ઓશો દર્શન-26. રીટા જાની

wp-1644023900666




ઓશો એક નવોન્મેશ છે,નવા મનુષ્યના. ઓશોનો આ નૂતન માનવ ‘ઝોરબા દિ બુદ્ધા’ એક એવો મનુષ્ય છે, જે ઝોરબાની જેમ ભૌતિક જીવનનો પૂરો આનંદ તો માણે જ છે સાથે ગૌતમ બુદ્ધની જેમ મૌનમાં ઉતરી ધ્યાનમાં ઉતારવા પણ સક્ષમ છે. આ નૂતન માનવ સમગ્ર અને અવિભાજ્ય મનુષ્ય છે તથા ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક બંને રીતે સમૃદ્ધ છે.

પોતાના પ્રવચન દ્વારા ઓશોએ માનવ ચેતનાના વિકાસના પ્રત્યેક પાસાને પ્રકાશિત કર્યા છે. બુદ્ધ હોય કે મહાવીર, કૃષ્ણ હોય કે શિવ કે પછી હોય શાંડિલ્ય, નારદ , જીસસ કે તેમની સાથે હોય ભારતીય અધ્યાત્મ આકાશના અનેક નક્ષત્રો – આદિ શંકરાચાર્ય, ગોરખ, કબીર, નાનક, મલૂકદાસ, દરિયાદાસ, મીરા વગેરે પર તેમના હજારો પ્રવચન ઉપલબ્ધ છે. જીવનનો એવો કોઈ પણ આયામ નથી જે એમના પ્રવચનોથી અસ્પર્શિત રહ્યો હોય. યોગ, તંત્ર, તાઓ, ઝેન, હસિદ, સુફી જેવી વિભિન્ન સાધના પરંપરાઓના ગૂઢ રહસ્યો તેમણે વિસ્તારથી પ્રકાશિત કર્યા છે. સાથે જ રાજકારણ, કલા, વિજ્ઞાન, મનોવિજ્ઞાન, દર્શન, શિક્ષણ, કુટુંબ,સમાજ, ગરીબી, જનસંખ્યા વિસ્ફોટ, પર્યાવરણ તથા સંભવિત પરમાણુ યુદ્ધ જેવા અનેક વિષયો પર તેમની ક્રાંતિકારી જીવંત દ્રષ્ટિ ઉપલબ્ધ છે.

જીવનમાં નાની કે મોટી દરેક બાબતમાં અદભુતતા રહેલી છે તો સાથે ક્ષણભંગુરતા પણ રહેલી છે. તેને જો પિછાણીએ તો તમારા હૃદયમાં જરૂર કરુણા જાગશે. તમારા નેત્ર ખોલો, જેથી કશું જ તમારા ધ્યાન બહાર ન જાય. તમારું હૃદય ખુલ્લું કરો અને પ્રેમને વહેતો રાખો. દરેક જીવ પ્રેમ પામવા માટે ઝંખે છે. જેમ તમે આપશો, તેમ તમે પામશો. તમે એક બગીચામાં જાઓ અને સુંદર ખીલેલા ફૂલોને જુઓ. તમને ખ્યાલ આવશે કે આ ફૂલોનું જીવન કેટલું ક્ષણજીવી છે. સાંજે તો આ જ સુંદર ફૂલો મુરઝાઇને ધૂળમાં મળી જશે, તો તમારા હૃદયમાં કરુણા નહીં જાગે? તમારી સામે તમે જે મનુષ્યને જુઓ છો, તમને ખ્યાલ આવે કે કેટલાક ચહેરા તમે ફરી ક્યારેય નહીં જુઓ, તો તમારા હૃદયમાં કરુણા નહીં જાગે?

ઓશો બુદ્ધના જીવનનો એક પ્રસંગ ટાંકી કરુણાની વાત સુંદર રીતે સમજાવે છે. એકવાર એક ગામમાં બુદ્ધ પ્રવચન આપી રહ્યા હતા. ત્યાં એક વ્યક્તિ આવી બુદ્ધ પર થુંકે છે. બુદ્ધ જરા પણ ગુસ્સે થયા વગર તેને પૂછે છે કે તારે બીજું કંઈ કહેવું છે? અને એ માણસ ક્રોધમાં ચાલ્યો જાય છે. એ વ્યક્તિ ઘેર જઈને વિચાર કરે છે અને રાતે તેને પસ્તાવો થાય છે. બીજા દિવસે આવી એ બુદ્ધના ચરણોમાં પડી જાય છે. ત્યારે તેમના શિષ્ય આનંદ બુદ્ધને પૂછે છે કે તમે આજ્ઞા આપો તો હું આ વ્યક્તિને શિક્ષા કરું. એ તમારા પર થુંક્યો તો પણ તમને ગુસ્સો ન આવ્યો? બુદ્ધ કહે છે કે મને એના પર કરુણા જાગે છે. તેને કોઈ વાત માટે ક્રોધ છે પણ એ બતાવવા માટે શબ્દો અસમર્થ છે. માટે એ થુંકવાનું કૃત્ય કરે છે. આજે એને પસ્તાવો છે, જે વ્યક્ત કરવા માટે પણ શબ્દો અસમર્થ છે. માટે એ મારા ચરણોમાં પડી જાય છે. ઓશો કહે છે કે ખરાબમાં ખરાબ માણસના હૃદયમાં પણ ઋજુ ભાવ હોય છે. જરૂર છે કે આપણે તેના હૃદયના ભાવ જોઈએ. પણ આપણે શું જોઈએ છીએ? આપણે જોઈએ છીએ તેની મજબૂરી, જેના કારણે તે ક્રોધ કરે છે, નિંદા કરે છે, ગાળો આપે છે. હકીકતે તો આવા લોકો કરુણાના અધિકારી છે, દયાપાત્ર છે. છતાં જોવા એવું મળે છે કે એક વ્યક્તિને દુઃખી કરવા અનેક વ્યક્તિ પાછળ પડી ગયા હોય છે. હકીકત એ છે કે તમે જે વહેંચો છો, તમે જે આપો છો, તે જ તમે પ્રાપ્ત કરો છો. જો તમે ખુશી વહેંચો છો, તો ખુશી મળશે; આનંદ વહેંચો છો, તો આનંદ આવશે; પ્રેમ આપશો, તો પ્રેમ પ્રાપ્ત કરશો; સુખ આપશો, તો સુખ મેળવશો. બાજી તમારા હાથમાં છે કે તમારે શું પ્રાપ્ત કરવું છે, તે તમે બીજાને આપો. જે દુઃખ આપવાની ચેષ્ટા કરે છે, તેના જીવનમાં દુઃખના કેન્દ્રો વિકસિત થાય છે અને જે સુખ આપવાની ચેષ્ટા કરે છે, તેના જીવનમાં સુખના કેન્દ્ર વિકસિત થાય છે. સાધનામાં પ્રવેશ કરવા માટે કરુણાનો ભાવ વિકસિત કરવો અત્યંત જરૂરી છે.

આપણે આસપાસ નજર કરીશું તો આપણને વિષાદયુક્ત, થાકેલા, હારેલા, પરાજિત લોકો નજરે પડશે. લોકો એવા તો હતાશ અને નિરાશ હોય છે કે જાણે મૃત્યુ આજે જ આવવાનું હોય. ઓશો કહે છે કે જીવન ગમે તેટલું ટૂંકું હોય અને મૃત્યુ ગમે તેટલું નિશ્ચિત હોય, પણ જેનામાં સમજ છે તે હંમેશા પ્રસન્ન અને ઉલ્લાસિત જીવન જીવવાનું પસંદ કરશે. આપણે એવા લોકો છીએ જે જીવનમાં પણ દુઃખી છીએ અને કેટલાક એવા લોકો છે જે મૃત્યુ સામે પણ ખુશ છે. ઓશો સુકરાતની વાત કરતા કહે છે કે તેમને મોતની સજા મળી તો પણ તેઓ જરા પણ દુઃખી ન હતા. તેમણે કહ્યું કે મૃત્યુ આવશે તો પછી દુઃખ બચશે જ નહીં અને જો હું બચી જઈશ તો પછી દુઃખ ક્યાં રહ્યું? જે પણ ગુમાવ્યું તે મારું ન હતું, માટે એનો શોક શા માટે? આપણી અંદર આપણે એટલી ખુશી અને આનંદ ભરી દઈએ કે મોત પણ હારી જાય. સાધનામાં ગતિ કરવા માટે એ અત્યંત જરૂરી છે. જેટલી તીવ્ર ગતિ જોઈએ એટલું જીવન હલકું જોઈએ. જીવનને ખુશીથી ભરી દઈએ અને મૃત્યુને ઉત્સવ બનાવીએ એ જીવનનું સાર્થક્ય છે.

સંવેદનાની વ્યાખ્યાને જ પલટી નાખીએ તો પછી જીવનમાં દુઃખની બાદબાકી થઈ જશે. આપણે જીવનનું અર્થઘટન એવું કરીએ છીએ કે ગમતું થાય તો સુખ અને અણગમતું થાય તો દુઃખ. પણ આ વ્યાખ્યાને જો ઉલટાવી નાખીએ અને પ્રતિકૂળતામાં પણ અનુકૂળતા સાધીએ તો દુઃખ ક્યાંય રહેશે જ નહિ. આ માટે પ્રકૃતિને ગુરુ બનાવીએ. જીવનમાં આવતા સુખ અને દુઃખને પ્રકૃતિ બહુ જ સહજ રીતે સ્વીકારે છે. અમાસની રાત્રિએ ચંદ્ર ક્યારેય દુઃખી થઈને એમ નથી કહેતો કે હું તો આ દુઃખમાં ડૂબી ગયો છું ને ફરી ક્યારેય પૂનમની ચાંદની નહીં રેલાવું. ઓટ વખતે હસતા મુખે પીછેહટ કરતા દરિયાના મોજાંઓ ભરતીમાં આકાશને આંબવા મથતા હોય તેમ ઉછળે છે. સાંજે અસ્તાચળે જતો સૂર્ય સવારે પ્રકાશ રેલાવી સમગ્ર જગતને ચેતનવંતું કરે છે. આપણે પણ જીવન પ્રત્યે આવી હકારાત્મક દ્રષ્ટિ રાખીએ તો સુખ અને દુઃખ કોઈ વિપત્તિ નહીં રહે. સૌથી પહેલા તમારા પોતાના શરીર પ્રત્યે પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતા અનુભવો, ત્યારે જ તમે બીજા પ્રત્યે પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી શકશો. ઓશો જીવનને અદભુત બનાવવાની ચાર ચાવી આપણને આપે છે. એ છે – મૈત્રી, કરુણા, પ્રસન્નતા અને કૃતજ્ઞતા. જ્યારે આપણે આપણા જીવનમાં આ ચાર ગુણ વિકસિત કરીશું, તો જરૂર સાધનામાં ગતિ કરી શકીશું અને જીવન ધન્ય બની જશે.

રીટા જાની
22/07/2022

1 thought on “ઓશો દર્શન-26. રીટા જાની

  1. મૈત્રી,કરુણા,પ્રસન્નતા અને કૃતજ્ઞતાને વિકસાવી સાધનામાં ગતિ કરવાની સુંદર વાત સામેનું સરસ આલેખન.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.