ઓશો દર્શન-28. રીટા જાની

wp-1644023900666

સર્જનાત્મકતા


શ્રી સુરેશ દલાલ ખરું જ કહે છે કે વૈવિધ્ય અને અનન્યતા એ ઈશ્વરની કલાનો ધ્રુવમંત્ર છે, સમતુલા એનો લય છે. ધરતી પર પુષ્પ તો આકાશમાં તારા, ઊંચા શિખર તો એટલી જ ઊંડી ખીણ, ધરાઈ ધરાઈને સૃષ્ટિ જોયા કરીએ તો કેવળ વિસ્તરતો જાય છે વિસ્મય. રત્નો તો યત્નથી જડતા હોય, પણ આ કયો મહાપ્રયત્ન? આ કયો મહાપુરુષાર્થ – બધું સમજણની બહાર છે. સર્જનાત્મકતાની આ બારાખડી ઉકેલીએ ત્યારે ખબર પડે કે ઈશ્વરથી મોટો કિમિયાગર બીજો કોણ હોઈ શકે? ક્યારેક દીવાની જ્યોત થઈને પ્રગટે કે ક્યારેક સૂર્ય, ચંદ્ર કે તારા થઈને પ્રગટે; ક્યારેક શીતળ, મંદ, મુલાયમ લહેરખી થઈને પંપાળે તો ક્યારેક ઝંઝાવાત થઈને હચમચાવી દે; ક્યારેક વાદળ ચીરીને વીજળીના ચમકારમાં હૃદયના ધબકાર ચૂકાવી દે તો ક્યારેક મેઘધનુષ બની આકાશને તોરણ બાંધે; ક્યારેક અડીખમ પહાડ બની હિંમત આપે તો ક્યારેક નિરંતર કલનાદ સાથે ઝરણું બની વહી જાય; ક્યારેક ઘૂઘવતા સંસાર સાગરમાં નાવને ખરાબે ચડાવી કસોટી કરે તો ક્યારેક દીવાદાંડી બની પથ પ્રકાશિત કરી આપે.

દરેક વ્યક્તિમાં પણ સર્જનાત્મકતાનો અખૂટ ઝરો પડેલો છે. પ્રશ્ન માત્ર એટલો છે કે તેને કઈ રીતે વહેતો કરવો. ઓશો કહે છે કે તમારી જિંદગી કેવી રીતે જીવવી એ તમારે જ નક્કી કરવાનું -તો જ સર્જનાત્મકતા આવશે. સર્જનાત્મકતા એ વ્યક્તિગત સ્વાતંત્ર્યની સુગંધ છે. એક સર્જક વ્યક્તિમાં આંતરદ્રષ્ટિ હોય છે. અગાઉ કોઈએ જે કદી જોયું નથી, એ તે જોઈ શકે છે. તે સાંભળે છે, જેને અગાઉ કોઈએ સાંભળ્યું નથી – આને સર્જનાત્મકતા કહેવાય.

આમ જોવા જઈએ તો જીવનનો કોઈ અર્થ નથી. પરંતુ, હકીકત એ છે કે જીવન એ અર્થ સર્જવાની તક છે. અર્થને શોધવાનો નથી, સર્જવાનો છે. તમે તેનું સર્જન કરશો તો જરૂર એ તમને મળશે. ઓશો ધાર્મિક અર્થ અને વૈજ્ઞાનિક અર્થ વચ્ચેનો તફાવત સુંદર રીતે સમજાવે છે. આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇને સાપેક્ષવાદની શોધ કરી. તમે ફરી તેની શોધ ન કરી શકો. પરંતુ જે શોધતા તેને વર્ષો લાગ્યા તેને કલાકોમાં તમે સમજી શકો, શાળા કોલેજમાં જઈને શીખી શકો. તેથી વિપરીત બુદ્ધ કે મહાવીરે જે પણ શોધ્યું તે શોધવાથી તમને કદી નહીં મળે. તે માટે તમારે મહાવીર કે બુદ્ધ બનવું પડે. એનું સર્જન કરવાનું સામર્થ્ય તમારામાં છે. બી વાવવા માટે ખેતર છે. પાક લણો. બધું છે, પણ અર્થનું સર્જન કરવું પડે છે. એવું બને કે તમે જેનો અર્થ શોધો છો તે પૂર્વ અનુમાનને કારણે તમને જડતું નથી. માટે શોધ શુદ્ધ કે અનુમાન રહિત હોવી જોઈએ. તો જ તમને તેનો અર્થ પ્રાપ્ત થશે. જેમકે, એક બગીચામાં જઈને કોઈ સુંદર હીરો શોધશે તો તેને નહીં મળે. તેને લાગશે કે આ બગીચાનો કોઈ અર્થ નથી. તે બગીચાના સુંદર ફૂલો, પક્ષીઓનો કલરવ, વિવિધ રંગો, વૃક્ષોમાં વહેતો પવન – કોઈ અર્થ મેળવી નહીં શકે. પોતાના વિચારોને કારણે આ બધી વસ્તુનો તેને કોઈ અર્થ લાગતો નથી. માટે જરૂરી એ છે કે તમે અનુમાન અને તારણ સાથે શોધ ન કરો. જો તમે ખુલ્લા અને ખાલી થાવ તો તમને એક હજાર ને એક અર્થ મળશે. એક ઝાકળનું બિંદુ પણ પોતાની આસપાસ મેઘધનુષ્ય રચે છે….. પવનમાં નૃત્ય કરતું એક પુષ્પ પણ અર્થસભર લાગશે. જો તમારા જ્ઞાનને પડતું મૂકશો, તો જીવનમાં રંગત આવી જશે, મન ઊંચે ઉડવા લાગશે. એ યાદ રાખવું ઘટે કે જ્ઞાન ભેગું થઈ શકે છે, તેમાં સર્જનશીલ થવાની જરૂર નથી, ફક્ત ગ્રહણ કરવાની જરૂર છે. આજે ગૂગલના યુગમાં માણસ માત્ર ગ્રહણ કરનાર કે જોનાર બની ગયો છે. ચોવીસે કલાક એ જાતે કંઈ કરતો નથી, ફક્ત બીજા બધા જે કરે છે તે જુએ છે. આ રીતે જોવાથી કોઈ અર્થ ક્યાંથી મળી શકે? પ્રેમ કરતા જોવાથી પ્રેમ શું છે તેની ખબર ના પડે. તેમાં ભાગીદાર થઈએ તો પ્રેમનો અર્થ સમજાય. નૃત્યકારને જોવાથી કંઈ ન વળે. તેમાં ભાગ લો, નૃત્ય શીખો, એ પ્રમાણભૂત રસ્તો છે. ત્યારે ફક્ત એક દિશા નહીં, અનેક દિશા દર્શાવતા અર્થ તમને જીવનમાં મળશે. જીવનમાં ફક્ત ધંધાદારી ન બની રહેતા વધુ રસ લાવો. જીવનમાં ઘણી શક્યતા છે, એ બધું જ શોધો અને સમૃદ્ધ બનો.

જિંદગી કોઈ ફિલસૂફીનો કોયડો નથી. કોઈ પણ કામ જ્યારે તમે સર્જનાત્મકતાથી કરો, સંપૂર્ણપણે કરો, ત્યારે જિંદગી સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. ઓશો એ માટે ચાર ચાવીઓ આપે છે.
1.ફરી બાળક બની જાવ.
દરેક બાળક સર્જક જ હોય છે. સર્જક, ખોટી દિશામાં જઈ શકે, અખતરા કરે, જોખમ ખેડે. ડાબી બાજુનું મગજ કૌશલ્યની દ્રષ્ટિએ ખૂબ શક્તિશાળી છે, પણ સર્જનની વાત આવે તો તેમાં કંઈ સર્જન થતું નથી. એથી વિપરીત, જમણી બાજુનું મગજ પ્રયોગશીલ છે, ત્યાં તર્ક નથી, પણ આત્મસૂઝ છે. સર્જક બનવા તમારે સમાજના પિંજરમાંથી બહાર આવવું પડે, તમારા માનપાન, પ્રતિષ્ઠાને દાવ પર લગાવવા પડે. એક નાની સર્જકતા, આખી દુનિયા અને એના સામ્રાજ્ય કરતા વધુ મૂલ્યવાન છે.
2. શીખવા માટે તૈયાર રહો.
ડાયોનિસિયસ અજ્ઞાનતાને તેજસ્વી કહે છે. ન જાણતા હોવાની પરિસ્થિતિમાં તમે ખુલ્લા છો, કોઈ વાડ નથી, તમે શોધ કરવા માટે તૈયાર છો. સર્જક વ્યક્તિએ બધા અવરોધને ઓગાળી નાખવા જોઈએ. તેને સ્વાતંત્ર્ય અને અવકાશની જરૂર છે. ત્યારે જ તેની આંતરિક સ્વયંપ્રેરિત શક્તિ ખીલવા માંડશે. ક્ષણમાં જીવતા શીખો, સંપૂર્ણતા શીખો.
3. સામાન્ય કાર્યોમાં નિર્વાણ શોધો.
દરેક સર્જક આત્મા ભેદભાવ વગર આદર્શ અને માનને પાત્ર છે. તમે ચિત્ર દોરો, મૂર્તિ બનાવો કે જોડા બનાવો; તમે માળી હો, ખેડૂત હો કે માછીમાર હો – કંઈ પણ કરતા હોય તેથી કોઈ ફેર પડતો નથી. ફેર ત્યારે જ પડે છે કે તમે જે પણ સર્જન કરો તેમાં તમારો પ્રાણ પૂરો છો કે નહીં, કારણકે તો જ તમારી સર્જેલી વસ્તુમાં દૈવી લક્ષણ હશે. સર્જનાત્મકતાને તમારી ચેતનાની ગુણવત્તા સાથે સંબંધ છે. સર્જનાત્મકતા એટલે કોઈ પણ કાર્ય, સાધના છે એમ માની આનંદથી અને પ્રેમથી કરવું. તમે રસોઈ કરો કે સફાઈ, પ્રેમથી સમજીને કરવામાં આવતી એ નાની વસ્તુ પણ સર્જન હશે. નિર્વાણ એટલે સામાન્ય જિંદગી એટલી સાવધાનીપૂર્વક જીવવી, જાગૃતિપૂર્વક જીવવી, પ્રકાશથી ભરપૂર જીવવી કે બધું તેજસ્વી થઈ જાય. આ અશક્ય નથી. ત્યારે જીવન આશીર્વાદરૂપ બની જશે.
4. સ્વપ્નશીલ બનો.
ગઈકાલે જે સ્વપ્ન હતું, તે આજે સત્ય છે અને આજે જે સ્વપ્ન છે, તે આવતીકાલે સત્ય થશે. હકીકત એ છે કે સર્જનાત્મકતા એ સ્વપ્નશીલતાની આડપેદાશ છે. આ આખું અસ્તિત્વ એ પંચમહાભૂતનું એકત્વ છે. આખી સૃષ્ટિમાં એક ઊંડી સંવાદિતા છે. દુઃખની વાત એ છે કે માનવ સંવાદિતાની ભાષા ભૂલી ગયો છે. જ્યારે તમે શાંત, આનંદમાં હોય ત્યારે તમને એવી લાગણી થશે કે તમે બીજા સાથે જોડાયેલા છો.
જ્યારે બંને શાંત રહો છો ત્યારે તમારા વચ્ચેની દીવાલ તૂટી જાય છે. જીવનના બધા મોટાં મૂલ્યો -પ્રેમ, શાંતિ, રમણીયતા, પરમાનંદ, પ્રભુતા -તમને અનંત એકતાનું ભાન કરાવે છે. આપણે એક સચ્ચાઈના જુદા જુદા ભાવ છીએ. જ્યારે તમે પ્રેમથી ભરપૂર હશો, તમને જીવન પ્રત્યે પૂજ્યભાવ થશે. સ્વપ્નોને સાચા કરવાના છે, સચ્ચાઈને સ્વપ્નમાં નથી બદલવાની.

ઓશો કહે છે કે તમારી જિંદગીને રસમય બનાવો, તેને નાવીન્ય આપો. એમાં એવી પળો પણ હોઈ શકે છે, જેનું કોઈ સમાધાન ન હોય, જેને માટે તમે કોઈ કારણ ન આપી શકો. થોડું એવું પણ કરો જેનાથી લોકો કદાચ તમને પાગલ પણ ગણે. થોડું ગાંડપણ હંમેશા ખૂબ આનંદ આપે છે, અને તો જ જીવનનો અર્થ પામી શકાય છે.

રીટા જાની
05/08/2022

2 thoughts on “ઓશો દર્શન-28. રીટા જાની

  1. શ્રી સુરેશ દલાલના કથન સાથે સંંમત…. સાચે જ ઈશ્વરની કલાનો જે ધ્રુવમંત્ર છે એ વૈવિધ્ય અને અનન્યતાનો કોઈ પર્યાય નથી. જે આપણી સમજણની બહાર છે છતાં જો પ્રયાસ કરીએ તો પુષ્પ, તારા જેવાં સૃષ્ટિના રત્નોનું મૂલ્ય સમજી શકીએ ખરાં.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.