ઓશોદર્શન -20 રીટા જાની

wp-1644023900666


કવિ શ્રી રમેશ પારેખની બહુ સુંદર પંક્તિઓ યાદ આવે છે…..
‘ પાંદડું કેવી રીતે પીળું થયું, કોને ખબર?
એટલે કે ઝાડમાંથી શું ગયું, કોને ખબર?
શહેર પર ખાંગી થઈ વરસી પડી આખી વસંત,
એક જણ નખશિખ ઉજ્જડ રહી ગયું, કોને ખબર?’

ગત અંકમાં આપણે જોયું કે પરિપક્વતા અંગે ચિંતન કરતાં ઓશો પણ એવું જ કહે છે કે વયની વૃદ્ધિ તો થઈ પણ ડહાપણ, સમજદારી, પરિપક્વતા ના આવી, કોને ખબર? સમય તો સતત પસાર થતો રહે છે. જ્યારે જીવન વ્યર્થ ગયું, આનંદ વગરનું રહી ગયું, તેવો ભાવ આવે તેનાથી કડવાશ પેદા થાય છે. આ કડવાશથી ક્રોધ, ઈર્ષા, હિંસા, નફરત – તમામ પ્રકારની નકારાત્મકતા ઉદ્ભવે છે. તો બીજી તરફ એવા સુંદર વૃદ્ધ લોકો પણ જોવા મળે છે જેઓ ખરેખર ઘણું જીવ્યા છે, જીવન પ્રત્યે કૃતજ્ઞ છે અને ખરેખર પરિપક્વ છે. કડવાશ અજ્ઞાનની અવસ્થા છે, જેને પાર કરવાની છે. સભાનતા અને હકારાત્મકતાના ઉદય વડે તેના પર કાબુ મેળવી મોટી ક્રાંતિ થઈ શકે છે. એ જ કડવી ઉર્જા હવે સુગંધ બની જાય છે.

ઓશો કહે છે આપણે નાનપણથી જવાબદારી લેતા શીખ્યા જ નથી. બાળપણમાં માતા-પિતા, દાદા-દાદી આપણી જવાબદારી લે, ત્યારબાદ મિત્રો, શિક્ષકો, ધર્મગુરુ, ભાઈ, બહેન, પરિવાર, સહકર્મચારી – કોઈને કોઈ રીતે આપણે આપણી જવાબદારી બીજાને માથે નાખતા હોઈએ છીએ. આપણે આપણા માતા-પિતા, પક્ષ, દેશ કોઈ માટે જવાબદાર બનવાની જરૂર નથી, જો આપણે ખુદના માટે જવાબદાર હોઈએ. જ્યારે આપણે પોતાની જવાબદારી લઈએ છીએ ત્યારે સાચું શું છે અને ખોટું શું છે તેની તરત જ ખબર પડી જાય છે. જો તમે સાચું કરશો તો એનું ઈનામ મળશે અને ખોટું કરશો તો એની સજા. એ માટે રાહ પણ નહીં જોવી પડે. કારણ અને પરિણામ સાથે સાથે જ જાય છે. કાર્યની પૂર્ણતાની સાથે તમે જાણી શકશો શું ખરું છે અને શું ખોટું છે. આ જવાબદારી, આ પરિપક્વતા જ્યારે પોતાના માટે આવે ત્યારે
આપણે આપણા માતા – પિતા, પરિવાર, દેશ – બધાના માટે આપણે જવાબદાર રહીશું.

ચેતના મુક્તિ આપે છે. મુક્તિનો અર્થ છે તમારી પાસે બે વિકલ્પ છે – સાચું કરવાનો અને ખોટું કરવાનો; હા પાડવાનો કે ના કહેવાનો. ના દ્વારા મળતી આઝાદી ખૂબ બાલિશ છે. મોટાભાગે લોકો ના પાડવાની કોશિશ એ માટે કરતા રહે છે, જેથી તેમને આઝાદીની લાગણી થઇ શકે. જ્યારે હા એ સંવાદિતા છે. પરંતુ તેને વિકાસમાં સમય લાગે છે, પરિપક્વ બનતા વાર લાગે છે, જ્યારે તમે હા પણ કહી શકો અને અનન્ય પણ રહી શકો, મુક્ત પણ રહી શકો.

જ્યારે આપણે ગ્રહણશીલ બનીએ ત્યારે આંતરિક અસ્તિત્વ, અંદરની એકાત્મતાને આપણે જાણી શકીએ છીએ, જે હંમેશા ત્યાં જ હોય છે. એ તમારી અંદર જ પડેલું છે પરંતુ તમારે તેને શોધવાના માર્ગ સુધી પહોંચવાનું છે. રૂમી કહે છે એમ જે ચમત્કૃતિ આપણે બાહ્ય દુનિયામાં શોધીએ છીએ તે તો આપણી અંદર જ છે. અને એક એવો અવાજ છે જે શબ્દોનો મોહતાજ નથી. ઓશો એ ખજાનો શોધવા માટે એક ખૂબ જ સરળ પદ્ધતિની વાત કરે છે. ઓશો કહે છે કે તમને જેમાં આનંદ આવે તે કરો અને જો આનંદ ના આવે તો ન કરો. તમારા કેન્દ્ર સાથે સંપર્ક કપાઈ જાય ત્યારે તમને આનંદ આવતો નથી. આથી આ એક માપદંડ દ્રઢપણે અપનાવો. આનંદ એ કેન્દ્રસ્થ હોવાનો ધ્વનિ છે. ચિત્રકાર ભૂખ્યો રહીને પણ ચિત્ર બનાવતો હશે તો પણ તેના ચહેરા પર સંતોષ જોવા મળશે. એક કવિ ભલેને ગરીબ હોય પણ જ્યારે તેનું ગીત ગાતો હશે ત્યારે તે દુનિયાનો સૌથી ઐશ્વર્યવાન માણસ હશે. જ્યારે તમે કોઈ ચીજનો આનંદ મનાવો છો ત્યારે તમે તમારી જાત અને બ્રહ્માંડ સાથે એકસૂર હો છો. કારણ કે તમારું કેન્દ્ર એ સમગ્રનું કેન્દ્ર છે. આથી આંતરસૂઝને તમારું વાતાવરણ બનવા દો.

ધ્યાનનો મહિમા કરતાં ઓશો કહે છે કે ધ્યાન એ તમને તમારા પોતાના સ્ત્રોત તરફ વાળવાની પ્રક્રિયા છે. ધ્યાન તમને પરિપકવ બનાવે છે. વય-વૃદ્ધિ પુખ્ત બનવું નથી. તમારી અંદર કશુક અમર્ત્ય છે એ જાણવું એ પરિપક્વતા છે. તમારી અંદર એવું કંઈ છે જે મૃત્યુને અતિક્રમી જાય છે અને એ ધ્યાન છે. મન એ વસ્તુને સમજવાનો માર્ગ છે તો ધ્યાન એ આત્માને સમજવાનો માર્ગ છે. મન વાદળોથી ઘેરાયેલું રહે છે અને ધ્યાન આકાશને શોધે છે. વાદળ આવન-જાવન કરે છે પરંતુ આકાશ નિશ્ચલ રહે છે. માટે અંદરના આકાશને શોધો. જો તમે એ શોધી લેશો તો તમે ક્યારેય મૃત્યુ પામશો નહિ. કેવળ ધ્યાની જાણે છે કે જીવન શું છે. કારણ કે તે શાશ્વતીના ખરા સ્ત્રોત સુધી પહોંચી ગયો છે.

લોકો પરિપક્વ દેખાતા હોય છે પણ હોતા નથી. તેમની પરિપક્વતા કેવળ ઉપરછલ્લી હોય છે. વ્યક્તિત્વ એ પ્રદર્શનની ચીજ નથી, એ તમારી સચ્ચાઈ છે. માટે પરિપક્વ દેખાવા કૂનેહબાજ કે અપ્રમાણિક ના બનશો. પરિપક્વતા જીવનના ગહન અનુભવમાંથી આવે છે, જીવનની ઉપેક્ષામાંથી આવતી નથી. જુઠનો ત્યાગ કરીને જ્યારે તમે સાચા બનો છો, ત્યારે જ તમે પરિપક્વ બની શકો છો. સભાનતા એ પદ્ધતિ છે અને પરિપક્વતા એ પરિણામ છે. જેટલા વધુ સભાન બનશો તેટલી વધુ પરિપક્વતા ધારણ કરશો. સભાનતાના ત્રણ પગલાં છે. પ્રથમ દેહ પ્રત્યે સભાન બનો, પછી મન પ્રત્યે સભાન બનો અને છેલ્લે લાગણી, ભાવનાઓ પ્રત્યે સભાન બનો. જ્યારે ચેતનાને હૃદયમાં કેન્દ્રિત કરી આગળ વધો છો, ત્યારે સદ્ ની વૃદ્ધિ થાય છે, ખરાબ અદ્રશ્ય થાય છે; પ્રેમ વૃદ્ધિ પામે છે, નફરત અદ્રશ્ય થાય છે; કરુણા વૃદ્ધિ પામે છે, ક્રોધ અદ્રશ્ય થાય છે. ઓશો આને જ પ્રબુધ્ધતા કહે છે.

ઓશો વાંસળીનું સુંદર ઉદાહરણ આપી સમજાવે છે કે વાંસળી તો પડી છે અને તમે પૂછો છો કે અંદર સ્વર કેમ નથી? સ્વર જાતે નહીં આવે. એને હોઠ પર લગાડી સ્વર જન્માવવો પડશે. બગીચામાં બી વાવીએ તો ફૂલ ઉગશે. ફક્ત બી રોપવાથી કામ નહીં થાય. એને પાણી પણ સીંચવું પડશે. જીવન ક્યારીમાં મોગરાની મહેક મહેકાવવી કે થોરના કાંટાળા વનો ઊભાં કરવાં એ પરિપક્વતા અને પસંદગીનો પ્રશ્ન છે. જીવનનું પણ એવું જ છે. જીવનમાં અર્થ શોધવાથી નહીં મળે. એને અર્થ આપણે આપવો પડશે, નહીંતર જીવન વ્યર્થ બની જશે. જીવન એ કોરું કેનવાસ છે. તેમાં તમે ધારો તેવું ચિત્ર બનાવી શકો છો, ધારો તેવા કલર પૂરી શકો છો. જીવન એક કોરી કિતાબ છે. તેમાં અભદ્ર સાહિત્ય પણ લખી શકાય કે ગીત પણ લખી શકાય. જીવન એક અવસર છે. તેને સ્વર્ગ બનાવવું કે નર્ક તે આપણા હાથમાં છે. અહીં કોઈ બુદ્ધ બને છે તો કોઈ હિટલર. માટે સમજને પરિપકવ બનાવી જીવનને અર્થ આપીએ, પ્રેમભર્યો સુંદર આલાપ છેડીએ અને અલૌકિક સંગીત જીવનમાં જગાવીએ.

રીટા જાની
10/06/2022

2 thoughts on “ઓશોદર્શન -20 રીટા જાની

  1. ધ્યાનનો મહિમા કરતાં ઓશો કહે છે કે ધ્યાન એ તમને તમારા પોતાના સ્ત્રોત તરફ વાળવાની પ્રક્રિયા છે

    ખૂબ સાચી વાત..
    જવાબદારી માટેની વાત પણ ખરેખર સત્ય.. સરસ આલેખન બેન👌👍🙏

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.