે ભોજન બનાવવામાં મદદ કરીએ અને પછી સાથે બેસીને સંતોષપૂર્વક જમીને ને આવીએ। હું થોડા દિવસ ભારતમાં ગુરુદ્વારા માં રહી પણ છું અને ગુરુવાણી સાંભળતા સવારે જાગવાનો એક મધુર અનુભવ છે. 
ગુરુ નાનક કહે છે –
કિનારો પાર કરવા માટે ગુરુ આવશ્યક છે. 
સંત કબીર ઉત્તર પ્રદેશ માં જન્મેલા અને હિન્દૂઓ, મુસલમાનો અને શીખ લોકો તેમનો આદર કરતા। ગુરુ નાનક ના ઉપદેશ અને કબીર ના દોહા માં ઘણી સમાનતા જોવા મળે છે. કબીરે પણ કહ્યું છે કે – ઈશ્વર અને ગુરુ બંને હોય તો પહેલા ગુરુને પગે લાગુ કેમકે ગુરૂએજ મને ઈશ્વર જોડે મળાવ્યો છે.
ગુરુ ગોવિંદ દોઉ ખડે, કાકે લાગુ પાય
બલિહારી ગુરુ આપને, જિન ગોવિંદ દિયો મિલાય  
ગુરુગ્રંથ સાહેબ માં કહેલ છે કે નિશ્વાર્થ સેવા દ્વારા શાસ્વત શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. (જેની આપણે સેવા કરીએ તેની જોડે તો લડવાના નહીંજ ને?) ને નીચે કબીર નો દોહો વાંચો.
ઐસી વાણી બોલીયે, મન કે આપ ખોયે
અપના તન શીતળ કરે, ઓરોકો સુખ હોયે
શીખ ધર્મ માં ગુરુ નાનક ના સંદેશ અનુસાર લોભ કરવો યોગ્ય નથી અને લોકોની મદદ કરવા હંમેશા તત્પર રહેવું। તેજ પ્રમાણે કબીરે તેના દોહા માં કહેલ છે કે ઈશ્વર મને એટલું આપજો કે મારુ કુટુંબ સલામત રહે, હું પણ ભૂખ્યો ન રહું અને કોઈ મારે ઘેર થી ભૂખ્યો ન જાય.
સાઈ ઇતના દીજિયે, જ મેં કુટુંબ સમાયે
મેં ભી ભૂખ ના રાહુ, સાધુ ના ભુખા જાયે 
શીખ શિલ્પકામ: શીખ આર્કિટેક્ચર પ્રગતિશીલ હોય છે અને તે વળાંક અને સીધી રેખાઓ બંને માટે જાણીતું છે.  શીખ આર્કિટેક્ચર માં મોગલ અને રાજપૂત શૈલીઓ ની અસર દેખાય છે. તેના ગુંબજ, ભીંતચિત્ર કામ, મલ્ટિ-ફોઇલ કમાનો તે શાહજહાં ના સમય ના મોગલ શિલ્પકામ ને આધારે છે અને છત્રી, બારીક કામ સાથેની બારીઓ, કૌંસ સપોર્ટિંગ ઇવ્સ, અને બીજા આભૂષણ માં રાજપૂત શિલ્પકામ ની અસર દેખાય છે. 
The Golden Temple at Amritsar, Punjab, India, the most sacred icon and worship place of Sikh religion. Illuminated in the night, reflected on lake.
શીખ ના ગુરુદ્વારા એક એવું સ્થળ છે જ્યાં ગુરુ વસે છે અને તે શીખ ના દસ ગુરુઓ અથવા તેમને લગતી ઇતિહાસિક ઘટનાઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે. અમૃતસર માં આવેલ હરિ મંદિર સાહિબ (સુવર્ણ મંદિર) સૌથી પ્રખ્યાત અને ભવ્ય છે. લગભગ છ વર્ષ પહેલા હું તેની મુલાકાતે ગયેલ અને ત્યાં લંગર માં મેં ભોજન લીધેલ। આ ગુરુદ્વારા નો પાયો 1588 માં નંખાયેલ 1604 માં તેમાં આદિ ગ્રંથ ની સ્થાપના થઇ. 19મી સદીમાં મહારાજ રણજિત સિંઘે તેના ઉપરના ભાગ ને સુવર્ણ થી શણગાર્યું ત્યારથી તે સુવર્ણ મંદિર કહેવાય છે. ગુરુદ્વારામાં ધાર્મિક ઘટના નું વર્ણન છે. પણ તે ઉપરાંત ત્યાં જે શીખ સૈનિકો બીજા વિશ્વ યુદ્ધ માં શાહિદ થયા તેમની વાતો નો પણ ઉલ્લેખ છે. અલબત્ત ગુરુદ્વારા ની નજીકમાં જલિયાંવાલા બાગ છે જ્યાં 1919 માં જનરલ ડાયરે બેરહેમીથી શાંતિથી ભેગા થયેલ (મોટા ભાગના શીખ) ભારતવાસીઓ ઉપર ગોળીઓનો વરસાદ વરસાવ્યો હતો જેમાં 379 લોકો માર્યા ગયા અને 1000 થી વધુ લોકોને ઇજા પહોંચેલ. કહેવાય છે કે ત્યારથી સ્વતંત્ર ભારત માટેની ચળવળ ની શરૂઆત થઇ.  અમૃતસર માં આવેલ બાબા અટલસાહેબ મંદિર થોડું નાનું પણ તેટલુંજ સુંદર છે. પટના સાહેબ, હઝુર સાહેબ, દમદમા સાહેબ વગેરે ગુરુદ્વારા જાણીતા અને સુંદર છે.
વર્ષો પહેલા અમે રહેલા તે ગુરુદ્વારા કુલુ થી 45 કિલોમીટર ના અંતરે મનાલી માં 1737 મીટર ની ઊંચાઈ ઉપર આવેલ છે. ગુરુ નાનક અહીં પધારેલા તેથી આ ગુરુદ્વારા માં પણ લોકો ખુબ આસ્થા રાખે છે. તેની બાજુમાં પહાડ માંથી નીકળતા ગરમ પાણીના ઝરણાં છે અને ત્યાં કુંડ માં નાહવાની વ્યવસ્થા છે. અમે ત્યાંથી હિમાલય નો પહાડ ચડવા ગયેલા અને અમારા સાથીઓમાંથી અમુક લોકો 21,165 ફિટ ની ઊંચાઈ ઉપર આવેલ પાપશુરા શિખરે ચડીને આવેલ. અમને ગુરખાઓ પહાડો માં મૂકીને ગયા પછી અમે ત્યાં એક મહિનો રહ્યા અને જાતે બધો સમાન ઊંચકીને પહાડો ચડ્યા – એ પણ એક જમાનો હતો.
આવતે અઠવાડિયે ખ્રિસ્તી ધર્મ ઉપર અને પછી ઇસ્લામ અને છેલ્લે હિન્દૂ ધર્મ વિષે વાતો કરીશું. 

દ્રષ્ટિકોણ 43: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ – બુદ્ધ ધર્મ (સારા કર્મ દ્વારા મોક્ષ પ્રાપ્તિ) – દર્શના

હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.
આપણે દરેક ધર્મમાં શાંતિ નો સંદેશ કઈ  રીતે વણી લેવામાં આવ્યો છે અને તેના સાહિત્ય વિષે વાત કરીએ છીએ.આ પહેલા આપણે યહૂદી, ઝોરાસ્ટ્રીઅન http://bit.ly/2MsTXDy અને જૈન http://bit.ly/2PrtUym  ધર્મો વિષે વાત કરી.
આજે બુદ્ધ ધર્મ વિષે વાત કરીએ.
ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત ઇસ્લામ, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન અને લગભગ તેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.
બુદ્ધ ધર્મ: બુદ્ધ ધર્મ નું જન્મસ્થળ પણ ભારત છે. પરંતુ હાલ માં બુદ્ધ ધર્મ ના અનુયાયીઓ ભારતની બહાર ઘણી વધારે સંખ્યામાં છે અને દુનિયા માં 7 પ્રતિશત માણસો પોતાની ધાર્મિક ઓળખ બુદ્ધિસ્ટ તરીકેની આપે છે. બુદ્ધ ધર્મ નું સાહિત્ય પહેલા ભારત ની પાલી અને પ્રાકૃત ભાષામાં હતું અને તે પછી ઘણી ભાષાઓમાં તેનું સાહિત્ય વિકસ્યું અને અત્યાર સુધીમાં તે બધાનો અંગ્રેજી માં અનુવાદ થઇ ચુક્યો છે. બૌદ્ધ ધર્મ ની અંદર વિવિધ પરંપરાઓ, માન્યતાઓ, અને આધ્યાત્મિક પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે મોટાભાગે ગૌતમ બુદ્ધ ના મૂળભૂત ઉપદેશો પર આધારિત છે. બુદ્ધિઝમ ફિલોસોફી દરેક સંસ્કૃતિ માં થોડી અલગ અલગ રીતે અને વિવિધ રીતે ચર્ચાઈ છે.  તો તેમના મૂળભૂત ઉપદેશો ને જોઈએ। સામાન્ય માણસ ને સહેલાઈથી સમજાય તેવી રીતે બુદ્ધે તેમના ઉપદેશો આપ્યા છે અને તે ઘણા છે. મને ગમે તેવા થોડા વાક્યો મેં અહીં મુક્યા છે. 
* જે વ્યક્તિએ હિંસા નો ત્યાગ કર્યો છે અને તે કોઈની હત્યા નહિ કરે અને નહિ કરાવે તેવી વ્યક્તિને હું પવિત્ર માનું છું.
* જે સત્ય ના માર્ગે ચાલે છે તે આ જીવન માં અને તેના પછી ખુશ રહેશે।
* આપો, તમારી પાસે થોડું જ હોય તો પણ.
* જો તમે મારી જેમ આપવાની શક્તિ ને જાણતા હો તો તમે એક પણ ભોજન બીજાને આપ્યા વગર ખાશો નહિ.
* હજાર  ખોખલા શબ્દો કરતા એક શાંતિસભર શબ્દ બધું કિંમતી છે.
* આજે તમે જે છો તે તમારા કરેલા કાર્ય નું પરિણામ છે. તમે કાલે શું બનશો તે આજે શું કરો છો તેની ઉપર આધારિત છે.
* બોલતા પહેલા વિચારો, કે જે બોલવાના છો તે સત્ય છે, જરૂરનું છે, અને દયાળુ શબ્દ  છે.
* આપણે જે છીએ તે આપણા વિચારો છે. આપણા વિચારો દ્વારા આપણે દુનિયા સર્જીએ છીએ.
* તીક્ષ્ણ છરી જેવી જીભ… લોહી વહાવ્યા વગર મારી નાખે છે.
* તમે ગમે તેટલા પવિત્ર શબ્દો વાંચો, ગમે તેટલા પવિત્ર શબ્દો બોલો, પણ તે શું કામનું; જો તમે તે પ્રમાણે વર્તો નહિ તો?
* સાચો માર્ગ આકાશ દ્વારા નથી, સાચો માર્ગ સાચા હૃદય થી નીકળે છે. 
બુદ્ધિસ્ટ શિલ્પકામ: બુદ્ધિસ્ટ ધર્મ ભારત માં જન્મીને ભારત ની બહાર ઘણો ફેલાયો। તે જાપાન માં ખુબ પ્રચલિત છે. જાપાન માં બુદ્ધિસ્ટ શિલ્પકામ પણ અતિ સુંદર હોય છે.  જાપાનના નારા એરિયા માં બુદ્ધિસ્ટ ધર્મ વધુ પ્રચલિત રહ્યો, ત્યાંના બુદ્ધિસ્ટ આશ્રમ (મોનેસ્ટ્રી)માં મારી જાપાનીઝ સખી જોડે હું ચાર દિવસ રહી આવી છું અને તે એક અતિ સુંદર અનુભવ હતો. એકદમ સાફ જગ્યા માં રહેવાનું. સુંદર બાથ માં નાહવાનું. ઓરડો એકદમ સાદો અને જમીન ઉપર કરેલી પથારી માં સુવાનું. સવારે મેડિટેશન કરવા જવાનું. અને સવાર સાંજ સુંદર શાકાહારી ખોરાક મળે અને જમતી વખતે બિલકુલ વાતચીત નહિ કરવાની. જાપાનના ઘણા બુદ્ધિસ્ટ મંદિરો ચાઇના ના બુદ્ધિસ્ટ મંદિરો ઉપર આધારિત છે તેથી ઘણી સમાનતા જોવા મળે, ત્યાં મંદિરોની છત જોવામાં ખુબ આકર્ષક હોય છે અને મૉટે ભાગે તે મંદિર ની અડધો ભાગ રોકે છે. સહેજ વળાંકવાળી છાલ દિવાલોથી આગળ વિસ્તરેલી હોય છે અને ફરતા વરંડાને આવરી લે છે. આ મોટી છત ના વજન ને  ટોક્યો નામની જટિલ કૌંસ સિસ્ટમ્સ દ્વારા સમર્થન આપવું આવશ્યક છે. આ ઓવરસાઇઝ ઇવ્સ આંતરિક ભાગ ને સરસ ગુણધર્મ પ્રદાન કરે છે.  ક્યોટો માં રેયોનજી મંદિર જોયું તેમાં બહાર નો પથ્થર નો બગીચો બહુજ સુંદર હતો. જાપાન ના ઘણા બુદ્ધ મંદિરોમાં બહાર સુંદર પથ્થરનું ડ્રાય લેન્ડસ્કેપ હોય છે. તેવા ઝેન બગીચાને કરે-સેનસુઇ કહેવામાં આવે છે. 

The world famous Kinkakuji Temple (The Golden Pavilion) in Kyoto, Japan

lake of ginkakuji temple, kyoto, japan

મેં ક્યોટોમાં બે ભવ્ય મંદિરો જોયા તે છે કિનકાકુજી (સોનેરી મંદિર) અને ગીનકાકુજી (ચંદેરી મંદિર). તે સુંદર અને ભવ્ય મંદિરોનું વર્ણન કરવાનું મારુ સામર્થ્ય નથી તેથી  વર્ણન ની બદલે તેમના ફોટા મુકું છું. તે સુંદર દિવસે અમને બે જાપાનીઝ 80 અને 82 વર્ષની સખીઓ, નાકાગોમાં સાન અને હનાડા સાન ફરવા લઇ ગયેલ અને તેમણે આખો સુંદર દિવસ પ્લાન કરેલો તે મારી ઘણી સફરો માં નો એક અત્યંત યાદગાર દિવસ રહ્યો છે. હોંગ કોંગ માં પણ ઘણા બુદ્ધિસ્ટ મંદિરો અમે જોયા તેમનું એક હતું શા ટીન માં આવેલ દસ હજાર બુદ્ધ નું મંદિર.  આ બૌદ્ધ મઠ પ્રખ્યાત છે કારણ કે તેની મુખ્ય ઇમારતમાં દિવાલો પર કલાત્મક રીતે મુકેલી સોનાના સિરામિક બુદ્ધની મૂર્તિઓનાં 13,000 લઘુચિત્ર છે.
આ પછી શીખ ધર્મ અને પછી ખ્રિસ્તી ધર્મ અને ઇસ્લામ ધર્મ અને છેલ્લે હિન્દૂ ધર્મ ઉપર વાત થશે. 

દ્રષ્ટિકોણ 42: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ 2 – જૈન ધર્મ (અહિંસા પરમોધર્મ) – દર્શના

હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું. આપણે દરેક ધર્મ માં શાંતિ નો સંદેશ કરી રીતે વણી લેવામાં આવ્યો છે અને તેના સાહિત્ય વિષે વાત કરીએ છીએ. આ પહેલા આપણે યહૂદી અને ઝોરાસ્ટ્રીઅન ધર્મો વિષે વાત કરી http://bit.ly/2MsTXDy . આજે જૈન ધર્મ વિષે વાત કરીએ.
ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત આસપાસ લોકો ઇસ્લામનું પાલન કરે છે, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી ધર્મનું પાલન કરે છે, અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન ધર્મ નું પાલન કરે છે. અને લગભગ તેમના જેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.  આ પહેલા આપણે ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદી ધર્મ ઉપર વાત કરેલ। હવે પછી બુદ્ધ ધર્મ, શીખ ધર્મ, ખ્રિસ્તી ધર્મ, ઇસ્લામ ધર્મ અને હિન્દૂ ધર્મ ઉપર વાત થશે.
જૈન ધર્મ – જૈન ધર્મ માં અગમ સૂત્રો અને ગ્રંથો અર્ધ-માગદિ પ્રાકૃત ભાષામાં લખાયેલા છે. ત્યાર બાદ તે ગ્રંથો નો પ્રાકૃત, સંસ્કૃત, અપભ્રમ, જૂની મરાઠી, રાજસ્થાની, ગુજરાતી, હિન્દી, કન્નડ, તામિલ, જર્મન અને અંગ્રેજી જેવી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયેલ છે. જૈન ધર્મ ના પાયાનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે અહિંસા। તે પ્રમાણે કોઈ પણ પ્રાણી અથવા જીવને ઈજા પહોંચાડવી નહીં, કોઈ જીવનો દુરુપયોગ કરવો નથી  કરો, કોઈને ગુલામ બનાવવું નહિ કે કેદ ન કરવું, કોઈના ઉપર જુલમ ન કરવો, કોઈનું અપમાન કરવું નહિ કે કોઈને ત્રાસ આપવો કે મારવું નહિ.  
તે ઉપરાંત અનેકાંતવાદ નો પણ સિદ્ધાંત તેના પાયામાં છે. અનેકાંતવાદ એટલે કે સત્ય અને વાસ્તવિકતા જટિલ છે અને તે અનેક વિવિધ પાસાઓ ધરાવે છે. દરેક ને વાસ્તવિકતાનો અનુભવ થઈ શકે છે પરંતુ દરેકને તે અનુભવ જુદી રીતે થાય છે અને જુદી રીતે સ્પર્શે છે જેને બધાજ એક રીતે સમજી શકે તેમ ભાષાથી સંપૂર્ણ રીતે વ્યક્ત કરવું શક્ય નથી. તેથી કોઈ પણ સત્યને કોઈ પણ ભાષામાં વ્યક્ત કરવું તે પ્રયાસ માત્ર છે અને તે એક અપૂર્ણ પરિપેક્ષ્ય જ હોય છે. તેથી એકપક્ષી પરિપેક્ષ્ય (પર્સપેકટીવ) ધરાવવું અને તેને જ સત્ય માનવું અને અન્ય ને બાકાત કરવું તે મોટી ભૂલ છે.  હું મંદિર, તપ અને બીજી ધાર્મિક વિધિઓમાં વિશ્વાસ નથી કરતી પરંતુ અનેકાંતવાદ અને અહિંસા મારા જીવનના પાયાના સિદ્ધાંત છે.
જૈન ધર્મ ની મુખ્ય પ્રાર્થના, શ્રી નમોકાર મંત્ર પ્રાકૃત ભાષામાં લખાયેલ છે. તે મંત્ર માં પ્રભુ પાસે કોઈ યાચના નથી કરવાની। તે મંત્ર માં આપણે બધાજ અરિહંત, સિદ્ધ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, સાધુ અને ચરિત્ર વ્યક્તિઓને નમન કરીએ છીએ.  અર્ધમાગદિ ભાષાની પ્રાર્થના અનુવાદ કર્યા વગર સમજવી અઘરી હોય છે. પણ અમીભર્યા જૈન સ્તવન સાંભળવામાં મધુર અને કરુણા ભરેલા હોય છે. આબુ, દેલવાડા, સમતશિખર, અને પાલીતાણા જેવા જૈન તીર્થસ્થાન ભવ્ય હોય છે અને નીચેના સ્તવન મા પ્રભુ ભજન સાથે તે ભવ્યતા નો ઉલ્લેખ છે. ધર્મ અને સાહિત્ય ના સબંધ ઉપરાંત ક્યારેક ધર્મસ્થળ ના શિલ્પકામ (આર્કિટેક્ચર) ની પણ વાત કરવી જોઈએ. કેમ કે ધર્મસ્થળ ની જગ્યાના શિલ્પકામ અદભુત રહ્યા છે. હવે પછીના લેખ માં તેનો થોડો ઉલ્લેખ કરીશ. 
ઊંચા ઊંચા શત્રુંજય ના શિખરો
વચ્ચે મારા દાદા કેરા ડેરા જગમગ થાય
જય જય સિદ્ધાચલ, જય જય વિમલાચલ
દાદા તારી યાત્રા કરવા, મારુ મન લલચાય
તળેટીયે શીશ નમાવું, ચડવા લાગુ પાય
પવન ગિરી નો સ્પર્શ થતા પાપો દૂર થાય 
અને શ્રી ચિત્રભાનુ મહારાજ લિખિત આ પ્રખ્યાત રચના જૈન ધર્મની બધા પ્રત્યે સદભાવના અને પ્રેમ ની લાગણી વ્યક્ત કરે છે. 
મૈત્રીભાવનું  પવિત્ર ઝરણું   મુજ હૈયામાં વહ્યા  કરે
શુભ થાઓ આ સકળ વિશ્વનું એવી ભાવના નિત્ય રહે
ગુણથી  ભરેલા ગુણીજન  દેખી હૈયું મારું  નૃત્ય કરે
એ  સંતોના ચરણ કમળમાં  મુજ જીવનનો અર્ધ્ય રહે
દીન,  ક્રૂર ને  ધર્મવિહોણાં   દેખી દિલમાં દર્દ  વહે
કરુણાભીની   આંખોમાંથી અશ્રુનો   શુભ સ્રોત વહે
જૈન શિલ્પકામ: જૈન ના મંદિરો ખુબ સાફ સુથરા અને સુંદર હોય છે. તેમાં આબુ પર્વત થી 2.5 કિલોમીટરે આવેલા, 11 મી અને 16 મી સદી વચ્ચે બાંધેલા 5 દેલવાડા ના મંદિરો એકદમ આબેહૂબ છે અને સફેદ માર્બલ અને બારીક કોતરણી માટે જાણીતા છે.  મંદિર નું ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર છે. મંદિરો બહાર થી જરાપણ ખ્યાલ ન આવે અને ડુંગરા જ દેખાય તે રીતે પહાડોની શ્રેણી વચ્ચે બનાવેલ છે. કહેવાય છે કે એ જમાના માં 1,500 શિલ્પકારો અને 1,200 મજૂરોને એક મંદિર બનાવતા 14 વર્ષ થયેલ. આ ભવ્ય મંદિરોમાં આદિનાથ ભગવાન અને નેમિનાથ ભગવાન ના મંદિર અતિ સુંદર અને પ્રખ્યાત છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે શિલ્પકારોને જેટલી માર્બલ ધૂળ ભેગી થાય તે પ્રમાણે પૈસા આપવામાં આવતા તેથી તેઓ ખુબ જીણી કોતરણી કરવા માટે પ્રેરાય.  નેમિનાથ ના મંદિર માં શ્રી કૃષ્ણ અને ગોપીઓ ના શિલ્પો પણ છે. કહેવય છે કે છેલ્લું પાર્શ્વનાથ નું મંદિર મજૂરોએ પોતાના પૈસે, અને પોતાના આરામ ના સમય દરમ્યાન બનાવેલ છે.

આવતા અઠવાડિયે આપણે બુદ્ધ ધર્મ વિષે વાત કરીશું।

દ્રષ્ટિકોણ 41: ધર્મ, સાહિત્ય, શાંતિ નો સંદેશ 1- ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદી ધર્મો – દર્શના

મારા, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તરફથી તમોને શાલોમ (યહૂદી અભિવાદન અનુસાર “શાંતિ ભર્યા વંદન”). આવતા શનિવારે વાત કરીશું જૈન ધર્મ ઉપર અને તે પછી શીખ ધર્મ, તે પછી ખ્રિસ્તી ધર્મ, અને તે પછી ઇસ્લામ અને તે પછી હિન્દૂ ધર્મ ઉપર વાત થશે.
ભારતીય ઉપખંડ વિશ્વના ચાર મોટા ધર્મોનું જન્મસ્થળ છે; હિન્દુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને શીખ ધર્મ. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની લગભગ 80 પ્રતિશત વસ્તી હિંદુ ધર્મનું પાલન કરે છે, 14 પ્રતિશત આસપાસ લોકો ઇસ્લામનું પાલન કરે છે, 2.3 પ્રતિશત ખ્રિસ્તી ધર્મનું પાલન કરે છે, અને 1.7 પ્રતિશત શીખ ધર્મનું પાલન કરે છે. આશરે .36 પ્રતિશત લોકો જૈન ધર્મ નું પાલન કરે છે. અને લગભગ તેમના જેટલીજ સંખ્યામાં છે બુદ્ધિસ્ટ, ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદીઓ।. આપણા દેશની એ ખાસિયત છે કે ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ દેશ છે જે કોઈ એક ધર્મને પ્રમુખતા નથી આપતો। દરેક ભારતીય નાગરિક ને હક છે કે તે પોતાની જુદી અને વિવિધ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પદ્ધતિઓ દ્વારા ઈશ્વર, અલ્લાહ, પ્રભુ કે દેવી, દેવતાઓને પૂજી શકે.
બેઠક માં “ધર્મ અને સાહિત્ય” શીર્ષક ઉપર આપણે ચર્ચા કરેલી. એ તો ખુબ મોટો વિષય છે. અને આ શીર્ષકની પ્રમુખતા એ છે કે બધાજ ધર્મ માં કવિઓ અને સાહિત્યકારોની સર્જનાત્મક કૃતિઓના આધારે દરેક ધર્મ ને અનોખું સ્થાન પ્રાપ્ત થયું છે. કવિઓ અને સાહિત્યકારોએ તેમના પ્રેમ અને પુણ્યતાની ભાવનાથી ધર્મ ને તેમના શબ્દોમાં વણી લીધો છે. પણ મારુ કહેવું એ પણ છે કે તે સામે ધર્મ વિશેના લેખન થી સાહિત્ય પણ ખીલ્યું છે, ચમક્યું છે અને સાહિત્યનો પણ વિકાસ થયો છે. તેથી ધર્મ અને સાહિત્યનો અરસપરસ નો ગહેરો સબંધ રહ્યો છે.
આમ તો હું ભારત માં પૂજાતા બધા ધર્મ વિષે એકજ લેખ લખવાની હતી પણ ધીમે ધીમે લેખ મોટો થઇ ગયો અને એક લેખ માં બધા ધર્મો ને આવરી શકાય તેમ નથી. તેથી દરેક ઉપર જુદા જુદા લેખ મુકીશ। સૌથી પહેલા ઝોરાસ્ટ્રીઅન અને યહૂદી નો ઉલ્લેખ પછી જૈન ધર્મ, પછી શીખ ધર્મ, તે પછી ખ્રિસ્તી ધર્મ, પછી ઇસ્લામ ધર્મ અને છેલ્લે હિન્દૂ ધર્મ ઉપરના લેખ મુકીશ। ધર્મ અને તેના સાહિત્ય વિષે થોડી ચર્ચા ઉપરાંત દરેક ધર્મ માં શાંતિ વિષે ના ઉપદેશ ને કઈ રીતે આવરી લેવામાં આવ્યો છે તે વિષે પણ થોડી વાત કરીશ।
ઝોરાસ્ટ્રીઅન ધર્મ: દુનિયા નો પ્રાચીન ધર્મ છે. ઈરાન માંથી બહાર આવેલ આ ધર્મ માં માનનારાઓ ઝોરાસ્ટ્ર અથવા જરથોસ્ત અને (Wise Lord) અહુરા મઝદા ને પૂજે છે. એકિશ્વરવાદી આ ધર્મ અનુસાર સ્વર્ગ અને નરક, ખોટા કર્મો અને સારા કર્મો વચ્ચે નો તફાવત, અને મૃત્યુ બાદ નો ચુકાદો એવા સંદેશાઓ બીજા ત્યાર બાદ આવતા ધર્મોએ અપનાવ્યા છે. સાહિત્યની વાત કરીએ તો તેના મુખ્ય સંદેશાઓ અવેસ્તા કરીને ચોપડીમાં નોંધ કરવામાં આવેલ છે અને તેમાં કાવ્યો નો સમાવેશ થાય છે. આ ધર્મ ના મૂકી સંદેશ અનુસાર વ્યકિને જીવન નું ખાસ ધ્યેય એ હોવું જોઈએ કે તે શાણપણ વિઝડમ) કેળવે અને દુનિયા માં આનંદ અને ખુશી ફેલાવે.
ઝોરાસ્ટ્રીઅન પરંપરાગત સાહિત્ય ઘણું વિશાળ છે અને તેમાં 75 કૃતિઓ નો સમાવેશ થાય છે અને તેમાં ધર્મ ના કાયદાઓ ઉપરાંત તે યુગ ની માન્યતાઓ અને રિવાજો અને જ્યોતિષવિદ્યા ઉપર ચર્ચા કરવામાં આવેલ છે. હવે આ શાસ્ત્રો વંચાતા નથી પરંતુ એ જમાના માં ધર્મ ને સમજવા અને સમજાવવા માટે લેખન અને વાંચન નો ઉપયોગ થતા તે રીતે લેખન અને વાંચન નો ખુબ પ્રચાર આ રીતે થયો.
તમે સાંભળેલી વાત હશે પણ આ નાની વાર્તા ફરી કહું છું. તે પ્રમાણે ઝોરાસ્ટ્રીઅન ધર્મ માં માનનારા પારસીઓ ઈરાન માં થઇ રહેલ ધાર્મિક દમન થી બચવા ગુજરાત ના કિનારે ઉતાર્યા અને રાજા જાડી રાણા પાસે આશરો માંગ્યો. રાજાએ જવાબ માં દૂધ થી ભરેલ પ્યાલા સાથે સંદેશ મોકલ્યો કે આમારું રાષ્ટ્ર અમારી પ્રજા થી ભરેલું છે અને તેમાં બિલકુલ તમારે માટે જગા નથી. પારસીઓએ તે પ્યાલા માં સાકર ભેળવીને આ સંદેશ સાથે પ્યાલો પાછો મોકલ્યો કે જેમ સાકર દૂધ માં ભળીને દૂધ નો સ્વાદ વધારે છે તેમજ અમે પણ તમારી પ્રજા જોડે ભળીને તમારી સંસ્કૃતિ ને ચમકાવશું। રાજા ખુશ થઇ ગયા અને તેમણે પારસીઓને આશરો આપ્યો.
યહૂદી ધર્મ: યહૂદી ધર્મ એક પ્રાચીન એકિશ્વરવાદી ધર્મ છે. આ ધર્મ નું સાહિત્ય તોરાહ અને બાઇબલ ના ઓલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટ માં સમાયેલ છે. યહૂદી ધર્મ ના સંદેશ અનુસાર માણસો ને ઈશ્વર ના સ્વરૂપ માં બનાવવામાં આવ્યા છે અને માણસો પૃથ્વી ની લય અને પર્યાવરણ ની જટિલ વિવિધતા જોડે સંકળાયેલા છે. યહૂદી ધર્મ અનુસાર પૃથ્વી અને પર્યાવરણ ઈશ્વરે બનાવેલ છે અને માણસોએ પર્યાવરણ નો આદર કરીને રહેવું જોઈએ. પર્યાવરણ ને આદર કરવાનો એક માર્ગ સબાથ છે. તે અનુસાર, અઠવાઈડયા માં એક દિવસ બને તેટલા ઓછા સાધનોનો ઉપયોગ કરવો, ચાલી શકાય ત્યાં ગાડી નો ઉપયોગ કરવો નહિ, ઠંડુ ખવાય ત્યાં ગરમ કરવું નહિ, અને કામ ની બદલે તે દિવસ ઈશ્વર પૂજા અને ચિંતન માં વિતાવવો.
યહૂદી ધર્મ માં સારા કર્મો ઉપર ખુબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. અહીં નીચે યહૂદી ધર્મ ના થોડા વાક્યો અનુવાદ કરીને મુકેલ છે.
“વિચારવા ઉપર બહુ મહત્વ નથી. ખાસ મહત્વ એ છે કે તમે કોણ છો અને શું બનવા માગો છો”.
“Gam zu l’tova. – આ પણ સારા માટે જ છે.”
“L’fum tzara aagra – પ્રયત્ન પ્રમાણે જ પુરસ્કાર મળશે।”
“આજ કરતા કાલે તમે વધુ સારી વ્યક્તિ નથી બનવાના, તો કાલ ની તમારે જરૂર જ શી છે?”
“L’Chaim!” – આ જિંદગી ની હર એક પળ ને ઉજવતું પરંપરાગત યહૂદી કહેવત ઉપર”ફિડલર ઓન ધ રૂફ” કરીને એક પ્રખ્યાત ચલચિત્ર માં આખું ગીત ગવાયેલ છે. “જિંદગી હંમેશા તમે ઈચ્છો તેમ જતી નથી પણ ગમે ત્યારે થોડો વિરામ લઈને, થોભીને જિંદગીની ખુશી ને માણી લ્યો કેમ કે આ પળ ફરી પાછી નહિ આવે”.

આવતા શનિવારે જૈન ધર્મ ઉપર થોડી વાતો કરીશું.

દ્રષ્ટિકોણ 40: નાણાકીય સ્વતંત્રતા અને સમજણ – દર્શના 

નમસ્તે મિત્રો। શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને આવકારું છું. ઓક્ટોબર ની 12 તારીખે રાષ્ટ્રીય બચત દિવસ ઉજવાય છે. આજે આપણે બચત વિષે તો નહિ પરંતુ નાણાકીય સમજણ અને નાણાકીય સ્વતંત્રતા ઉપર થોડી વાત કરીએ। આપણે ભારતીય લોકોને બચત શીખવાની કદાચ એટલી જરૂર નથી પણ ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને નાણાકીય સમજણ કેળવવાની જરૂર છે.
આ એક સ્ત્રીઓને લાગુ પડતી વાત છે કે ક્યારેક આપણે નાણાકીય વાતોમાં બિલકુલ રસ ધરાવતા નથી અને તે વિશેની બધી જવાબદારી આપણા પતિને સોંપી દઈએ છીએ. મારી પોતાની જ વાત કરું તો અમારા લગ્ન માં થી છુટા થતા સૌથો મોટો ભય મને નાણાકીય જવાબદારી ઉપાડવાનો હતો. હું કમાતી તો હતી જ. પરંતુ મારી કમાણી ના ચેક આવે તો મારા પતિના હાથ માં સોંપી દવ. મારે કામ માટે સફર કરવાની આવે ત્યારે તેને કહી દવ કે મારે બહારગામ જવાનું છે તો મને પૈસા જોશે અને તે લાવી આપે. હું બધુજ કામ કરતી સિવાય કે પૈસા ને સમજવાનું। એટલે સુધી કે હું ક્યારેય એટીમ માં પણ જતી નહિ અને મને પાસ્વર્ડ પણ યાદ હતો નહિ. મને એક જાત નો ભય હતો કે પૈસા સંભાળતા મને આવડશે જ નહિ અને મારા પતિએ વારંવાર મને સંભળાવેલ પણ ખરું કે આ બાબત સમજવાની તારી શક્તિ નથી. 
પરંતુ નાણાકીય જવાબદારી સમજવાની દરેક વ્યક્તિને જરર હોય છે. પતિ બધું સારી રીતે સંભાળતા હોય છતાં પણ જીવન નો ક્યારેય ભરોસો નથી અને થોડી સમજદારી તો દરેકે કેળવવી જ જોઈએ।  
પણ આ એટલો મોટો વિષય છે કે અહીં એક નિબંધ માં તે વિષે જાણકારી આપી શકાય નહિ તેમજ હું આ બાબત માં નિષ્ણાત નથી પણ કામચલાઉ થોડી સમજણ મેં કેળવી છે. હું થોડુંઘણું અહીં શેર કરીશ અને તે પછી આશા રાખું કે તમે પણ થોડી ઘણી તમારી સમજણ વિષે શેર કરો (ખાસ કરીને પુરુષ ભાઈઓ) તો આપણે બધાને થોડું શીખવા મળે. 
1) સૌ પ્રથમ કપટથી સાવધ રહેવું – આપણે નાણાકીય દેખરેખ સાંભળતા હોઈએ ત્યારે સૌ પ્રથમ કૌભાંડકારો થી સાવધ રહેવું તેથી પૈસા ગુમાવવાનો વખત ન આવે. તે માટે — ક્યારેય કોઈને ફોન ઉપર સોશ્યિલ સેક્યુરીટી નંબર અને બીજી નાણાકીય માહિતી આપતા પહેલા ખુબ વિચાર કરવો। શંકા જેવું લાગે તો તરતજ હેલ્પલાઇન માં ફોન કરી શકાય છે. 
2) નિષ્ણાતોની સલાહ લઇ શકાય છે – મારી બાબત માં મને નાણાકીય જવાબદારી સંભાળવામાં સૌથી વધુ સફળતા નિષ્ણાતોની સલાહ દ્વારા મળી છે. છુટા થવાનો નિર્ણય માત્ર કર્યો હતો ત્યારે મારી દોસ્તી એક નાણાકીય નિષ્ણાત બહેન સાથે થઇ. અને વર્ષો બાદ પણ અમારી દોસ્તી ગાઢ છે અને તે જોબ બદલે તો હું મારો પોર્ટફોલિયો તેની સાથે તેની નવી બેન્ક માં લઇ જાવ છું. તે શાંતિથી મને બધુજ સમજાવે છે અને લાંબી દ્રષ્ટિ થી સંભાળવાની વ્યૂહરચના વડે બધું સંભાળે છે. તેમજ મારા ટેક્સ કરનાર ભાઈ પણ તે રીતેજ મારુ કામ કરે છે. અને એક સહેલી જે મારી રીયલ એસ્ટેટ એજેન્ટ પણ છે તેની સાથે પણ મારી ગાઢ મૈત્રી છે અને મને તેની સલાહ માં પૂરો વિશ્વાસ છે. તો આપણને સારી સમજણ ન હોય તો સારા નિષ્ણાત ની સાથે સબંધ કેળવવાથી ઘણી મદદ થઇ શકે છે. 
3) વિલ બનાવવું જરૂરી છે – તાજેતરમાં એક વિલ બનાવનાર એટર્ની જોડે અનાયાસે મારુ મળવાનું થયું। તેણે  મારુ વીલ બનાવવાનું કામ કર્યું તેમાંથી મને ઘણું શીખવા મળ્યું। વીલ બનાવવું શા માટે જરૂરી છે? કેમકે તેના વગર જો કોઈ મૃત્યુ પામે તો આપણી ઈચ્છા પ્રમાણે નહિ પરંતુ તે સ્ટેટ ના કાયદા પ્રમાણે મિલકત ની વહેંચણી થાય. તે માટે વારસદારોને પ્રોબેટ પ્રક્રિયા નો સામનો કરવો પડે અને તે માટે સમય અને પૈસાનો વ્યર્થ બગાડ થાય. જો વીલ પ્રમાણે કુટુંબ ના સભ્યો અથવા ચેરિટી માં મિલકત વહેંચવામાં આવે તો એસ્ટેટ ટેક્સ માં પણ ઘટાડો થઇ શકે. 
4) પોતના જીવન માટે પૈસાની વ્યવસ્થા રાખવી – જૂની પરંપરા મુજબ અને બાળકો પ્રત્યે લાગણી વડે ખેંચાઈને માં-બાપ ઘણી વાર બાળકો ના નામ ઉપર બધી મિલકત મૂકી દ્યે છે. તેમાં એક પરિસ્થિતિ બાગબાન જેવી સર્જાઈ શકે. પણ તેવું ન થાય તો પણ તે સૌથી ઉત્તમ માર્ગ નથી અને આ સમયમાં તે  વ્યવહારુ વ્યવસ્થા નથી. મૉટે ભાગે બાળકો તેમના સમય પ્રમાણે પ્રગતિ કરતાજ હોય છે. અને પોતાની મિલકત પોતે સુરક્ષિત રાખી અને માં-બાપ રહી શકે તો બાળકો માટે તેમને મોટી ઉમર માં સંભાળવાવાનો બોજો ઘટે છે, વધતો નથી. અને માં-બાપ અને બાળકો પૈસા ની જટિલતા માં ગૂંચવાઈ જવાની બદલે પ્રેમ ના બંધને રહી શકે છે. આજના જમાના માં લોકો માને છે કે આપણે આપણા પોતાના માટે જીવવાની વ્યવસ્થા કરીને કોઈના ઉપર બોજો બનવું નહિ. 
તમે કેળવેલી સમજણ અથવા તમારા અનુભવ અહીં શેર કરશો તો બધાને શીખવા મળશે અને તે માટે પહેલેથી જ તમારો આભાર।

દ્રષ્ટિકોણ 39: નાના આંતરડાનો રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી – દર્શના

મિત્રો હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગ ઉપર અને દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર આવકારું છું.  આ પહેલા આપણે એક વાર રેર ડીઝીઝ એટલે દુર્લભ અને અનોખા રોગો વિષે વાત કરેલી http://bit.ly/2IvHJtZ . આજે તેવાજ એક રોગ અને નવી ટેક્નોલોજી ઉપર થોડી વાતો શેર કરું છું. 
નાના આંતરડા નો રોગ
આ રોગ વિષે અને નવી ટેક્નોલોજી વિષે માહિતી આપતા પહેલા ચાલો આપણે જાણીએ કે આપણે ખાઈએ તે ખોરાક નું કઈ રીતે પેટ માં પાચન થાય છે. 
પાચન ક્રિયા
સામાન્ય રીતે પાચનની શરૂઆત ખોરાક મોઢામાં પંહોચે છે ત્યારે જ થાય છે. ખોરાક ને ચાવવાની સાથે, મોઢામાંનું થુંક અને લાળ ખોરાકને તોડવાનું શરૂ કરે છે. તે આગળ વધતા, અને અન્નનળીમાંથી પસાર થતાં, ખોરાક સંકોચાય છે અને તે સંકોચન ખોરાકને પેટ તરફ આગળ ધપાવે છે. પેટમાં, ખોરાક વધુ તૂટી અને પ્રવાહી અથવા પેસ્ટ ના સ્વરૂપ માં બદલે છે અને ત્યાં એસિડ્સ અને એન્ઝાય્મ (ઉત્સેચકો) સાથે ભળી જાય છે. પેટ ધીમે ધીમે તે બધું નાના આંતરડામાં ઠાલવે છે. 
નાનું આંતરડું
આ ટ્યુબ આકારનું અંગ શરીર નું સૌથી લાબું અવ્યય છે.  તે પેટ અને મોટા આંતરડા વચ્ચે સ્થિત છે. નાના આંતરડાને પાચક તંત્રના વર્કહોર્સ તરીકે ગણવામાં આવે છે. તે 20 ફૂટ લાબું અંગ છે અને તેમાં ડ્યુઓડેનમ, જેજુનમ અને ઇલિયમ નામના ત્રણ ભાગ છે.
ડ્યુઓડેનમ એ નાના આંતરડા નો  પ્રથમ ભાગ છે જ્યાં સામાન્ય રીતે આયર્ન (લોહ)  અને અન્ય મિનરલ્સ (ખનિજો) શોષાય જાય છે.
જેજુનમ એ મધ્યમ વિભાગ છે જ્યાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન, અને મોટાભાગના વિટામિન્સ શોષાય છે.
ઇલિયમ એ નાના આંતરડા નો નીચલો ભાગ છે જ્યાં (પિત્ત) એસિડ્સ અને વિટામિન બી 12 શોષાય અને શરીર માં ઉતરે છે.
નાના આંતરડામાંથી ખોરાક મોટા આંતરડામાં જાય છે. મોટું આંતરડું પુખ્ત વયના લોકોમાં લગભગ 5 ફુટ લાબું હોય છે અને ત્યાં પાણી અને બાકીના પોષક તત્વો નું શોષણ થાય છે. તે પછી પ્રવાહીમાંથી તે ઘન પદાર્થમાં બદલાય છે અને શરીર ને ન જોઈતી વસ્તુઓ કુદરતી રીતે બહાર નીકળી જાય છે. 
ટૂંકા આંતરડા નો રોગ 
ટૂંકા આંતરડા સિંડ્રોમ અથવા Small Intestine Syndrome (SBS) એ બહુ ખરાબ રોગ છે. નાના આંતરડા ની અપૂરતી લંબાઈ મુખ્યત્વે પોષક તત્વો નું શોષણ અને પાચન થવા દેતી નથી.  ક્યારેક રોગ અથવા ઈજા ને લીધે આંતરડું નાનું થાય છે અને ક્યારેક જન્મ થી આ રોગ લઈને બાળક જન્મે છે. 
માલએબ્સોર્પશન 
SBS વાળા લોકો ખોરાકમાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી, વિટામિન, ખનિજો, પ્રોટીન, ચરબી, કેલરી અને અન્ય પોષક તત્ત્વોને ગ્રહણ કરી શકતા નથી. આ ખુબ ગંભીર વાત છે. તેઓને વારંવાર ઝાડા થાય છે, વજનમાં ઘટાડો અને આવશ્યક વિટામિન્સ અને ખનિજોના ન મળવાથી ખુબ શરીર માં નુકશાન થાય છે. 
રોગનો વ્યાપ
અમેરિકામાં દર વર્ષે આશરે 8 હજાર નવા કેસ થાય છે. પીડિયાટ્રિક દર્દી બાળકો 3 વર્ષની વયે પહોંચે તે પહેલા મૃત્યુ પામે છે. તેમનું ટૂંકું જીવન એક બેકપેક જોડે બંધાયેલ હોય છે અને તેમાંથી એક સોય દ્વારા બાળકોની નસ માં તેમને ન્યુટ્રિશન પંહોચાડવા માં આવે છે. આ રીતે પોષક તત્વો જઠર માર્ગને બાયપાસ કરીને સીધા લોહીના પ્રવાહમાં આપવામાં આવે છે. 
એક્લીપ્સ રીજેનેસિસ સોલ્યુશન
આ પહેલા ના દુર્લભ રોગો વિષે ના આર્ટિકલ માં મેં કહેલું કે જે કંપની આવા અનોખા રોગો ઉપર કામ કરી રહી હોય તેમના રસ્તા માંથી સરકાર અને FDA બધા વિઘ્નો દૂર કરી અને તેમનો રસ્તો સાફ કરી આપવા માંગે છે. ખાસ કરીને જો બાળકોને રાહત મળે તેવી ટેક્નોલોજી હોય તો તેવી કંપની નો રસ્તો થોડો આસાન બને છે. 
 એક્લીપ્સ રિજેનેસિસ કરીને કંપનીએ એક નવું સંશોધન કર્યું છે તેમાં શરીર ની કુદરતી તાકાત નો ઉપયોગ કરેલ છે. એક નાની નિટીનોઇલ કોઇલ નાના આંતરડામાં એક નળી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવે છે. પછી તે આઘીપાછી ન થાય તે માટે તેટલા ભાગમાં નાના આંતરડાને બહારથી સુચર્સ લગાવીને સાંકડું કરવામાં આવે છે. આ કોઇલ 2 થી 3 અઠવાડિયા સુધી ત્યાં રહેવા દેવા માં આવે છે. તે દરમ્યાન કોઇલ ને ધીમે ધીમે લાંબી કરવામાં આવે છે. આ સમજવા માટે તમને એક ઉદાહરણ આપું। કોઈના દાંત સીધા કરવા માટે બ્રેસિસ લગાડવામાં આવે ત્યારે તે બ્રશીસ ધીમે ધીમે, દર અઠવાડિયાની વિઝિટ માં ડોક્ટર  ટાઈટ કરતા જાય છે અને ધીમે ધીમે તે પ્રમાણે દાંત ને જોઈએ તેવી દિશામાં ફેરવે છે. 
તેજ રીતે અહીં કોઇલ ધીમે ધીમે લાંબી કરતા, સાથે સાથે આંતરડું પણ ધીમે ધીમે લાબું થતું જાય છે.  મજાની વાત એ પણ છે કે આ 2-3 અઠવાડિયા દરમ્યાન પોશાક તત્વો પણ આંતરડામાંથી નિયમિત રીતે વહેતા રહે છે. લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા ના અંતે સુચર્સ ઓગળી જાય છે અને કોઇલ ખોરાક સાથે વહેવા માંડે છે અને કુદરતી રીતે તે શરીર માંથી નીકળી જાય છે.  અત્યાર સુધી આ ભયજનક, દયાજનક, અને વિનાશકારક રોગ નું કોઈ સારું નિવારણ જ નહોતું. આ રોગ થી પીડાતા લોકોનું નાનું જીવન પણ ક્યારેક અતિશય પીડામાં ગુજરતું। અને તેમને જીવિત રાખવાનો વાર્ષિક  ખર્ચ ત્રણ લાખ ડોલર્સ થી ઉપર આવતો હતો. અને આ કેટલું સુંદર અને સરળ સોલ્યૂશન છે. શરીર ની પેશીઓ અને સ્નાયુઓ ને ધીમે ધીમે થોડી મદદ વડે અને બાકી તેમની કુદરતી તાકાત વડે લંબાવી અને આંતરડા ને લંબાવવાના। અત્યારે આ કંપનીએ ઉંદર અને ડુક્કર ઉપર પ્રયોગો કરેલ છે અને તેમાં તેમને સફળતા મળી છે. ધીમે ધીમે લંબાયેલ આંતરડામાં બધાજ પોષણો શોષણ કરવાની તાકાત છે અને તે પાછું સંકુચિત થતું નથી. અને વારંવાર  (થોડા થોડા મહિનાના અંતરે) થોડું થોડું લંબાવીને બહુજ નાના આંતરડાને જોઈતી લંબાઈ આપી શકાય છે. 
દુર્લભ રોગો ઉપર કામ કરનારાઓને FDA ખાસ રસ્તો સાફ કરી આપે છે તેથી આ કંપની માને છે કે તુરંત નાના બાળકો ના શરીર માં આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે। આપણે ઇચ્છીયે કે તેમને સફળતા મળે. 
તમને વિડિઓ માં આ ટેક્નોલોજી કેવી રીતે કામ કરે છે તે જોવું હોય તો આ લિંક ઉપર ક્લિક કરશો
http://eclipseregenesis.com/#the-team  

દ્રષ્ટિકોણ 38: વૈશ્વિક ગરમાવો (ગ્લોબલ વૉર્મિંગ) અને વ્યક્તિગત જવાબદારી – દર્શના

મિત્રો શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર હું દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમોને આવકારું છું. આપણે આ પહેલા વેશ્વિક ગરમાવો દુનિયામાં વધી રહ્યો છે તે વિષે વાત કરેલી।  તો આજે આપણે પોતે તેને રોકવા અને તેની ગતિ ધીમી પાડવા માટે શું પગલાં લઇ શૈકે તે વિષે થોડી વાત કરીએ. 
વીજળી બલ્બ બદલો
એક નિયમિત લાઇટ બલ્બને જગ્યાએ કોમ્પેક્ટ ફ્લોરોસન્ટ લાઇટ લગાવવાથી વર્ષમાં 150 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડની બચત થઇ શકે છે અને વીજળી ના બિલ માં પણ ઘટાડો થશે.
વાહન નો ઉપયોગ ઓછો કરો
વધુ ચાલવાથી આપણી તંદુરસ્તી માત્ર નથી વધતી પરંતુ એક માઈલ વાહન માં જવાની બદલે ચાલવાથી અથવા કારપૂલ કરવાથી દરેક માઇલ માટે એક પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ની બચત થાય છે.
વધુ રિસાયકલ કરો
આપણા ઘરના માત્ર અડધા કચરાને રિસાયક્લિંગ કરવાથી દર વર્ષે 2,400 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચાવી શકાય છે.
તમારા ટાયર તપાસો
આપણા ટાયરને યોગ્ય રીતે ફુલેલા રાખવાથી આપણા ગેસ માઇલેજને 3 ટકાથી વધુ વધારી શકાય છે. દર એક ગેલન ગેસોલીન ઓછું વાપરવાથી માત્ર પૈસાની બચત જ નથી થતી પણ તેનાથી 20 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પર્યાવરણ ની બહાર રહે છે અને તે વૈશ્વિક ગરમાવાની ગતિને રોકે છે. 
નહાવામાં થોડું ઓછું ગરમ ​​પાણી વાપરો
ખાસ કરીને શિયાળાની ઠંડી માં તમને મારી જેમ ગરમ ગરમ પાણી થી નહાવું ગમતું હોય તો વિચારવા જેવું છે. થોડા ઓછા ગરમ ​​પાણી ના અને થોડા ટૂંકા સમય નહાવાથી અને કપડાને ગરમ ની બદલે ઠંડા પાણીમાં ધોવાથી દર વર્ષે એક માણસ 500 પાઉન્ડ થી વધુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પર્યાવરણ માં જવાથી બચાવી શકે છે. 
ઘણા બધા પેકેજિંગવાળા ઉત્પાદનોને ટાળો
જો આપણે આપનો કચરો 10 ટકા ઘટાડી શકીએ તો 1,200 1,200 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ને પર્યાવરણમાં જવાથી રોકી શકીએ. 
થર્મોસ્ટેટને સમયોજિત કરો
આપણા થર્મોસ્ટેટને શિયાળામાં માત્ર 2 ડિગ્રી ઉપર અને ઉનાળામાં માત્ર 2 ડિગ્રી નીચે ખસેડવાથી, દરેક ઘરમાં એક વર્ષમાં લગભગ 2000 પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચાવી શકાય છે.
ઘરમાં ઇન્સુલેશન વધારો
આપણી દિવાલો અને એટિકમાં ઇન્સ્યુલેશન ઉમેરવાથી અને હવામાન પટ્ટાઓ (વેધર સ્ટ્રિપિંગ) લગાવવાથી ઘરને ગરમ અને ઠંડુ રાખવામાં વપરાતી ઉર્જા બચે છે અને વીજળીના ખર્ચ માં બચત ઉપરાંત પર્યાવરણ માં સારી અસર થાય છે.
એક વૃક્ષ વાવો
એક જ વૃક્ષ તેના જીવનકાળ દરમિયાન એક ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષણ કરી શકે છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોને બંધ કરો
આપણા ટેલિવિઝન, ડીવીડી પ્લેયર, સ્ટીરિયો અને કમ્પ્યુટર નો જ્યારે આપણે ઉપયોગ ન કરતા હોઈએ ત્યારે તેને બંધ રાખવાથી વર્ષમાં હજારો પાઉન્ડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બચી શકે છે.
શેક્સપીઅરે કહેલું કે પૃથ્વી પાસે સંગીત છે જો સાંભળનારા હોય તો. અને અત્યારે પૃથ્વી અને તેની નદીઓ, પર્વતમાળાઓ, હિમ શિખરો અને વૃક્ષો કરગરી રહ્યા છે, ઉદાસ સાદ છોડી રહ્યા છે અને હવે તે આપણા ઉપર છે કે આપણે બધા કૈક નાની જવાબદારી લઈને પૃથ્વીમાતાને મોટી ભેટ આપીએ. મિત્રો વધારે વાતો મળશે તમને શબ્દોનુંસર્જન બ્લોગ ઉપર અને મારા darshanavnadkarni.wordpress.com બ્લોગ ઉપર .

દ્રષ્ટિકોણ 37: હિમ નદી અને વૈશ્વિક ગરમાવો – દર્શના

શનિવારે પ્રકાશિત થતી દ્રષ્ટિકોણ કોલમ હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી તમને આવકારું છું. આજે આપણે વૈશ્વિક ગરમાવો (ગ્લોબલ વૉર્મિંગ) અને હિમ નદી (ગ્લેશિયર) ઉપર થોડી વાત કરીએ.  તાજેતરમાં હું અલાસ્કાની સફર કરીને આવી અને ત્યાં સુંદર ગ્લેશિયર જોયા. ઘણા વર્ષો પહેલા હું હિમાલય માં પર્વત ચડાવ અભિયાન (માઉન્ટેઇન ક્લાઈમ્બીન્ગ એક્સપીડિશન) ઉપર ગયેલ ત્યારે અમે હિમ નદી ઉપર ચાલીને ગયેલા. તો આ હિમ નદી શું છે?..ઘણા સમયથી પડતો બરફ જયારે ઘટ્ટ થઇ જાય છે અને એક જ જગ્યા ઉપર રહે છે ત્યારે ધીમે ધીમે હિમ નદી બનવાની શરૂઆત થાય છે. પણ તે માત્ર એક જગ્યાએ પડતો બરફ નથી. બલ્કે હિમ નદી એક પાણી ની નદીની જેમ વહે છે અને આખરે હિમ તળાવ (ગ્લેશિયલ લેક) માં, નદીમાં અથવા દરિયામાં  જઈને ઠલવાય છે તેને ગ્લેશિયર તરીકે ઓળખાય છે. હાલ માં હિમનદીઓ વિશ્વના 10% જેટલા ક્ષેત્ર ઉપર છે. જોકે મૉટે ભાગે તેને આપણે જોઈ ના શકીએ કેમ કે પર્વતમાળાઓ વચ્ચે આવેલી હોય છે. 
 હિમ નદી અત્યંત ધીમી ગતિએ વહે છે તે છતાં તે વૈશ્વિક ગરમાવાના સંકેત અને તે વિશેની મહત્વની માહિતી આપે છે. વૈશ્વિક ગરમાવો વધવાને કારણે હિમ નદી પીછેહઠ કરે છે. તેનો મતલબ એ નથી કે તે વાસ્તવિકતામાં ઉંધી ગતિએ વહે છે પરંતુ નીચે વહેતો બરફ પીગળવા લાગે છે અને તેનું ઝડપથી પાણી થતું જાય છે. નવા સંશોધન પ્રમાણે હિમાલય ની હિમ નદીઓ ખુબ ઝડપથી અદ્રશ્ય થઇ રહી છે. નેપાળ અને ભૂતાન માં લગભગ ત્રણ ચતુર્થાંશ હિમનદી ના વિસ્તાર માં ઘટાડો થઇ ગયો છે. 
આ એકદમ ધીમી ગતિએ વહેતી હિમનદીઓ જે નીચે નદીઓમાં મળતી તે સદીઓ અને સદીઓ સુધી નીચે વસેલા ગામડાઓમાં પાણી પૂરું પાડતી. પરંતુ ઝડપથી ઓગળી રહેલ બરફ ને લીધે બે મહત્વની અસર થશે. એક તો, આ ઓગળી રહેલ હિમનદીઓ ને લીધે નીચે રહેલ નદીઓમાં અથવા હિમ તળાવ માં અને તેના આજુબાજુ વસતા ગામડાઓમાં પૂર આવાની શક્યતા વધી રહી છે. બીજું, ધીમે ધીમે વહેતી અને સદીઓ સુધી લોકોને પાણી પહોંચાડતી હિમનદીઓ બહુ ઝડપથી ઓગળી જશે તો ભવિષ્યમાં દુનિયા માં ઠેર ઠેર દુકાળ સર્જાવાની શક્યતા પણ વધી જશે.
હિમનદી ની પીછેહઠ ના ઘણા કારણો છે. પરંતુ અત્યાર સુધી બધી સુવિધા ન હોવાને કારણે હિમનદિની પુરી રીતે ઓળખ અને તેના સંશોધન માં કચાસ રહેલ। વૈજ્ઞાનિકો સેટેલાઇટ ને આધારે તે સંશોધન કરી રહ્યા હતા અને તેથી તે અભ્યાસ માં કચાસ રહેલ અને તેમાં અતિશયોક્તિ પણ થયેલ.  તે જ કારણો ટ્રમ્પ પણ પ્રસ્તુત કરે છે અને કહે છે કે આવું બનતું રહેશે અને તેમાં આપણે કઈ પણ મીનમેખ કરી શકે નહિ. પરંતુ હવે સચોટ સંશોધન કરવાની તાકાત માં વધારો થયો છે અને મોટા ભાગનો અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિકો દૂર દૂર પર્વતમાળાઓ વચ્ચે વહેતી હિમ નદીઓ પાસે પહોંચીને ખુબ નજીકથી અને સુસંસ્ફુર્ત સાધનો અને ટેક્નોલોજી દ્વારા કરી રહ્યા છે.  દુનિયા ના મોટા ભાગના વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધન કર્તાઓ હવે સહેમત છે કે હિમ નદીની પીછેહઠ અને ઝડપથી બરફ પીગાળવામાં આપણી રહેણીકહેણી ઘણે અંશે જવાબદાર છે અને આપણે તેમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ
બધા કારણો અહીં પ્રસ્તુત નહિ થઇ શકે.  પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો ના મત અનુસાર છેલ્લા 200 વર્ષ દરમ્યાન વીજળી ઉત્પાદન અને ઇંધણ નો ઉપયોગ ખુબ વધી ગયો અને તેની પર્યાવરણમાં અસર વર્તાય છે.  ઉપરાંત માનવ પ્રવૃત્તિ ને લીધે વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડની માત્રામાં 40 ટકાનો વધારો થયો છે, અને અન્ય વાયુઓ, જેમ કે મિથેન (કુદરતી ગેસ) પૃથ્વીની સપાટીથી ફેલાયેલી ગરમીને શોષી લે છે, અને આ તાપને લીધે પર્યાવરણમાં ગરમાવો વધતો જાય છે. ગ્રીન હાઉસ ગેસ તરીકે ઓળખાતી આ ગરમી-ફસાવતી વાયુઓ ને કારણે આબોહવામાં વધતું જતું ઉષ્ણતામાન આ ગ્લેશિયર ના પીછેહઠનું એક મુખ્ય કારણ છે. તે ઉપરાંત માણસની પ્રવૃત્તિ ના બીજા નાના મોટા કારણો પણ તે માટે જવાબદાર છે.  જેમ કે ભોજન માં વધતો જતો મીટ નો વપરાશ પણ પર્યાવરણ માટે હાનિકારક છે. 
આવતા અંકે આપણે પોતે ગ્લોબલ વોર્મિંગ (વિશ્વિક ગરમાવો) ને વધતો અટકાવવા માટે અને પર્યાવરણ ના રક્ષણ માટે શું કરી શકીએ તે વિષે થોડી વાતો કરીશું। પરંતુ આ અંકે થોડી ગ્લેશ્યર હિમ નદી ઉપર ની માહિતી પ્રસ્તુત કરી છે. અને બેક ફોટા મુકું છું. હિમ નદી નું દ્રશ્ય એટલું અદભુત અને ભવ્ય છે કે અમારી શિપ જયારે માર્જારી હિમ નદીની એકદમ સામે પહોંચી અને ત્યાં બે કલાક ઉભી રહી ત્યારે એક સમયે ડેક ઉપર લગભગ 60 થી 70 લોકો મુગ્ધ બનીને એ દ્રશ્ય ને નિહાળી રહ્યા હતા. એકદમ નીરવ શાંતિ થી. અને અચાનક ગાજવીજ ના ભડાકા સાથે હિમ નદી નો બરફ તૂટવાનો અવાજ આવ્યો અને બરફ તૂટીને દરિયામાં જવા લાગ્યો। અને એક સાથે આખી જનતા ના મુખ માંથી  ઓહ્હ્હ ના ઉદગાર સરી પડ્યા અને આંખ મટકયાં વગર અમે આ કુદરતની અદભુત છટાને નિહાળી રહ્યા. તો રહ્યો એક માત્ર સવાલ. શું આ પ્રકૃતિની બક્ષીશ અને સુંદરતાને બચાવવાની આપણી કોઈ જવાબદારી નથી? અને એક બીજો સવાલ. જો એ જવાબદારી આપણે બહુ ઓછી મહેનત થી નિભાવી શકીએ તો આપણે તેવી થોડી મહેનત કેમ ન કરીએ?
હેલન કેલરે એક વખત કહેલું – હું બધું કરી શકતી નથી; પરંતુ હું કંઈક કરી શકું છું; અને હું બધું કરી શકતી નથી એવા કારણસર હું જે કાંઈ કરી શકું તે કરવાનો ઇનકાર કરીશ નહીં.

દ્રષ્ટિકોણ 36: સમજદાર બંદૂક કાયદા – દર્શના

શનિવાર પ્રકાશિત થતી મારી (દર્શના વારિયા નાડકર્ણી ની) દ્રષ્ટિકોણ કોલમ ઉપર ગયા અઠવાડિયે આપણે બંદૂક વિષે વાત કરેલી। 
આજે ટેક્સાસ માં થયેલ ગોળીબાર માં 20 નિર્દોષ માણસો માર્યા ગયા. આજે નવો વિષય નથી પણ ફરીને ને વાચક મિત્રોને એ ભલામણ કરવા માંગુ છું કે મિત્રો પ્લીઝ બંધુક ના સમજદાર નવા કાયદા લાવવાની વાત ને આવતી ચૂંટણી માં આ ધ્યાન માં રાખીને મત આપવાનું વિચારશો। દરેક ગોળીબાર માં નિર્દોષ લોકો મારી જાય છે તે કોઈના ભાઈ, બહેન, માતા, પિતા, કે પુત્ર પુત્રીઓ હોય છે. ફક્ત 6 મિનિટ ની અંદર પોલીસે આ માણસને ઝડપી લીધો। અને છતાં પણ 6 મિનિટ ની અંદર આ ધૃણાથી ભરેલ માનવીએ 20 નિર્દોષ લોકોને મોત ને ઘાટ ઉતાર્યા। એનું કારણ એક જ છે કે અત્યંત કાતિલ ઓટોમેટિક રાઇફલ વપરાશમાં છે અને તે ટૂંક સમય માં એટલી ગોળીના રાઉન્ડ મારી શકે છે કે મોટી સંખ્યામાં લોકો મરી જાય છે. આ બંદૂક નો મુદ્દો મારા હૃદય ની નજીક નો મુદ્દો છે. હંમેશા મારા મનમાં ભય હોય છે કે મારા છોકરાઓ, મારા પ્રેમીજનો કે મારા મિત્રો તેવી ગોળીબાર માં ઝડપાય તો નહિ જાયને। ગીલરોય માં ગયા અઠવાડિયે શૂટિંગ થયું ત્યારે મારી બહેન અને બનેવી ગીલરોય તે ફેસ્ટિવલ માં જવા માટે ગીલરોય ગયા હતા. અમારા નસીબ અને મારી મમ્મીના પુણ્યને લીધે બચી ગયા. ફરીફરીને ખાસ વિનંતી કે આ ચૂંટણી સમયે આ મુદ્દો ધ્યાન માં રાખશો. તમે ટીવી ઉપર કદાચ જોયું હશે કે એક બહેન ના મોટી ઉમર ના મમ્મી અંદર હતા જયારે ગોળીબાર શરુ થયો. અને ઘણા કલાકો ગયા છતાં તેને તેની મમ્મી મળ્યા નથી અને તેનું હૈયાફાટ રુદન જોઈને આપણા દરેક ની આંખમાં પાણી ભરાઈ આવે. એક નાનું છોકરું ગુજરી ગયું।.. તો ચૂંટણી સમયે આ વાત ને કેમ ન યાદ રાખવી? આજના સમયને અનુકૂળ સમજદાર બંદૂક કાયદા લાવવાની જરૂર છે.
અને બીજી એ વાત ધ્યાન માં રાખવા જેવી છે કે ધર્મ ને નામે જયારે લોકો બીજાઓ ને મારે છે કે અત્યાચાર કરે છે તે માટે કોઈ પણ એક ધર્મ ને આપણે બદનામ કરી શકીએ નહિ. હિન્દૂ ધર્મ માં આખું મહાભારત નું યુદ્ધ ધર્મને નામે થઇ ગયું હતું અને પોતાના નિકટજનોની હત્યા બંને પક્ષ તરફથી થઇ, તેટલુંજ નહિ પણ અસત્ય અને કેટલાય ષડયંત્ર રચાયેલા। તેમજ ઇસ્લામ ધર્મને નામે આતંકવાદીઓએ ભય ફેલાવી રાખ્યો છે. તેમજ ક્રિશ્ચિઆનિટી ના નામે ક્રુસેડસ માં દુનિભરમાં કેટલાય યુદ્ધ રચાઈ ગયા હતા અને લોકોને બેરહેમીથી રહેંસી નાખવામાં આવેલા। એટલે એ વિચારવા જેવું છે કે આપણે આપણા ધર્મ ગૌરવ લેતા બીજા ને નીચા પાડીએ ત્યારે બાળકો ને શું શીખવા મળે છે. આપણે જાણીએ છીએ કે સાહિત્યમાં રસ લેતા લોકો માં તેવા પૂર્વગ્રહ ભાગ્યેજ જોવા મળે કેમકે વિવિધ વાંચન અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ ના લીધે તેમના માં દરેક વિષયને જુદા એંગલ થી જોવાની આદત કેળવાયેલી હોય છે. પરંતુ કેટલીયેવાર આપણે વિચાર્યા વગર ધર્મ ની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ફેલાય તેવા ફોરવર્ડ આગળ મોકલીએ છીએ. તો તેને ત્યાંજ રોકવાની આપણી સાહિત્યપ્રેમીઓની ફરજ ખરી કે નહિ?
અને આ વાત અહીં ઉખેડવાનું કારણ એજ કે આજની ગોળીબાર કરનાર માણસ અને ગીલરોય માં ગોળીબાર કરનાર ઇમિગ્રેશન ની ખિલાફ છે અને પોતાની જાત નું વર્ચસ્વ અને બીજાની ખિલાફ પૂર્વગ્રહ ધરાવે છે અને બીજાને નીચા ગણે છે. પોલીસ તેને આંતરિક આતંકવાદીને નામે તપાસ કરવાના છે. આશા છે કે આપણે વિવિધ વાંચન, જુદા જુદા દ્રષ્ટિકોણ થી કેળવાયેલા સાહિત્યપ્રેમીઓ ક્યારેય કોઈ ધર્મને નીચા દેખાડતા ફોર્વર્ડસ ને આગળ ફેલાવશું નહિ અને આપણા વશમાં હોય ત્યારે વિવિધતા અને સમાવેશ (diversity & inclusion) ની સુવાસ આપણે ફેલાવતા રહીશું।
ઘણા કલાકો બાદ પણ કેટલાયને તેમના પ્રેમીજનો ના હજી ખબર મળ્યા નથી. આજની હત્યાના ભોગ બનેલાઓ ને આપણી પ્રાર્થના માં રાખીએ। ઈશ્વર તેમના આત્માને શાંતિ બક્ષે અને તેમના પ્રેમીજનોને શાંતિ મળે. ૐ શાંતિ।