હેલીના માણસ – 25 | કટકે કટકે મરતો માણસ | રશ્મિ જાગીરદાર

નમસ્કાર મિત્રો, કેલિફોર્નિયાની બેઠક એટલે વિકસો અને વિકસાવો. હું રશ્મિ જાગીરદાર બેઠકના કલા અને સાહિત્યના આ મંચ પર આપ સૌનું અભિવાદન કરું છું. ‘હેલીના માણસ’ આ શ્રેણીનો ભાગ-25 ‘કટકે કટકે મરતો માણસ’ એની 24મી ગઝલ અને રસાસ્વાદ. 

આલેખન અને પ્રસ્તુતિ – રશ્મિ જાગીરદાર.  સંકલન – પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

 

ગઝલ –

ઘોર અંધારામાં મધરાતે જે ભટકાયો હતો,

ભરબપોરે ગૂમ થયેલો મારો પડછાયો હતો.

 

હાથ તેં ઊંચો કર્યો હતો આવજો કહેવા અને,

લાલ પાલવ કોઈનો અધવચ્ચે લહેરાયો હતો.

 

એ ખરો ખોટો હતો, એ તો પછી સાબિત થયું,

એક જણ મૃત્યુ પછી લોકોને સમજાયો હતો.

 

આ અજાણ્યા શહેરમાં પણ ઓળખે છે સૌ મને,

એ હદે ક્યારે વગોવાયો કે પંકાયો હતો !

 

જો પતંગિયું હોલવી દેતે તો દુઃખ થાતે મને,

મારો દીવો સીધો વાવાઝોડે ટકરાયો હતો.

 

ભીંત ફાડીને ઊગ્યો છું પીપળાની જેમ હું,

હું વળી ક્યાં કોઈના ક્યારામાં રોપાયો હતો ?

 

પર્વતો કૂદી જનારો સ્હેજમાં ભાંગી પડ્યો,

આ વખત એ કોઈની પાંપણથી પટકાયો હતો !

 

હું ખલીલ, આજે મર્યો છું, એ પ્રથમ ઘટના નથી,

જિન્દગીભર હપ્તે હપ્તે રોજ ચૂકવાયો હતો.

– ખલીલ ધનતેજવી 

 

રસાસ્વાદ –

કોઈ મિત્ર રોજ મળતો હોય, બન્ને સાથે ફરતા હોય જમતા પણ હોય. આ મિત્ર  અચાનક રસ્તામાં મળી જાય ત્યારે થોડી ઔપચારિક વાતો કરીને છૂટો પડે. એ આવજો કહીને છુટો પડતો હોય તે જ સમયે વચમાં લાલ દુપટ્ટાનો પાલવ લહેરાય! અને અદ્રશ્ય થઈ જાય! આ દ્રશ્ય મનપટલ પર એવું તો કંડારાય કે, જાણે કોઈ રીતે ડીલીટ ન થાય. અડધી રાતે ઘોર અંધકારમાં પણ એતો ચોખ્ખેચોખ્ખું દેખાય!અમુક દ્રશ્યો હોય છે જ એવાં! પણ એ દ્રશ્યને આટલું ઘારીને કોણ જુએ છે? એમ વિચારતા કવિને અહેસાસ થાય છે કે, બપોરે મિત્ર મળેલો તે સમયે ઊભેલો આ તો હું જ. મારો જ પડછાયો! આવી રીતે જ કોઈની સાથે આંખ મળી ગઈ હોય દિલમાં વસવાટ થઈ ગયો હોય અને જો કોઈ ગેરસમજ થાય કે ઈગો ટકરાય અને બ્રેકઅપ થઈ જાય તો એ પાંપણથી પટકાયેલો પ્રેમી તો સાવ હતાશ થઈ જાય. ભલેને પહેલાં તે ભલભલી ટક્કર કેમ ન લેતો હોય! 

પર્વતો કૂદી જનારો સ્હેજમાં ભાંગી પડ્યો,

આ વખત એ કોઈની પાંપણથી પટકાયો હતો !

કેટલીક વાર કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા બોલાયેલી વાતો વિવાદનું સ્વરૂપ પકડી લે છે. હવે વાત તો એણે એક જ કહી પણ કેટલાંક લોકો તેને સાચી માનીને સાથ આપે, સહકાર આપે પણ એ જ વાતને બિલકુલ ખોટી માનીને તેનો જબરદસ્ત વિરોધ કરનાર પણ એક વર્ગ હોય છે. આવામાં તટસ્થ લોકોને એમ થાય કે આમાં સાચું શું? ખોટું શું? ઘણીવાર તો આ વિવાદનો નિવેડો એ વ્યક્તિના જીવનપર્યંત નથી આવતો. અને મૃત્યુ પછી તો જે થાય એનાથી એને શો ફેર પડે! 

એ ખરો ખોટો હતો, એ તો પછી સાબિત થયું,

એક જણ મૃત્યુ પછી લોકોને સમજાયો હતો. 

ક્યારેક માણસનાં કારનામા એવાં હોય છે કે, સૌ તેને ઓળખતા હોય છે. સાવ અજાણ્યા ગામોમાં પણ તે પ્રખ્યાત હોય છે કે પછી કુખ્યાત? તે એક જુદો પ્રશ્ન છે. એક કહેવત છે. ‘મારવો તો મીર’ બાથ ભીડવી તો બળીયા સાથે. જેવાતેવા સાથે તો વાદવિવાદ કરવાનો પણ શો અર્થ? સ્પર્ધામાં પણ આપણને કોઈ હરાવી જાય તો તે ખરા અર્થમાં કાબેલ હોય તે જરૂરી. કહે છે ને, કાયર મિત્ર કરતાં દાનો દુશ્મન હજાર દરજ્જે સારો! પતંગિયું જ્યોત સાથે ટકરાઈને આત્મસમર્પણ કરીને મોતને વહોરી લે તો દુઃખ જ થાય પણ એ જ દીવો પવનના સપાટાથી હોલવાય તો? આ જ વાતને ખલીલ સાહેબ આ શેરમાં સુંદર રીતે વણી લે છે. 

જો પતંગિયું હોલવી દેતે તો દુઃખ થાતે મને,

મારો દીવો સીધો વાવાઝોડે ટકરાયો હતો.

સાવ સામાન્ય ઘરમાં જન્મ થયો હોય તેને માટે જીવન બદતર જ હોય. આવું બાળક જીવતાં છતાં કટકે કટકે મરતું હોય છે. પણ કેટલીક વાર બાળક અત્યંત તેજસ્વી હોય છે. પોતાના બળબુતા પર આવી જિંદગીમાં પણ પ્રગતિનો ઉત્તમ માર્ગ શોધી લે છે એટલું જ નહીં તે માર્ગને સફળતાના શિખર સુધી લઈ જાય છે. બનેલા માર્ગે તો સૌ ચાલે પણ ખુદ કેડી કંડારે તે ખરો! જમીન પર રોપેલો પીપળો ઉગે પણ ઘણીવાર ભીંત ફાડીને પીપળો ઉગી નીકળતો હોય છે. એના જેવું!

ભીંત ફાડીને ઊગ્યો છું પીપળાની જેમ હું,

હું વળી ક્યાં કોઈના ક્યારામાં રોપાયો હતો ?

જ્યારે કોઈનું મૃત્યુ થાય ત્યારે સૌ તેના મૃત્યુ પર અફસોસ કરે છે પણ જન્મ્યા પછી દરરોજ માણસ મૃત્યુ તરફ આગળ વધતો જાય છે. ખરેખર તો આ રીતે કટકે કટકે મરતો જાય છે! આ વાત બધાં જાણે છે પણ ખલીલ સાહેબ આવી ગહન વાતો કેટલી સિફતથી સમજાવી દે છે નહીં? એ જ તો શાયરની ખૂબી છે મિત્રો. આવી જ ગુરૂ બનીને જ્ઞાન આપતી બીજી ગઝલની વાતો કરીશું આવતા એપિસોડમાં. ત્યાં સુધી આપ સૌ સ્વસ્થ રહો, મસ્ત રહો, ખુશ રહો. નમસ્કાર. 

રશ્મિ જાગીરદાર 



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.