સ્પંદન-40




આભના ચંદરવે સોહે શરદપૂનમનો ચાંદ
માનસ પર છાઇ મુગ્ધતા, પ્રિયતમ કરે સાદ
અંધારને ઓગાળી , ચાંદની પૂરી રાત રેલાય
પૂર્ણિમા સદા મનોરમા, તનમન શીતળતા છવાય.

ચાંદનીની શીતળતા, જ્યોત્સનાની શુભ્રતા
રાતના નીરવ અંધકારે, રણઝણે દિલના તાર
પ્રેમ, પ્રસન્નતા, માધુર્ય વિસ્મય સાથે છલકાય
દૂધ પૌવાની મીઠાશ સાથે જીવન ધન્ય થાય.

પૂર્ણતાને કોણ નથી ચાહતું? અષ્ટ સિદ્ધિ અને નવ નિધિની પરિકલ્પના અને ભક્તિથી વ્યાપ્ત છે આપણી સંસ્કૃતિ, સંસ્કૃત સાહિત્યમાં પણ એના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. પરંતુ સાહિત્યની આ પ્રેરણા જ્યારે વાતાવરણમાં છવાય ત્યારે મન મલકે, ઉત્સાહ છલકે, આ પૂર્ણતા આકાશમાં છવાય. ક્યારે? શરદપૂર્ણિમાએ.

અજબ છે આ સૃષ્ટિ. દરેક પળને ખોલીને જુઓ તો કંઇક નવું જ ગીત સંભળાશે. હવાઓની લહેરમાં હરદમ નવું સંગીત સંભળાશે. વરસાદનો નાદ કાનમાં સાદ દે ત્યાં તો ઝરણાઓની ઝિલમિલ મનમાં રહેલી ઊર્મિઓને વહાવે અને વર્ષાના વાદળોની વિદાય થાય. સ્વચ્છ બનેલા આસમાનમાં ટમટમતા તારલાઓની વચ્ચે છવાઈ જતો સોળે કળાએ ખીલી ઉઠેલો ચંદ્ર અમૃતબુંદો વરસાવી આપણો અભિષેક કરે. આ ચંદ્ર એટલે શરદ પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર.

રાતનો સમય હોય, આકાશમાં ચંદ્ર પૂર્ણપણે ખીલ્યો હોય, અનેક ગ્રહો, નક્ષત્રો, તારાઓથી મઢેલો આકાશનો અદ્ભુત ચંદરવો શોભતો હોય ત્યારે શરદપૂર્ણિમાનું એ સૌંદર્ય માણતા આનંદ અને ઉલ્લાસનો નશો ન ચડે જ નવાઈ. શરત એટલી જ કે આ સૌંદર્ય માણતા આવડવું જોઈએ, સૌંદર્યને પામતા આવડવું જોઈએ, તેની કદર કરતાં આવડવું જોઇએ. આજના ભૌતિકવાદી યુગમાં દરેક વસ્તુ પોતાની કરવાની એક ઘેલછા હોય છે. Virtual વિશ્વમાં જીવતો આધુનિક માનવી actual જીવન માણવાની તક ક્યારે ગુમાવી દે છે તેની સુધબુધ પણ રહેતી નથી.

પ્રખ્યાત સૂફી કવિ રૂમીએ એવું કહ્યું છે કે કોઈક દિવસ એવો ઉગે છે જ્યારે પવન પૂરેપૂરો અનુકૂળ હોય, પૂર્ણતાની ગતિમાં હોય ત્યારે આપણે કશુંયે કરવાનું નથી હોતું. માત્ર આપણા શઢને ખોલી નાખવાનો હોય છે. ત્યારે આપણને વિશ્વના સૌંદર્યનો પૂર્ણ અનુભવ થાય છે. શરદપૂર્ણિમા એ એવો દિવસ છે જ્યારે ઈશ્વરની પ્રેમમય સૃષ્ટિમાં તલ્લીન થઈ પૂર્ણ ચંદ્રમાની શુભ્ર ચાંદનીમાં દૂધ પૌવા ખાઈ સૌંદર્યનું પાન કરતાં પ્રકૃતિની લીલા, ક્રીડાને માણીએ, તેના ઝીણા ઝીણા સ્પંદનોમાં ઝૂમીએ.

ક્યારેક પ્રશ્ન થાય કે સુખની પહેચાન શું? જ્યારે જીવનમાં તાપ, પરિતાપ અને સંતાપની વિદાય થાય, શીતળતા મનને મહેકાવે, કુદરત પણ મહેરબાન થાય અને આકાશમાંથી અમૃત બુંદોની વર્ષા પળ પળ થાય, આવા તૃપ્ત વાતાવરણમાં, પૂરબહાર રેલાતી ચાંદનીમાં આ ક્ષણોને માણવી એટલે સુખ. આ સુખની ક્ષણો શતાયુ માનવજીવનમાં તો સો વાર આવે પણ આ જીવંતતાને માણવાની તૈયારી કેટલી? ખરેખર, સુખ શોધતા માનવીએ સમજવાનું છે કે સુખ શોધવાનું નથી માણવાનું છે. સુખની સુરાવલીઓ વહેતી જ હોય છે, જરૂર તો હોય છે માત્ર કાન સરવા કરી તેને સાંભળવાની.

શરદપૂર્ણિમાની સુરાવલીઓમાં ઘણું બધું છુપાયેલું છે. ક્યાંક તમને કૃષ્ણનો ગોપીઓ સાથે નિધિવનમાં રમાયેલ મહારાસ અને વેણુનાદ સંભળાય તો નવાઈ કે આશ્ચર્ય નથી કારણ કે આ દિવસ પ્રસિદ્ધ છે રાસ પૂર્ણિમાના નામે જ્યારે કૃષ્ણ એ ગોપીઓ સાથે મહારાસ રચેલો અને તેની પરંપરાને અનુસરી આજે પણ ઘણી જગ્યા એ રાસ ગરબાનું મહત્વ જોવા મળે છે. રાસ એ રસનું પ્રાગટ્ય છે. આ રસ પ્રચુર ક્ષણો માણીએ તો અમૃતવર્ષાનો અનુભવ તાદૃશ થાય. ગુજરાતમાં શરદ પૂર્ણિમા પર લોકો ગરબા રમે છે. મણિપુરમાં પણ શ્રી કૃષ્ણ ભક્તો રાસ રમે છે.

આ ઉપરાંત આ લક્ષ્મીજીનો પ્રાગટ્ય દિન પણ છે. તેથી લક્ષ્મીજીની આરાધના કરીને સુખ અને સમૃદ્ધિની કામના કરવામાં આવે છે. આ રાત્રે જે જાગૃત રહી અમૃતને માણે છે તેના પર માતા લક્ષ્મી આશીર્વાદ વરસાવે છે તેથી તેને કોજાગરી પૂર્ણિમા પણ કહે છે. કોજાગરી એટલે -કો જાગ્રતિ-માંથી ઉતરી આવેલો શબ્દ. પશ્ચિમ બંગાળ અને ઓડિશામાં શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે મહાલક્ષ્મીની વિધિ સાથે પૂજા કરવામાં આવે છે. વ્રત એ શ્રધ્ધાનો વિષય છે પણ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે અમૃતવર્ષા થાય તો પણ જે જાગૃત નથી તેને સમૃધ્ધિ ન મળે. પૌરાણિક કથાઓનો આધુનિક અર્થ પણ તેમાં રહેલ તત્વને દ્રઢ બનાવે છે તે તેની વિશિષ્ટતા છે.

ચંદ્ર એક મહિનામાં 27 નક્ષત્રમાં ભ્રમણ કરે છે છે.તે પૈકી આ પહેલું નક્ષત્ર છે. સાથે જ અશ્વિન નક્ષત્રની પૂનમ આરોગ્ય આપે છે. પ્રાચીન ગ્રંથોમાં, ચંદ્રને ઔષધીય એટલે કે દવાઓનો સ્વામી કહેવામાં આવ્યો છે. પૌરાણિકતાનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ ભલે અલગ જગ્યાએ અલગ હોય પણ શીતળતા એ શરદ પૂર્ણિમા નું હાર્દ છે અને શીતળ અને મધુર પદાર્થ જેવી ખીર હોય કે દૂધ પૌંઆ, ચાંદનીમાં પૂરી રાતની શીતળતાથી વ્યાપ્ત આ વાનગીઓ સંદેશ છે શીતળતા અને માધુર્ય સાથેના સંબંધોનો. કારણ આ સંબંધો એ પણ સંસારનું અમૃત છે.

અમૃતની કામના દેવો અને દાનવોને પણ હતી. સમુદ્રમંથનની કથા તેની સાથે સંકળાયેલી છે. માનવ એ સૃષ્ટિનું વિશિષ્ટ સર્જન છે. કુદરત તેના માટે શરદપૂર્ણિમાની રાત્રિએ શુભ્ર જ્યોત્સના કે રેલાતી ચાંદનીના સ્વરૂપે અમૃતમય વાતાવરણ પ્રસ્તુત કરે છે. આ સાથે પ્રેમ અને પ્રસન્નતાનો અનુભવ થાય, રસનું માધુર્ય પ્રગટે અને પૂર્ણતાને પામવાના સંદેશને અનુસરીએ તો સુખ અને સમૃદ્ધિ સાથેનું આ અમૃતમય જીવન પૂર્ણ બને અને શરદપૂર્ણિમાના ચંદ્રની જેમ જ આપણું જીવન પણ સોળે કળાએ ખીલી ઉઠશે.

રીટા જાની
22/10/2021

4 thoughts on “સ્પંદન-40

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.