સ્પંદન-26

નિજાનંદને જાણીએ , નિજાનંદને માણીએ
આનંદ એ મયુરની શાન
આનંદ એ કોયલનું ગાન
આનંદ એ જ પુષ્પનો પરિમલ
અદકેરા આનંદે જીવન વધાવીએ.

ઊછળતું મોજું દરિયાનો ઉલ્લાસ
તારલે મઢયો આકાશી આવાસ
નભના ચંદરવે તેજ કિરણ ઝળકે
સ્પંદનની ધૂપસળી ઉરે મહેકે
અદકેરા આનંદે જીવન વધાવીએ.

વિશ્વનિયંતાની આ લીલીછમ્મ વાડી
મઘમઘતી છે એની મટોડી
કણસલે ઝૂલે છે  સોનું કાચું
હલકથી ગાઇએ  ગીત સાચું
અદકેરા આનંદે જીવન વધાવીએ.

મારી લેખમાળા આજે 25 મણકા પૂરા કરીને  એક એવા પડાવ પર આવી પહોંચી છે, જેણે તેની અડધી મજલ સફળતાપૂર્વક પૂરી કરી છે.  મારા વાચકોના અઢળક સ્નેહે મને ભીંજવી છે, જેઓ ઉત્સુકતાપૂર્વક આગળના મણકાની રાહ જુએ છે.  સાથે જ મારા માર્ગદર્શકો – પ્રજ્ઞાબેન, જિગીષાબેન, તરુલતાબેન અને હરિશભાઈ થકી હું મહોરી  છું. તો ખભેખભા મિલાવી સાથ આપી આ મજલને ” સુહાના સફર” બનાવી છે મારા જીવનસાથી દિપકે.  મારા આ આનંદના સ્પંદનો વિસ્તારીને આજે તમારા સુધી  પહોંચાડવા છે.

ભોમિયા વિના કોઈને ભમવા છે ડુંગરા , કળવી છે કોઈને કેડીઓ ને  કંદરા, કોઈને એવરેસ્ટથી મિલાવવી છે આંખો  તો કોઈ  માગે પક્ષીઓની પાંખો, સહુ છે નિજ મસ્તીમાં મગન, સહુને જોઈએ પોતાનું ગગન. આ ગગન એટલે મનનો આનંદ – આ ગગન એટલે નિજાનંદ- આ આનંદ એ જ માણસની દરેક પ્રવૃત્તિનું રહસ્ય પણ છે અને કેન્દ્ર પણ.

માણસ ક્યારેક કલ્પનાની પાંખે ઉડે તો ક્યારેક મહત્વકાંક્ષાની પાંખે. તેના મનમાં તો છુપાઈ છે નિજાનંદની આકાંક્ષા. નજર પડે ગ્રીક સાહિત્યના પાત્ર ઇકેરસ પર તો થાય કે ગ્રીસના માનવીને પણ ઉડવાની શક્તિ જોઈતી હતી.  રામાયણ  તો આપણો જ ગ્રંથ અને ધ્યાનમાં આવે બાળક હનુમાનજીની વાત કે જેમાં હનુમાનજી વાયુપુત્ર હોવાના લીધે ઊડી શકતા હતા. રાવણના પુષ્પક વિમાનની કથા પણ સહુ ને ખ્યાલ છે. કદાચ આ જ વાતને આજના વર્તમાનમાં જોઈએ તો યાદ આવે રાઇટ ભાઈઓ જેમણે આજના વિમાનની શોધ કરી. આ જ કથા આગળ આવે તો આજના ધનપતિઓને પણ હવે અવકાશમાં પહોંચવું છે.  પ્રાચીન હોય કે અર્વાચીન, આકાંક્ષાનો અંત નથી – નથી સાહિત્યમાં કે નથી વિજ્ઞાનમાં. કારણ છે નિજાનંદ. નિજાનંદ એટલે જ દરેક પ્રવૃત્તિનું કારણ અને નિજાનંદ એટલે જ દરેક પ્રવૃત્તિનું પરિણામ. નિજનો-ખુદનો- આનંદ માનવની પ્રગતિ અને પ્રવૃત્તિનું રહસ્ય છે.

“દાદાનો ડંગોરો લીધો,  તેનો તો મેં ઘોડો કીધો” આ ગુજરાતી કાવ્ય યાદ કરીએ તો થાય કે આ એવા રમતા બાળકની યાદ અપાવે જેને રમતનો આનંદ જ સર્વોપરિ છે. બાળક કદાચ નિજાનંદનું ઉત્કૃષ્ટ સ્વરૂપ છે.  યાદ આવે છે…’પેલા પંખીને જોઈ મને થાય, તેના જેવી જો પાંખ મળી જાય…તો બસ  ઉડયા કરું”. બાળકના નિજાનંદને પ્રગટ કરતાં આ કાવ્યોના કવિઓને વંદન સાથે જ બાળકની આકાંક્ષા અને આનંદ ધ્યાનમાં આવે છે. બાળકના આનંદનું આ સ્વરૂપ જ આગળ વધતાં માનવીની દરેક પ્રવૃત્તિમાં પણ દેખાય છે. 
માર્કો પોલો હોય કે કેપ્ટન કૂક કે પછી ડેવિડ લિવિંગસ્ટન,  તેમના પ્રવાસનું  રહસ્ય પણ તેમના મનના આનંદમાં છે તો કોરોનાના ડરને અવગણીને પ્રવાસ સ્થાનોમાં ઉભરાતાં સહેલાણીઓના ટોળાં પણ એ જ રહસ્યનું ઉદઘાટન કરે છે કે આનંદની વાત આવે તો માણસને વીર નાયક કે હિરો બનવામાં કોઈ રોકી શકતું નથી. માનવીની પ્રવાસ કથાઓ હોય કે સાહસકથાઓ, ક્યાંક તેનો હેતુ આનંદ પ્રાપ્ત કરવાનો જ છે.

બોલીવુડ હોય કે હોલીવુડ, સદી વીસમી હોય કે એકવીસમી, દરેક કથાનું કેન્દ્ર છે મનનો આનંદ. ક્યારેક તે કહાની બનીને સાહિત્યમાં ઉભરે છે તો ક્યારેક ફિલ્મ બનીને સુપર હિટ ફિલ્મો આપે છે. તો ક્યારેક પ્રેક્ષકોની તાળીઓના ગડગડાટનું કારણ પણ બને છે આ મનનો આનંદ. માનવીનો દરેક કર્મયોગ પણ તેનાથી મુક્ત નથી જ. દરેકનો અનુભવ હશે કે આનંદપૂર્વક કરવામાં આવતું મુશ્કેલ કામ પણ સરળ બની જાય છે અને ઝડપથી થાય છે. તેથી વિપરીત આનંદ વગર કરવામાં આવતા કામમાં થાક, સમય વધુ લાગે છે, નિષ્ફળતા મળવાની શક્યતા પણ વધુ રહે છે.

આનંદ એ કોઈ પણ કર્મયોગનું કારણ છે.  માણસની આર્થિક, સામાજિક કે વૈજ્ઞાનિક કોઈ પણ દોડ અંતે તો આનંદ માટે જ છે. બાળક હોય કે વૃદ્ધ હોય, સંસારી હોય કે સન્યાસી આનંદથી મુક્ત રહેવાનું કોઈ ને મંજુર નથી. યોગનું અંતિમ લક્ષ્ય છે સમાધિ. કોઈને આનંદમાં સમાધિ છે તો કોઈને સમાધિમાં આનંદ. આત્મ હોય કે આધ્યાત્મ આનંદથી કોઈ મુક્ત નથી. જીવન છે પુષ્પોનો પરિમલ. આ પરિમલ એટલે જ આનંદ, પળ પળની પ્રવૃત્તિનો આનંદ.

યોગમાં ‘ પંચકોષ વિવેક ‘  છે. આપણા અસ્તિત્વના પાંચ સ્તર છે. તેમાંનું સૌથી સૂક્ષ્મ સ્તર એટલે આનંદમય કોષ. આનંદ સમગ્ર વિશ્વનું મૂળ તત્વ છે. જેમાંથી દરેક વસ્તુનું સર્જન થયું છે. આનંદમય કોષ એટલે આપણા અસ્તિત્વની સંપૂર્ણ આનંદમય સ્થિતિ, જે સંપૂર્ણ શાંતિ અને સંપૂર્ણ સ્વાસ્થ્યનો સમન્વય છે. તે જીવનની ચરમ સ્થિતિ પણ છે. આ સ્થિતિમાં કોઇ રોગ કે વિકાર રહેતા નથી  આ પદ્ધતિનો સમાવેશ  કર્મયોગ રહસ્યમાં થાય છે.

આ સમગ્ર વિશ્વ અપરંપાર આનંદ અને આશ્ચર્યથી ભરપુર છે. જરૂર છે એ માણવાની દૃષ્ટિ કેળવવાની. પ્રભુએ સર્જેલા આનંદના સરોવરને ઓળખીએ, અંતરના અનર્ગળ આનંદમાં રમમાણ રહીએ, જીવનની પળે પળમાં આનંદની સભાનતા અને ચેતના ભરીએ, ધન્યતાનો અનુભવ કરીએ, આનંદની અમૃતધારાનું પાન કરીએ. માણસનું મૂળ સ્વરૂપ સચ્ચિદાનંદમય છે. તેને આપણા સ્મિતમાં, ઉમંગમાં, હાસ્યમાં, પ્રફુલ્લતામાં, આનંદમાં પ્રતિબિંબિત થતું નિહાળીએ અને આનંદની લહેરો પ્રસરાવીએ.

રીટા જાની
16/07/2021

3 thoughts on “સ્પંદન-26

  1. બહુ જ સુંદર,
    સ્પંદન ના આપના લેખ ને હું સમય સમય પર વાંચતો રહું છું અને એનો આનંદ પણ લઉ છું બહુ સરસ લખો છો આપ.
    નિજાનંદ એ એક એવો વિષય છે જેને દરેક વ્યક્તિ પોતે જ પોતાની રીતે પરિભાષિત કરે છે તમે જે લખ્યું છે બહુ જ સરસ તમે એ બાબતમાં વર્ણન કર્યું છે અને બહુ જ સારા ઉદાહરણ પણ આપ્યા છે અને એમાં જે કવિતા તમે લખી છે દાદાનો ડંગોરો લીધો, હકીકતમાં નિજાનંદ નો એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જો તમે એ કવિતા એક નાના બાળકની જેમ અનુભવ કરી અને બોલી મનમાં જ એને પરિભાષિત કરશો તો એ બાળકને નિજાનંદ નો જે અનુભવ થઈ રહ્યો છે તે તમને પણ થશે. અદભુત બહુ જ સરસ ઉદાહરણ આપેલું છે.
    ધન્યવાદ
    चलते चलते
    उड़ने दो इन परिंदों को अभी शौख हवा में
    बचपन के जमाने फिर लौट के नहीं आते।

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.