૯- વાર્તા અલકમલકની-રાજુલ કૌશિક

 ‘અભિયુક્તા’-

મેજિસ્ટ્રેટ શ્રી મિશ્રાની અદાલતની બહાર આજે કોર્ટની બહાર ભીડ હકડેઠઠ હતી પણ સન્નાટાથી વાતાવરણ ભારેખમ, બોઝિલ બની ગયું હતું. કેસ હતો જ એવો સનસનીખેજ.

કેસ હતો એક વીસ વર્ષની યુવતિ પર. બેરિસ્ટર ગુપ્તાના પુત્રના ગળાની સોનાની ચેઈનની ચોરી કરવાનો આરોપ એના પર મૂકાયો હતો. એક યુવતિ અને તે પણ સુંદર, લોકોની ભીડ ન જામે તો જ નવાઈ. ચોરીના આરોપ માટે કોઈ સુંદર યુવતિને આમ કોર્ટના કઠેરામાં ઊભેલી જોવાનુ જરા અજાયબ તો લાગતું જ હતુ, જાણે ક્યારેય કોઈ સ્ત્રી જોઈ ન હોય એમ લોકો એવી રીતે એકઠા થયા હતાં.

બીજી અજાયબ વાત એ હતી કે શહેરના મશહૂર બેરિસ્ટર ગુપ્તા ખુદ આ ચોરીના સાક્ષી હોવાના લીધે જુબાની આપવા હાજર હતા. શહેરના નાના મોટા લોકો એમની ખ્યાતિથી માહિત હતા. સરકારી ઓફિસરો એમની મહેમાનગતિ માણવા એમના ઘેર આવતા. શહેરમાં કોઈ મનોરંજનનો કાર્યક્રમ હોય તો એની જવાબદારી પણ બેરિસ્ટર ગુપ્તા જ સંભાળતા. શરાબના શોખીન એવા ગુપ્તાને ક્યારેય શરાબના પીઠામાં જતા જોયા નહોતા કારણકે એમનું ઘર જ શરાબના પીઠા જેવું હતું. સરકારી ઓફિસરોને કેવી રીતે સાચવવા એની ગુપ્તાને બરાબર ખબર હતી. બેરિસ્ટર સાહેબ પાછા હતા મિલનસાર પણ એટલે કોઈનુંય કામ કરી આપવામાં પાછા નહોતા પડતા.

એક બાજુ નામી બેરિસ્ટર અને બીજી બાજુ બેનામી અભિયુક્તા.

અભિયુકતા એ યુવતિનું નામ હતું. કેસ શરૂ થયો. ગરીબ અભિયુક્તા પોતાના બચાવ માટે કોઈ વકીલ રાખી શકે એમ નહોતી.

બેરિસ્ટર ગુપ્તાના કહેવા પ્રમાણે લાંબા સમયથી અભિયુક્તા શહેરમાં ભીખ માંગતી હતી ત્યારથી એને જોતા હતા. લગભગ એક મહિના પહેલાં એમના ઘર પાસે ગલીના ગુંડા જેવા લોકોને અભિયુક્તાની છેડતી કરતા જોયા અને એમને દયા આવી એટલે ગુંડાઓથી બચાવી. અભિયુક્તાનું કોઈ નથી એવી જાણ થતા એને પોતાના સંતાનોની દેખભાળ કરવા ઘેર લઈ આવ્યા. પંદર દિવસ કામ કર્યા પછી એ અચાનક ઘરમાંથી ગાયબ થઈ ગઈ. ગાયબ થઈ ગઈ એનો વાંધો નહોતો પણ એમના પુત્રની સોનાની ચેઈન લઈ ગઈ હતી એની સામે વાંધો હતો. પોલીસમાં કેસ નોંધાવ્યો. જ્યારે એ પકડાઈ ત્યારે સોનાની ચેઈન એની પાસે જ હતી. હવે આનાથી વધીને બીજો કયો પુરાવો હોઈ શકે? પોલીસ ચોકીમાં સોનાની ચેઈન પણ ગુપ્તાએ ઓળખી બતાવી હતી. ચેઇન ઘડવાવાળા સોનીથી માંડીને પોલીસના અન્ય સાક્ષીઓ ગુપ્તાની વાતને ટેકો આપ્યો. થાણેદારે પણ અભિયુક્તાને કેવા સંજોગોમાં પકડી હતી એનું વર્ણન કર્યું. સરકારી સાક્ષીઓની જુબાની પૂરી થતી હતી.

સીધો કેસ હતો, અભિયુક્તા પર આરોપ પૂરવાર થતો હતો. મેજિસ્ટ્રેટ મિશ્રાએ અભિયુક્તાની પૂછતાછ આદરી. એની કથિત વાતો પરથી એટલું ફલિત થતું હતું કે જો મજૂરી મળે તો મજૂરી નહીં તો ભીખ માંગીને એ પેટ ભરતી હતી. જ્યાં જગ્યા મળે ત્યાં પડી રહેતી હતી. એણે બાળપણથી જ પિતા ગુમાવ્યા હતા. મરી ગયા હતા કે ચાલી ગયા હતા એની ખબર નહોતી. માત્ર માતાએ એને ઉછેરી હતી અને હવે તો મા પણ મરી ગઈ છે અને એ માતાની નિશાનીરૂપ આ ચેઈન છે એવું કહેતા એ રડી પડી પણ કોર્ટમાં દિલથી નહીં દલીલથી જીતાય છે.

મેજિસ્ટ્રેટે એને ગુપ્તા સામે સવાલ કરવાનો, પોતાની સફાઈ આપવાનો મોકો આપ્યો. અત્યંત ધૃણાથી ક્રોધથી તમતમતા ચહેરે અભિયુક્તાએ સાફ ના પાડી દીધી. ગુપ્તાની સાથે વાત કરવાનું તો દૂર એમની સામે જોવાનુંય ટાળ્યું અને ઉમેર્યું કે એણે ચેઈન ચોરી જ નથી એ પોતાની માતાની છેલ્લી નિશાનીઅને પિતાની યાદગીરી હતી..

અભિયુક્તાની આ નિર્ભિકતા અને ગુપ્તાના ફિક્કા પડેલા ચહેરા પરની લકીર જોઈને મેજિસ્ટ્રેટ અને લોકોને અચંબો થયો.

મેજિસ્ટ્રેટના સવાલો હજુ ચાલુ હતા. બેરિસ્ટર ગુપ્તાના ઘેરથી રાતોરાત ભાગી જવાનું કારણ પૂછતાં એણે સીધી નજર ગુપ્તા સામે તાકીને કોર્ટને જે જણાવ્યું એ ખરેખર ચોંકાવનારી બાબત હતી. ગુપ્તાએ જ્યારે એને ગુંડાઓથી બચાવી ત્યારે એના મનમાં ગુપ્તાજી માટે શ્રદ્ધા, સન્માન અને કૃતજ્ઞતાના ભાવ ઉપજ્યા હતા પણ પછી એ ધૃણા અને તિરસ્કારમાં પલટાતા ગયા. જ્યાં બેરિસ્ટર સાહેબની નજર અને નિયત સાફ ન હોય ત્યાં એ કેવી રીતે એમના આશરે સલામત રહી શકે? આશ્રયદાતા જ જ્યાં ભરખી જવા તૈયાર હોય ત્યાં કેવી રીતે રહી શકાય? એ એને લાલચ, ધમકીથી વશ કરવા મથ્યા, એને એમની વાસનાપૂર્તિનું સાધન સમજીને જે વ્યહવાર આચરવા માંડ્યો એ પછી તો એક પળ એ ત્યાં રહેવા તૈયાર નહોતી.

હવે કોર્ટ અને કોર્ટની નજરમાં અભિયુક્તા માટે સહાનુભૂતિ અને બેરિસ્ટર માટે નફરતના ભાવ છલકાયા પણ કોર્ટમાં કોઈની સહાનુભૂતિથી સાબિતીથી કેસ મજબૂત નથી બનતો, એના માટે તો ઠોસ સાબિતી, નક્કર પુરાવા જોઈએ. આ ગરીબ, લાચાર છોકરી ક્યાંથી પુરાવો લાવે? એ કેસ હારી જશે એમાં કોઈ શંકા નહોતી.

ચૂકાદાનો દિવસે પણ કોર્ટમાં ચિક્કાર મેદની હતી. અભિયુક્તા માટે સૌના ચહેરા પર ઉત્સુકતા કરતાં ક્યાંય વધારે ચિંતા દેખાતી હતી. ન્યાયની દેવીના આંખે તો પાટા બાંધેલા છે અને જે એની નીચે બેસીને ચૂકાદો આપવાના છે એમની તટસ્થતા વિશે ખાતરી નહોતી કારણકે ન્યાયનું પલ્લું મોટાભાગે લાગવગ, ધનવાન કે મોભાદાર વ્યક્તિઓ તરફ વધારે નમતું હોય છે. નામદાર જજની પધરામણીથી કોર્ટના ગણગણાટ પર સન્નાટો છવાયો.

મેજિસ્ટ્રેટે ચૂકાદો આપતા પહેલા એકવાર અભિયુક્તાને સોનાની ચેઈન એની જ છે એની સાબિતી માંગી અને જો અભિયુક્તા ઈચ્છે તો એની સફાઈમાં કંઈક કહેવાની તક આપી. અભિયુક્તાની સફાઈ અને સાબિતી જ એ સોનાની ચેઈન હતી જે ગુપ્તાજીએ અભિયુક્તા સાથેની છેડછાડમાં એની કમરે બાંધેલી જોઈ લીધી હતી. અભિયુક્તા એ સોનાની ચેઈન પોતાની પાસેથી ચોરાઈ જવાના ડરે ગળાના બદલે કમરે બાંધતી હતી.

ચેઈનની વચ્ચે હ્રદયાકારનું નાનું પેન્ડન્ટ હતું જે ઉપરથી નક્કર દેખાતું હતું પણ એની પર કોઈ ચોક્કસ રીતે દબાણ આપતા એ ખુલતું હતુ. એમાં અભિયુક્તાના પિતા અને માતાની તસ્વીર હતી. આ જ એનું સત્ય હતું અને આ જ એની સાબિતી હતી જે મેજિસ્ટ્રેટ સાહેબને બતાવવામાં આવી.

કોઈ યુવાન અને યુવતિની એ તસ્વીર જોઈને મેજિસ્ટ્રેટ સાહેબના માનસપટલ પર એ યુવાનની છબી ઉપસી આવી. આ યુવાનને એ ખૂબ સારી રીતે ઓળખતા હતા.

આ યુવાન જ્યારે બી.એ. ફાઈનલમાં હતો ત્યારે મેસના મહારાજની ભોળી અને હસમુખ દીકરી તરફ આકર્ષાયો હતો, આકર્ષણમાંથી માનસિક લગાવ, લગાવમાંથી શારીરિક ખેંચાણ સુધી એ સંબંધ પહોંચ્યો હતો. એ યુવાનનું એ અંતિમ વર્ષ હતું. જે ફેકલ્ટીમાં એને આગળ ભણવું હતું એ ફેકલ્ટી અહીં નહોતી. પ્રેયસીને છેતરવાનો વિચાર સુદ્ધા મનમાં નહોતો પણ સફળતાના ઉચ્ચ શિખરે પહોંચવાની એની મહત્વકાંક્ષાથી એ વિમુક્ત રહી શકે એમ નહોતો. 

પ્રેયસીથી છૂટા પડતા એણે એના પ્યારના ઉપહાર સમું એ પેન્ડન્ટ પહેરાવ્યું હતું અને રડતી પ્રેયસીને છોડીને ભારે દિલે એને નીકળી જવું પડ્યું હતું. મેજિસ્ટ્રેટ મિશ્રા આ તમામ ઘટનાના કડીબદ્ધ સાક્ષી હતા. એ યુવાન અને એની પ્રેયસી છૂટા પડ્યાં એ પછી ક્યારેય મળી શક્યા નહીં. એ ઘટના પર સમયના થર ચઢતા ગયા અને એ ઘટનાય ભૂલાઈ ગઈ.

પણ આજે લગભગ વીસ વર્ષ પછી એ પ્રેમીઓના પ્રેમ, શારીરિક ખેંચાણનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ એમની નજર સામે હતું. હવે તો મેજિસ્ટ્રેટ મિશ્રાને અભિયુક્તામાં પેલી યુવતિના અણસાર પણ કળાતા હતા.

ભૂતકાળની સફર ખેડીને પાછા આવેલા મેજિસ્ટ્રેટ મિશ્રા એમની નજર સામે ઊભેલી અભિયુક્તા અને કોર્ટમાં હાજર સૌની ઉત્સુક નજરને ખાળી શકતા ન હોય એમ એમણે સીધી નજર મેળવવાનું ટાળતા ચૂકાદો આપ્યો.

“અભિયુક્તા નિર્દોષ છે, એને જવા દો” કોર્ટના સન્નાટાને ચીરતા એમના અવાજથી ફેલાયેલી સ્તબ્ધતાનો બોજ વધારે હતો કે એમના હ્રદય પરનો બોજ વધારે હતો એ કળવું મુશ્કેલ હતું પણ જાણે જજની ખુરશી એમને ડંખતી હોય એમ સફાળા એની પરથી એ ઊભા થઈ ગયા.

******

સુપ્રસિદ્ધ અને રાષ્ટ્રીય ચેતનાના સજાગ કવયિત્રી અને લેખિકા સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણની વાર્તા ‘અભિયુક્તા’ પર આધારિત ભાવાનુવાદ.

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.