એક સિક્કો – બે બાજુ :13) આ મેં સિક્કો ઉછાળ્યો ; હવેતારે શું કરવું છે!

“ શું કરવું તે અમને સમજાતું નહોતું ! દિલ કહેતું હતું કે કોરોનમાં સપડાયેલ મા નો મોં મેળાપ કરવા જવું જરૂરી છે ; અને દિમાગ દલિલ કરતું હતું કે આવી કપરી પરિસ્થિતિમાં સાહસ કરવું એ મુર્ખામી છે ! મગજ કામ કરતું નહોતું ; હું સખત ગભરાઈ ગયો હતો અને ભયંકર ટેનશનમાં હતો ! છેવટે એ નિર્ણય ભગવાન પર છોડવાનું વિચાર્યું !” અમારા એક મિત્ર અમને પોતાની અંગત વાત કહેતા હતા;
“ હવે ભગવાનને પૂછ્યું ; પણ એ બોલે તો યે કેવી રીતે બોલે ? શું આકાશવાણી થાય અને મને કહે કે જા, બેટા, જા , તેરી માઁ કો મિલને જા ; તુમ્હારા કુછ નહીં બિગાડેગા ઓર તુમ્હારા ભલા હોગા ?” અમારા એ મિત્ર રમૂજથી અમને વાત કહેતા હતા .
“ પણ પછી શું થયું ? કોણે તમને રસ્તો સુઝાડ્યો ?” મેં અધિરાઈથી પૂછ્યું .
“ ભગવાને !” મિત્રે કહ્યું ; “ મેં સિક્કો ઉછાળવાનું નક્કી કર્યું : હેડ આવે તો જવાનું . ને ટેઈલ પડે તો જવાનું નહીં !”
“ઓહ ! અને એટલે તમે ગયા , અને તમારી બા સાથે અંતિમ મેળાપ પણ થયો , બરાબરને ?” મેં અધિરાઈથી કહ્યું . એ ઘણી મુશ્કેલીઓ વચ્ચે પણ ભારત ગયા હતા અને બાને મળી શક્યા હતા , અને ત્યાર બાદ બાની વિદાય બાદ તેમનાં અંતિમ સંસ્કાર પણ કરીને પોતે પાછા આવી શક્યા હતા – મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતાં કરતાં , માં પ્રત્યેની પોતાની ફરજ અદા કર્યાનો સંતોષ અને ગર્વ બંને દેખાતાં હતાં. માંડ માંડ હેમખેમ પાછા આવ્યાનો સંતોષ એમના ચહેરા પર સ્પષ્ટ વ્યક્ત થતો હતો . હા , માઁ ને ગુમાવ્યાનો અફસોસ પણ હતો જ . થોડું બોલ્યા ત્યાં એમનું ગળું ભરાઈ આવ્યું . અવાજ પણ ગળગળો થઇ ગયો .
‘હું કાયમ ભગવાનને પ્રાર્થના કરું કે હે ભગવાન , જયારે હું આ પૃથ્વી પર આવ્યો ત્યારે મારાં પહેલા શ્વાસ વેળાએ મારી મા મારી સાથે જ હાજર હતી ; જયારે એ છેલ્લા શ્વાસ લે ત્યારે મને પણ અચૂક મારી મા ની પાસે હાજર રાખજે , ભગવાન ! “
પણ જે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરીને , પોતે ત્યાં પહોંચી શક્યા અને પાછા એવી જ મુશ્કેલીઓમાંથી માર્ગ કરતા પાછા આવી શક્યાનો આનંદ હતો તે આનંદ પણ અવર્ણનીય હતો !
મને વર્ષો પહેલાં જોયેલ હિન્દી ફિલ્મ “ શોલે “ યાદ આવી ગઈ !
અમિતાભ બચ્ચન અને ધર્મેન્દ્ર વચ્ચે કોઈ પણ નિર્ણય લેવાનો આવે ત્યારે અમિતાભ સિક્કો ઉછાળીને નિર્ણય લે છે. એટલી હદે , કે જયારે એક જણાને ડાકુઓ સામે લડવાનું છે અને બીજાએ સલામત જગ્યાએ ભાગી જવાનું હોય છે ત્યારે અમિતાભ સિક્કો ઉછાળે છે અને સિક્કાની સવળી બાજુએ હેડ – માથું – આવતા પોતે દુશમ્નો સામે લડવા રોકાય છે અને મિત્રને સલામત સ્થળે ભાગી જવા મોકલે છે !
ફિલ્મમાં આ સમગ્ર દ્રશ્ય એટલું તો ચોટદાર છે કે માત્ર એ દ્રશ્ય જોવા માટે પણ આપણને ફરી ફરીને એ ફિલ્મ જોવાનું મન થાય ( અને આ લેખ લખતાં પહેલાં અમે પણ એ જ કર્યું હતું !)
હા , જયારે કોઈ નિર્ણય લેવો કહું અઘરો હોય , જયારે બુદ્ધિ કામ ના કરે ત્યારે આપણે શસ્ત્ર હેઠાં મૂકીને નિર્ણય ભગવાન ઉપર છોડીએ છીએ : હે ભગવાન ! હવે તું કહે તેમ કરવા હું તૈયાર છું ! આવું પગલું લઉં? કે ના લઉં ?
જયારે કોઈ પરિસ્થિતેના પરિણામને બે શક્યતાઓ હોય – જયારે સારું , કે સાચું વિચારવાની શક્તિ ના હોય ત્યારે આમ સિક્કો ઉછાળી પરિસ્થિતિને ભગવાન ઉપર – કે નસિબ ઉપર છોડવા સિક્કો ઉછાળીએ છીએ , અને નિર્ણય લઈએ છીએ ! ‘ હવે હારું કે જીતું, તું જ મને તારજે ! ‘ એવો છૂપો ભાવ – એવી અરજ આ સિક્કો ઉછાળવાની પ્રક્રિયામાં છુપાયેલ છે .
પણ વાચક મિત્રો ! તમને યાદ હશે જ કે શોલે ફિલ્મમાં સિક્કો ઉછાળવા છતાંયે એ નિર્ણય ખરેખર ભગવાન ઉપર છોડવામાં આવ્યો નથી ! અમિતાભ ‘ જય’ નામનું પાત્ર ફિલ્મમાં એ નિર્ણય પોતાના હાથમાં જ રાખે છે અને ધર્મેન્દ્ર ‘વીરુ’ પાસે ભગવાનની મરજી છે તેમ કહીને પોતાનું ધાર્યું કરાવે છે ; અને એની ખબર આપણને – અને વીરુને પણ – અંતમાં પડે છે જયારે પેલો સિક્કો વીરુના હાથમાં આવે છે , એ સિક્કો જેની બંને બાજુએ હેડ -માથાનું જ ચિત્ર છાપેલું હતું !
કેવી અંચાઈ! કેવી મોટી બાજી અમિતાભ – જય – રમે છે !અને આપણે – એટલે કે વીરુ , કાંઈ કરી શકતાં નથી , કારણકે દુશમનોનો સામનો કરતાં કરતાં જયે પોતાનો પ્રાણ આપી દિધો હતો ….
‘સિક્કો ઉછાળીને નિર્ણય કરીએ’ એમ કહેવા પાછળ આપણી ભગવાનમાં શ્રદ્ધા સ્થાપિત કરીએ છીએ .. પણ , એ નિર્ણય અતિ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં જ લેવો જોઈએ . હા , રમત ગમતમાં કઈ પાર્ટી પહેલો દાવ લેશે , કે કઈ ટિમ ફિલ્ડિંગ ભરશે , કે કોના હાથમાં બોલ રહેશે વગેરે વગેરે નિર્ણય માટે સિક્કો ઉછાળવાનું વલણ બરાબર છે .
અમારા પેલા મિત્રને મેં આશ્ચર્યથી પૂછ્યું ; “ શું તમે આવડો મોટો નિર્ણય – કોરોના હોવા છતાં મારે દેશમાં જવું છે અને અંતિમ શ્વાસ લેતી માઁ ને મળવું છે – એવો રિસ્કી રસ્તો સિક્કો ઉછાળીને કર્યો ?” મેં પૂછ્યું ; “ તમને ખબર છે કે એ મુસાફરીમાં ક્યાંક તમને કોરોના થઇ ગયો હોત તો ? રસ્તામાં તમને ક્યાંક રોક્યા હોત અને ફરજીયાત બે અઠવાડિયા બાંધી રાખ્યા હોત , કોરન્ટીન કરવા રોકી રાખ્યા હોત તો ? માત્ર સિક્કાએ હેડ કે ટેઈલ બતાવ્યા એટલે જ તમે નક્કી કર્યું કે હવે સાહસ કરવા દે ?” મારી શંકાનું સમાધાન થતું નહોતું !
“ ના , સાવ એવું નહોતું .” મિત્ર બોલ્યા; “ મારે જવું હતું , ને મારે જવું જ હતું ! પણ , સિક્કો એક જાતનું બહાનું હતું – મારે મારાં કુટુંબનાં અન્ય સભ્યોને પણ સમજાવવાનાં હતાં. હેડ પડશે તો જઈશ – ટેઈલ હશે તો મુલતવી રાખીશ , બસ?- મેં એ સૌને કહ્યું હતું .. મારાં સદભાગ્યે સિક્કો ઉછાળ્યો અને હેડ આવ્યું ,પણ ટેઈલ હોત તો પણ મેં જવાનું નક્કી જ કરેલું .. એમણે કહ્યું !
જો કે એક વખત બનાવ બની ગયા પછી આપણે શું કર્યું હોત તે વિચારવું કેટલું સાચું છે , તે કોણ કહી શકે ? આવી જ રીતે દીકરાને ઘેર પુત્ર જન્મ થતાં , પ્રથમ પૌત્રનું મોં જોવા બોસ્ટનથી ન્યુયોર્ક ગયેલ અને કોરોનમાં જાન ગુમાવનાર મિત્ર વિષે હવે તેનો અફસોસ કરતાં મિત્રપત્ની ને પૂછી જુઓ ! આ લખું છું ત્યારે અમારાં મિત્ર પોતાના નાના ભાઈના કોરોનમાં ગુજરી જવાના સમાચાર આપે છે ,કહ્યું ; ‘ અમારી બેનને ત્યાં વિવાહ પ્રસંગે બધાં ભેગાં થયેલ ; જવું કે ના જવું એમ વિચારતાં લાગ્યું કે થોડી વાર જવામાં કાંઈ વાંધો નથી . માસ્ક પહેરીશું વગેરે વગેરે .. અને ઘણા બધાં ને કોરોના થયો તેમાંથી આ ભાઈ ગુજરી ગયો ..
દરેક સિક્કાની બે બાજુ હોય છે ; પણ જયારે પરિસ્થિતિ અંતિમ ચરમ સીમાએ પહોંચે છે ત્યારે એની બીજી બાજુ તપાસવા વ્યક્તિમાં શ્વાસ ખૂટે ત્યારે સિક્કાને કોઈ બાજુ જ હોતી નથી – કારણ કે સિક્કો જ રહેતો નથી !
( ઉપર જણાવેલ ત્રણે ત્રણ પ્રસંગ સત્ય ઘટના ઉપરથી લીધા છે )

3 thoughts on “એક સિક્કો – બે બાજુ :13) આ મેં સિક્કો ઉછાળ્યો ; હવેતારે શું કરવું છે!

  1. કોરોનાકાળમાં સિક્કો ઉછાળી લેવાલ નિર્ણયને શોલે ફિલ્મનાં ઉદાહરણ સાથે સાંકળી આલેખન એકદમ રસસભર બનાવી પીરસ્યું છે.સત્યઘટનાઓનું સિક્કો ઉછાળવા સામેનું સરસ સંકલન.

    Liked by 1 person

    • Thanks Jigishaben for the feedback !Don’t we do like this in real life ? When we can not decide , flip the coin!!

      Like

  2. સત્ય ઘટના નુ તાદસ ચિત્ર નજર સમક્ષ ખડું થઇ ગયું. ભલે સિકો ઉછળે પણ કયારે કે અંતર આત્માના અવાજ પ્રમાણે વ્યક્તિ નિર્ણય લેછે

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.