એક સિક્કો – બે બાજુ :17) ચાલો શોધીએ વાદળની રૂપેરી કોર !

સાવ અચાનક સભા છોડી કોઈ ચાલ્યું ગયું ;
કોઈ ન પુરી શકે એવી જગા ખાલી પડી !
ચારે બાજુએ કોરોનના આ નવા મ્યુટેડ B -1 167 વાઇરસને લીધે હાહાકાર થઇ રહ્યો છે ! માનવીના જીવનની જાણે કે કોઈ જ કિંમત નથી રહી ! ઘડી બે ઘડીમાં તો એ હતો નહતો થઇ જાય છે !
આવા નિરાશાના ઘેર વાદળ વચ્ચે પણ કંઈક નવું શોધવાનો અહીં નમ્ર પ્રયાસ કરું છું .
તમે પણ એવું કંઈક આશ્વાશન શોધવા ઝંખો છો ને ?
ચાલો , પ્રયત્ન કરીએ :
આવા ભયંકર સમયમાંયે તમે એક વાત નોંધી ?
પહેલાં કરતાં હવે ઝડપથી સાજા થઇ જનાર દર્દીઓની સંખ્યા વધી ગયાં છે ! અને સમય ઘટી ગયો છે !પહેલાં દર્દીને બે કે ત્રણ અઠવાડિયા તો હોસ્પિટલમાં રહેવું જ પડતું !ક્યારેક વધારે સમય પણ રોકાવું પડે ! જ્યાં સુધી કોરોનનો ટેસ્ટ નેગેટિવ ના આવે ત્યાં સુધી દર્દીને હોસ્પિટલમાં કે એ સંક્રમિત જગ્યાએ રહેવું પડતું . પણ હવે અઠવાડિયામાં -દસ દિવસમાં – તો દર્દી સાજો થઇ ને ઘેર આવી જાય છે . સાજા થવાની ટકાવારી પણ વધી છે . હા , જરા વધુ પડતાં આત્મવિશ્વાસને લીધે – એટલે કે બેદરકારીને કારણે , અને અતિશય વસ્તી અને સ્વચ્છતા પ્રત્યે બેદરકારી વગેરે કારણોએ ઘણો મોટો ફટકો આપ્યો છે ..
આવી પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવું હોય તો મન સ્વસ્થ રાખવું જરૂરી છે! અમારાં અમદાવાદમાં રહેતાં પાડોશી ને જયારે ખબર પડી કે એમને કોરોના થયો છે , ફોન ઉપર એમનું રિઝલ્ટ જણાવવામાં આવ્યું કે તરત જ એ ગભરાઈ ગયા અને એમને હાર્ટ એટેક આવ્યો .. આ એટેક કોરોનના જંતુઓને લીધે નહીં , કોરોનના ભયને લીધે હતો !!( true story )
હા , ગભરાટ અને ભયમાં માણસ જીવન ગુમાવી શકે છે ; કારણ કે આપણું મગજ -આપણી ઇન્દ્રિયો જ નહીં , લાગણીઓને પણ કન્ટ્રોલ કરે છે .
બસ ! એ જ વિચારે સિક્કાની બીજી બાજુ માં કૈક સારું , શુભ , જીવનમાં આશા આપે એવું લખવા પ્રેરાઈ છું ..

સવા વર્ષથી ચાલતા આ દાવાનળમાંથી બચવા તમામ પ્રયત્ન કરવા જોઈએ .
તેમાંનો એક છે હકારાત્મક જીવન લક્ષી વલણ !
ચાલો ,બાળકોને લક્ષમાં રાખીને એનો વિચાર કરીએ :
આપણે અમેરિકાની વાત કરીએ તો અહીં ધીમે ધીમે જન સમુદાયમાં નિયમિતતા આવી રહી છે .. સ્કૂલો ધીમે ધીમે અમુક વિસ્તારોમાં ખુલવા માંડી છે ..બાળકોએ આખું વર્ષ કેવી કપરી પરિસ્થિતિમાં કાઢ્યું !!
પણ સ્કૂલો ખુલી રહી છે ત્યારે વિદ્યાર્થીઓએ જે હકારાત્મક જવાબો આપ્યા તે જાણવા જેવા છે :
“ પણ અમને તો ઘેર રહીને ભણવાની ખુબ મઝા આવી !” શાળાએ જવાનું શરૂ કર્યા પછી એક વિદ્યાર્થીએ કહ્યું ; “ ઘરમાં zoom ઝૂમ દ્વારા એટલું એકાગ્રતાથી ભણી શકાય નહીં , પણ -“ બાળકે સિક્કાની બીજી બાજુ દર્શાવી : “ઘેર મમ્મી હોવાથી એનું ઘરમાં હોવાનું , મને ગરમ ગરમ લંચ ખાવાનું અને વારંવાર ઘરમાં રમવા જવાનું સદ્ભાગ્ય સાંપડ્યું !”
હા , બાળકોને તો છેલ્લા સવા વર્ષથી જાણે કે નિશાળમાં વેકેશન છે !
બાળકો સ્કૂલે ના જાય એટલે માતા પિતાની જવાબદારી પણ વધી જાય !
તો બીજી તરફ , બાળક ઘેર હોય એટલે મા પોતે પણ ઓન લાઈન ક્લાસીસ વગેરે શીખવાડવા બેસે !
અમારાં નેબરહૂડમાં એક પબ્લિક પાર્ક છે , પણ ત્યાં એક સાઈન મૂકી દીધી હતી : કોરોના વાઇરસનો ફેલાવો અટકાવવાના હેતુથી આ બાલ ઉદ્યાન બંધ રાખીએ છીએ . તકલીફ બદલ ક્ષમા!
ત્યાં બે હાથ જોડેલ વિનંતી દર્શાવતું ચિત્ર પણ હતું .
હા , બાળકોએ ત્યાં રમવાની મનાઈ હતી .
બાજુમાં બાસ્કેટ બોલ રમવાની કોર્ટ (જગા )હતી ત્યાં પણ એવી જ નોટિસ હતી . અને એજ રીતે અન્ય સુવિધાઓ – ટેનિસ કોર્ટ , સ્વિમીંગપુલ – બધ્ધું જ બંધ !
જ્યાં આવીને બાળકોથી માંડીને યુવાનો, વૃદ્ધ વડીલો સૌ શારીરિક , માનસિક અરે આધ્યાત્મિક શાંતિ મેળવતાં- યોગા કરતાં , કસરત અને પ્રાણાયામ કરતાં અને સામાજિક વિનિયોગ કરતાં એ બધ્ધું જ બંધ!

માનસશાસ્ત્રીઓને એમ હતું કે સોસ્યલ સંપર્ક વિના , ઘરમાં જ ગોંધાઈ રહેવાથી બાળકોનો વિકાસ અટકશે .
પણ , માતા પિતાના ઘરમાં રહેવાથી બાળકોને વધારે હૂંફ મળ્યાં!
હા , મુશ્કેલીઓ તો હતી જ .
દરેક બાબતમાં બને છે તેમ , સવાર પડે તે પહેલાં કાળી ડિબાંગ રાત્રીમાંથી પસાર થવું પડે છે . પૂનમનાં શિતલ તેજને માણવા અમાવસ્યાની અંધારી રાત્રી પસાર કરવી પડે છે .અને વસંતની વાસંતી મધુર મનોહર મ્હેંક માણતાં પહેલાં પાનખરની સુષ્ક ઉકળાટભર ઋતુમાંથી પણ પસાર થવું પડે છે ને ?
મારો જ એક શેર :
‘અને આ વેદનાની વાત કહેવી કેમ ઓ દોસ્તો ,
મથ્યો , દોડ્યો અને હાંફ્યો , અંધારી રાત છે સામે !’
એ રીતે બાળકોને ઘરમાં જ ભરાઈ રહેવાનું એક બે દિવસ નહીં પણ મહિનાઓ સુધી લંબાયું .
બાળકના સર્વાંગી વિકાસની ચિંતા કરતા માનસશાત્રીઓને એથીયે વધુ મહત્વની બાબતોની ચિંતા કરવાનો સમય આવ્યો !!
સમગ્ર વિશ્વમાં અગ્નિ જેમ પ્રસરી રહેલ કોરોના વાઇરસથી બચવા સૌને માટે સૌથી પહેલાં તો ઘરમાં – અને ઘરમાં જ – બેસવાનું ફરજીયાત બન્યું .
પણ કાળા માથાનો માનવી એમ કાંઈ હાર થોડી જ માનવાનો હતો ? ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે ઊંટે કર્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા
કાઠડા !
નાનકડાં ઘરોની અંદર રમી શકાય તેવી રમતો શોધાઈ .
ને પુરાણી રમત બધી પાછી આવી !
બાળ રમતો ! દોડાદોડી – પકડાપકડી , સંતાકૂકડી અને સાથે ટી વી સામે ઉભા રહીને બાળકોને ગમે તેવી કસરતોનું પ્રસારણ પણ વધ્યું .
પણ , અમેરિકામાં તો મોટાભાગે ન્યુક્લિઅર કુટુંબો છે !
તેમાંયે એકલું બાળક દોડે , પણ પકડે કોને ? સંતાઈ જાય પણ શોધવા કોણ આવે ? અને દોડાદોડી કે કુદમકુદા કરવાની મઝા તો કોઈ સાથીદાર હોય તો જ આવે ને ?
એટલે તેમાં મમ્મી કે પપ્પાનો ભાગ લેવો પણ જરૂરી બન્યો .
“ ઓહ ! ડે કેરની શિક્ષિકા બેનોને ધન્યવાદ છે કે તેઓ રોજ અમારાં બાળકોને સતત પ્રવૃત્તિમય રાખે છે ! પણ , આ તો ઘણું અઘરું , ( અને બોરિંગ ) કામ છે . અમારાંથી નહિ થાય !” ઘણા માં બાપ ફરિયાદ કરતાં રહ્યાં..
પણ સિક્કાની સારી બાજુ પણ પ્રકાશમાં આવી :
સાચા અર્થમાં બાળકો સાથે સમય પસાર કરવાનો અવસર આવ્યો !
મા બાપ પણ ઘરે રહીને કામ કરે એટલે પોતાના સંતાનને નજીકથી જોવાનો , સમય પસાર કરવાનો અને એના ઉછેરમાં સહભાગી બનવાની તક મળી !
ટેક્નોલોજીને આપણે વગોવતા રહ્યાં હતાં : છોકરાઓ સતત ટી વી જુએ છે , ઘરમાં એમનું ધ્યાન જ નથી ! વગેરે વગેરે ટીકાઓ પાંચ વર્ષના બાળકથી માંડીને પુખ્ત વયના નવ યુવાનને સાંભળવી પડતી .
પણ , કોરોના વાયરસે બધાંને ઘરમાં ફરજીયાત બેસાડ્યાં એટલે ઘરમાં , ઘરના એક એક ખૂણામાં વર્ષોથી સચવાયેલ યાદોએ પણ સળવળાટ કર્યો ! સાથે બેસીને કેટલાક ટી વી શો જોવાની ટેવ પડી !
ઘરમાં થોડું કમ્યુનિકેશન શરૂ થયું : કોરોનાને કારણે સ્થગિત થયેલ જીવનમાં વળાંક આવ્યો
“ જો બેટા ,હું નાના હતો ને ત્યારે પપ્પાની સાયકલ સાફ કરવાનું કામ તો મારૂં જ , હોં! સાયકલ પરની ધૂળ સાફ કરું અને બે ચક્કર પણ મારવાનો લ્હાવો લઇ લઉં!” આજે વરસો પછી બાપને પુત્ર સાથે સવાર સવારમાં વાત કરવાની તક મળી ! :
“ અમે ત્યારે ગામડામાં રહેતાં હતાં અને ખેતરમાં મારા બાપુ ટ્રેકટર ચલાવતા , અમે રવિવારે ફાર્મર્સ માર્કેટમાં પણ જતાં.”
અમારાં ઘરની સામે બૉબ રહે છે એણે દસ વર્ષના એના દીકરા સાથેનાપોતાના કમ્યુનિકેશનની વાત કરતા કહ્યું .
એ જ રીતે ઘરની નજીક રહેતીઅમારી પડોશી યુવાન મા ક્રિસ્ટિના એ છ ફૂટની દુરી રાખીને , મોંઢે માસ્ક પહેરીને પોતાના આંગણામાં છોડવાઓને પાણી પીવડાવતાં ઔપચારિક વાત કરતાં કહ્યું કે એના છ વર્ષના દીકરા સેમ્યુઅલ – સેમ સાથે એ ડાયરી લખે છે .
ક્રિસ્ટિનાએ પોતાની વાત કરી . હોટલ રેસ્ટોરન્ટ પણ બંધ એટલે ફરજીયાત ઘરનું ભોજન ખાવાનો સમય આવ્યો .
‘ મેં મારા દીકરા સેમી ને કહ્યું “ હું જયારે નાની હતી ત્યારે આ રીતે મારી મમ્મી રવિવારે પેનકેક અને બટાકાની ફ્રેન્ચ ફ્રાઈસ બનાવતી .. ચાલ , આજે આપણે સાથે મળીને રસોડામાં એવું કંઈક બનાવીએ .”
“ એ મોટો થશે એટલે આ દિવસોની યાદ રહેશે ; મને ખબર છે કે આ દિવસો ઝાઝો સમય રહેવાના નથી ; હમણાં નોકરી ધંધા શરૂ થઇ જશે , સ્કૂલો શરૂ થશે , સેમ્યુઅલના કરાટે ક્લાસ અને સ્કાઉટ વગેરે શરૂ થશે પછી મને એની સાથે વધારે સમય નહીં મળે . બસ , એટલે અમે દર અઠવાડીએ જર્નલ લખીએ છીએ !” એણે સંતોષથી – કોઈ જ ફરિયાદ વિના – કહ્યું.
એ તો સિંગલ મધર છે .
એકલે હાથે બાળકને ઉછેરે છે .
ફરિયાદ કરવા માટે એની પાસે ઘણા મુદ્દા છે :
એના મા – બાપ ડિવોર્સ છે અને જુદ જુદા રાજ્યોમાં રહે છે .
એના એક્સ હસબન્ડે બીજા લગ્ન કરી લીધા છે એટલે હવે એના સેમ્યુઅલને પણ એના બાપનો સહવાસ નથી મળતો ! ક્રિસ્ટીનાની નોકરી પણ સામાન્ય છે ..
મુશ્કેલી તો ઘણી છે , પણ ગમે તેટલો પાતળો હોય , તો એ સિક્કાને બીજી બાજુ હોય છે જ . આ કોરોના સમયની હકારાત્મક અભિગમ ની વાત છે .
અને હા , ઘેર રહીને સેમ્યુઅલને ઉછેરવાનો આનંદ એનાં ચહેરા પર વર્તાય છે !
લોક ડાઉન, અસહ્ય હાડમારી અને કપરી પરિસ્થિતિમાં નાનકડાં બાળકોને સતત ચોવીસે કલાક સાથે રાખવા , ઘરમાં જ રાખવા અને તેમના સ્વસ્થ ઉછેર માટે સજાગ રહેવું સરળ નથી જ . પણ , જો આ પરિસ્થિતિને એક ચેલેંગ – પડકાર સમજીને જોઈશું તો ઘણું ઘણું શીખવા મળશે . આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા વિષે અત્યારે જ શીખવાડી શકાય . બાળકની ઉંમર પ્રમાણે કોરોના વાઇરસ , બેક્ટેરિયા , ફંગસ વગેરે વિજ્ઞાનની વાત પણ કરી શકાય . એવા પ્રોજેક્ટ પણ કરી શકાય . રસોડામાં કોઈ વાનગી બનાવી શકાય , તો આર્ટસ – ક્રાફ્ટનો પ્રોજેક્ટ કરી શકાય કે સંગીત કે વાજિંત્ર પ્રત્યે પ્રીતિ કેળવવી શકાય . અને વિડિઓ કોલ દ્વારા વર્ષોથી જેમને મળી નથી શક્યાં તેવાં પિતરાઈ ભાઈબહેનોને મળીને સમયનો સદુપયોગ થઇ શકે . તો સ્કૂલના કે પડોશના મિત્રોને પણ વિડિઓ કોલ દ્વારા મળીને વિચાર વિમર્શ થઇ શકે .. ઘણું બધું નથી થઇ શકતું ; એ વાત સ્વીકારીએ ; પણ જે થઇ શકે છે તેનો અમલ કરવાનું પણ નક્કી કરી શકાય ને ?
બાળકોને સતત હિંમત રાખવાનું શીખવાડનારાં મા બાપ જો હિંમત હારશે તો બાળકો મૂંઝાઈ જશે અને તેમના સ્વાસ્થ્ય પર અસર થશે . પણ , જો પરિસ્થિતિનો સામનો કુનેહ પૂર્વક , કુશળતાથી કરીશું તો રસ્તો આપોઆપ મળી જશે .
કોશિશ કરનેવાલોંકી કભી હાર નહીં હોતી . બીના પ્રયત્ન સાગરસે નૌકા પાર નહીં હોતી .
કોરોના સમયમાં ઘણા ઘણા અજાણ્યા લોકોમાં માનવતાના દર્શન પણ થયા સિક્કાની સારી બાજુ -તેની વાત આવતે અંકે !






2 thoughts on “એક સિક્કો – બે બાજુ :17) ચાલો શોધીએ વાદળની રૂપેરી કોર !

  1. સાવ સાચી વાત છે સહકુટુંબજીવન માણવની તક તૅમજ અનેકવિધ ક્રિયાકરવાની તક મળી બહાર ની દુનિયા સુમસામ થઈગઈ જિંદગી ને નવો અનુભવ મળ્યો
    નલિની ત્રિવેદી

    Like

  2. ચારે બાજુએથી રોજ એટલું બધું શોકમય અને નકારાત્મક વલણ જ જોઈએ છીએ કે હવે અંદરથી જ માણસ હારવા લાગ્યો છે ! એટલે હવે થોડું હકારાત્મક , મનને શાંત્વના મળે તેવું લખવાનો નિર્ણય કર્યો છે Thanks Naliniben

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.