૧૯ – સદાબહાર સૂર – અવિનાશ વ્યાસ : રાજુલ કૌશિક

ગુજરાતી પદ્યનો વ્યાપ વિશાળ છે; ગીત, ગઝલ, કાવ્ય, મહાકાવ્ય, હાઈકુ…. વગેરે.

માત્ર સત્તર અક્ષરોમાં જ રચાઈ જતાં હાઈકુથી માંડીને ૧૮ પર્વનાં મહાકાવ્ય મહાભારત સુધી વિસ્તરેલો ગુજરાતી પદ્યનો વિશાળપટ છે. કાવ્યમાં જાણે છંદ, પ્રાસ, અનુપ્રાસનું બંધન છે પણ એવું લાગે કે, ગીતનો ઉદ્ભવ તો કદાચ કોઈક પંખીના કલરવમાંથી, કુદરતના ખોળેથી, વરસતા વરસાદમાંથી, વહેતાં ઝરણાં કે નદીનાં ખળખળ પાણીમાંથી કે લહેરાતા પવનના સરસરાટમાંથી થયો હોઈ શકે. ભાષાની ઉત્પત્તિ લયમાંથી થઈ હોવાનું મનાય છે. લયમાંથી શબ્દ, શબ્દમાંથી ગીત-સંગીત પ્રગટ્યું. ગીત અને ગીતના પ્રકારોનો સંબંધ લય અને ઢાળ સાથે તો હંમેશનો રહ્યો છે. મોટાભાગે લોકભોગ્યની કક્ષાએ ગીતો, લોકગીતોને મૂકી જ શકાય પરંતુ એથી કરીને ગીતકારને કવિ કહી શકાય?

અન્ય માટે તો ઝાઝી જાણકારી નથી પરંતુ એવું કહેવાય છે કે, અવિનાશ વ્યાસને કવિઓએ કવિ માન્યા નથી. કદાચ અવિનાશ વ્યાસ પણ પોતાને ગીતકાર-સંગીતકાર તરીકે જ ઓળખાવતા હશે પણ તેથી શું થયુ? ગીતો તો હૃદયની ભાષા છે અને એ કોઈપણ ઊર્મિશીલ વ્યક્તિનાં હૃદયમાં પાંગરી શકે અને એટલે જ અવિનાશ વ્યાસનાં ગીતોય જાણે શબ્દોમાં મઢેલું સંગીત સાંભળતાં હોઈએ એમ એ આપણાં ભીતરને સ્પર્શ્યા જ છે! એમનાં ગીતોના ભાવો આપણાં મનને ભીંજવે છે, તો ક્યારેક મનની લાગણીઓને રમાડે છે, તો ક્યારેક પ્રણયોન્મત કરી દે છે.

આજે અવિનાશ વ્યાસનાં આવાં પ્રણય ગીતો વિશે વાત કરવી છે.

પ્રેમમાં ચકચૂર બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે એક શબ્દ બોલ્યા વગર ક્યારેક આંખના ઈશારે પણ વાત થઈ જાય, તો ક્યારેક એ નજરનું સંધાન જરા અમસ્તુ તૂટે તો ય જાણે ઘણું બધું અધૂરું રહી ગયાનો અહેસાસ થાય.

નજરના જામ છલકાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે
જીગરને આમ તરસાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે?


જીવનને આંગણે આવેલી વસંત જાણે અકાળે મૂરઝાઈ ચાલી હોય એમ અજાણતા થઈ ગયેલી ભૂલની સાવ ગળગળા શબ્દોમાં માફી માંગી છે અને કહે છે;


મારી થઈ ગઈ છે ભૂલ મને માફ કરો,

મેં તો આપ્યું છે ફૂલ મને માફ કરો પણ આમ પ્રણયનાં ફૂલ કરમાવીને ચાલ્યા તો ના જાવ.

આમ તો તમે પૂનમની રાત થઈને આવ્યા હતા, જીવન પ્રભાત બનીને આવ્યા હતા તો પછી, એવી તે કઈ ભૂલ થઈ કે વિરહની આગ સળગાવીને ચાલ્યા?

વાત બહુ સાદી છે. નથી એમાં કોઈ ભારેખમ શબ્દપ્રયોગો કે નથી કોઈ અલંકારના આડંબર પણ તેમ છતાં અધૂરી રહી જતી રાત અને એની વાત તો આપણા સુધી પહોંચે જ છે.

તો વળી, નજરોથી થઈ જતી વાતની અધૂરપ ન રહી જાય એટલે ગીતકાર એને જરા જુદા શબ્દોમાં ઢાળીનેય એ જ વાત ફરી રમતી મૂકે છે. મઝાની વાત તો એ છે, આ બંને ગીતો ધીરગંભીર અવાજ ધરાવતા શ્રી મુકેશજીએ ગાયાં છે.

ઘડીક ઘૂંઘટ ઉઠાવો ને ઘડીક મુખ ઢાંકો,
કરો દિલબર જે કરવું હોય તે પણ નજર મારા તરફ રાખો,

નજરને કહી દો કે નિરખે ન એવું નાહકનું દિલ કોઈનું પાગલ બને છે,
અમથી જિગરમાં આંધી ચડે છે ને આંખો બિચારી વાદળ બને છે

મશહૂર છે મહોબ્બત તમારી ને આપ પણ મશહૂર છો
અફસોસ કેવળ એટલો કે તમે પણ દૂર છો.


આ એક ગીતમાં જ બે સાવ અલગ વાત કરી છે અને તેમ છતાં એકમેકની પૂરક પણ એટલી જ છે. સનમને જે કરવું હોય એ કરે પણ નજર તો મારા તરફ જ રાખે. વળી પ્રેમમાંય શરતો કેટલી મઝાની? નજર તો નજર સામે જ હોવી જોઈએ પણ પાછું એવી રીતે નજરસંધાન નહીં કરવાનું કે જેમાં કોઈનું દિલ પાગલપનની હદે પહોંચે.

હવે આવા ગીતો સાંભળીને અવિનાશ વ્યાસ જેવા ગીતકારને કવિઓ કવિ ન માને તો પણ શું ફરક પડે? કદાચ એમના ગીતો કોઈપણ કવિ કરતાં મારા તમારા જેવા, પ્રત્યેક સુગમ સંગીતના ચાહકોનાં દિલનાં તળ સુધી વધુ પહોંચ્યાં છે.

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

3 thoughts on “૧૯ – સદાબહાર સૂર – અવિનાશ વ્યાસ : રાજુલ કૌશિક

  1. અરે મુંબઇની એક મહિલા જવા જમાલપુર નીકળી,
    ને વાંકીચુકી ગલી-ગલીમા વળી વળી ને ભલી,
    ભાઇ માણેકચોક થી નીકળી પાછી માણેકચોકમાં વળી,
    આવીતો ભાઇ બહુ કેહવાની… આતો કહિ નાખી એકાદી…
    ભાઇ, અમે અમદાવાદી… અમે અમદાવાદી…
    જેનુ પાણી લાવ્યુ તાણી ભારતની આઝાદી…
    ભાઇ, અમે અમદાવાદી… અમે અમદાવાદી…
    – અવિનાશ વ્યાસ
    કેવું સરસ..મુંબઈની મહિલાને અમદાવાદમાં..?
    અવિનાશ વ્યાસનો જોટો ન મળે…
    સરસ લખાણ

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.