૨૫,”જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” – અલ્પા શાહ

વૈશ્વિક કવિતાના ભાવવિશ્વમાં એક સફર…

નમસ્કાર મિત્રો,

“જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” લેખમાળામાં આપનું સ્વાગત છે. આ મહિને આપણે સ્વતંત્રતા or Freedom  વિષય પરની  વિવિધ  ભાષાની કવિતાઓને જાણી અને માણી રહ્યા છીએ. 

કહેવાય છે કે સમય, સબંધ અને સ્વતંત્રતાની સાચી કિંમત જયારે આપણે તેને ગુમાવી દઈએ ત્યારેજ સમજાય છે.સ્વતંત્રતાની સાચી કિંમત એક બંદિવાન સિવાય કોઈ ન સમજી શકે.આજે આપણે “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” લેખમાળા અંતર્ગત એક કેદી દ્વારા રચાયેલી ખુબ પ્રાચીન રચનાને જાણીશું અને તેનો ભાવાનુવાદ માણીશું. આ એક એવો બંદિવાન છે જે માત્ર શરીરથી બંધન અનુભવે છે પણ મન અને આત્માથી તો સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા અનુભવે છે.

આજે આપણે “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” અંતર્ગત Madame Guyon દ્વારા રચાયેલી રચના Freedom of Heart & Mind Poem અર્થાત “આતમની સ્વતંત્રતા” નો ભાવાનુવાદ જાણીશું અને માણીશું. આમતો આ મૂળ રચના ફ્રેન્ચમાં લખાયેલી હોવી જોઈએ પણ તેનું આ લિંક પર વાંચી શકશો. https://susansbooksandgifts.com/2012/04/21/madame-guyon-1717-freedom-of-heart-mind-poem-on-freedom-of-soul-regardless-of-circumstances-april-2012/

Madam Guyon was a French Roman Catholic mystic and a writer. She was a central figure in the theology in 17th century France. Madame Guyon was imprisoned from 1688-1698.  She had spent four years in solitary confinement for her beliefs, in the Bastille, holding a reputation of being the most horrible prison on earth.  One condition of her release was that she had to sign she would never reveal what happened to her in the dungeons.  She wrote this poem while she was imprisoned in the prison in Bastille.

આ રચનામાં કવિયત્રી એક પંખીનું રૂપક આપીને પોતાની આપવીતી રજુ કરે છે. આ કવિતામાં મને કવિયત્રીના બે ભાવાત્મક નિરૂપણ ખુબ સ્પર્શી ગયા. એક તો કવિયત્રી પોતે કેદખાનામાં કેદ થયેલ છે છતાંયે પોતાને કેદ કરનાર માટે અંતઃકરણ પૂર્વક પ્રાર્થના કરે છે. આ વૈચારિક સમજ ખુબ ઉચ્ચ કક્ષાની માનસિક અને આધ્યાત્મિક અવસ્થા પ્રતીત કરે છે. સ્થિતપ્રજ્ઞતાની આ અવસ્થા નું સમર્થન ભગવાન શ્રી કૃષ્ણએ  પણ શ્રીમદ ભગવદગીતામાં આ શ્લોક દ્વારા આપેલ છે.  

सम: शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयो: |
शीतोष्णसुखदु:खेषु सम: सङ्गविवर्जित: || 18||
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित् |
अनिकेत: स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नर: || 19||

આ કાવ્યમાં, કવિયત્રીનું માત્ર શરીર જ  કેદખાનામાં છે બાકી તેના મન અને આત્મા તો સ્વતંત્રતાપૂર્વક વિહરી અને વિચરી શકવા સમર્થ છે. આમ પણ આત્માને અને મનને ક્યાં કોઈ સરહદ કે સીમાડા નદી શકે છે. આત્માતો અજરામર અવિનાશી અને અવિચલ છે અને આપણું મન એ આત્માની પરછાઇ સમાન છે જે ક્યારેય કોઈ જંજીરોથી કે પિંજરામાં બંધાઈ શકેજ નહિ. આ આત્મા અને મનથી સ્વતંત્ર હોવું એજ કદાચ ખરી સ્વતંત્રતા છે. બાકી તો આપણી આસપાસ એવા ઘણા ઘણા દાખલા જોવા મળશે કે જેમાં વ્યક્તિ તનથી તદ્દન મુક્ત અને સ્વતંત્ર હોય પણ મન, વિચાર અને આત્માથી પરતંત્ર હોય અર્થાત કોઈક બીજાના વિચારો પર તેમની વિચારધારા ચાલતી હોય. As per Paramhansa Yogananda, “Freedom means the power to act by soul guidance, not by the compulsions of desires and habits and other external factors. Obeying the ego leads to bondage; obeying the soul brings liberation. અર્થાત આપણે આપણા અંતર્મનનો અવાજ સાંભળી અંતરાત્માની વિચારધારા પર ચાલવામાંજ ખરી સ્વતંત્રતાનો અનુભવ કરી શકીએ છીએ. 

તો ચાલો આ કવિતાના હાર્દને મમળાવતા મમળાવતા આજે મારી કલમને વિરામ આપું છું.આવતા અઠવાડિયે આજ વિષય પરની એક બીજી  કવિતા સાથે ફરી મળીશું.તમારા માર્ગદર્શન અનેઅભિપ્રાયોની અપેક્ષા સાથે…

અલ્પા શાહ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.