૧૫, “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” – અલ્પા શાહ

વૈશ્વિક કવિતાના ભાવવિશ્વમાં એક સફર…

નમસ્કાર મિત્રો,

આપણે એપ્રિલના વાસંતી મહિનાના અંત તરફ સરકી રહ્યા છીએ. પ્રકૃતિ ધીમે ધીમે પોતાના નવા રૂપમાં સજ્જ થતી જણાય છે અને વૃક્ષ અને વેલીઓ પાંદડા અને પુષ્પોથી આચ્છાદિત થવા લાગ્યા છે. વસંતએ એક સર્જનની ઋતુ છે. ધીમે ધીમે વસંતમાંથી ગ્રીષ્મ અને એક પછી બીજી ઋતુઓમાંથી પસાર થતા થતા છેવટે પાનખર આવી પહોંચશે અને પાનખર એટલે વિસર્જનની ઋતુ. અને આગલી વસંતના આગમન સાથે ફરીથી નવસર્જનની પ્રક્રિયા શરુ થશે. આપણુ  જીવનચક્ર પણ આ ઋતુઓના ચક્ર જેવું જ છે ને ! આજે “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” લેખમાળા અંતર્ગત, આ જીવનચક્રને ખુબ ગૂઢ રીતે રજુ કરતી એક સુંદર અંગ્રેજી  રચનાને આપણે જાણીશું અને માણીશું જેનું શીર્ષક છે A Light Exists in Spring અર્થાત એક વાસંતી જ્યોત.આ રચનાના રચયિતા છે Emily Dickinson. તમે આ કવિતાના અંગ્રેજી  શબ્દો તમે આ લિંક પર વાંચી શકશો. https://pennyspoetry.fandom.com/wiki/A_Light_exists_in_Spring_/_Emily_Dickinson મેં આ રચનાનો ગુજરાતીમાં ભાવાનુવાદ કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે જે અત્રે રજુ કરું છું.

કવિયત્રી આ રચનામાં વસંત ઋતુ  – કે જે એક સર્જનની ઋતુ છે, જયારે પ્રકૃતિ નવપલ્લવિત થઈને નવા પરિધાન ધારણ કરે છે તેને સંદર્ભ બનાવીને જન્મ-મૃત્યુના જીવન ચક્રને બહુ ગહન રીતે રજુ કરે છે. આ જીવરૂપી જ્યોતનું એક ચોક્કસ સમયે અવતરણ થાય છે. મેઘધનુષ અને વૃક્ષ જેવા પ્રાકૃતિક તત્વોનો આધાર લઈને કવિયત્રી આ જીવની જીવનયાત્રાનો અછડતો ખ્યાલ આપે છે અને સાથે સાથે આ જીવને અનુભવાતી સંવેદના અને સંવાદને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે.ઋતુ ચક્રની જેમ આ જીવનચક્રનો પણ છેવટે અંત આવે છે અને આ જીવ રૂપી જ્યોત  હળવેથી તેના અંતિમ ગંતવ્યમાં ઓઝલ થઇ જાય છે – આ જીવ રૂપી જ્યોત કદી ન પુરાય તેવી હોય છે પણ તે સર્વેની ર્ભીતરમાં એક ચોક્કસ ખાલીપો રચીને ક્ષિતિજમાં ભળી જાય છે

કહેવાય છે કે કવિયત્રી Emily Dickinson નું જીવન ખુબ એકાકી હતું. Her poems were churned during her solitude, living and thought-stirring letters that she had written to her father and sister-in-law. These letters were the only mean of communication between her and the world outside. This poem is one of the letters that she had written to her father.  

દરેક જીવરૂપી જ્યોત એક જીવનચક્ર એટલે કે Life Cycleમાંથી પસાર થાય છે. દરેક જીવ માટે જન્મ અને મૃત્યુ એ બેજ જીવનના સાશ્વત સત્ય છે. અને આ બે સાશ્વત સત્યોના છેડા વચ્ચે વહી જતી પળો એજ જિંદગી.આ સૃષ્ટિનું નિર્માણ થયું ત્યારથી અનેકવિધ જીવોનું જીવનચક્ર ચાલતું આવ્યું છે. ઋતુઓના ચક્રની જેમજ આ જીવનનુંચક્ર આપણા જન્મ પહેલા પણ ચાલતું હતું અને આપણા મૃત્યુ પછી પણ ચાલતું જ રહેવાનું…. આ અનંત સંસારમાં આપણું જીવન તો અફાટ સાગરમાં પાણીની એક બુંદ સમાન છે. We are just a tiny speck in this vast universe! We are just a dot of light in the vast ocean of lights in the universe!  અને દરેક શ્વાસે આપણા ભાગે લખાયેલા શ્વાસોમાંથી એક એક શ્વાસ ઓછો થાય છે. We all are travelers here and progressing towards our ultimate destination slowly and steadily with every breath we take.

જન્મ અને મૃત્યુ આપણા હાથમાં નથી પણ આ બે છેડાની વચ્ચે શું કરવું તે માત્ર આપણા હાથમાં છે. આ જીવરૂપી જ્યોતથી આપણે આપણી આસપાસ કેટલાના જીવનમાંનો અંધકાર હળવો કરી શકીએ તે માત્ર આપણેજ નક્કી કરી શકીએ છીએ. આ જ્યોતનું શ્વાસરૂપી ઇંધણ કઈ ક્ષણે ખૂટી જશે તેની તો કોઈને ખબર નથી, માટેજ ચાલો આપણે દીપ બનીને હરેક પળે પ્રગટીએ…અને આ જીવરૂપી જ્યોતના અસ્તિત્વને સાર્થક કરીએ. મારી સ્વરચિત કવિતાની થોડી પંક્તિઓ અહીં રમતી મૂકીને આજે હું મારી કલમને વિરામ આપું છું.

કોણ જાણે શ્વાસની આ ધમણ અટકે કઈ ક્ષણે
એ પહેલા આંજી દઈએ અજવાળું સૌના અંતરે
એટલે જ ચાલ,દીપ બનીને પ્રગટીએ પળે પળે

એક દીવડે કદાચ આ ડિબાંગ અંધારું ન ટળે
પણ લાખો દીવડે તો અચૂક જ સુરજ ઝળહળે
એટલે જ ચાલ,દીપ બનીને પ્રગટીએ પળે પળે

આવતા અઠવાડિયે એક બીજી વાસંતી કવિતા સાથે ફરી મળીશું.તમારા માર્ગદર્શન અને અભિપ્રાયોની અપેક્ષા સાથે….

– અલ્પા શાહ

1 thought on “૧૫, “જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ” – અલ્પા શાહ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.